Supreme Court allows appeal against single-judge appellate court decision due to improper composition violating constitutional requirements.

Απόφαση 1094 / 2025 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1094/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Φωτεινή Μηλιώνη, Ευγενία Μπιτσακάκη, Κωνσταντία Εμμανουηλίδου-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 8 Ιανουαρίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Α. Θ. του Ι., κατοίκου ..., 2) Ν. Θ. του Ι., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Κασιούμη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Ο. συζ. Θ. Ν., το γένος Ν. Π., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αναστασία Γιογλή, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-5-2016 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Κόνιτσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 12/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 127/2022 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 24-3-2022 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η αναιρεσίβλητη με την με αρ.κατ. 2/10-5-2016 αγωγή της που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Κόνιτσας, στρεφόμενη κατά των νυν αναιρεσειόντων, ζήτησε να αναγνωρισθεί δικαιούχος δουλείας διόδου επί εδαφικού τμήματος οικοπέδου ιδιοκτησίας των νυν αναιρεσειόντων και να της αποδοθεί η οιονεί νομή ταύτης. Εκδόθηκαν αντιμωλία των διαδίκων οι α) 12/2017 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, που απέρριψε την αγωγή και β) 127/3-3-2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, δικάσαντος ως εφετείου, που αφού δέχθηκε την έφεση της νυν αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την εκκαλουμένη, διακράτησε και δίκασε την υπόθεση, οπότε και δέχθηκε την αγωγή . Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης με αρ. κατ. 48/28-3-2022 των ηττηθέντων εναγομένων, με την οποία προσβάλλεται η προρρηθείσα απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου δικάσαντος ως εφετείου, που επιδόθηκε στις 8-3-2022, είναι παραδεκτή (άρθρα 577§1 ΚΠολΔ), διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα εντός τριάντα ημερών από την επίδοσή της (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564§1, 566§1 ΚΠολΔ). Πρέπει επομένως να ερευνηθούν οι λόγοι της (άρθρο 577§3 ΚΠολΔ).

ΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αρ. 2 ΚΠολΔ κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων επιτρέπεται αναίρεση (και) αν το Δικαστήριο δεν συγκροτήθηκε όπως ορίζει ο νόμος. Ο λόγος αυτός, συνδεόμενος με την επιταγή του άρθρου 8 εδάφιο α' του Συντάγματος, που επαναλήφθηκε και στο άρθρο 109 § 1 του ΚΠολΔ, σύμφωνα με την οποία "κανένας δεν στερείται χωρίς τη θέληση του το Δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος", ιδρύεται μόνον όταν η σχετική πλημμέλεια βαρύνει τη σύνθεση του Δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, μη νόμιμη σύνθεση του Δικαστηρίου υπάρχει, αν δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις του ΚΠολΔ, του Κώδικα Οργανισμού των Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (Κ.Ο.Δ.Κ.Δ.Λ.) ή ειδικών νόμων για τη σύνθεση αυτού και την αναπλήρωση των κωλυόμενων μελών του. Έτσι, σύμφωνα με τα άρθρα 5 και 15 του ως άνω ν. 1756/1988, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 2 του ν. 2172/1993 (και πριν την αντικατάστασή του με το ν.4938/6-6-2022), ο καθορισμός της σύνθεσης του Δικαστηρίου, με την έννοια του προσδιορισμού του συγκεκριμένου Δικαστή ή των συγκεκριμένων Δικαστών που θα εκδικάσουν τις υποθέσεις, γινόταν από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου και αν οι Πρόεδροι ήταν περισσότεροι, από τον αρχαιότερο αυτών.

Συναφώς, κατά το άρθρο 305 αρ. 1 ΚΠολΔ, το πρωτότυπο της απόφασης πρέπει να αναφέρει, μεταξύ άλλων, τη σύνθεση του Δικαστηρίου. Η απόδειξη δε της κακής σύνθεσης γίνεται από την απόφαση ή από τα πρακτικά, ενόσω δεν προσβάλλονται για πλαστότητα.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 17 Α ΚΠολΔ, το οποίο είχε προστεθεί με το άρθρο 3§ 3 του ν. 3994/2011 και διαμορφώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4842/2021 και σύμφωνα με το άρθρο 116§1 εδ.α περ. β του άνω νόμου, όπως η §1 διαμορφώθηκε με το άρθρο 65§1 του ν. 4871/2021, η ισχύς του ως άνω άρθρου 116 αρχίζει την 1-1-2022 (και πριν την κατάργησή του με το ν.5134/2024 λόγω της ενοποίησης του πρώτου βαθμού) "στην αρμοδιότητα των μονομελών πρωτοδικείων υπάγονται και οι εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων της περιφέρειας τους. Στην περίπτωση αυτή τα μονομελή πρωτοδικεία συγκροτούνται από πρόεδρο πρωτοδικών ή έναν από τους αρχαιότερους κατά διορισμό πρωτοδίκες που ορίζεται με πράξη του προϊσταμένου ή του εκτελούντος χρέη προϊσταμένου προέδρου πρωτοδικών". Επομένως, ιδρύεται αναιρετικός λόγος από τον αριθμό 2 του άρθρου 560 ΚΠολΔ για κακή σύνθεση, όταν το Μονομελές Πρωτοδικείο που δίκασε κατ` έφεση συγκροτήθηκε από νεώτερο, κατά διορισμό, Πρωτοδίκη, εφόσον στο ίδιο δικαστήριο υπηρετούσε Πρόεδρος Πρωτοδικών ή αρχαιότερος αυτού Πρωτοδίκης (ΑΠ 415/2024, ΑΠ 102/2024,ΑΠ 1854/2022, ΑΠ 311/2022, ΑΠ 1279/2021, ΑΠ 26/2019).

Στην προκείμενη περίπτωση, από τα διαδικαστικά έγγραφα της δικογραφίας προκύπτουν τα ακόλουθα: Ο Αθανάσιος Θεοδοσιάδης, Πρωτοδίκης (χρονολογία διορισμού 9-9-2019), που αποτέλεσε τη σύνθεση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, στις 2-2-2022, κατά την οποία συζητήθηκε η με αρ. κατ.501/10-6-2019 έφεση της νυν αναιρεσίβλητης - ενάγουσας κατά της 12/2017 απόφασης του Ειρηνοδικείου Κόνιτσας, δίκασε ταύτη κατά παράβαση της διάταξης του άρθρου 17Α του ΚΠολΔ, που ρυθμίζει τη σύνθεση του Μονομελούς Πρωτοδικείου, όταν δικάζει έφεση κατά απόφασης του Ειρηνοδικείου.

Και τούτο διότι ο ανωτέρω Πρωτοδίκης , κατά το χρόνο που δίκασε την εν λόγω έφεση της αναιρεσίβλητης, δεν ήταν ο αρχαιότερος, κατά διορισμό, Πρωτοδίκης στο Πρωτοδικείο Ιωαννίνων , καθώς κατά τον ίδιο χρόνο, υπηρετούσαν στο ίδιο δικαστήριο, τρεις Πρόεδροι Πρωτοδικών, εκ των οποίων μία Πρόεδρος Πρωτοδικών, Ουρανία Καλαζαντωνάκη και άλλοι αρχαιότεροι Πρωτοδίκες, όπως οι Αγγελική Γρίβα (χρονολογία διορισμού 1-7-2009), Αρετή Κουκουτίμπα (χρονολογία διορισμού 2-7-2010) και Θεοδώρα Καλούδη (χρονολογία διορισμού 4-8-2017), δίκασαν την ίδια ημέρα συζήτησης της υπόθεσης (2-2-2022), άλλες υποθέσεις.

Σημειωτέον στην προσβαλλομένη ουδεμία αναφορά γίνεται περί ύπαρξης κωλύματος στο πρόσωπο των προαναφερόμενων Δικαστών, Προέδρου Πρωτοδικών και Πρωτοδικών αρχαιοτέρων σε διορισμό του δικάσαντος την έφεση Πρωτοδίκη, ούτε άλλωστε προέκυψε κάποιο κώλυμα αυτών (ΑΠ 102/2024), ώστε να δικαιολογείται η εκδίκαση από αυτόν.

Επομένως, ο από τον αρ. 2 του άρθρου 560 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες πλήττουν την προσβαλλόμενη απόφαση, για μη νόμιμη σύνθεση του εκδόσαντος αυτήν Δικαστηρίου, δικάσαντος ως Εφετείου, είναι βάσιμος.

ΙΙΙ. Κατ' ακουλουθίαν , δεκτού γενόμενου του ως άνω λόγου αναίρεσης, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών λόγων, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ, στο ίδιο Πρωτοδικείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλο Δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στους αναιρεσείοντες του προκαταβληθέντος παραβόλου (άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να επιβληθεί μέρος των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, κατά εν μέρει παραδοχή του σχετικού αιτήματος αυτών, στην αναιρεσίβλητη, λόγω της εν μέρει εύλογης αμφιβολίας για την έκβαση της δίκης (άρθρ. 179β, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 127/3-3-2022 απόφαση του δικάσαντος, ως Εφετείου, Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Μονομελές Πρωτοδικείο δικάζον ως Εφετείο, συντιθέμενο, από άλλον Δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου στους αναιρεσείοντες.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη σε μέρος των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε χίλια (1.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Ιουνίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 26 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ