1086/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1086 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1086/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου - Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν.Π.Δ.Δ. - Ο.Τ.Α.), με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ...", το οποίο εδρεύει στο Δήμο ... Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδος, που εκπροσωπείται νόμιμα και το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Λιανό.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Κ. του Ε., κατοίκου Δήμου ... Π.Ε. Φθιώτιδας, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Φωτεινή Κανέτη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-2-2012 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λαμίας.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 154/2013 του ίδιου Δικαστηρίου και 16/2015 του Τριμελούς Εφετείου Λαμίας.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 12-6-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωσήφ Τσαλαγανίδης ανέγνωσε την από 1-12-2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν οι πρώτος και τρίτος λόγοι και να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η σύμβαση με την οποία αναγνωρίζει κάποιος το χρέος που έχει από ορισμένη αιτία, δεν προβλέπεται ρητά από τον ΑΚ, ισχύει όμως διεπόμενη από το άρθρο 361 αυτού, το οποίο παρέχει ελευθερία συνάψεως ποικίλου περιεχομένου συμβάσεων δεσμευτικά για τους συμβαλλομένους, αρκεί το περιεχόμενό τους να μην προσκρούει σε απαγορευτικό νόμο ή στα χρηστά ήθη.

Η σύμβαση αυτή, η οποία διαφέρει από τη ρυθμιζόμενη από το άρθρο 873 ΑΚ αφηρημένη υπόσχεση ή αναγνώριση χρέους, καταρτίζεται σε αντίθεση με την τελευταία κατ’ αρχήν άτυπα και ιδρύει νέα ενοχική σχέση, που αποτελεί νέα αυτοτελή βάση υποχρεώσεως προς εκπλήρωση της παροχής, δηλαδή ενοχή αυτοτελή και ανεξάρτητη από την υποκείμενη αιτία (όταν αυτό θέλησαν οι συμβαλλόμενοι και δεν απέβλεψαν μόνο στην παροχή αποδεικτικού μέσου για την ύπαρξη του χρέους ή στην επιβεβαίωση μιας υπάρχουσας έννομης σχέσεως που διασφαλίζουν έτσι από ενδεχόμενα ελαττώματα).

Γενική κατευθυντήρια γραμμή προς λύση του ζητήματος αν πρόκειται για νέα αυτοτελή ενοχή ή παροχή αποδεικτικού μέσου για την ύπαρξη του χρέους μπορεί να χρησιμεύσει ο κανόνας ότι κύρια σύμβαση αναγνωρίσεως υπάρχει όταν αντικείμενο αυτής είναι κάποια έννομη σχέση και ειδικότερα όταν, αναφορικά προς υπάρχουσα οφειλή, αναλαμβάνεται κάποια υποχρέωση, ενώ δεν υπάρχει σύμβαση αναγνωρίσεως όταν ομολογούνται απλώς ορισμένα γεγονότα, οπότε υπάρχει μόνο αποδεικτικό μέσο.

Στην πρώτη περίπτωση, αυτός που αναγνωρίζει την από ορισμένη αιτία οφειλή του δεν μπορεί πλέον να προτείνει τις ενστάσεις που είχε από την κύρια αιτία, ενώ για την πληρότητα της αγωγής, όσον αφορά την αιτία από την οποία προέρχεται το αναγνωρισθέν χρέος, αρκεί η παράθεση στο δικόγραφο αυτής όσων πραγματικών στοιχείων είναι αναγκαία για τον προσδιορισμό της αναγνωριζόμενης ενοχής, ώστε να μη γεννάται αμφιβολία γι’ αυτήν (ΑΠ 1279/2012, 713/2012).

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 106 § 1 του ΠΔ 410/1995 "περί κωδικοποιήσεως σε ενιαίο κείμενο του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα", (όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο στην προκειμένη περίπτωση χρόνο, πριν δηλαδή την κατάργησή του με το άρθρο δεύτερο του ν. 3463/2006), "Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει για κάθε θέμα σχετικό με τις αρμοδιότητες του δήμου, εκτός από τα θέματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα του δημάρχου ή της δημαρχιακής επιτροπής.

Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει ιδίως: α) ..., ζ) Για τη σύναψη δανείων και τους όρους τους ...". Για την ταυτότητα του νομικού λόγου στα θέματα για τα οποία αποφασίζει το δημοτικό συμβούλιο περιλαμβάνεται και η αιτιώδης σύμβαση αναγνωρίσεως χρέους, εφόσον με αυτήν ο Δήμος αναγνωρίζει οφειλή του προς τρίτον από ορισμένη αιτία.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 114 του αυτού Κώδικα "Ο Δήμαρχος α) εκπροσωπεί τον δήμο στα δικαστήρια και σε κάθε άλλη δημόσια αρχή β) εκτελεί τις αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου και της δημαρχιακής επιτροπής ... στ) υπογράφει τις συμβάσεις που συνάπτει ο δήμος".

Συνεπώς, και τη σύμβαση αναγνωρίσεως χρέους υπογράφει για λογαριασμό του Δήμου ο Δήμαρχος, για το κύρος της όμως απαιτείται, αλλά δεν αρκεί, η προηγούμενη απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου (πρβλ. ΑΠ 304/2010). Η έλλειψη της αποφάσεως του δημοτικού συμβουλίου καθιστά τη σύμβαση άκυρη και συνεπώς θεωρείται, κατά το άρθρο 180 ΑΚ, ως μη γενόμενη.

Στην περίπτωση της άκυρης συμβάσεως, η παροχή που τυχόν έγινε σε εκτέλεση αυτής και παρά την ακυρότητά της, είναι παροχή χωρίς νόμιμη αιτία και μπορεί συνεπώς, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, να αναζητηθεί αυτούσια η παροχή ή αναλόγως η αντίστοιχη ωφέλεια που επήλθε στο άλλο μέρος (ΑΠ 250/2006).

Ωστόσο, οι παραπάνω προϋποθέσεις ανάγονται στη σφαίρα ευθύνης του Δήμου και συνεπώς η συνδρομή τους δεν μπορεί να διαπιστωθεί κατά τη σύναψη της συμβάσεως από τον αντισυμβαλλόμενο του, η έλλειψή τους όμως μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ενστάσεως ακυρότητας της σχετικής συμβάσεως. Έτσι δεν αποτελούν αυτές αναγκαία στοιχεία της αγωγής με την οποία ο ενάγων αξιώνει από το Δήμο την καταβολή του ποσού που οφείλεται στα πλαίσια αιτιώδους συμβάσεως αναγνωρίσεως χρέους.

Κατά την ίδια δε έννοια, δεν αποτελεί στοιχείο της σχετικής αγωγής ούτε η αναφορά σ’ αυτήν του προσώπου που είχε συμβληθεί για λογαριασμό του Δήμου, αφού με τη διάταξη του ως άνω άρθρου 114 παρ. 1 εδ. στ’ π.δ. 410/1995, που ορίζει ότι ο Δήμαρχος υπογράφει τις συμβάσεις που συνάπτει ο Δήμος, δεν εισάγεται και τεκμήριο ότι κατά τη σύναψη της σύμβασης ο Δήμος εκπροσωπήθηκε οπωσδήποτε νόμιμα (ΑΠ 1742/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση των προτάσεων του αναιρεσείοντος ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου προκύπτει ότι ο Δήμος είχε προβάλει ένσταση ακυρότητας της επικαλούμενης με την αγωγή αιτιώδους αναγνωρίσεως χρέους, για το λόγο ότι κατά την κατάρτιση της σχετικής συμβάσεως δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες από το π.δ. 410/1995 διαδικασίες, δηλαδή απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου για τη σύναψη μιας τέτοιας συμβάσεως, την ένσταση δε αυτή επανέφερε και ενώπιον του Εφετείου με λόγο εφέσεως κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, που την είχε απορρίψει ως μη νόμιμη.

Το Εφετείο, αφού αξιολόγησε την ένδικη σύμβαση ως αιτιώδη αναγνώριση χρέους, δέχθηκε στη συνέχεια τα ακόλουθα: "Επομένως, εφόσον η γενεσιουργός αιτία της ένδικης απαίτησης του ενάγοντος και της αντίστοιχης υποχρέωσης του εναγομένου Δήμου ήταν η αιτιώδης αναγνώριση του ένδικου χρέους, αρμόδιος για τη σύναψη και την υπογραφή της ήταν ο δήμαρχος, ο οποίος, σε περίπτωση που ενήργησε κατά παράβαση των διατάξεων περί δαπανών του άρθρου 218 ν. 410/1995, που ίσχυε κατά τη σύναψη της σύμβασης, ενέχει τυχόν ποινική ευθύνη καθώς και πειθαρχική και αστική ευθύνη.

Ως προς αυτό ο εναγόμενος ισχυρίζεται ότι εκδόθηκε πόρισμα των οικονομικών επιθεωρητών, χωρίς να αναφέρει το αποτέλεσμά του και χωρίς να το προσκομίζει ...". Με τις σκέψεις αυτές το Εφετείο απέρριψε το σχετικό λόγο εφέσεως του αναιρεσείοντος Δήμου κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, που είχε αποφανθεί ομοίως και είχε κρίνει ότι είναι έγκυρη η κατάρτιση της ένδικης σύμβασης από το Δήμαρχο, χωρίς να είναι απαραίτητη απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, εσφαλμένα το νόμο ερμήνευσε και εφάρμοσε, και ειδικότερα τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 106 παρ. 1, 114 π.δ. 410/1995, 80 παρ. 1 εδ. α’ του ν. 2362/1995, σε συνδυασμό με αυτές του άρθρου 180 ΑΚ, εφόσον για την ένδικη αναγνώριση χρέους αρκέσθηκε στην ανάληψη ευθύνης του αναιρεσείοντος με μόνη την υπογραφή του Δημάρχου, χωρίς να έχει προηγηθεί απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου, αν και το ζήτημα αυτό σχετίζεται με τις αρμοδιότητες του Δήμου.

Συνακόλουθα τούτων ο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων Δήμος μέμφεται το Εφετείο, γιατί έκρινε έγκυρη την κατάρτιση της ένδικης συμβάσεως, αν και δεν είχε ληφθεί σχετική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παρέλκει δε κατόπιν τούτου η έρευνα των λοιπών λόγων της ίδιας αιτήσεως.

Κατά το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ: "Αν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση για οποιονδήποτε άλλο λόγο, εκτός από εκείνους που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 (για υπέρβαση δικαιοδοσίας και για παράβαση των διατάξεων των σχετικών με την αρμοδιότητα), μπορεί να κρατήσει την υπόθεση και να την δικάσει, αν κατά την κρίση του δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση..." Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη και με τη διάταξη της παραγράφου 4 του ίδιου άρθρου, η οποία ορίζει ότι "Οι αποφάσεις της ολομέλειας και των τμημάτων του Αρείου Πάγου δεσμεύουν τα δικαστήρια που ασχολούνται με την ίδια υπόθεση ως προς τα νομικά ζητήματα που έλυσαν", συνάγεται ότι, οσάκις μετά την αναίρεση της αποφάσεως δεν υπάρχει δικονομικώς έδαφος για περαιτέρω εκδίκαση της υποθέσεως από το δικαστήριο της ουσίας, υπολείπεται δε μόνο η διατύπωση του διατακτικού της αποφάσεως με βάση την έκταση της αναιρέσεως, μπορεί η τελειωτική επί της υποθέσεως απόφαση να εκδοθεί και από τον Άρειο Πάγο.

Τέτοιο δικονομικό έδαφος για την μετά την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως επανεκδίκαση της υποθέσεως από το Εφετείο στην ουσία δεν υπάρχει και στην κρινόμενη περίπτωση. Ειδικότερα, ενόψει της ακυρότητας της ένδικης συμβάσεως αναγνωρίσεως χρέους, η αγωγή του αναιρεσίβλητου είναι απορριπτέα ως προς την κυρία βάση ως κατ’ ουσίαν αβάσιμη, πλην όμως δεν υπάρχει έδαφος να ερευνηθεί η αγωγή ως προς την επικουρική της βάση από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, δεδομένου ότι με την 154/2013 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λαμίας η αγωγή ως προς τη βάση αυτή απορρίφθηκε ως μη νόμιμη λόγω του επικουρικού της χαρακτήρα και η διάταξη αυτή της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου δεν προσβλήθηκε από τον αναιρεσίβλητο ούτε με επικουρική έφεση, με αποτέλεσμα η απόρριψη της αγωγής ως προς την επικουρική της βάση να έχει καταστεί τελεσίδικη.

Η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος πρέπει να επιβληθεί σε βάρος του αναιρεσίβλητου λόγω της ήττας του (άρθρο 176 ΚΠολΔ), θα ορισθεί όμως αυτή μειωμένη, σύμφωνα προς τις διατάξεις των άρθρων 22 ν. 3693/1957, 307 παρ. 2 π.δ. 410/1995 "Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας" και 285 ν. 3852/2010, όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, σύμφωνα με το άρθρο 495 § 4ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 16/2015 απόφαση του Εφετείου Λαμίας.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στον καταθέσαντα Δήμο ....

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει επί της εφέσεως.

Δέχεται την από 14 Οκτωβρίου 2013 έφεση του εναγομένου - εκκαλούντος Δήμου ... κατά της 154/2013 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λαμίας.

Εξαφανίζει την ως άνω απόφαση ως προς τη διάταξη αυτής με την οποία γίνεται δεκτή η κυρία βάση της από 8 Φεβρουαρίου 2012 αγωγής του ενάγοντος-εφεσίβλητου Ι. Κ..

Διακρατεί την υπόθεση και δικάζοντας επί της αγωγής.

Απορρίπτει την ως άνω αγωγή και ως προς την κυρία βάση της.

Καταδικάζει τον ενάγοντα στα δικαστικά έξοδα του εναγομένου Δήμου που ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Μαΐου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Ιουνίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ