1108/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1108 / 2017 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1108/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Καρέλλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Νικόλαο Πάσσο - Εισηγητή, Παναγιώτη Κατσιρούμπα, Δήμητρα Κοκοτίνη και Θεόδωρο Τζανάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 13 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ναυτικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" που εδρεύει στον ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Απόστολο Μπουρνέλη και κατέθεσε προτάσεις. Του αναιρεσιβλήτου: Σ. Γ. του Θ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μάρκο Δάρρα και κατατέθηκαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/9/2013 (αρ. κατάθεσης 9/2013) αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου και συνεκδικάστηκε με την από 4/9/2013 (αρ. κατάθεσης 8/2013) αγωγή του Ι. Κ. που δεν είναι διάδικος στη δίκη αυτή. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 10/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 146/2015 του Μονομελούς Μεταβατικού Εφετείου Αιγαίου στη Σάμο. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα εταιρεία με την από 18/2/2016 αίτησή της και τους από 4/11/2016 προσθέτους λόγους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. (Α) Κατά την διάταξη του άρθ. 559 αριθ.1 εδ. α' ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται, εάν αυτός εφαρμοσθεί, αν και κατά τις σχετικές παραδοχές της απόφασης του δικαστηρίου της ουσίας δεν υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αντίθετα, όταν δεν εφαρμοσθεί, μολονότι κατά τις παραδοχές αυτές, συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλ.

με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 31/2009, 7/2006, 4/2005). Περίπτωση ευθείας παραβίασης κανόνα ουσιαστικού δικαίου συνιστά, και δη κατεξοχήν, η εφαρμογή μη ισχύοντος πλέον κανόνα δικαίου λόγω κατάργησής του ή λήξης της χρονικής ισχύος του, ενόψει των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών που έγιναν ανέλεγκτα δεκτά από το δικαστήριο της ουσίας (Β) Με το άρθ. 1 § 1 ν.3276/1944, που εκδόθηκε στο Κάιρο και αναδημοσιεύθηκε στην Ελλάδα με την ΣΠ 21/1945 (η οποία κυρώθηκε με το ν.32/1945, και εξακολουθεί να ισχύει, ως συνάγεται έμμεσα από την μη ρητή κατάργησή του με τον ως άνω ν.32/1945), ορίζεται ότι "Δύνανται να συνάπτωνται συλλογικαί συμβάσεις μεταξύ οργανώσεων εφοπλιστών κα εργατών θαλάσσης εκ των κρινόμενων ελευθέρως υπό του Υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας ως περισσότερον αντιπροσωπευτικών καθορίζουσαι τον μισθόν, τα πολιτικά επιδόματα...", ενώ σύμφωνα με το άρθ.5§1 εδ.α' του ίδιου νόμου "Συλλογικαί συμβάσεις συναφθείσαι συμφώνως προς τους ορισμούς του παρόντος νόμου, εφόσον ήθελον κυρωθή δι' αποφάσεως του Υπουργού της Εμπορικής Ναυτιλίας, θεωρούνται ισχυραί και δεσμεύουσι κατά την εν αυταίς χρονικήν διάρκειαν και οιασδήποτε τυχόν άλλας υφισταμένας εργοδοτικάς ή εργατικάς οργανώσεις ως και άπαντας εν γένει τους Έλληνας πλοιοκτήτας και εργάτας θαλλάσης, πληρώματα πλοίων ανηκόντων εις την κατηγορίαν, ήτις προεβλέφθη υπό των συλλογικών συμβάσεων".

Πρέπει να επισημανθεί, ότι επί των συλλογικών αυτών συμβάσεων (ΣΣΝΕ) δεν εφαρμόζεται ο ν. 1876/1990 "ελεύθερες συλλογικές διαπραγματεύσεις κλπ.", όπως προκύπτει από το όλο πνεύμα αυτού, αν και δεν περιέχει ρητή διάταξη, όπως ο προϊσχυσας ν.3239/1955 στο άρθ.41§3 αυτού (ΑΠ 87/2000) και επομένως ούτε, ειδικότερα, οι διατάξεις του άρθ.9§§4 και 5 ν. 1876/1990 για την διάρκεια της ισχύος και την μετενέργεια των ΣΣΕ.

Εξάλλου, με το άρθρο μόνο της ΥΑ 3525.10/1/2010 ΥΑ του ΥΘΥΝΑΛ (ΦΕΚ Β' 1743), που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση των ως άνω άρθ. 1 § 1 και 5 ν.3276/1944, κυρώθηκε η από 21-7-2010 Συλλογική Σύμβαση Εργασίας Πληρωμάτων Μεσογειακών-Τουριστικών Πλοίων, ρητά δε ορίσθηκε με την ως άνω ΥΑ, καθώς και με το άρθ. 42§1 της με αυτήν κυρωθείσης ΣΣΝΕ, ότι η ισχύς αυτής αρχίζει την 1.1.2010 και λήγει την 31.12.2010.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Αιγαίου (Μεταβατική έδρα στην Σάμο), κρίνοντας επί αγωγής του ήδη αναιρεσιβλήτου (Σ. Γ.) κατά της τώρα αναιρεσείουσας ναυτικής εταιρείας με αντικείμενο αξιώσεις του από την μεταξύ τους σύμβαση ναυτικής εργασίας, με την προσβαλλομένη 146/2015 απόφασή του και όπως απ' αυτήν προκύπτει δέχθηκε, μεταξύ άλλων, ότι η αναιρεσείουσα εναγομένη ναυτική εταιρεία, που εδρεύει στον ..., είναι πλοιοκτήτρια του με ελληνική σημαία πλοίου "...", ολικής χωρητικότητας 245 και καθαρής 98 κόρων, που επιτρέπεται να μεταφέρει 244 επιβάτες κατά το θέρος και 152 κατά τον χειμώνα, ότι το πλοίο αυτό, που χαρακτηρίζεται ως μη δρομολογημένο επιβατηγό-τουριστικό, προορίζεται για περιηγητικούς πλόες και μεταφορές λουομένων Γ/ΚΟ 09/45/ΕΚ, συνολικής διαδρομής μέχρι 30 ν.μ.

εντός θαλάσσιων περιοχών Α1 GMDSS, μεταξύ των μεσογειακών λιμένων Σ.-Κ. Τ. και αντιστρόφως και Β.-Π.-Π. και αντιστρόφως, αντί χωριστού για κάθε επιβάτη ναύλου (ημερόπλοιο), ότι ο ενάγων την 29.4.2011 ναυτολογήθηκε στο ως άνω πλοίο από την εναγομένη με προφορική σύμβαση ναυτικής εργασίας αορίστου χρόνου, προκειμένου να εκτελεί χρέη μηχανικού Α' και παρείχε τις συμφωνημένες υπηρεσίες του μέχρι 13.9.2011, όταν λύθηκε η σύμβαση εργασίας του με κοινή συναίνεση αυτού και του πλοιάρχου, κατά τα αναγραφόμενα στο ναυτικό του φυλλάδιο, στην πραγματικότητα, όμως, με καταγγελία της σύμβασης από την εναγομένη, λόγω του επικειμένου παροπλισμού του πλοίου, που διήρκεσε περισσότερο από 15 ημέρες, ότι την 2.10.2011 με προφορική και πάλι σύμβαση ναυτολογήθηκε με την ίδια ιδιότητα για μία ημέρα προκειμένου να παράσχει τις υπηρεσίες του για την μεθόρμιση του πλοίου από το Β.

στο Π., όπου κλείσθηκε το ναυτολόγιο και το πλοίο παροπλίσθηκε την 4.11.2011 και έτσι ο ενάγων παρέμεινε ναυτολογημένος στο πλοίο αυτό, εκτελώντας χρέη μηχανικού Α', επί 4 μήνες και 16 ημέρες, ότι κατά την πρόσληψή του συμφωνήθηκε προφορικά ότι θα αμειβόταν με βάση την ισχύουσα συλλογική σύμβαση, χωρίς περαιτέρω προσδιορισμό της εφαρμοστέας, ότι ενόψει της προεκτεθείσας ναυτικής αποστολής του πλοίο (εκτέλεση περιηγητικών πλόων, αντί χωριστού για κάθε επιβάτη ναύλου, μεταξύ των μεσογειακών λιμένων Σ.-Κ.

Τ. και αντιστρόφως και Β.-Π.-Π. και αντιστρόφως, με αναλογία των αντίστοιχων ταξιδιών 4 προς 1, χωρίς το πλοίο να είναι ενταγμένο σε δρομολόγια κατά τις περί ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών διατάξεις) οι αποδοχές του ενάγοντος πρέπει να υπολογισθούν με βάση την από 21.7.2010 ΟΣΣΕ Πληρωμάτων Μεσογειακών-Τοοριστικών Επιβατηγών Πλοίων που κυρώθηκε με την Υ Α 3525/10.1.2010 (ΦΕΚ Β' 1743, και όχι με την από 22.11.2010 ΣΣΕ Πληρωμάτων Πορθμείων Εσωτερικού), ότι με βάση την ως άνω ΣΣΝΕ οι καταβλητέες στον ενάγοντα αποδοχές για το χρονικό αυτό διάστημα των 4,53 μηνών της εργασίας του ως μηχανικού Α' στο πλοίο αυτό ανέρχονταν, κατά τα εκεί ειδικότερα εκτιθέμενα, στο ποσό των 29.376,75€, η δε αποζημίωση για την καταγγελία της σύμβαση εργασίας σε 3.242,47E, συνολικά δηλ.

η εναγομένη έπρεπε να του καταβάλει για τις αιτίες αυτές το ποσό των 32.619,22€, του κατέβαλε 10.500E και του οφείλει, πλην της αναλογίας άδειας, 12.172,35€, ότι ακολούθως ο ενάγων ναυτολογήθηκε εκ νέου την 20.2.2012 από την εναγομένη με προφορική σύμβαση ναυτικής εργασίας ορισμένου χρόνου, ως μηχανοδηγός Α' αλλά με καθήκοντα μηχανικού Α' στο ίδιο πλοίο, προκειμένου να παράσχει τις υπηρεσίες του κατά την διάρκεια του ετήσιου δεξαμενισμού του στην Χίο και των λοιπών αναγκαίων εργασιών συντήρησης, αντί μηνιαίου μισθού 2.3006, την ως άνω δε συμφωνημένη εργασία του παρείχε έως 12.3.2012, όταν ολοκληρώθηκαν οι απαραίτητες εργασίες δεξαμενισμού κλπ.

και λύθηκε η σύμβαση εργασίας που είχε συναφθεί για τον σκοπό αυτόν, ότι με βάση την ως άνω εφαρμοστέα ΣΣΝΕ η εναγομένη έπρεπε να του καταβάλει για τις ημέρες εργασίας του τις προβλεπόμενες απ' αυτήν αποδοχές ανερχόμενες στο ποσό των 6.463,92E και κατά συνέπεια η συμφωνία περί καταβολής μηνιαίου μισθού 2.300E, που υπολείπεται των κατωτάτων νομίμων αποδοχών, είναι άκυρη ως ανεπίτρεπτη από το νόμο εκ των προτέρων παραίτηση του ναυτικού από δικαιώματα που του παρέχονται με κανόνες δημόσιας τάξης, ως εκ τούτου οφείλεται σ' αυτόν για την παραπάνω αιτία, μετ' αφαίρεση του καταβληθέντος ποσού των 2.300E, το ποσό των 4.163,92E, ότι ακολούθως την 23.4.2012 ναυτολογήθηκε εκ νέου από την εναγομένη με προφορική σύμβαση ναυτικής εργασίας ορισμένου χρόνου ως μηχανοδηγός Α' αλλά με καθήκοντα μηχανικού Α' στο ίδιο πλοίο, προκειμένου να παρέχει τις υπηρεσίες του κατά την επικείμενη τουριστική περίοδο σε όμοιους με το προηγούμενο έτος περιηγητικούς πλόες, αντί "κλειστού" μηνιαίου μισθού ύψους 2.300E, μειωμένου κατά τις εκάστοτε κρατήσεις φόρου εισοδήματος, ότι την 15.10.2012 διακόπηκαν οι πλόες του πλοίου ενόψει παροπλισμού του και την επομένη ο πλοίαρχος προέβη σε απολύσεις μελών του πληρώματος, αλλά όχι και του ενάγοντος, η σύμβαση εργασίας του οποίου ήταν ορισμένου χρόνου με λήξη αυτής την λήξη της τουριστικής περιόδου και πάντως όχι πέραν της 31.10.2012, ότι σύμφωνα με την ως άνω εφαρμοστέα ΣΣΝΕ η εναγομένη έπρεπε να του καταβάλει για το χρονικό διάστημα εργασίας του από 23.4-31.10.2012, δηλ.

για 6 μήνες και 8 ημέρες, τις προβλεπόμενες από την ΣΣΕ αυτήν αποδοχές, ανερχόμενες, κατά τα εκεί ειδικότερα εκτιθέμενα, στο συνολικό ποσό των 40.735E, η εναγομένη του έχει καταβάλει για την αιτία αυτήν 10.957,59E και του οφείλει το υπόλοιπο ύψους 29.777,41E, με βάση δε τα γενόμενα ως άνω δεκτά και κατά παραδοχή της έφεσης του αναιρεσείοντος ενάγοντος και μετ' απόρριψη της έφεσης της αναιρεσίβλητης εναγομένης εξαφάνισε την πρωτοβάθμια απόφαση, δέχθηκε ενμέρει την αγωγή και υποχρέωσε την εναγομένη να καταβάλει τα εκεί αναλυτικά αναφερόμενα επιμέρους ποσά με το νόμιμο κατά περίπτωση τόκο.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, εφόσον, για τον υπολογισμό των οφειλομένων στον ενάγοντα αποδοχών για εργασία του παρασχεθείσα εντός των ετών 2011 και 2012, εφήρμοσε την ως άνω ΣΣΝΕ, η οποία, όμως, δεν ήταν εφαρμοστέα, διότι η ισχύς της είχε λήξει την 31.12.2010, λαμβανομένου περαιτέρω υπόψη ότι, όπως προαναφέρθηκε, στις ΣΣΝΕ δεν ισχύουν οι διατάξεις του άρθ.9 ν. 1876/1990 για την διάρκεια και την μετενέργεια των λοιπών ΣΣΕ, μη νοούμενης σιωπηρής παράτασης αυτών, ενώ εξάλλου στην προσβαλλομένη απόφαση δεν περιέχονται παραδοχές ότι οι επιδικασθείσες με αυτήν στον ενάγοντα αποδοχές με βάση την (μη εφαρμοστέα) ως άνω ΣΣΝΕ αποτελούσαν συγχρόνως, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, και τον "συνηθισμένο" (ειθισμένο) μισθό για την ίδια εργασία, υπό τις αυτές συνθήκες κλπ.

παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθ.5§1 ν.3276/1944 ως προς την χρονική διάρκεια των ΣΣΝΕ, την οποία δεν εφήρμοσε, αν και ήταν εφαρμοστέα, και της ως άνω από 21-7-2010 ΣΣΕ Πληρωμάτων Μεσογειακών-Τουριστικών Επιβατηγών Πλοίων έτους 2010, τις οποίες εφήρμοσε, αν και δεν ήταν εφαρμοστέες. Κατά συνέπεια, και ανεξάρτητα από την υπαγωγή ή μη του ως άνω πλοίου στην κατηγορία των μεσογειακών τουριστικών επιβατηγών πλοίων και συνακόλουθα στην παραπάνω (σε κάθε περίπτωση μη εφαρμοστέα λόγω λήξης της ισχύος της κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα) ΣΣΝΕ, όπως, εσφαλμένα, αντίθετα, έκρινε το εφετείο με την αναιρεσιβαλλομένη απόφασή του εφαρμόζοντας αυτήν, πρέπει κατά παραδοχή του συναφούς 1ου κύριου λόγου αναίρεσης από το άρθ.559 αριθ.1 ΚΠολΔ, ο οποίος αφορά σφάλμα που προκύπτει από την ίδια την απόφαση (άρθ.562§2 περ.

α ΚΠοΔ) παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης, κύριων και πρόσθετων, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση ως προς τον αναιρεσίβλητο αυτόν, να παραπεμφθεί η υπόθεση, η οποία χρειάζεται διευκρινίσεις, προς περαιτέρω εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, εφόσον αυτό μπορεί να συγκροτηθεί από άλλον δικαστή (άρθ.580§3 ΚΠολΔ), και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος, ως ηττώμενος, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθ.176, 183,191 §2 ΚΠολΔ), η οποία κατέθεσε προτάσεις, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό οριζόμενα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 146/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αιγαίου (συνεδριάσαντος στην μεταβατική έδρα του στην Σάμο) ως προς τον αναιρεσίβλητο Σ. Γ..

Παραπέμπει την υπόθεση ως προς αυτόν στο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλον δικαστή.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2700) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Ιουνίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ