1102/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1102 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1102/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Μαΐου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - καλούντων: 1) Ι. Φ. του Π., κατοίκου ..., 2) Α. Φ. του Π., συζ. Ν. Ν., κατοίκου ..., 3) Λ. Π. του Ι., κατοίκου ..., 4) Ι. Π. του Λ., κατοίκου ... και 5) Α. Π. του Λ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παναγιώτη Σπηλιώτη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι εκ παραδρομής στο αναιρετήριο η επωνυμία της 1ης των αναιρεσιβλήτων αναγράφηκε λανθασμένα "INTERNATIONAL HELLAS Ανώνυμη Ασφαλιστική Εταιρεία" και όχι όπως αυτή τροποποιήθηκε μετά την πρωτόδικη απόφαση σε "INTERNATIONAL LIFE Ανώνυμη Εταιρεία Γενικών Ασφαλίσεων".

Των αναιρεσιβλήτων - καθ’ ων η κλήση: 1) Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "INTERNATIONAL LIFE Ανώνυμη Εταιρεία Γενικών Ασφαλίσεων", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παύλο Ρήγα και 2) Θεοδώρας Χριστοπούλου του Γεωργίου, συζ. Γεωργίου Σπηλιόπουλου, κατοίκου ..., η οποία δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-4-2004 αγωγή των ήδη 1ου και 2ης των αναιρεσειόντων, καθώς και των ήδη αποβιωσάντων Π. Ι. Φ. και Ε. Π. Φ., που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2438/2006 μη οριστική και 3155/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4001/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10-4-2011 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσείοντες και η 1η των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 6-2-2012 έκθεση της τότε Αρεοπαγίτου και ήδη Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Βασιλικής Θάνου - Χριστοφίλου, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή, κατά τον δεύτερο λόγο (από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ) και να απορριφθεί κατά τους λοιπούς, η αίτηση, για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 4001/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της 1ης των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου, που επισπεύδει τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτήν με τον τρόπο, που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στην συζήτηση παρά την απουσία εκείνου, που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση από τις υπ’ αριθμ. .../13-7-2011 και ... /18-2-2015 εκθέσεις επίδοσης των δικαστικών επιμελητών στα Πρωτοδικεία Ηλείας και Αθηνών Κ. Α. και Κ. Π. προκύπτει ότι αυτοί μετά από γραπτή παραγγελία του επισπεύδοντος τη συζήτηση Παναγιώτη Σπηλιώτη, Δικηγόρου Αθηνών, δικαστικού πληρεξουσίου των αναιρεσειόντων αντίγραφο της από 10-4-2011 αίτησης για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 4001/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών καθώς και της από 10-12-2014 κλήσης με πράξη προσδιορισμού δικασίμου για την αρχή της παρούσας αναφερόμενη και κλήση να παραστεί σ’ αυτή επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στην δεύτερη αναιρεσίβλητη. Επομένως, εφόσον αυτή δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από την σειρά του οικείου πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο Δικηγόρο, πρέπει να εξετασθεί η βασιμότητα της ένδικης αίτησης παρά την απουσία της δεύτερης αναιρεσίβλητης (άρθρο 576 παρ. 2 εδ. 3 ΚΠολΔ).

Με την με αριθμό κατάθ. 342/28-4-2011 αίτηση ζητείται η αναίρεση της υπ’ αριθμ. 4001/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, το οποίο απέρριψε την από 18-8-2008 έφεση των εναγόντων - εκκαλούντων και ήδη αναιρεσειόντων κατά της υπ’ αριθμ. 3155/2008 πρωτόδικης απόφασης, με την οποία απερρίφθη κατ’ ουσία η από 25-4-2004 αγωγή τους.

Από τις διατάξεις των άρθρων 914, 300, 330, 297, 298 ΑΚ προκύπτει ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Εξάλλου, οι αναιρετικοί λόγοι των αριθμών 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, δημιουργούνται, ο μεν πρώτος, όταν το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε κανόνα του ουσιαστικού δικαίου ή τα διδάγματα της κοινής πείρας και εφόσον αυτά αφορούν στην εξειδίκευση των αορίστων νομικών εννοιών, όχι όμως και στην εκτίμηση των αποδείξεων προς εξακρίβωση της αλήθειας των πραγματικών γεγονότων, ο δε δεύτερος, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα του ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Έτσι, επί αδικοπρακτικής ευθύνης προς αποζημίωση ελέγχεται με τον αναιρετικό αυτόν λόγο η αξιολογική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για τη συνδρομή ή μη υπαιτιότητας και αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ αυτής και του ζημιογόνου αποτελέσματος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με τις συνθήκες που έλαβε χώρα το επίδικο τροχαίο ατύχημα, κατά το οποίο τραυματίστηκε θανάσιμα η Μ.

Φ., θυγατέρα και αδελφή των αρχικά εναγόντων: "Την 1-10-2003 και περί ώρα 09.05’ η δεύτερη εναγομένη, Θ. Χ. συζ. Γ. Σ., οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφ. ... αυτοκίνητό της, ασφαλισμένο για τις προς τρίτους ζημίες στην πρώτη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία και έβαινε με αυτό επί της επαρχιακής οδού ... με κατεύθυνση προς ..., έχοντας ξεκινήσει από τον ... ...υ, όπου κατοικεί.

Η οδός αυτή είναι διπλής κατεύθυνσης, με συνολικό πλάτος οδοστρώματος 5,70 μ. και ευθεία σε μήκος 2 χιλμ. τουλάχιστον, το δε ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας ανέρχεται σε 50 χιλ/ώρα. Κατά τον ως άνω χρόνο και τόπο, η κατάσταση της οδού ήταν ξηρά, υπήρχαν συνθήκες φωτισμού ημέρας και η κίνηση οχημάτων και πεζών αραιή.

Η ως άνω οδηγός βαίνοντας με ταχύτητα που δεν υπερέβαινε τα 50χιλ/ώρα και δεξιά του ρεύματος κυκλοφορίας της, όταν έφθασε στο πρώτο χιλιόμετρο της ανωτέρω επαρχιακής οδού, όπου δεξιά της υπάρχει έρεισμα πλάτους 2,10 μ. και χαντάκι με νερό, είδε σε απόσταση περίπου 12,90 μ., (πριν προβεί σε τροχοπέδηση) πεζή γυναίκα μικρού αναστήματος που βάδιζε στο αριστερό άκρο του οδοστρώματος, δηλαδή στην άκρη του αντιθέτου ρεύματος κυκλοφορίας, εκτός του εκεί χωμάτινου ερείσματος (πλάτους 0,50 εκ.), με τα νώτα της προς αυτήν (την οδηγό), έτσι ώστε να έχει πλήρη ορατότητα για τα οχήματα που κινούνταν από ...

προς ..., ήτοι αντίθετα από την πορεία της, αιφνιδίως, χωρίς να ελέγξει το προς ... ρεύμα κυκλοφορίας, να διασχίζει βιαστικά διαγώνια και κάθετα το οδόστρωμα κατευθυνόμενη έμπροσθεν αυτής, στην πορεία της. Η εναγομένη οδηγός, προ της καταστάσεως αυτής προέβη αμέσως σε τροχοπέδηση (μήκους 19 μ. των αριστερών τροχών και 12,10 μ.

των δεξιών τροχών κατά το πρόχειρο σχεδιάγραμμα της τροχαίας) πλην όμως δεν μπόρεσε να αποφύγει την πεζή η οποία επέπεσε στο εμπρός αριστερό μέρος του οχήματος, στον ανεμοθώρακα και τον αριστερό καθρέπτη και στη συνέχεια εκτινάχθηκε διαγώνια προς το αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, σε απόσταση 8.50 μ. από το σημείο πρόσκρουσης και σε απόσταση 1,50 από το χωμάτινο έρεισμα του αντίθετου ρεύματος κυκλοφορίας.

Το ανωτέρω ατύχημα έλαβε χώρα περί το μέσον του ρεύματος κυκλοφορίας της εναγομένης οδηγού, ήτοι σε απόσταση ενός μέτρου περίπου μέσα από τη νοητή διαχωριστική επί του οδοστρώματος γραμμή. Κατά το ως άνω τροχαίο ατύχημα η πεζή Μ. Φ. υπέστη βαρύτατες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις με υπαραχνοειδή αιμορραγία εγκεφάλου, από τις οποίες κακώσεις, ως μόνη ενεργό αιτία επήλθε ο θάνατός της την 27-10-2003 στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών "ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ", όπου διακομίσθηκε εκ του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών μετά από διακομιδή της από το Γενικό Νοσοκομείο ...υ.

Αποκλειστικά υπαίτια για το ένδικο τροχαίο ατύχημα και τον θανάσιμο τραυματισμό της τυγχάνει η ίδια η πεζή, η οποία δεν κατέβαλε την προσοχή την οποία όφειλε και μπορούσε κατά την προσπάθειά της να διασχίσει διαγώνια και κάθετα το οδόστρωμα της ανωτέρω οδού. Ειδικότερα, η πεζή ενώ αρχικώς βάδιζε στην αριστερή άκρη του οδοστρώματος σε σχέση με την πορεία της εναγόμενης οδηγού και χωρίς η κίνησή της να προδίδει την πρόθεσή της να διασχίσει την οδό, εντελώς ξαφνικά και από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε και μπορούσε να επιδείξει, άρχισε να διασχίζει το δρόμο προς τα δεξιά, αρχικά διαγώνια και στη συνέχεια καθέτως, βιαστικά, χωρίς να ελέγξει για την κίνηση οχημάτων και να βεβαιωθεί ότι δεν θα παρεμποδίσει την κυκλοφορία τους, λαμβάνοντας υπόψη την απόσταση και την ταχύτητά τους (άρθρο 38 παρ. 4 ΚΟΚ), με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί αιφνιδίως και από μικρή απόσταση στην πορεία της κανονικά κινούμενης εναγομένης οδηγού, κατευθυνόμενης προς ....

Η τελευταία παρά τον ενδεδειγμένο για τις περιστάσεις αποφευκτικό ελιγμό της άμεσης τροχοπέδησης, δεν μπόρεσε να την αποφύγει και την παρέσυρε με την εμπρόσθια αριστερή πλευρά του οχήματός της, εκτινάσσοντάς την αριστερά κατά τα ανωτέρω, με αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό της... Προσέτι, η εναγόμενη οδηγός δεν είχε περιθώρια άλλου αποφευκτικού ελιγμού εκτός αυτού της άμεσης τροχοπέδησης.

Και τούτο διότι προς τα δεξιά της δεν είχε περιθώριο ελιγμού καθόσον υπήρχε έρεισμα με χαντάκι με νερό, στοιχείο που η ίδια γνώριζε διότι περνούσε καθημερινά από τον ίδιο δρόμο, προς τα αριστερά της δε, η αποφευκτική ενέργεια δεν ήταν η ενδεδειγμένη προκειμένου να μην κτυπήσει την πεζή, η οποία ερχόταν βιαστικά προς την πορεία του αυτοκινήτου της, χωρίς να ελέγξει την κίνηση οχημάτων επί του οδοστρώματος.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι κατά γενόμενο έλεγχο στην εναγόμενη οδηγό βρέθηκε στο αίμα της αλκοόλ σε ποσοστό 0,50mg/lt. Ανεξαρτήτως του ότι δεν της γνωστοποιήθηκε νομίμως το αποτέλεσμα ώστε να δυνηθεί να ζητήσει επανεξέταση του δείγματος, το ποσοστό αυτό, με δεδομένο ότι η επίδραση του οινοπνεύματος στην οδήγηση αρχίζει από 0,50 mg/lt και άνω, δεν συνιστά συντρέχον πταίσμα.

Το γεγονός και μόνο της κατανάλωσης οινοπνεύματος από την ως άνω οδηγό, δεν αρκεί να θεμελιώσει συνυπαιτιότητά της γιατί δεν τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με το ένδικο ατύχημα και το επελθόν αποτέλεσμα, καθόσον δεν προέκυψε ανενδοίαστα ότι η παραπάνω ποσότητα επέδρασε δυσμενώς στην οδηγική ικανότητα της οδηγού, η οποία κατά τα προαναφερόμενα ήταν ορθή".

Και υπό τις παραδοχές αυτές έκρινε κατ’ ουσία αβάσιμη και απορριπτέα την αγωγή των μελών της οικογένειας της θανούσας πεζής και απέρριψε την ασκηθείσα υπ’ αυτών έφεση, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, το οποίο είχε ομοίως αποφανθεί. Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, δεν παρεβίασε μεν ευθέως τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθ. 914, 300, 330, 297, 298 Α.Κ., παρεβίασε, όμως αυτές εκ πλαγίου και εστέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, ένεκα ανεπάρκειας και ασάφειας αιτιολογιών, η οποία καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, για την ορθή ή μη εφαρμογή των ως άνω εφαρμοσθεισών διατάξεων, σχετικά με το ουσιώδες ζήτημα της υπαιτιότητας της εναγομένης - νυν αναιρεσίβλητου οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου.

Ειδικότερα, ενώ σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, κατά την χρονική στιγμή της παράσυρσης, η πεζή, κινούμενη εξ αριστερών προς τα δεξιά, σε σχέση με την κατεύθυνση του αυτοκινήτου, είχε διασχίσει ολόκληρο το αντίθετο ρεύμα και το μισό από το ρεύμα του αυτοκινήτου, καθώς και ότι, επίσης σύμφωνα με τις παραδοχές, υπήρχαν συνθήκες φωτισμού ημέρας (ώρα 9.05’ πρωινή), κίνηση οχημάτων και πεζών αραιή και ορατότητα (ευθεία οδός) σε μήκος 2 χιλιομέτρων, εν τούτοις δεν εξηγείται για ποιό λόγο η εναγομένη οδηγός δεν αντιλήφθηκε ενωρίτερα την πεζή, ώστε να τροχοπεδήσει έγκαιρα και να μπορέσει να αποφύγει την παράσυρση αυτής.

Επίσης, ενώ, σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, το αυτοκίνητο εκινείτο, με ταχύτητα 45 χιλιομέτρων, η οποία, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, πρέπει να είχε μειωθεί ακόμη περισσότερο, αφού, επίσης σύμφωνα με τις παραδοχές, η εναγομένη οδηγός τροχοπέδησε σε μήκος 19 μ., εν τούτοις δεν εξηγείται πως δικαιολογείται το γεγονός ότι, επίσης σύμφωνα με τις παραδοχές, η πεζή εκτινάχθηκε σε απόσταση 8,5 μέτρων.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, και κατά συνέπεια ο δεύτερος λόγος αναίρεσης με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος κατ’ ουσίαν η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καλύπτει και τους λοιπούς λόγους αναίρεσης, των οποίων, μετά ταύτα, παρέλκει η έρευνά τους.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει ν’ αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο Δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί στο σύνολό της την υπ’ αριθμ. 4001/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους Δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων από δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Αυγούστου 2015.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ