1114/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1114 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1114/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 9 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Α. χήρας Γ. Π., 2. Ε. Π. του Γ. και 3. Α. Π. του Γ., όλοι κάτοικοι ... και οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Ιωάννη Χορομίδη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών και τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 4347/5-11-2002 αίτηση καθορισμού αποζημίωσης του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και αφού συνεκδικάσθηκε με αιτήσεις και ανταιτήσεις και άλλων προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3421/2003 προδικαστική και 561/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 22/3/2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 25-2-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.11 περ.γ' ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας για το σχηματισμό της κρίσης του, επι ουσιώδους για την έκβαση της δίκης ζητήματος, δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, όπως είναι τα έγγραφα, που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν προς απόδειξη ή ανταπόδειξη ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 106, 237 παρ. 1 περ. β', 453 και 524 παρ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι το δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη τα νομίμως προσκομιζόμενα αποδεικτικά μέσα. Και έχει μεν υποχρέωση το δικαστήριο να αιτιολογήσει την απόφαση του, να αναφέρει δηλαδή τους λόγους που το οδήγησαν στο σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης, επί ουσιώδους για την έκβαση της ισχυρισμού, όχι όμως και να κάνει ειδική μνεία καθενός από τα αποδεικτικά μέσα τα οποία επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι για άμεση ή έμμεση απόδειξη. Αν όμως από το όλο περιεχόμενο της απόφασης δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο ότι για το σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης, επί ουσιώδους για την έκβαση της δίκης ζητήματος, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε όλα τα αποδεικτικά μέσα, τότε ιδρύεται ο από τη διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως. Από την προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου προκύπτει ότι έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε τις ένορκες καταθέσεις των εξετασθέντων μαρτύρων, τα έγγραφα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, τα κτηματολογικά διαγράμματα, τις τεχνικές εκθέσεις κ.λ.π. Από τη βεβαίωση αυτή του δικαστηρίου, σε συνδυασμό και με τις αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης αδιστάκτως προκύπτει ότι το Εφετείο για το σχηματισμό της κρίσης του έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε μαζί με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα και την αναφερόμενη στο αναιρετήριο τεχνική έκθεση του τοπογράφου μηχανικού Σ. Χ., προς απόδειξη της μείωσης της αξίας του εναπομείναντος ακινήτου (εδάφους) και κτίσματος των αναιρεσειόντων, την οποίαν προσκόμισαν και επικαλέστηκαν νόμιμα. Επομένως, ο από τον αριθμό 11 περ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη το προαναφερόμενο έγγραφο (τεχνική έκθεση), που οι αναιρεσείοντες νόμιμα προσκόμισαν με επίκληση, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 106, 335 και 338 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι "πράγματα" κατά την έννοια της πρώτης από αυτές (αρθρ. 559 αριθ. 8) που προτάθηκαν ή δεν προτάθηκαν, των οποίων η λήψη ή μη υπόψη από το δικαστήριο ιδρύει τον προβλεπόμενο από αυτή λόγο αναιρέσεως, αποτελούν οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων, οι οποίοι ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και τείνουν στην θεμελίωση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος που έχει ασκηθεί είτε ως επιθετικό μέσο είτε ως αμυντικό, όχι δε και τα επιχειρήματα ή συμπεράσματα από την εκτίμηση των αποδείξεων, όπως και οι νομικοί ισχυρισμοί ή η νομική επιχειρηματολογία των διαδίκων, ούτε οι ισχυρισμοί που ανάγονται στην κατ' ορθή ερμηνεία, έννοια του εφαρμοστέου νόμου. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι στοιχείο της ιστορικής βάσεως της αιτήσεως για τον προσδιορισμό αποζημίωσης εναπομείναντος της απαλλοτριώσεως ακινήτου, είναι, η πραγματική αξία του εναπομείναντος, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ενώ όσα προβάλλονται και φέρονται ότι επιδρούν μειωτικά επί της ως άνω αξίας ή όσα είναι περιστατικά από τα οποία συνάγεται η ως άνω αξία δεν είναι "πράγματα" με την προεκτεθείσα έννοια και η λήψη ή μη υπόψη αυτών δεν ιδρύει τον ως άνω λόγο αναιρέσεως.

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο υπό στοιχ. α' λόγο αναιρέσεως οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στο Εφετείο την αιτίαση ότι για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης του εναπομείναντος ακινήτου (οικοπέδου) και κτίσματος των αναιρεσειόντων, δεν έλαβε υπόψη τους ισχυρισμούς τους ότι συνεπεία της απαλλοτριώσεως μειώθηκε σημαντικά η αξία των ακινήτων τους και ειδικότερα α) ότι η απαλλοτρίωση στερεί από το κτίριο τη δυνατότητα επικοινωνίας του με την επαρχιακή οδό με συνέπεια να μην μπορεί να λάβει άδεια λειτουργίας για καμιά χρήση που έχει άμεση σχέση με τον σκοπό της κατασκευής του, β) ότι με την κατάργηση του υπάρχοντος κόμβου κυκλοφοριακής σύνδεσης καθίσταται αδύνατη η προσέγγιση φορτηγών αυτοκινήτων στην πίσω πλευρά του κτιρίου, γ) ότι μετά την απαλλοτρίωση θα καταστούν κυριολεκτικά άχρηστες όλες οι ειδικές εγκαταστάσεις του κτιρίου που βρίσκονται στην πίσω πλευρά του, δ) ότι δεν είναι δυνατή η διαμόρφωση εγκαταστάσεων διότι το κτίριο εμπίπτει πλέον ολόκληρο εντός των ορίων ασφαλείας από την οδό και δεν είναι δυνατή η έκδοση οικοδομικής αδείας για διαρρυθμίσεις και μετατροπές, ε) ότι με την απαλλοτρίωση καταργούνται οι έμπροσθεν του κτιρίου θέσεις στάθμευσης αυτοκινήτων και κατ' ακολουθίαν η δυνατότητα απρόσκοπτης επικοινωνίας του κτιρίου και από την εμπρόσθια όψη του, η οποία χρησιμοποιείτο κυρίως για την επικοινωνία του κοινού με τις εγκαταστάσεις του και τις επιχειρήσεις που λειτουργούν σε αυτό και στ) ότι το όλο απαλλωτριωθέν ακίνητο (αριθ.15) εσφαλμένα απεικονίζεται στον κτηματολογικό πίνακα ως ένα ενιαίο ακίνητο καθόσον αυτό χωρίζεται σε δύο τμήματα (βόρειο- νότιο), οι εκάστοτε κύριοι τους απέκτησαν το δικαίωμα αποκλειστικής κατοχής και χρήσης διαιρετής επιφάνειας με εμβαδόν 2.046 τ.μ ότι επάνω στα διαιρετά αυτά τμήματα υπάρχει τριώροφη οικοδομή συνολικού εμβαδού 2.904 τ.μ και συνολικού όγκου 8.580 τ.μ και τέλος ότι οι εκάστοτε ιδιοκτήτες του βορείου τμήματος (νυν αναιρεσείοντες) είναι συνιδιοκτήτες ποσοστού 50% εξ αδιαιρέτου του όλου ακινήτου και αποκλειστικοί ιδιοκτήτες όλων και οριζοντίων ιδιοκτησιών που απαρτίζουν την βόρεια κτηριακή μονάδα συνολικού όγκου 4.290 τ.μ, καθώς και του βορείου τμήματος αποκλειστικής χρήσης των 2046 τ.μ. Όμως, οι ανωτέρω ισχυρισμοί των αναιρεσειόντων δεν αποτελούν "πράγματα" κατά την έννοια που προεκτέθηκε και ως εκ τούτου δεν ιδρύεται στην προκειμένη περίπτωση λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ. Επομένως, ο πρώτος υπό στοιχ. α' λόγος αναιρέσεως με τον οποίον προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του ως άνω άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος. Ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν της εφαρμογής της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σε ότι αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, όχι δε και όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ανάλυση- στάθμιση- αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού), καθώς και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αρκεί το αποδεικτικό πόρισμα να αναφέρεται με σαφήνεια.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτήν προκύπτει, δέχτηκε τα εξής: "Ακίνητο με στοιχ. ΚΠ. 15: Το ακίνητο αυτό βρίσκεται εκτός σχεδίου εκτός ζώνης. Αυτό είχε εμβαδόν 4.092 τ.μ. και ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο. Από αυτό απαλλοτριώνεται τμήμα επιφάνειας 769 τ.μ. και απομένει ακίνητο εμβαδού 3.323 τ.μ. το οποίο είναι άρτιο κατά παρέκκλιση και οικοδομήσιμο. Η δομήσιμη επιφάνεια επί του εναπομείναντος ακινήτου παρά την απότμηση και την κατασκευή του έργου, δεν μειώθηκε σε σχέση με την αρχική, πριν την απαλλοτρίωση. Επί του εναπομείναντος ακινήτου υπάρχει τριώροφη οικοδομή αποτελούμενη από υπόγειο εμβαδού 690 τ.μ., ισόγειο εμβαδού 690 τ.μ., πρώτο και. δεύτερο όροφο εμβαδού 762 τ.μ., καθενός, συνολικού όγκου 8.580 κ.μ. Η οικοδομή αυτή κτίσθηκε με την αριθμ. .../27-8-1973 άδεια της Πολεοδομίας Θεσ/νίκης. Το κτίριο αυτό χωρίσθηκε σε δυο μονάδες τη βόρεια και τη νότια που είναι λειτουργικά ανεξάρτητες μεταξύ τους. Η κάθε μία από αυτές έχει δυο εισόδους, ανελκυστήρα κ.λ.π. Χώρος φορτοεκφόρτωσης των εμπορευμάτων και χώρος στάθμευσης είναι ο χώρος πίσω από το κτίριο στο οποίο η μεν βόρεια μονάδα έχει πρόσβαση από την οδό ... η δε νότια από τον παράπλευρο δρόμο. Με την απαλλοτρίωση αποκόπηκαν 769 τ.μ. από τον αύλειο χώρο της πρόσοψης του κτιρίου και το όριο της απαλλοτρίωσης έφθασε πολύ κοντά στην πρόσοψη της οικοδομής, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η πρόσβαση σ' αυτά από την πρόσοψη. Το κτίριο όμως εξακολουθεί να είναι λειτουργικό παρουσιάζοντας όμως δυσκολίες. Οι τρεις επιχειρήσεις "Μ.", "Σ." και "Κ." που ήταν εγκατεστημένες στην οικοδομή πριν την απαλλοτρίωση, εξακολουθούν να λειτουργούν σε αυτή. Το κόστος κατασκευής οικοδομής όμοιας μ' αυτής κατά τον κρίσιμο χρόνο της 13-10-2003, ανερχόταν σε 130 ευρω ανά κ.μ. και συνεπώς η αξία αυτής κατά τον ίδιο χρόνο ανερχόταν σε 130 ευρω χ 8.580 κ.μ. Η επιτροπή του άρθρου 15 ΚΑΑΑ εκτιμά ότι η αξία του ακινήτου (εδάφους) μειώθηκε κατά 30% χωρίς όμως να καθορίζει κάποιον μειωτικό λόγο, ενώ για το κτίσμα τη μείωση την προσδιορίζει σε 40%. Οι πραγματογνώμονες γνωμοδοτούν ότι η μείωση ακινήτου και κτίσματος ανέρχεται σε 30% για καθένα από αυτά. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και ιδίως το γεγονός ότι από την απότμηση και την κατασκευή του έργου της απαλλοτρίωσης δεν επηρεάσθηκε η οικοδομησιμότητά του ή η οποιαδήποτε αξιοποίηση του ακινήτου (εδάφους), το Δικαστήριο κρίνει ότι η αξία του εναπομείναντος ακινήτου (εδάφους) ουδεμία μείωση υπέστη. Αντίθετα, συνέπεια της απότμησης και της κατασκευής του έργου της απαλλοτρίωσης επηρεάσθηκε η λειτουργικότητα του κτίσματος και εκ του λόγου αυτού μειώθηκε η αξία του κατά 20% της παραπάνω προσδιορισθείσας. Ενόψει αυτών, πρέπει να απορριφθεί το αίτημα περί ιδιαίτερης αποζημίωσης για το ακίνητο (έδαφος) και να γίνει δεκτό εν μέρει και ως ουσία βάσιμο ως προς αυτό της ιδιαίτερης αποζημίωσης για το επί του εναπομείναντος υπάρχοντος κτίσματος και να καθορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση για αυτό ποσού 223.080 ευρώ (=8.580 Χ 130 Χ 20%)." Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, σχετικά με το ουσιώδες για την έκβαση της δίκης ζήτημα της μείωσης της αξίας του απομένοντος μετά την απαλλοτρίωση τμήματος του με αριθμό Κ.Π 15 ακινήτου τόσο για το οικόπεδο όσο και για το κτίσμα που βρίσκεται πάνω σ' αυτό, οι οποίες (αιτιολογίες) καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 13 παρ.4 του Κ.Α.Α.Α. Επομένως ο πρώτος λόγος αναιρέσεως κατά το σκέλος από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η σχετική πλημμέλεια, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος κατά το μέρος που οι επικαλούμενες ελλείψεις αναφέρονται στην αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού και την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου (αρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-3-2010 αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ' αριθ. 561/2010 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 6 Απριλίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Ιουνίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ