Supreme Court allows State's appeal against tax authority's priority ranking decision regarding VAT claims in public auction. The court found the lower court misapplied priority rules for VAT claims. The State's VAT claims were incorrectly ranked after other claims. The court ruled the lower court must apply the correct priority order. The case concerns the priority of public debt claims in enforcement. The court clarified the application of priority rules for VAT claims. The decision establishes the correct order for VAT claim priority. The court found the lower court erred in applying priority rules. The State's VAT claims should have been prioritized correctly. The court reversed the lower court's priority ranking decision. The case involves the priority of VAT claims in public auctions. The court clarified the application of priority rules for VAT claims. The decision establishes the correct order for VAT claim priority.

Απόφαση 1098 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1098/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1 Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Τζανερρίκο - Εισηγητή, Γεώργιο Χριστοδούλου, Βασίλειο Μαχαίρα, Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 21 Σεπτεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, και ήδη από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και στην προκειμένη περίπτωση και από α) τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. ΙΒ' Αθηνών (Ζωγράφου) που εδρεύει στου Ζωγράφου Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, β) τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. Μεγάλων Επιχειρήσεων, που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Γεωργία Καπόρη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ" όπως μετονομάστηκε το αρχικά αναιρεσίβλητο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ - ΕΦΚΑ" οιονεί καθολικός διάδοχος του αρχικά ανακόπτοντος Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ - ΕΝΙΑΙΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΙΣΘΩΤΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ελευθέριο Βλαχογιάννη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/6/2013 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3380/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2374/2016 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 3/7/2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 61 εδ. α του ΝΔ/τος 356/1974 (περί ΚΕΔΕ) "1. Το Δημόσιον κατατάσσεται εν αναγκαστική εκτελέσει κινητού ή ακινήτου διά τας ληξιπροθέσμους μέχρι της ημέρας του πλειστηριασμού απαιτήσεις αυτού εκ πάσης αιτίας, μετά των πάσης φύσεως προσαυξήσεων και τόκων και εν τη υπ' αριθ. 5 σειρά του άρθρου 975 του Κώδικος Πολιτικής Δικονομίας".

Με το εδ. β' του ιδίου ως άνω άρθρου, που προστέθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 33 ν. 4141/2013 (ΦΕΚ Α' 81/5-4- 2013) και ισχύει στην προκειμένη περίπτωση, ως εκ του χρόνου συντάξεως του προσβαλλομένου πίνακα κατατάξεως, κατά τα εκτιθέμενα κατωτέρω: "Κατ' εξαίρεση, για τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις του από φόρο προστιθέμενης αξίας, με τις πάσης φύσεως προσαυξήσεις, το Δημόσιο κατατάσσεται στην υπ' αριθ. 2 σειρά του ίδιου άρθρου και πριν από την ικανοποίηση των απαιτήσεων του άρθρου 976 ΚΠολΔ".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι με τη νέα νομοθετική ρύθμιση προβλέπεται ειδικά για τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις του Δημοσίου από Φ.Π.Α. η αναβάθμιση της προνομιακής κατάταξης του Δημοσίου στη δεύτερη σειρά του άρθρου 975 ΚΠολΔ (γενικά προνόμια) και η ικανοποίηση αυτών πριν από την ικανοποίηση των απαιτήσεων του άρθρου 976 (ειδικά προνόμια), κατά παρέκκλιση των προβλεπομένων στην παρ. 1 του άρθρου 977 ΚΠολΔ (συρροή γενικών και ειδικών προνομίων), ενώ οι λοιπές ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις του εξακολουθούν να ικανοποιούνται στην πέμπτη σειρά.

Η ισχύς της ως άνω νέας νομοθετικής διατάξεως αρχίζει από 5-4-2013 (ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου στο ΦΕΚ) και καταλαμβάνει τις περιπτώσεις πινάκων διανομής που συντάσσονται κατά την ως άνω ημερομηνία και μετά, δεδομένου ότι οι νόμοι που ρυθμίζουν τη συνδρομή των δανειστών στη διαδικασία της κατατάξεως δεν αφορούν κυρίως τα ίδια τα δικαιώματα, αλλά κανονίζουν τον τρόπο της ενασκήσεώς τους επί της ομάδας περιουσίας, που υπάρχει σε ορισμένο χρόνο.

Επομένως και τα καθιερούμενα από τους νόμους αυτούς προνόμια κρίνονται όχι σύμφωνα με το νόμο που ισχύει κατά τον χρόνο της γενέσεως του δικαιώματος ή της ενάρξεως της αναγκαστικής εκτελέσεως, αλλά σύμφωνα με αυτόν που ισχύει κατά το χρόνο της κατατάξεως, αφού η λόγω του προνομίου προτίμηση δεν αποτελεί στοιχείο της απαιτήσεως, αλλά αφορά τη σχέση των απαιτήσεων μεταξύ τους ως εκ της συνδρομής περισσότερων δανειστών.

Το αντίθετο δεν συνάγεται από τη διάταξη του άρθρου 50 παρ. 1 ΕισΝΚΠολΔ, που ορίζει, ότι οι σχετικές με την αναγκαστική εκτέλεση διατάξεις του ΚΠολΔ εφαρμόζονται στις εκτελέσεις που αρχίζουν από την εισαγωγή του και ότι η αναγκαστική εκτέλεση θεωρείται ότι άρχισε από την επίδοση της επιταγής, γιατί η διάταξη αυτή δεν εισάγει γενικό κανόνα διαχρονικού δικαίου για όλες τις πράξεις της αναγκαστικής εκτελέσεως, αλλά ρυθμίζει ειδικώς την εφαρμογή του ΚΠολΔ σε θέματα αναγκαστικής εκτελέσεως εν σχέσει προς το προγενέστερο αυτού δικονομικό δίκαιο (ΟλΑΠ 21/1994, ΑΠ 1056/2020, ΑΠ 724/2017, ΑΠ 1441/2017).

Η ανωτέρω νομοθετική ρύθμιση, με την οποία αναβιβάσθηκε το προνόμιο του Δημοσίου μόνο για τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις του από Φ.Π.Α., θεωρήθηκε αναγκαία, καθόσον κρίθηκε ότι παρά τις μεγάλες δημοσιονομικές ανάγκες της χώρας, η ικανοποίηση των απαιτήσεων του Δημοσίου κατά τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων των οφειλετών του, ιδίως κατά τα τελευταία χρόνια κινείται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, διότι προηγούντο της κατατάξεως των απαιτήσεων του Δημοσίου απαιτήσεις άλλων πιστωτών με ισχυρότερο προνόμιο, όπως ασφαλιστικών ταμείων, δικηγόρων, εργαζομένων, ενυποθήκων κ.λ.π.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμόστηκε ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), κατά το ενδιαφέρον την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης μέρος της, το Εφετείο δέχτηκε τα εξής: "...Με επίσπευση της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΡΙΑ", διενεργήθηκε στις 12-12-2012 ενώπιον της συμβολαιογράφου Αθηνών Αναστασίας-Ιωσηφίνας Καρινιωτάκη-Πλακοπούλου αναγκαστικός πλειστηριασμός ποσοστού 1/2 εξ αδιαιρέτου ενός διαμερίσματος, το οποίο καταλαμβάνει όλο τον πέμπτο υπέρ το ισόγειο όροφο της στο Δήμο Ζωγράφου Αττικής και στη διασταύρωση των οδών ...

και λεωφ. ... ευρισκόμενης πολυκατοικίας, ανηκοντος κατά ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου και 3/4 εξ αδιαιρέτου στούς οφειλέτες της Α. χήρα Γ. Π. και Ι. Π. του Γ., αντίστοιχα, το οποίο κατακυρώθηκε στην ως άνω επισπεύδουσα, το δε επιτευχθέν πλειστηρίασμα ανήλθε στο ποσό των 96.001€. Μεταξύ των δανειστών, που ανήγγειλαν στην ως άνω υπάλληλο του πλειστηριασμού τις απαιτήσεις...τους κατά των καθ' ων η αναγκαστική εκτέλεση, περιλαμβάνονται:

α) το ανακόπτον και ήδη εφεσίβλητο (Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ.), το οποίο ανήγγειλε, με την …./…-12-2012 αναγγελία του, ληξιπρόθεσμη απαίτησή του κατά του Ι. Π., υπό την ιδιότητά του ως διευθύνοντος συμβούλου και νόμιμου εκπρόσωπου της οφειλέτιδάς του, ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Γ. Π. Α.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ", σύμφωνα με τον επισυναπτόμενο στην ως άνω αναγγελία από 24-12-2012 πίνακα χρεών, προερχόμενη από καθυστερούμενες ασφαλιστικές εισφορές της ως άνω εταιρείας από 1-4-2003 μέχρι 31-5-2012, ποσού 98.330,03 € και αιτούμενο την προνομιακή κατάταξή του, σύμφωνα με το άρθρο 975 του Κ.Πολ.Δ., όπως τροποποιήθηκε και ισχύει με τις διατάξεις του άρθρου 41 του ν. 3863/2010 και του άρθρου 56 του ν. 3994/2011 και β) το πρώτο των καθ' ων η ανακοπή και ήδη εκκαλούν (Ελληνικό Δημόσιο), το οποίο ανήγγειλε απαιτήσεις του α) δια του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ.

ΙΒ' Αθηνών (Ζωγράφου) κατά του Ι. Π., ατομικά, ποσού 4.824,59€ και β) δια του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. Μεγάλων Επιχειρήσεων κατά, του ίδιου ως άνω οφειλέτη, υπό την ως άνω ιδιότητά του, ήτοι αυτή του διευθύνοντος συμβούλου της παραπάνω εταιρείας, ποσού 291.278,83 €, σύμφωνα με τους επισυναπτόμενους στις …./… 12-2012 και …/…-12-2012 αναγγελίες τούτου πίνακες χρεών, αιτούμενο την προνομιακή κατάταξή του.

Ακολούθως και επειδή το επιτευχθέν πλειστηρίασμα δεν αρκούσε για την ικανοποίηση όλων των αναγγελθέντων δανειστών, πλέον των εξόδων εκτελέσεως, η ως άνω υπάλληλος του πλειστηριασμού κατήρτισε τον προσβαλλόμενο με την ανακοπή αυτή …/…-5-2013 πίνακα κατάταξης δανειστών, μετά δε την αφαίρεση των εξόδων που βάρυναν το πλειστηρίασμα, ύψους 3.859,35 €, κατέταξε, εφαρμόζοντας τις διατάξεις των άρθρων 975, 976 και 977 του Κ.Πολ.Δ., επί του εναπομείναντος πλειστηριάσματος, ποσού 68.141,40€:

α) επί του 1/3 τούτου, πρώτο, οριστικά και σύμμετρα, το πρώτο των καθ' ων - εκκαλούν (Ελληνικό Δημόσιο) για το ποσό των 370,09€, ήτοι μέρος της αναγγελθείσας από τη Δ.Ο.Υ. ΙΒ' Αθηνών (Ζωγράφου) απαίτησης και για το ποσό των 24.0025€, ήτοι μέρος της αναγγελθείσας από τη Δ.Ο.Υ. Μεγάλων Επιχειρήσεων και β) επί των 2/3 τούτου (πλειστηριάσματος), ποσού 45.427,60 €, προνομιακά και τυχαία, η δεύτερη των καθ' ων η ανακοπή και επισπεύδουσα ("ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ")....Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις των άρθρων 975 περ. 3 του Κ.Πολ.Δ.

σε συνδ. με τις διατάξεις του άρθρου 41 του ν. 3863/2010 και του άρθρου 56 του ν. 3994/2011, ο οποίος ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο..., η εγκύρως αναγγελθείσα απαίτηση του ανακόπτοντος - εφεσιβλήτου, ασφαλιστικού φορέα, υπάγεται στην τρίτη τάξη των εχόντων γενικό προνόμιο πιστωτών και κατατάσσεται, πριν από τη διαίρεση του πλειστηριάσματος σε ποσοστά, κατ' άρθρο 977 του Κ.ΙΙολ.Δ., προηγείται δε, ως εκ τούτου, της έχουσας ειδικό προνόμιο, δεύτερης των καθ' ων η ανακοπή καθώς και των αναγγελθεισών απαιτήσεων του πρώτου των καθ' ων η ανακοπή εκκαλούντος (Ελληνικού Δημοσίου), που υπάγονται στην πέμπτη τάξη των γενικών προνομίων.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι η διάταξη του άρθρου 33 παρ. 1 περ. 2 του ν. 4141/2013...δεν εφαρμόζεται. στην προκειμένη περίπτωση, καθόσον ο πλειστηριασμός, εφ' ου συνετάγη ο προσβαλλόμενος Πίνακας, διενεργήθηκε στις 12-12-2012, ήτοι σε χρόνο προγενέστερο του νόμου τούτου. Ως, εκ τούτου, οι αναγγελθείσες απαιτήσεις του πρώτου των καθ' ων εκκαλούντος, παρότι σ' αυτές περιλαμβάνονται και οφειλές από φόρο προστιθέμενης αξίας, σύμφωνα με το σχετικό πίνακα, υπάγονται στο σύνολό τους στην πέμπτη τάξη των γενικών προνομίων...".

Με τις σκέψεις του αυτές, το Εφετείο απέρριψε την περί του αντιθέτου έφεση του ήδη αναιρεσείοντος, Ελληνικού Δημοσίου, κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο είχε δεχθεί τα ίδια και είχε μεταρρυθμίσει τον προσβαλλόμενο πίνακα κατάταξης, προκειμένου να αποβληθεί αυτό (αναιρεσείον) κατά το ποσό 22.713,80 ευρώ, για το οποίο είχε καταταγεί προνομιακά και οριστικά.

Με το να κρίνει, όμως, το Εφετείο τα προνόμια των ενδίκων απαιτήσεων του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, από φόρο προστιθέμενης αξίας, σύμφωνα με το νόμο που ίσχυε κατά το χρόνο διενέργειας του πλειστηριασμού, εφ' ου συνετάγη ο ένδικος πίνακας κατάταξης (12-12-2012) και όχι εκείνο (νόμο), που ίσχυε κατά το χρόνο της κατατάξεως, ήτοι στις 29-05-2013, οπότε αυτός (πίνακας) συνετάγη, παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις διατάξεις των άρθρων 50 ΕισΝΚΠολΔ, 975 παρ. 3 και 5, 976, 977, 1007 παρ. 1 εδ.

α', β' του ΚΠολΔ, και, ιδίως, αυτή του άρθρου 33 παρ. 2 του Ν. 4141/2013, που ενώ έπρεπε να εφαρμόσει, στην προκειμένη περίπτωση, δεν εφάρμοσε. Επομένως, ο μοναδικός σχετικός αναιρετικός λόγος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος της, που έκρινε τα προνόμια του ήδη αναιρεσείοντος και κατέταξε αυτό, για τις απαιτήσεις του από ΦΠΑ, κατά τον αναφερόμενο σ' αυτή (αναιρεσιβαλλομένη) τρόπο.

Ακολούθως, η υπόθεση πρέπει να παραπεμφθεί, προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο Δικαστήριο, που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνη που δίκασε, προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που νίκησε, κατά παραδοχή του σχετικού αιτήματος, που υπέβαλε αυτό, με τις προτάσεις του, πρέπει να επιβληθούν εις βάρος του αναιρεσίβλητου, το οποίο ηττήθηκε (άρθρα 106, 176 και 183 ΚΠολΔ) μειωμένα, όμως, σύμφωνα με άρθρο 22 ν. 3693/1957, κατά τα οριζόμενα, ειδικότερα, στο διατακτικό.

Σημειώνεται, τέλος, ότι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο δεν υποχρεούται, κατ' άρθρο 19 παρ. 1 του Ν. Δ. της 26-6/10-7-1944 σε συνδυασμό με άρθρο 36 ΠΔ 28/1931 (ΦΕΚ α' 239/1931), σε κατάθεση του προβλεπομένου από το άρθρο 495 § 3 ΚΠολΔ παραβόλου, για την άσκηση αναίρεσης, γι' αυτό και δεν διαλαμβάνεται σχετική διάταξη στο διατακτικό της παρούσας απόφασης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2374/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το προαναφερθέν μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο, ως άνω, Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, πλην εκείνης, που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

(Και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου)

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Σεπτεμβρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ