Supreme Court overturns appeal court ruling on expropriation compensation due to insufficient factual basis for valuation.

Απόφαση 1110 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1110/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μαρία Βασιλάκη-Φραγκίσκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Γ. Κ. του Α. και 2. Π. Κ. του Α., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, Άγγελου Τσάση, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Δήμου Ήλιδος, που εδρεύει στην Αμαλιάδα Ηλείας, ως καθολικού διαδόχου του απορροφηθέντος Δήμου Αμαλιάδος, ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ανδρέα Κότσιφα, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-1-2008 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών. Εκδόθηκε η απόφαση: 491/2010 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21-6-2011 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Βασιλάκη-Φραγκίσκου ανέγνωσε την από 14-2-2012 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος αρ 91 Πρώτου Πρωτοκόλλου Σύμβαση Ρώμης 13, 19 παρ. 7 και 20 παρ. 6, 7, και 8 του ν. 2882/2001 συνάγεται ότι, επί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ακινήτου, η οφειλόμενη για τον λόγο αυτόν αποζημίωση, μέχρι την καταβολή της οποίας διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη, πρέπει να είναι πλήρης, ήτοι να ανταποκρίνεται στην αξία του εν λόγω ακινήτου κατά τον χρόνο της συζητήσεως για τον προσωρινό ή τον οριστικό (εφόσον από την πρώτη συζήτηση παρήλθε ένα έτος) προσδιορισμό της αποζημιώσεως και να επιτρέπει στον ιδιοκτήτη την αντικατάσταση του απαλλοτριούμενου με άλλο ισάξιο ακίνητο (ολ.ΑΠ 714/1978).

Για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του, κατά τη διαμόρφωση της σχετικής αποδεικτικής του κρίσεως, την αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και την πρόσοδο του απαλλοτριουμένου. Τα εν λόγω κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά ούτε υποχρεωτικά για το δικαστήριο, το οποίο μπορεί να λάβει υπόψη του και να εκτιμήσει ελευθέρως και άλλα αποδεικτικά μέσα, έστω και μη πληρούντα τους όρους του νόμου, εφόσον αυτά, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, αποτελούν πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία.

Εξάλλου, ο αναιρετικός λόγος του αριθμού 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ ιδρύεται όταν στο αιτιολογικό αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Η θεμελίωση του λόγου αυτού προϋποθέτει ελλείψεις σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης όπως είναι οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συνθέτουν την ιστορική βάση και άρα στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως (ΑΠ 1782/2008, ΑΠ 1264/2008, ΑΠ 1264/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα σε σχέση με τη διάγνωση της αξίας της απαλλοτριωτέας έκτασης: "Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η επίμαχη απαλλοτριωτέα έκταση ευρίσκεται σε επαφή με το χείμαρρο "Σόχιας" που διασχίζει την πόλη της Αμαλιάδας με κατεύθυνση από Ανατολάς προς Δυσμάς.

Προ του έτους 1970 ο χείμαρρος αυτός ήταν ακάλυπτος με αποτέλεσμα κατά τις υπερχειλίσεις του το χειμώνα και με τη μεταφορά διαφόρων υλικών να θίγονται οι παρόχθιες ιδιοκτησίες, γεγονός που συνέβαλε η περιοχή εκατέρωθεν του ποταμού να παραμένει υποβαθμισμένη, χωρίς πολεοδομικό ενδιαφέρον, γι' αυτό και δεν είχε ενταχθεί στο προϊσχύσαν ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης της Αμαλιάδας, Στη δεκαετία του 1970 η κοίτη του ως άνω χειμάρρου επικαλύφθηκε με έργα που έγιναν.

Μετά την επικάλυψη του ως άνω χειμάρρου, δημιουργήθηκε η δημοτική, οδός ..., όπως είναι σήμερα και έκτοτε παρουσιάζει μέτρια ανάπτυξη, την οποία επιδιώκει να αναβαθμίσει η αναθεώρηση του σχεδίου πόλης Αμαλιάδας του έτους 1992 σε εφαρμογή της οποίας συντάχθηκε η επίμαχη αριθμ. 1/2005 πράξη τακτοποιήσεως, προσκυρώσεως και αναλογισμού αποζημιώσεως.

Η περιοχή όμως, παρά το ότι δεν απέχει μεγάλη απόσταση από το κέντρο της πόλεως, παραμένει αραιοδομημένη με χαμηλού ύψους κτίρια με χρήση κύριας κατοικίας ηλικίας άνω των 20 ετών, χωρίς ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό σχέδιο στην οποία λειτουργεί και μάνδρα οικοδομικών υλικών που την υποβαθμίζει ιδιαίτερα όσο η υπό απαλλοτρίωση περιοχή εκτείνεται προς ανατολάς, απομακρυνόμενη, από το κέντρο της πόλεως, όπου πλησίον υπάρχουν κατασκηνώσεις αθίγγανων και λειτουργεί λαϊκή αγορά.

Παράλληλα στην ίδια περιοχή που βρίσκονται τα ως άνω απαλλοτριούμενα ακίνητα ισχύει το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας ακινήτων και έχει υπαχθεί στην Γ' Ζώνη της πόλεως Αμαλιάδος, ενώ έχει οριστεί συντελεστής δόμησης 2 με μέγιστο ποσοστό κάλυψης των οικοπέδων 70% της επιφάνειας τους. Η εκτιμητική Επιτροπή του άρθρου 15 του ν. 2882/2001 με την από 20-11-2006 έκθεση προεκτίμησης της, με βάση τα στοιχεία του φακέλου, την αντικειμενική αξία των ακινήτων που ισχύει στην •περιοχή της Αμαλιάδος, την πραγματική κατάσταση των απαλλοτριουμένων ακινήτων όπως διαπιστώθηκε από αυτοψία στην περιοχή προεκτίμησε την αξία των ακινήτων μετά των επικειμένων τους, που απαλλοτριώνονται με την πιο πάνω Πράξη τακτοποιήσεως - προσκυρώσεως και αναλογισμού λόγω ρυμοτομίας κειμένων παρά την οδό ... (περιοχή ρέματος Σοχιάς) μεταξύ των Ο.Τ. 278-279-274-257-258- κ 186-187-247-246-245 στην Αμαλιάδα όπως πιο κάτω:

α) ΚΠ 4 ιδιοκτησία ΝΟ 4: Οικόπεδο εντός σχεδίου 193,72 Εκρ./τμ. Ο αιτών Δήμος Αμαλιάδας ζητά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως με βάση τις ως άνω αξίες που καθορίζονται στην ως άνω έκθεση της Εκτιμητικής Επιτροπής του άρθρου 15 του ν. 2882/2001 στις οποίες τιμές αναφέρθηκε στην χωρίς όρκο κατάθεση της και η νόμιμη εκπρόσωπος του αιτούντος Δήμου Αμαλιάδας αντιδήμαρχος και πολιτικός μηχανικός Ν.

Κ., ενώ ο μάρτυρας Α. Μ. που εξετάσθηκε με επιμέλεια του αιτούντος στο Δικαστήριο αυτό, επίσης αντιδήμαρχος βεβαιώνει ότι πρόκειται για υποβαθμισμένη περιοχή, στην οποία εφαρμόζεται επιδοτούμενο από την ΕΟΚ πρόγραμμα ανάπλασης της, ενώ ο ίδιος δεν έχει ακούσει για τιμές ακινήτων μικρότερες των 300 ευρώ/τ.μ., εκτός των παρακάτω απολλοτριούμενων ακινήτων που αγόρασε, συμβατικά ο Δήμος για την εκτέλεση του ίδιου έργου ανάπλασης κατά μήκος του χειμάρρου "Σοχιάς".

Ειδικότερα επικαλείται ο αιτών Δήμος: (1) την αγορά εκ μέρους από τον Κ. Μ. δυνάμει του υπ' αριθμ. .../9-3-2005 αγοραπωλητηρίου συμβολαίου της συμ/φου Αμαλιάδος Αγγελικής Γάσπαρη του α.κ.π. 31 ακινήτου που περιλαμβάνεται στην ένδικη απαλλοτρίωση στην περιοχή "Σοχιά" του Δήμου Αμαλιάδας επί της οδού ... και αποτελεί οικόπεδο εμβαδού 707,35 τ.μ.

με την επί αυτού ανώγειο παλαιά οικοδομή, με φέροντα οργανισμό από λιθοδομή και στοιχεία σκυροδέματος, αντί τιμήματος που υπολογίσθηκε κατόπιν της συνημμένης στο συμβόλαιο εκτίμησης του Σώματος Ορκωτών Λογιστών σε 220 ευρώ/τα.μ. για το οικόπεδο και για το κτίσμα 228 τ.μ. σε 420 ευρώ/τα.μ. και συνολικά για όλο το ακίνητο με χρόνο εκτίμησης την 1-11-2004 σε 236.000 ευρώ της αντικειμενικής αξίας αυτού υπολογιζόμενης σε 110.205 ευρώ (2) τη συμβατική αγορά εκ μέρους του, από τον Κ.

Κ. κλπ, δυνάμει του .../21-11-2006 συμβολαίου της συμ/φου Αμαλιάδος Αγγελικής Λεβέντη του υπό αριθμ. 22 ακινήτου της απαλλοτρίωσης που αποτελεί οικόπεδο 284,61 τ.μ. στην ίδια ως άνω θέση αντί τιμήματος 46.700 ευρώ, δηλαδή 164 ευρώ/ τ.μ. με βάση εκτίμηση επιτροπής της 20-6-2006 (3) τη συμβατική αγορά εκ μέρους του από τον Ι. Ζ. δυνάμει του υπ' αριθμ. .../9-6-2005 αγοραπωλητηρίου συμβολαίου της συμ/φου Αμαλιάδος Αγγελικής Τράπαλη του α.κ.π. 11 ακινήτου της ένδικης απαλλοτρίωσης που αποτελεί οικόπεδο στην ίδια ως άνω θέση 270,60 τ.μ.

με την εντός αυτού οικία 43,50 τ.μ. αντί τιμήματος που υπολογίσθηκε σύμφωνα με την από 24-3-2005 έκθεση της επιτροπής εκτίμησης σε 12.000 ευρώ για το κτίσμα και 46.500 ευρώ για το οικόπεδο, δηλαδή 172 ευρώ/τ.μ. και (4) τη συμβατική αγορά εκ μέρους του από τις Β. και Ε. Α., δυνάμει του .../31-8-2005 συμβολαίου της συμ/φου Αμαλιάδος Όλγας Ηλιοπούλου του α.κ.π. 56 ακινήτου της ένδικης απαλλοτρίωσης, στην ίδια ως άνω θέση που αποτελεί οικόπεδο 1.439,60 τ.μ.

στην ίδια ως άνω θέση με τη σε αυτό ισόγεια οικία 79,51 τ.μ. με ημιυπόγεια, αντί τιμής 187 ευρώ/τ.μ. για το οικόπεδο και 100 ευρώ/τ.μ. για το κτίσμα, σύμφωνα με την αριθμ. Φ. 20.5/36/4419/2-12-2004 έκθεση εκτίμησης του Σώματος Ορκωτών Λογιστών που ζήτησε ο αιτών Δήμος. Με τις ως άνω αιτήσεις και ανταιτήσεις τους οι δικαιούχοι της αποζημιώσεως ζητούν τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για το έδαφος σε 2.000-3.000 ευρώ/τ.μ.

και για τα κτίσματα 2.000, 3.000 ακόμα και 4.000 ευρώ/τ.μ. για το ισόγεια, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να έχουν χρήση καταστημάτων, χωρίς να προκύπτει η ύπαρξη καταστήματος στην περιοχή. Επικαλούνται οι αιτούντες ως συγκριτικά στοιχεία, χωρίς να προσκομίζουν συμβόλαια περί αυτών την αγορά προ εξαετίας ακινήτου στην κεντρική πλατεία Αγίου Αθανασίου Αμαλιάδος, 100 τ.μ.

όπου σήμερα στεγάζεται το κατάστημα SOCKS αντί 300.000 ευρώ, δηλαδή 3.000 ευρώ /τ. μ., καθώς και την αγορά προ έτους ισογείου καταστήματος 35τ.μ., αντί 218.000 ευρώ. Τα συγκριτικό στοιχεία αυτά όμως δεν κρίνονται πρόσφορα για την ένδικη περίπτωση, δεδομένου άτι αφορούν την πλέον κεντρική και εμπορική περιοχή της πόλης Αμαλιάδος.

Επίσης δεν είναι συγκρίσιμο μέγεθος και το υψηλά ποσοστό αντιπαροχής "που δίδεται (48%) στοάς οικοπεδούχους για την ανέγερση πολυκατοικιών επί των κεντρικών οδών ... και ... της πόλεως Αμαλιάδος. Τέλος το υπ' αριθμ. .../16-2-2009 αγοραπωλητήριο συμβόλαιο της συμ/φου Αμαλιάδος Ευανθίας Γκινόλα, αφορά την αγορά από το Γ.

Τ. διαμερίσματος του δευτέρου ορόφου πάνω από τον πωλητή του κτιρίου Βήτα που έχει ανεγερθεί επί οικοπέδου 1.163 τ.μ. επί της δημοτικής οδού ... Αμαλιάδος, σε επαφή με την απαλλοτριουμένη έκταση, επιφανείας 120τ.μ. με ανοικτή θέση στάθμευσης αντί τιμήματος 200.00 ευρώ, δηλαδή 1.660 ευρώ τ. μ. Το τίμημα αυτό είναι οπωσδήποτε υψηλό, αφορά όμως καινούργιο διαμέρισμα σε οικοδομή σύγχρονης κατασκευής έναντι των επιδίκων που είναι παλαιός κατασκευής, ενώ όπως βεβαιώθηκε οι τιμές των διαμερισμάτων στην πόλη της Αμαλιάδος κυμαίνονται σε 1.100-1.300 ευρώ/τ.μ.

Με την ως άνω 71/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αμαλιάδας η προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως ορίσθηκε μέχρι 870 ευρώ/τ.μ. για το έδαφος και μέχρι 980 ευρώ/τμ για τα κτίσματα. Κρίσιμος χρόνος για τον καθορισμό των αποζημιώσεων είναι η συζήτηση των κρινόμενων αιτήσεων (11-2-2010), δεδομένου ότι από της συζητήσεως από τον προσωρινό προσδιορισμό (17-5-2007) παρήλθε έτος σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 13 παρ.1 εδ.

Β' του ν. 2882/2001 που προστέθηκε με το άρθρο 1 παρ.4 του ν. 2985/2002, 17 παρ.2 εδ. Γ' του Συντάγματος, όπως αναθεωρήθηκε από την Ζ' αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων με το από 6-4-2001 ψήφισμα που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 85/18-4-2001 τεύχος Α'), οι οποίες εφαρμόζονται στην προκειμένη περίπτωση που η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση τους από την εξαγγελία ή την κήρυξη της απαλλοτρίωσης (αρθρ. 13 του ν. 2882/2001).

Έτσι λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, κατάσταση, αντικειμενική αξία, αλλά και την αξία άλλων παρόμοιων ακινήτων στην περιοχή καθώς και την ετήσια πρόσοδο αυτών, η πραγματική αξία των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν με τις σημερινές τιμές και νομισματικές συνθήκες και κατά συνέπεια η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία μπορούν να αντικατασταθούν τα απαλλοτριούμενα ακίνητα με άλλα ισάξια τους και αντίστοιχα η οριστική αποζημίωση ανά τιμή μονάδος για το έδαφος και τα επικείμενα (κτίσματα) ανέρχεται στα αναφερόμενα στο διατακτικό της παρούσας ποσά." Τα περιστατικά όμως αυτά που δέχθηκε το Εφετείο δεν είναι αρκετά για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι εφαρμογής της πιο πάνω διάταξης του άρθρου 13 παρ. 1 εδ.

β' Ν. 2882/2001 όπως δέχτηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του το εν λόγω Δικαστήριο διαλαμβάνοντας έτσι ανεπαρκείς αιτιολογίες επί του σχετικού ζητήματος που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Επομένως καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 13 παρ. 1 εδ.

β' Ν. 2882/2001. Ειδικότερα δεν καθορίζει την αντικειμενική αξία των απαλλοτριωμένων υπό στοιχείο ΚΠ 04 ακινήτου στοιχείο το οποίο και έλαβε υπόψη για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ακινήτου. Έτσι το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αρ. 19 προβλεπόμενη πλημμέλεια και επομένως πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως κατά το υπό στοιχείο (α) σκέλος με το οποίο προβάλλεται η αιτίαση της έλλειψης νόμιμης βάσης της προσβαλλομένης λόγω των άνω ελλείψεων.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω δεκτού γενομένου του υπό στοιχεία (α) σκέλους του δεύτερου λόγου αναιρέσεως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη όσον αφορά τους αναιρεσείοντες και την υπό στοιχείο ΚΠ 04 ιδιοκτησία τους να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 491/2010 απόφαση του Εφετείου Πατρών ως προς τους αναιρεσείοντες Γ. Α. Κ. και Π. Α. Κ..

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Μαΐου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Ιουνίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ