Supreme Court dismisses appeal on engineer fees, ruling public law minimums cannot be contractually reduced.

Απόφαση 1088 / 2013 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1088/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασίλειο Λυκούδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή, Γεώργιο Γεωργέλλη και Αντώνιο Ζευγώλη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 15 Απριλίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1.των ακολούθων γραφείων μελετών, ενεργούντων αφενός ατομικώς έκαστο για λογαριασμό του και αφετέρου ως "συμπράττοντα γραφεία", δηλαδή ως "ένωση προσώπων" της παρ. 5 του άρθρου 2 του ν. 716/1977, στην οποία ανατέθηκε η μελέτη της ΕΥΔΑΠ: ως ανάδοχοι της μελέτης της ΕΥΔΑΠ: ".ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΟΜΒΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΚΑΘΑΡΤΩΝ ΔΥΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΘΡΙΑΣΙΟΥ ΠΕΔΙΟΥ": 1."ΟΤΜΕ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Ε. Κ. του Ν., κατοίκου ..., 3. Π. Κ. του Ι., κατοίκου ..., 4. "ΥΔΡΟΕΞΥΓΙΑΝΤΙΚΗ - Λ.Σ. Λ. & ΣΙΑ Ε.Ε", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 5. Ο. Δ. του Α., κατοίκου ..., 6. "ΥΔΡΟΕΡΕΥΝΑ Α.Ε", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 7. "ΥΔΩΡ ΝΟΤΑΡΑΣ ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ Ε.Π.Ε", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 8. "ΥΔΡΟΤΕΚ ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ Ε.Π.Ε", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 9. Π. Θ. του Μ., κατοίκου ... και 10. Ι. Β. του Μ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Χρυσομάλλη.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ & ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ Α.Ε" και το διακριτικό τίτλο "ΕΥΔΑΠ Α.Ε", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Παπαδημητρόπουλο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12 Ιουλίου 2005 προσφυγή των ήδη αναιρεσειόντων που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 5222/2007 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9 Ιουνίου 2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Αντώνιος Ζευγώλης, ανέγνωσε την από 15 Οκτωβρίου 2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη της καταδίκη της αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στο άρθρο 59 παρ. 1 του από 17-7/16-8-1923 ν.δ/τος "περί σχεδίων πόλεων κ.λ.π." ορίζεται ότι: "Δια Β.Διαταγμάτων εκδιδομένων μετά γνώμην του Συμβουλίου των Δημοσίων Εργων κανονίζεται η δι' εκάστην περίπτωσιν πληρωτέα υπό των εργοδοτών αμοιβή εις τους μηχανικούς εν γένει και αρχιτέκτονας τους εκπονούντας μελέτας οιωνδήποτε έργων και τους αναλαμβάνοντας την εφαρμογήν των μελετών και την εποπτείαν εκτελέσεως των έργων τούτων ...".

Εξάλλου, στο άρθρο μόνο του ν.δ. 2726/1953 ορίζονται τα εξής: "1. Ο κατά το άρθρον 59 παρ. 1 του από 17.7/16.8.1923 Ν.Δ. "περί σχεδίων πόλεων κ.λπ." κανονισμός των ελαχίστων ορίων αμοιβής των μηχανικών εν γένει και αρχιτεκτόνων, εφαρμόζεται δι' όλας τας ειδικότητας των μηχανικών - μελών του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδος, διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών, καθώς και δια τους βάσει ειδικών διατάξεων Νόμων ασκούντας τα επαγγέλματα ταύτα εν όλω ή εν μέρει.

Τα ως ελάχιστα όρια αμοιβών αποτελούν κατωτέραν διατίμησιν δι' αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη, καταργουμένης κατά τα λοιπά της παραγράφου 2 του ως άνω άρθρου. 2. ... 3. Ο κανονισμός των αμοιβών δια μελέτας κ.λπ. έργων του Δημοσίου και Ν.Π.Δ.Δ. γίνεται δι' αποφάσεων εκδιδομένων υπό των Υπουργών Δημοσίων Εργων και Οικονομικών, μετά γνώμην του Συμβουλίου Δημοσίων Εργων, δυναμένων να ορίσωσιν αμοιβήν κατωτέραν, πάντως όμως ουχί ανωτέραν των ισχυουσών δι' ιδιωτικά έργα. 4. ...".

Με βάση τις πιο πάνω εξουσιοδοτικές διατάξεις εκδόθηκε το π.δ. 696/1974 όπως τροποποιήθηκε τελικώς με το π.δ. 515/1989. Όπως ορίζεται στο άρθρο 1 του πιο πάνω δ/τος, οι καθοριζόμενες με το διάταγμα αυτό αμοιβές αποτελούν τα υποχρεωτικώς εφαρμοζόμενα κατώτατα όρια αποζημίωσης για την εκπόνηση μελετών και τη διενέργεια επιβλέψεων-παραλαβών και εκτιμήσεων συγκοινωνιακών, υδραυλικών και κτιριακών έργων, καθώς και τοπογραφικών, κτηματολογικών και χαρτογραφικών εργασιών.

Το ίδιο π.δ/γμα ορίζει στο άρθρο 105 παρ. 3 ότι: "Προκειμένου περί έργων του Δημοσίου και ν.π.δ.δ. αι αμοιβαί του παρόντος νοούνται ως αύται προκύπτουν κατ' εφαρμογήν των κατά την παρ. 3 του άρθρου μόνου του ν.δ/τος 2726/1953 εκδιδομένων αποφάσεων". Εξάλλου, με βάση την εξουσιοδοτική διάταξη της παρ. 3 του άρθρου μόνου του ν.δ. 2726/1953 εκδόθηκε η Α3α/03/267/11.11.1974 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δημοσίων Έργων, με την οποία έχουν οριστεί οι αμοιβές για μελέτες κ.λπ.

έργων του Δημοσίου και των νομικών προσώπων δημόσιου δικαίου, κατά ποσοστό 5% κατώτερες από τις αμοιβές που ισχύουν για ιδιωτικά έργα και στη συνέχεια εκδόθηκε η Γ2/0/161/16-10-1975 κοινή απόφαση των ίδιων υπουργών. Με την δεύτερη αυτή κοινή υπουργική απόφαση, η παράγραφος 1 της οποίας αντικαταστάθηκε με την παρ. 1 της Δ17α/120/Φ.4.8/6-19-10-1988 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Εργων ορίσθηκαν τα εξής: "1. (όπως η παρ.

αυτή αντικαταστάθηκε με την προαναφερθείσα υπουργική απόφαση του έτους 1988) Ορίζουμε τις αμοιβές για τις μελέτες κ.λ.π. έργων Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων κατώτερες από τις αντίστοιχες νόμιμες αμοιβές για ιδιωτικά έργα, κατά τα παρακάτω ποσοστά: α) Για μελέτες ύψους αμοιβής μέχρι 10.000.000 δραχμές κατά ποσοστό 5%.

β) Για το τμήμα της αμοιβής από 10.000.001 μέχρι 20.000.000 δραχμές κατά ποσοστό 10%. γ) Για το υπόλοιπο τμήμα της αμοιβής, δηλαδή από 20.000.001 και πάνω, κατά ποσοστό 15%. Δια πάσαν άλλην περίπτωσιν μελετών κ.λ.π. έργων του Δημοσίου ή Ν.Π.Δ.Δ. (δηλαδή μελετών μη αναφερομένων σε έργα του προγράμματος Δημοσίων επενδύσεων) ισχύει η έκπτωσις η προβλεπομένη εν τη υπ' αριθμ.

Α3α/03/267 της 11/15-11-1974 αποφάσει ημών". Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει ότι οι κατώτερες αμοιβές, που καθορίζονται κλιμακωτά κατά ποσοστά στην ως άνω υπ' αριθ. Δ 17α/01/120/Φ. 4-8/6-101988 κοινή υπουργική απόφαση, ισχύουν επί αμοιβών μελετών του δημοσίου και των ν.π.δ.δ. που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, έχει όμως η απόφαση αυτή εφαρμογή και αν η μελέτη που εκπονείται δεν αφορά σε έργο που ανήκει στο δημόσιο ή ν.π.δ.δ., αφού μοναδικό κριτήριο για την εφαρμογή της αποφάσεως αυτής τίθεται, το έργο (μελέτη) να χρηματοδοτείται από το πρόγραμα δημοσίων επενδύσεων, έστω και αν δεν αφορά σε έργο του δημοσίου ή ν.π.δ.δ., αφού και στην τελευταία αυτή περίπτωση για το έργο δαπανάται δημόσιο χρήμα.

Δεν υφίσταται δε στην περίπτωση αυτή υπέρβαση της νομοθετικής εξουσιοδότησης που δίδεται με το άρθρο 59 παρ. 1 του από 17-7/16-8-1923 ν.δ/τος και την παρ. 3 του άρθρου μόνου του ν.δ/τος 2726/1953, αφού η αναφορά που γίνεται σ' αυτά για τον καθορισμό αμοιβών κατώτερων εκείνων που προβλέπονται για ιδιωτικά έργα, προκειμένου για μελέτες κ.λπ.

έργα του δημοσίου και ν.π.δ.δ., αποβλέπουν στο αν η χρηματοδότηση του έργου γίνεται από το δημόσιο ή ν.π.δ.δ. και όχι ποιος είναι ο εργοδότης του έργου ή σε ποιον ανήκει αυτό, αφού σκοπός του νομοθέτη ήταν η εξοικονόμηση δαπάνης δημόσιου χρήματος. Περαιτέρω, στο κεφάλαιο Δ' του π.δ. 696/1974 (άρθρα 208 επ.) "Τεχνικαί Προδιαγραφαί, Μελετών Αποχετεύσεως (Ακαθάρτων και ομβρίων υδάτων) Πόλεων και Οικισμών", όπως τροποποιήθηκε με το π.δ. 515/1989, ρυθμίζονται οι τεχνικές προδιαγραφές και οι βασικές αρχές εκπόνησης μελετών έργων αποχέτευσης πόλεων και οικισμών.

Ειδικότερα, στο άρθρο 208 παρ. 1 και 2 ορίζεται: "1. Αι προκείμεναι Τεχνικαί Προδιαγραφαί προσδιορίζουν: α) Τους όρους εκπονήσεως των μελετών αποχετεύσεως ακαθάρτων και ομβρίων υδάτων, και περιγράφουν τας υποχρεώσεις των μελετητών και τας σχέσεις αυτών μετά των εργασιών δια την τεχνικοοικονομικήν εκτέλεσιν των έργων.

β) Τυχόν ειδικώτεροι όροι των ως άνω μελετών διαλαμβάνονται εις τας συμβάσεις δι' ων ανατίθενται αύται. 2. Αι μελέται περί ων αι παρούσαι προδιαγραφαί διακρίνονται εις τα κάτωθι διαδοχικά στάδια. α) Προκαταρκτική Μελέτη: αα) ακαθάρτων υδάτων. αβ) ομβρίων υδάτων. αγ) εγκαταστάσεως επεξεργασίας ακαθάρτων υδάτων εις ην περιλαμβάνεται και Έκθεσις εμπειρογνώμονος οσάκις απαιτείται.

β) Προμελέτη: βα) ακαθάρτων υδάτων. ββ) ομβρίων υδάτων. βγ) εγκαταστάσεων επεξεργασίας ακαθάρτων υδάτων. Επισημαίνεται ότι εις το στάδιον τούτο περιλαμβάνονται και τα τεύχη Δημοπρατήσεως εγκαταστάσεως επεξεργασίας ακαθάρτων υδάτων. γ) Οριστική μελέτη: γα) ακαθάρτων υδάτων. γβ) ομβρίων υδάτων. Η εκπόνησις του επομένου σταδίου προϋποθέτει την έγκρισιν του προηγουμένου τοιούτου υπό του Εργοδότου (αρμοδίας αρχής) και την εντολήν προς τούτο".

Εξάλλου, στο άρθρο 209 παρ. 1 περ. γ'ορίζεται ότι " γ) Η Προμελέτη των αποχετευτικών έργων της πόλεως εκτείνεται εις ην έκτασιν ορισθή δια της εγκριτικής αποφάσεως της προκαταρκτικής εκθέσεως, και η Οριστική μελέτη αντιστοίχως εκτείνεται εις ην έκτασιν ορισθή δια της εγκριτικής αποφάσεως της Προμελέτης".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 210 του παραπάνω διατάγματος η προκριματική μελέτη και για τα δύο δίκτυα (όμβριων και ακαθάρτων) περιλαμβάνει τεχνική έκθεση και σχέδια που αφορούν κυρίως τα γεωγραφικά και δημογραφικά στοιχεία της υπό μελέτη περιοχής, οικονομικές και οικιστικές συνθήκες, μελλοντική πρόβλεψη πληθυσμού και πυκνότητα οίκησης, συχνότητα και ένταση βροχοπτώσεων, όπως και το προτεινόμενο σύστημα αποχέτευσης με σύντομο προϋπολογισμό δαπάνης του έργου.

Κατά δε τα άρθρα 213 και 216 του ίδιου διατάγματος η προμελέτη (ακαθάρτων και ομβρίων αντίστοιχα) περιλαμβάνει τεύχη τεχνικής έκθεσης με τα αντίστοιχα σχέδια, υδραυλικών υπολογισμών και προμετρήσεων, οριζοντογραφιών και μηκοτομών, προϋπολογισμού δαπάνης και συμπληρωματικών έργων, στα οποία γίνεται λεπτομερέστερη περιγραφή των ανωτέρω στοιχείων, όπως και υπαρχόντων προγενέστερων παρόμοιων έργων και δυνατότητα αξιολόγησης και διατήρησής τους ή μη, όπως υπαρχόντων δικτύων άλλων έργων κοινής ωφέλειας που επηρεάζουν τα έργα αποχέτευσης, αιτιολόγηση των προτεινόμενων έργων, ενώ στις προμετρήσεις γίνεται ιδιαίτερη και χωριστή αναφορά αφενός (προκειμένου για τα ακάθαρτα) στον κεντρικό συλλεκτήρα, στους βασικούς συλλεκτήρες και στο λοιπό δίκτυο ακαθάρτων και αφετέρου (ως προς τα όμβρια) στα διευθετούμενα ρεύματα και περιφερειακές τάφρους, τους βασικούς συλλεκτήρες και το λοιπό δίκτυο ομβρίων.

Τέλος, στα άρθρα 217 και 218 του αυτού διατάγματος, η οριστική μελέτη (ακαθάρτων και ομβρίων αντίστοιχα) περιλαμβάνει τεύχη τεχνικής έκθεσης με αντίστοιχα σχέδια και όλα τα χρήσιμα στοιχεία της προμελέτης, και επίσης τεύχη υδραυλικών υπολογισμών, προμετρήσεων, οριζοντογραφιών και μηκοτομών, προϋπολογισμού δαπάνης (συνοπτικά και αναλυτικά), ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων κλπ, στα οποία εκτίθενται αναλυτικά και με κάθε λεπτομέρεια τα καθ' έκαστο στοιχεία του έργου, ο προγραμματισμός και η σειρά εκτέλεσής του και τα χρονοδιαγράματα, στους δε υδραυλικούς υπολογισμούς και προμετρήσεις υπολογίζονται χωριστά, ως προς μεν τα ακάθαρτα, ο κεντρικός συλλεκτήρας, οι βασικοί συλλεκτήρες και το λοιπό δευτερεύον δίκτυο (άρθρο 217 παρ. 6), ως προς δε τα όμβρια, τα διευθετούμενα ρεύματα και οι περιφερειακές τάφροι, οι βασικοί συλεκτήρες και το λοιπό δευτερεύον δίκτυο (άρθρο 218 παρ. 6).

Εξάλλου, στο άρθρο 66 παρ. 1, 2, 3 και 6 του ίδιου π.δ/τος, που διέπει την αμοιβή μελέτης υδραυλικού έργου κατά στάδια και την κατανομή της, ορίζονται τα εξής: "1. Οι αμοιβές (Α) που καθορίζονται στο άρθρ. 2 σε συνδυασμό με τοάρθρ. 65 του παρόντος αφορούν στην εκπόνηση οριστικής μελέτης εφόσον δεν έχουν εκπονηθεί τα προηγούμενα στάδια προκαταρκτικής μελέτης και Προμελέτης.

Εάν έχει εκπονηθεί Προκαταρκτική Μελέτη, η αμοιβή της οριστικής μελέτης ισούται με 85% της Α. Εάν έχει εκπονηθή Προμελέτη, η αμοιβή της οριστικής μελέτης ισούται με το 55% της Α. 2. Η αμοιβή της Προμελέτης ισούται με 45% της Α εφόσον δεν έχει εκπονηθεί το προηγούμενο στάδιο της προκαταρκτικής μελέτης. Εάν έχει εκπονηθεί προκατατκτική μελέτη, η αμοιβή της Προμελέτης ισούται με 30%της Α. 3.

Η αμοιβή της προκαταρκτικής μελέτης ισούται με 15% της Α ... 6.Η αμοιβή οριστικής μελέτης με Πληρότητα μελέτης εφαρμογής, εφόσον δεν έχει εκπονηθεί Προμελέτη, ισούται με 100% της Α και εφόσον δεν έχει εκπονηθεί κανένα προηγούμενο στάδιο, η αμοιβή ισούται με 115% της Α. Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει, ότι για τον καθορισμό της αμοιβής οριστικής μελέτης σε έργα αποχέτευσης ακαθάρτων και ομβρίων, όπως ορίζεται στην παρ. 1 περ.

α' εδ. β' του άρθρου 66 του π.δ. 696/1974, απαιτείται να υπάρχει προμελέτη του συνολικού κύριου έργου της αποχέτευσης, μέρος του οποίου αποτελεί και το δευτερεύον δίκτυο αυτής, και δεν απαιτείται ειδική προμελέτη ή προκαταρκτική μελέτη για το δευτερεύον δίκτυο, το οποίο προβλέπεται μόνο για το στάδιο της οριστικής μελέτης, για τα έργα αποχέτευσης ακαθάρτων και ομβρίων, όπως ρητά ορίζεται στα άρθρα 217 παρ. 6 και 218 παρ. 6 του άνω π.δ/τος.

Εφόσον επομένως υπάρχει προμελέτη για το συνολικό κύριο έργο της αποχέτευσης, η αμοιβή της οριστικής μελέτης, τόσον για το κύριο, όσον και για το δευτερεύον δίκτυο αυτής, ισούται με 55% της προβλεπόμενης αμοιβής για ιδιωτικά έργα, σύμφωνα με το άρθρο 66 παρ. 1 περ. β' του π.δ. 696/1974, μόνο δε αν δεν έχει εκπονηθεί προκαταρκτική μελέτη και προμελέτη του συνολικού έργου της αποχέτευσης, και είχε γίνει ανάθεση και των τριών σταδίων, εφόσον υπάρχει πρόβλεψη γι' αυτά, η αμοιβή της οριστικής μελέτης κύριου και δευτερεύοντος δικτύου, θα είναι ίση με το 100% της άνω αμοιβής, κατά τα οριζόμενα στην παρ. 6 του άρθρου 66 του άνω διατάγματος.

Τέλος, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, 4/2005).

Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ.

ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.ΑΠ 27 και 28/1998).

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 5222/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το μέρος που ενδιαφέρει εν προκειμένω, έγιναν δεκτά τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, κατά την ανέλεγκτη επί της ουσίας εκτίμηση των αποδείξεων: "Με την από 4-1-2000 σύμβαση η καθ' ής (ήδη αναιρεσίβλητη) ανέθεσε στους προσφεύγοντες (ήδη αναιρεσείοντες) το έργο "Μελέτη Αποχέτευσης Όμβριων και Ακάθαρτων Τομέα του Θριασίου Πεδίου", που διέπεται από το π.δ. 696/1974 και περιλάμβανε, μεταξύ άλλων:

α) την προμελέτη του δικτύου αποχέτευσης όμβρυων υδάτων, β) την οριστική μελέτη του δευτερεύοντος δικτύου αποχέτευσης ακάθαρτων υδάτων και γ) τις τοπογραφικές εργασίες που ήταν απαραίτητες για την εκπόνηση των ανωτέρω μελετών. Στο άρθρο 3 της Ειδικής Συγγραφής Υποχρεώσεων, που συνοδεύει τη σύμβαση και αποτελεί ενιαίο με αυτή κείμενο, έχει δε υπογραφεί από όλους τους διαδίκους, αναφέρονται, ενδεικτικά και όχι περιοριστικά, οι κυριότερες υπάρχουσες μελέτες που πρέπει να ληφθούν υπόψη, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και α) η προκαταρκτική μελέτη βασικών έργων αποχέτευσης ακάθαρτων και όμβριων υδάτων στην ως άνω περιοχή, την οποία (μελέτη) έχει καταρτίσει η καθ' ής και έχει εγκριθεί με την υπ' αριθ. 11569/16-9-1998 απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της, β) προμελέτη και τεύχη δημοπράτησης έργων επεξεργασίας και διάθεσης λυμάτων και μελέτη βασικών συλλεκτήρων ακαθάρτων της ίδιας περιοχής, που έχει επίσης καταρτίσει η καθ' ής, ενώ στο άρθρο 2 αυτής διευκρινίζεται ρητά ότι το στάδιο της προμελέτης του δικτύου ακαθάρτων έχει ήδη εκπονηθεί στο πλαίσιο της μελέτης του ως άνω άρθρου 3 αρ. 5.

Η συνολική αξία του έργου αυτού προεκτιμήθηκε στο άρθρο 7 της ΕΣΥ στο ποσό των 390.000.000 δραχμών, πλέον ΦΠΑ που βαρύνει την καθ' ής, ειδικότερα δε προεκτιμήθηκαν α) η αμοιβή για την εκπόνηση της προμελέτης του δικτύου όμβριων υδάτων σε 50.000.000 δραχμές και β) η αμοιβή για την εκπόνηση της οριστικής μελέτης του δικτύου ακαθάρτων σε 90.000.000 δραχμές, ενώ στο άρθρο 8 της ΕΣΥ ορίζεται ότι η αμοιβή που θα καταβληθεί τελικά στο μελετητή για τις ανωτέρω μελέτες (προμελέτη δικτύου όμβριων, οριστική μελέτη δικτύου ακαθάρτων και τοπογραφικές εργασίες) θα υπολογιστεί κατά τις διατάξεις του π.δ. 696/1974 όπως ισχύει, και ότι η αμοιβή αυτή υπόκειται στις νόμιμες μειώσεις (παρ. 3).

Στις 9-7-2004 η καθ' ής κοινοποίησε στους προσφεύγοντες με το υπ' αριθ. πρωτ. 299200/8-7-2004 έγγραφο της Υπηρεσίας της Μελετών Έργων Αποχέτευσης τον 1ο Συγκριτικό Πίνακα της εν λόγω μελέτης, που συντάχθηκε στις 25-6-2004, μαζί με την αιτιολογική έκθεση για τις μεταβολές που πρέπει να επέλθουν και το Πινάκιο Αμοιβής, που το συνοδεύουν, με τον οποίο καθόρισε την αμοιβή των προσφευγόντων, αφού έλαβε υπόψη, σύμφωνα με το άρθρο 66 παρ. 1 του π.δ. 696/1974, ως προς μεν την οριστική μελέτη για το δίκτυο ακαθάρτων α) τον προϋπολογισμό του έργου αυτού με βάση τη μελέτη που είχαν εκπονήσει οι προσφεύγοντες, ανερχόμενο σε 9.409.811.000 δραχμές, β) το συντελεστή 59,28 (αντίστοιχο του συντελεστή λ' του άρθρου 4.2 του εν λόγω π.δ., που αναφέρεται στη χρονική περίοδο της εκτιμώμενης έγκρισης του προϋπολογισμού του τελευταίου σταδίου της μελέτης), γ) το συντελεστή 51,37 (αντίστοιχο του συντελεστή λ του ίδιου άρθρου που αναφέρεται στη χρονική περίοδο σύνταξης του προϋπολογισμού του τελευταίου σταδίου της μελέτης), δ) το συντελεστή 2,33 με βάση τα άρθρα 2, 64 και 65 του ίδιου π.δ.

για έργα κατηγορίας ΙΙ και, τέλος, τον ως άνω συντελεστή 0,55 για την οριστική μελέτη, σε 139.154.784 δραχμές ή 408.377,94 ευρώ, ως προς δε την προμελέτη του δικτύου ομβρίων, με βάση τον προϋπολογισμό του όλου έργου για το δίκτυο αυτό, με βάση τη μελέτη που είχαν εκπονήσει οι προσφεύγοντες σύμφωνα με το άρθρο 66 παρ. 2, ανερχόμενο σε 8.870.660.000 δραχμές, τους λοιπούς ως άνω συντελεστές (εκτός του 0,55), όπως και το συντελεστή 0,30 για την προμελέτη, σε 63.847.314 δραχμές ή 186.316,40 ευρώ.

Τους τελευταίους αυτούς συντελεστές (0,55 και 0,30) συνυπολόγισε σύμφωνα με το άρθρο 66 παρ. 1 και 2 του π.δ. 696/1974 επειδή είχε προηγηθεί από μέρους της καθ' ής προμελέτη ως προς την οριστική μελέτη του δικτύου ακαθάρτων και προκαταρκτική μελέτη ως προς την προμελέτη του δικτύου ομβρίων, με συνακόλουθη μείωση της αμοιβής του αντίστοιχου επόμενου σταδίου μελέτης κατά τα ποσοστά αυτά, τις οποίες (μελέτες) η καθ' ής έθεσε υπόψη των προσφευγόντων, όπως αναφέρεται, κατά τα άνω, στην Ειδική Συγγραφή Υποχρεώσεων, και οι τελευταίοι όφειλαν να λάβουν υπόψη τους.

Οι προσφεύγοντες ισχυρίζονται ότι δεν υπήρξε προμελέτη για το δευτερεύον δίκτυο ακαθάρτων, την οριστική μελέτη του οποίου συνέταξαν αυτοί εξ υπαρχής, και επομένως δικαιούνται το 100% της σχετικής αμοιβής, συνομολογούν όμως στις προτάσεις τους ότι έλαβαν υπόψη τους και μελέτησαν την (εγκεκριμένη) προμελέτη των βασικών συλλεκτήρων ακαθάρτων για να μπορεί να συνδεθεί το δευτερεύον δίκτυο με τους βασικούς συλλεκτήρες, όπως προκύπτει άλλωστε και από την τεχνική έκθεση της οριστικής μελέτης που συνέταξαν οι προσφεύγοντες και υπέβαλαν στην καθ' ής, όπου αναφέρεται μεταξύ άλλων και ότι "σημειώνεται ότι στον παραπάνω πίνακα ελήφθησαν υπόψη τα πλέον πρόσφατα στοιχεία που προέκυψαν, κυρίως όσον αφορά στις μελλοντικές επεκτάσεις του σχεδίου πόλης (μικρότεροι συντελεστές κάλυψης), καθώς επίσης και οι πλέον ακριβείς εμβαδομετρήσεις τομέων - συνοικιών από αυτές των προηγούμενων σταδίων της προμελέτης.

Για το λόγο αυτό επήλθε μικρή διαφοροποίηση επί το έλαττον της πυκνότητας πληθυσμού από αυτήν που είχε εκτιμηθεί στο στάδιο της προμελέτης των κεντρικών συλλεκτήρων ...". Η προμελέτη αυτή, όπως δέχεται η καθ' ής στις προτάσεις της, αφορά στο κεντρικό και τους βασικούς συλλεκτήρες, που αποτελούν το κύριο έργο της αποχέτευσης των ακαθάρτων, ενώ η μελέτη του δευτερεύοντος δικτύου εντάσσεται στο στάδιο της οριστικής μελέτης, σύμφωνα με το άρθρο 217 παρ. 6 του π.δ. 696/1974, όπου κατονομάζεται ρητά (υδραυλικοί υπολογισμοί του λοιπού δευτερεύοντος δικτύου), σε αντίθεση με τη γενικόλογη διάταξη του άρθρου 213 παρ. 6 (λοιπό δίκτυο ακαθάρτων).

Επομένως, ορθά η καθ' ής υπολόγισε την αμοιβή των προσφευγόντων για τη μελέτη του δευτερεύοντος δικτύου ακαθάρτων στο πλαίσιο της οριστικής μελέτης μειωμένη κατά το ως άνω ποσοστό, ο δε αντίθετος ισχυρισμός των προσφευγόντων είναι απορριπτέος ως αβάσιμος ... . Επίσης στον ίδιο συγκριτικό πίνακα η καθ' ής μείωσε και τις αμοιβές των προσφευγόντων για τις μελέτες των υδραυλικών έργων και για τις τοπογραφικές εργασίες (που αναφέρονταν τόσο στις προαναφερόμενες εργασίες "προμελέτη δικτύων αποχέτευσης ομβρίων" ποσού 63.487.314 δραχμών και "οριστική μελέτη δικτύων αποχέτευσης ακαθάρτων", ποσού 139.154.784 δραχμών, όσο και στις εργασίες "προμελέτη διευθέτησης ρευμάτων" και "έλεγχος υφισταμένων δικτύων", που επίσης τους είχαν ανατεθεί με την παραπάνω σύμβαση, ποσών 7.896.547 δραχμών και 21.922.308 δραχμών αντίστοιχα, συνολικά δε 232.460.953 δραχμών) κατά τα ποσά των 33.369.143 δραχμών και 5.699.932 δραχμών αντίστοιχα (συνολικά 39.069.072 δραχμών ή 144.656,12 ευρώ), σύμφωνα με την ως άνω ΚΥΑ Δ17α/01/120/Φ.4-8/6-10-1988.

Οι προσφεύγοντες ισχυρίζονται ότι η υπαγωγή των αμοιβών τους στις ως άνω υπουργικές αποφάσεις και η συνακόλουθη μείωσή τους είναι άκυρη, επειδή η καθ' ής, αν και είναι οργανισμός κοινής ωφέλειας, δεν αποτελεί δημόσια υπηρεσία ούτε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, αλλά νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου (ανώνυμη εταιρία), και επομένως οι αμοιβές τους έπρεπε να υπαχθούν στις διατάξεις περί ιδιωτικών έργων και να μη μειωθούν.

Ο ισχυρισμός τους, όμως, αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού, όπως αποδεικνύεται τόσο από τα προσκομιζόμενα έγγραφα, όσο και από την ένορκη βεβαίωσή της, το συγκεκριμένο έργο χρηματοδοτείται κατά μεγάλο μέρος του από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων (βλ. ειδικότερα τα υπ' αριθ. πρωτ. 14380/24-11-2000 έγγραφο του ΥΠΕΧΩΔΕ προς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, 43/12-3-2003 και 308885/22-7-2005 έγγραφα της καθ' ής προς το ΥΠΕΧΩΔΕ, με τα οποία διαβιβάζονται σχετικοί πίνακες της καθ' ής για ένταξη των έργων της στο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, όπως και τις υπ' αριθ. 5718 και 5719/27-12-2005 αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τις οποίες παρέχεται χρηματοδότηση στη νομαρχία Δυτικής Αττικής και στην καθ' ής για την κατασκευή των έργων ακαθάρτων, σε συνδυασμό και με την εισήγηση της Διεύθυνσης Υδραυλικών Έργων Περιφέρειας Αττικής Δ-10 του ΥΠΕΧΩΔΕ προς το Συμβούλιο Δημοσίων Έργων, που προσκομίζει και επικαλείται η καθ' ής), αλλά και με βάση το προαναφερόμενο άρθρο 8 παρ. 3 της ΕΣΥ, κατά το οποίο οι ανωτέρω αμοιβές υπόκεινται στις νόμιμες μειώσεις, που αποδέχθηκαν και οι προσφεύγοντες με την υπογραφή της, η ως άνω ΚΥΑ αποτελεί συμβατικό όρο της παραπάνω σύμβασης.

Εξάλλου, οι προσφεύγοντες υπέγραψαν επίσης και τους προηγούμενους 1ο και 2ο λογαριασμούς που εξοφλήθηκαν, χωρίς να προβάλουν αντιρρήσεις, μέχρι τη σύνταξη του ένδικου 1ου Συγκριτικού Πίνακα".

Με βάση τις παραπάνω παραδοχές του το Εφετείο, αφού απέρριψε τους προαναφερόμενους ισχυρισμούς των προσφευγόντων, ακολούθως απέρριψε και την προσφυγή τους, εκτός των άλλων, και κατά το μέρος ζητούσαν να αναγνωρισθεί: α) ότι η καθ' ης τους οφείλει ως νόμιμη αμοιβή για την οριστική μελέτη δικτύων αποχέτευσης ακαθάρτων υδάτων το 100% της πλήρους αμοιβής τους, ανερχομένης σε 742.505,34 ευρώ, αντί της αναφερομένης στον πίνακα τοιαύτης των 408.505,94 ευρώ, δηλαδή την προκύπτουσα διαφορά των 334.127,40 ευρώ, β) ότι η καθ' ής τους οφείλει τις νόμιμες αμοιβές τους για τις μελέτες των υδραυλικών έργων και για τις τοπογραφικές εργασίες χωρίς τις ποσοστιαίες μειώσεις που προβλέπει η υπουργική απόφαση του ΥΠΕΧΩΔΕ Δ17α/120/Φ.4.8/6-10-1988 ή άλλη ανάλογη απόφαση εκδοθείσα κατά νομοθετική εξουσιοδότηση της παρ. 3 του άρθρου μόνου του Ν.Δ. 2726/1953, να αναγνωρισθούν δε ως άκυρες οι μειώσεις αυτές για τα ποσά των 97.928,52 ευρώ και 16.727,60 ευρώ και να αναγνωρισθεί ότι τους οφείλονται τα τελευταία.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1, 2επ., 65, 66 παρ. 1, 105 παρ. 3, 208, 209, 213 και 217 του ΠΔ 696/1974, καθώς και εκείνες των άρθρων 59 παρ. 1 του από 17.7/16.8.1923 Ν.Δ., όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο μόνο παρ. 3 του Ν.Δ. 2726/1953, σε συνδυασμό και με την Δ17α/120/Φ.4.8/6-19-10-1988 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Εργων, τις οποίες δεν παραβίασε, καθόσον τα δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά πληρούσαν το πραγματικό των άνω διατάξεων και δικαιολογούσαν την απόρριψη της ένδικης προσφυγής και ως προς τα παραπάνω αιτήματά της.

Ειδικότερα δικαιολογούσαν την απόρριψη της ένδικης προσφυγής οι παραδοχές του Εφετείου: α) ότι είχε εκπονηθεί και εγκριθεί νομίμως προμελέτη του κύριου δικτύου του έργου αποχέτευσης ακαθάρτων λυμάτων, η οποία περιελήφθη στην συγγραφή υποχρεώσεων της οριστικής μελέτης του δευτερεύοντος δικτύου για ακάθαρτα και παραδόθηκε στους προσφεύγοντες, οι οποίοι την έλαβαν υπόψη αντλώντας απ' αυτήν τα αναγκαία στοιχεία για την οριστική μελέτη και του δευτερεύοντος δικτύου, ενώ δεν ήταν αναγκαία, ως μη προβλεπόμενη στο νόμο, ειδική προμελέτη για το δευτερεύον δίκτυο των ακαθάρτων, η οποία προβλέπεται μόνο στην οριστική μελέτη και β) ότι η εκπόνηση του επίδικου έργου χρηματοδοτείτο από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, ώστε να συντρέχει εν προκειμένω εφαρμογή της άνω υπουργικής αποφάσεως, η οποία νομίμως εκδόθηκε στα πλαίσια των άνω νομοθετικών διατάξεων, χωρίς να υπάρχει υπέρβαση των τελευταίων.

Επομένως, τα όσα αντίθετα υποστηρίζουν οι αναιρεσείοντες με τους πρώτο και δεύτερο λόγους του αναιρετηρίου, με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του αρθρ. 559 του Κ.Πολ.Δ κρίνονται αβάσιμα και απορριπτέα, όπως και οι λόγοι αυτοί της αναίρεσης. Εξάλλου, αρκούσε η ως άνω αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης για την απόρριψη του δεύτερου των ως άνω αιτημάτων της προσφυγής, αφού στηρίζει αυτοτελώς το διατακτικό αυτής, ώστε να καθίσταται απορριπτέος ως αλυσιτελής, ο κατά το τελευταίο μέρος του δεύτερος λόγος του αναιρετηρίου, κατά τον οποίο, η παράλληλη παραδοχή της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι σύμφωνα με τον όρο 8 παρ. 3 της Ειδικής Συγγραφής Υποχρεώσεων η αμοιβή των προσφευγόντων από την επίδικη σύμβαση συμφωνήθηκε να υπόκειται στις προβλεπόμενες από την άνω υπουργική απόφαση μειώσεις, αντίκειται στις διατάξεις του άρθρου 59 παρ. 1 του από 17-7/16-8-1923 ν.δ/τος και στην παρ. 1 του άρθρου μόνου του ΝΔ 2726/1953, διότι οι διατάξεις αυτές είναι δημοσίας τάξεως, και ως εκ τούτου δεν μπορεί να γίνει ελεύθερη συμφωνία μεταξύ των συμβαλλομένων με την οποία να μειώνονται τα οριζόμενα κατά τις διατάξεις αυτές ελάχιστα όρια αμοιβής των μηχανικών κλπ, τυχόν διαφορετική ρήτρα περιλαμβανομένη στη σχετική σύμβαση είναι άκυρη, κατ' άρθρο 3 του ΑΚ.

Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 09-06-2010 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθ. 5222/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Μαΐου 2013. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Ιουνίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ