Supreme Court allows appeal against appellate court decision due to insufficient reasoning on liability.

Απόφαση 1072 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1072/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος Ιωάννης Παπανικολάου), Ελένη Μαραμαθά, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ......., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ανδρέα Τσιώκου, 2) ......, η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Ανδρέα Τσιώκου, 3) ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανδρέα Τσιώκο, 4) ......., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανδρέα Τσιώκο, 5) ....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Τσιώκο, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου υπό την επωνυμία Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφαλίσεως Ευθύνης Εξ Ατυχημάτων Αυτοκινήτων, που εδρεύει στη Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μανουσάκη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25/2/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 450/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 173/2005 του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 23/4/2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 25/2/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Η διάταξη του άρθρου 19 παρ. 1 περ. α' του ν. 489/1976, που τροποποιήθηκε με το άρθρο 50 παρ. 5 και 6 του ν. 1569/1986 και στη συνέχεια κωδικοποιήθηκε με το π.δ. 237/1986, ορίζει, ότι το Επικουρικό Κεφάλαιο είναι υποχρεωμένο να καταβάλει στα πρόσωπα που ζημιώθηκαν την κατά την παρ. 2 του άρθρου αυτού αποζημίωση λόγω θανάτωσης ή σωματικών βλαβών ή υλικών ζημιών από αυτοκινητικά ατυχήματα, πλην άλλων περιπτώσεων, και όταν αυτός που υπέχει ευθύνη παραμένει άγνωστος.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ προκύπτει, ότι προϋποθέσεις της υποχρεώσεως για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι 1) παράνομη πράξη ή παράλειψη, 2) υπαιτιότητα η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμελείας του παρανόμως πράξαντος ή παραλείψαντος, 3) επέλευση ζημίας και 4) αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πράξεως ή παραλείψεως και της ζημίας, η οποία υπάρχει και όταν η παράνομη συμπεριφορά του υποχρέου ήταν, συμφώνως προς τα διδάγματα της κοινής πείρας, δηλαδή κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, ικανή να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ επιτρέπεται αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης όταν δεν προκύπτουν από το αιτιολογικό της απόφασης τα περιστατικά εκείνα, που είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή για τη συνδρομή τους που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς ή αντιφατικές, όχι ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, αλλά στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.

ΑΠ 26/2004). Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε ανελέγκτως ότι το τροχαίο ατύχημα, κατά το οποίο θανατώθηκε στις 17-3-2001 ο Χ, έγινε υπό τις ακόλουθες συνθήκες: "......Στις 17-3-2001 και περί ώρα 3.00 ο Χ, τέκνο των δύο πρώτων εναγόντων (αναιρεσειόντων), αδελφός του τρίτου ( αναιρεσείοντος) και εγγονός των λοιπών (αναιρεσειόντων), οδηγώντας την υπ' αριθμ. .....

δίκυκλη μοτοσικλέτα ιδιοκτησίας της μητέρας του, εκινείτο στην οδό ....... των Ιωαννίνων με κατεύθυνση προς την έξοδο της πόλης. Κατά τη στιγμή που έφθασε στο σημείο που η ως άνω οδός διασταυρώνεται δεξιά με την οδό .... και ενώ διέσχιζε αριστερή σε σχέση με την πορεία του απότομη στροφή, η μοτοσικλέτα εξετράπη της πορείας της και, συρόμενη με τη δεξιά της πλευρά στο οδόστρωμα, προσέκρουσε σε δέντρο δεξιά, με αποτέλεσμα ο οδηγός της να εκτιναχθεί σε μεγάλη απόσταση και πέφτοντας στο οδόστρωμα να υποστεί "κακώσεις κεφαλής και θώρακος" συνεπεία των οποίων επήλθε αμέσως ο θάνατος του.

Για τις συνθήκες του ενδίκου ατυχήματος συντάχθηκε η από ..... έκθεση αυτοψίας της Τροχαίας Ιωαννίνων, στην οποία ως αποκλειστικός λόγος για το ατύχημα αναφέρεται η εκτροπή-ανατροπή της μοτοσικλέτας Οι ενάγοντες (αναιρεσείοντες) ισχυρίζονται στην αγωγή ότι υπαίτιο της συγκρούσεως ήταν άλλο άγνωστο όχημα, το οποίο εξήλθε από την οδό .......

χωρίς να δώσει προτεραιότητα όπως όφειλε στην μοτοσικλέτα και, παραβιάζοντας πινακίδα SΤΟΡ, κτύπησε αυτή με δύναμη με τον εμπρόσθιο προφυλακτήρα του, με συνέπεια ο οδηγός της να χάσει την ισορροπία του και να ανατραπεί κατά τα προεκτεθέντα. Ειδικότερα, οι ενάγοντες υποστηρίζοντας τα ανωτέρω και αμφισβητούντες τις συνθήκες του ατυχήματος όπως καταγράφηκαν στην ανωτέρω έκθεση αυτοψίας, στην οποία δεν αναφέρεται η εμπλοκή άλλου οχήματος στο ατύχημα, βασίζονται κυρίως στα ίχνη κόκκινου χρώματος που βρέθηκαν στο δεξιό βραχίονα ανάρτησης του πίσω τροχού της μοτοσικλέτας και στο άκρο του δεξιού μασπιέ (σημείο στήριξης του ποδιού του αναβάτη).

Για το λόγο αυτό, διατάχθηκε από την Τροχαία η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, η οποία διενεργήθηκε από το ......, υπάλληλο της Διεύθυνσης Μεταφορών της Ν.Α. Ιωαννίνων, ο οποίος, αφού διενήργησε αυτοψία στις .... στο επίδικο όχημα, που είχε μεταφερθεί μετά το ατύχημα στη μάνδρα του ......, αποφάνθηκε με την από 24-3-2001 έκθεσή του "ότι τα χρώματα που υπάρχουν στο πλαίσιο δεξιά (μπράτσο) πίσω τροχού δεν μπορούν να αξιολογηθούν για πιθανή σύγκρουση με άλλο όχημα".

Στη συνέχεια, κατόπιν αιτήσεως του ενάγοντος πατέρα του θανόντος προς το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (τμήμα Ηπείρου), το τελευταίο διόρισε τον ......, μηχανολόγο-μηχανικό ως πραγματογνώμονα για να αποφανθεί αν το ανωτέρω τροχαίο ατύχημα επήλθε από σύγκρουση της Μοτοσικλέτας ή όχι με άλλο όχημα. Η πραγματογνωμοσύνη αυτή διενεργήθηκε και σύμφωνα με την εκτίμηση του ως άνω πραγματογνώμονα, τα ίχνη του κόκκινου χρώματος που υπήρχαν στη μοτοσικλέτα, το οποίο (χρώμα), κατά την εξέτασή του από το Γενικό Χημείο του Κράτους, "είναι τύπου ρητίνης παρόμοιας φύσης με τα χρώματα των προφυλακτήρων αυτοκινήτων", προκλήθηκαν από την επαφή της μοτοσικλέτας με άλλο αυτοκίνητο τη στιγμή του ατυχήματος και ότι "η σύγκρουση ήταν ισχυρή πλην όμως είχε τέτοια μορφή και τέτοια γωνία πρόσκρουσης ώστε να μην αφήσει προφανή ίχνη παραμόρφωσης στην μοτοσικλέτα" παρά μόνο τα ίχνη του χρώματος.

Από την εκτίμηση των προαναφερθέντων αποδεικτικών μέσων δεν αποδείχτηκε, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η εμπλοκή άλλου οχήματος στο προπεριγραφέν ατύχημα, όπως αβάσιμα οι ενάγοντες ισχυρίζονται. Ειδικότερα, η ύπαρξη του χρώματος στη μοτοσικλέτα του θανόντος δεν αποτελεί καθεαυτή απόδειξη σύγκρουσης αυτής με άλλο όχημα καθόσον από κανένα αξιόπιστο στοιχείο δεν προέκυψε ο χρόνος και η αιτία της αποτύπωσης του χρώματος πάνω σ' αυτή.

Οι καταθέσεις των μαρτύρων στις ένορκες βεβαιώσεις ότι το χρώμα δεν προϋπήρχε του ατυχήματος δεν κρίνονται πειστικές και ανταποκρινόμενες στην αλήθεια. Ειδικότερα, ο ενόρκως βέβαιων ...... κατέθεσε μεν ότι την προηγούμενη ημέρα του ατυχήματος άλλαξε στο (ειδικό) κατάστημά του και τα δύο λάστιχα της μοτοσικλέτας και "δεν είδε κανένα κόκκινο σημάδι".

Η κατάθεσή του όμως, αυτή δεν ενισχύεται από άλλο αξιόπιστο αποδεικτικό μέσο αφού δεν προσκομίζεται αντικειμενικό στοιχείο από το οποίο να αποδεικνύεται ότι αυτός είχε πράγματι αλλάξει τα λάστιχα (π.χ. φορολογικό παραστατικό, εγγραφή στο βιβλίο εισερχομένων στο συνεργείο των οχημάτων). Οι μαρτυρίες των άλλων δύο ενόρκως βεβαιούντων ....

και ......, οι οποίοι κατέθεσαν ομοίως ότι είχαν δεί την προηγουμένη ημέρα τη μοτοσικλέτα και αυτή ήταν σε άριστη κατάσταση χωρίς χτύπημα ή χρωματισμό σε κανένα μέρος της, ελέγχονται ανακριβείς εκ του ότι στη μοτοσικλέτα και δη στην προστατευτική ποδιά κινητήρα και μπάρας σασί υπήρχαν και ίχνη πράσινου χρώματος και αυτοί ούτε τα ίχνη αυτά ανέφεραν.

Αλλά και η κρίση του πραγματογνώμονα, ότι η αποτύπωση του χρώματος οφείλεται σε σύγκρουση της μοτοσικλέτας με άλλο όχημα τον κρίσιμο χρόνο, διατυπώνεται στην έκθεσή του ως συμπέρασμα πιθανών εκδοχών και λαμβάνει δεδομένο ότι το χρώμα δεν προϋπήρχε του ατυχήματος όπως του εξέθεσε ο πατέρας του θανόντος, γεγονός το οποίο δεν αποδείχτηκε.

Σημειώνεται ότι και ο ίδιος ο πραγματογνώμων σε άλλο σημείο της έκθεσής του δεν θεωρεί τον άνω ισχυρισμό του πατέρα του θανόντος καθεαυτό ικανό να αποδείξει το χρόνο της αποτύπωσης. Περαιτέρω, αν πριν την εκτροπή της μοτοσικλέτας είχε πράγματι προηγηθεί σύγκρουσή της με άλλο όχημα και μάλιστα σφοδρή, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, θα υπήρχαν εμφανή δείγματα παραμόρφωσης των συγκρουσθέντων μερών του επιδίκου οχήματος και όχι απλή εναπόθεση χρώματος.

Τέτοια παραμόρφωση, όμως δεν διαπιστώθηκε ενώ η παραμόρφωση του μοχλού φρένων (πεντάλ) και του μασπιέ στη δεξιά πλευρά του οχήματος οφείλεται, όπως αυτό δεν αμφισβητείται, στο σύρσιμο της μοτοσικλέτας στο οδόστρωμα. Εξάλλου, ενόψει του ότι τα ίχνη του κόκκινου χρώματος (αποτυπώματα), εκτός από το δεξιό βραχίονα ανάρτησης του πίσω τροχού, βρέθηκαν και στο άκρο του δεξιού μασπιέ (σημείο στήριξης του ποδιού του αναβάτη), θα έπρεπε κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αν είχε όντως κτυπηθεί η μοτοσικλέτα κατά τα ισχυριζόμενα στην αγωγή, να υπάρχουν ιατροδικαστικά ευρήματα και μάλιστα σοβαρά τραύματα στο κάτω μέρος του δεξιού ποδιού του θανόντος, το οποίο θα είχε συνθλιβεί και τέτοια ευρήματα δεν αναφέρονται στην ιατροδικαστική έκθεση νεκροψίας - νεκροτομής του ιατροδικαστή .......

Η περιγραφόμενη στην έκθεση αυτή ως εκδορά στη μεσότητα της δεξιάς κνήμης δεν προέρχεται από πρόσκρουση αλλά από σύρσιμο στο έδαφος ("ως εκ προστριβής γενόμενη" κατά την εν λόγω ιατροδικαστική έκθεση). Αντίθετα, από τα ίδια αποδεικτικά μέσα, αποδείχτηκε ότι ο οδηγός της μοτοσικλέτας εκινείτο στην ως άνω οδό με υπερβολική για τα δεδομένα και τις επικρατούσες συνθήκες (νύκτα, επικίνδυνη αριστερή στροφή) ταχύτητα, χωρίς να φορά προστατευτικό κράνος και υπό την επήρεια οινοπνεύματος, αφού στο αίμα του βρέθηκε ποσότητα 1,48 γραμμάρια / λίτρο αίματος, με συνέπεια από αποκλειστική του υπαιτιότητα να χάσει τον έλεγχο του οχήματός του κατά την κίνησή του στην αριστερή απότομη στροφή και να εκτραπεί δεξιά, κατά την πρόσκρουση δε του σώματός του με το έδαφος να προκληθεί ο θανάσιμος τραυματισμός του.

Σημειώνεται τέλος ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών Ιωαννίνων έθεσε τη σχηματισθείσα για το ένδικο ατύχημα ποινική δικογραφία στο αρχείο, ενέργεια η οποία εγκρίθηκε από τον Εισαγγελέα Εφετών Ιωαννίνων. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που με την εκκαλούμενη απόφασή του δέχτηκε ότι στο ένδικο ατύχημα ενεπλάκη άγνωστο αυτοκίνητο με άγνωστο οδηγό και στη συνέχεια έκανε δεκτή την αγωγή κατά ένα μέρος επιδικάζοντας στους ενάγοντες τα εκεί ποσά έσφαλε ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων".

Με τις παραδοχές αυτές η προσβαλλόμενη απόφαση, δέχτηκε τυπικά και ουσιαστικά την έφεση του εκκαλούντος και ήδη αναιρεσιβλήτου ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, εξαφάνισε την πρωτόδικη 450/2003 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων που έκρινε διαφορετικά, κράτησε και δίκασε στην ουσία την υπόθεση και απέρριψε κατόπιν την από 25-2-2003 αγωγή των αναιρεσειόντων.

Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο διέλαβε πράγματι στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, για το κρίσιμο ζήτημα της αποκλειστικής υπαιτιότητας του θανατωθέντος Χ για το ατύχημα. Ειδικότερα, η προσβαλλόμενη απόφαση : α) Ενώ βεβαιώνει, ότι ο θανατωθείς εκινείτο με υπερβολική ταχύτητα δεν προσδιορίζει την ταχύτητα αυτή.

β) Παρότι δέχεται, ότι η μοτοσικλέτα εκτράπηκε λόγω της υπερβολικής ταχύτητας, κατά τη διέλευσή της από αριστερή κλειστή στροφή, δεν διευκρινίζει γιατί η εκτροπή της έγινε προς τα δεξιά, ούτε γιατί αυτή σύρθηκε με τη δεξιά της πλευρά και όχι με την αριστερή, όπως λογικά, σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής, έπρεπε να συμβεί.

γ) Δεν διευκρινίζει εάν η εκτροπή και το σύρσιμο της μοτοσικλέτας άρχισε από τη συμβολή της οδού ..... με την οδό ..... ή πριν ή μετά από αυτή, ούτε προσδιορίζει την απόσταση μεταξύ του σημείου εκτροπής και της τελικής θέσεως στην οποία βρέθηκε ο θανατωθείς. Και δ) Βεβαιώνει ότι η σχηματισθείσα ποινική δικογραφία τέθηκε, ύστερα από έγκριση του Εισαγγελέα Εφετών Ιωαννίνων στο αρχείο, χωρίς να διευκρινίζει αν τούτο έγινε επειδή το ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του θανατωθέντος ή γιατί δεν εντοπίστηκε ο οδηγός του άγνωστου αυτοκινήτου, το οποίο, κατά τους ισχυρισμούς των αναιρεσειόντων, ενεπλάκη στο ατύχημα.

Όμως, με αυτές τις ανεπαρκείς και ελλιπείς αιτιολογίες καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή όχι εφαρμογή των διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκαν αναφορικά με το κρίσιμο ζήτημα της αποκλειστικής ή μη υπαιτιότητας του θανατωθέντος στο ατύχημα. Συνακόλουθα, οι σχετικές αιτιάσεις του αναιρετηρίου, που προβλέπονται από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, με τις οποίες προβάλλονται ανεπάρκεια και ασάφεια αιτιολογιών σε σχέση με το πιο πάνω ουσιώδες ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, πρέπει να γίνουν δεκτές, ως βάσιμες και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παραπεμφθεί δε η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο ίδιο Εφετείο που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Αναιρεί την 173/2005 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων.

-

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο που την εξέδωσε, για περαιτέρω εκδίκασή της από άλλους δικαστές. Και

-

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 7 Μαΐου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Μαΐου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ