106/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 106 / 2017 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 106/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους δικαστές: Ευφημία Λαμπροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Στυλιανή Γιαννούκου, Χαράλαμπο Μαχαίρα, Σοφία Καρυστηναίου και Μαρία Νικολακέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 15 Νοεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Οργανισμός Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού" (Ο.Α.Ε.Δ.) που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Λουκά με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Μ. Μ.-Ρ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Ράμμο και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-3-2009 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης και άλλων δέκα ήδη μη διαδίκων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 232/2010 του ίδιου δικαστηρίου και 146/2014 του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-2-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Στυλιανή Γιαννούκου ανέγνωσε την από 27-2-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης επαναφοράς και της αίτησης αναίρεσης, αν δε ήθελε τυχόν κριθεί διαφορετικά, την παραδοχή του μοναδικού λόγου της αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αναιρεσείοντος στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 564 παρ. 1, 152 παρ. 1, 153, 154, 155 παρ. 1, 156 και 158 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι ο διάδικος που δεν άσκησε αίτηση αναίρεσης μέσα στη νόμιμη προθεσμία των τριάντα ημερών από την επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, μπορεί, αν η απώλεια της προθεσμίας οφείλεται σε ανώτερη βία ή σε δόλο του αντιδίκου του, να ζητήσει την επαναφορά των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, έτσι ώστε με απόφαση του δικαστηρίου να προσδοθεί στην εκπροθέσμως ασκηθείσα αίτηση αναίρεσης η έννομη ενέργεια που αυτή θα είχε αν ήταν εμπρόθεσμη.

Ως ανώτερη βία κατά την έννοια του άρθρου 152 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. θεωρείται κάθε γεγονός το οποίο αντικειμενικώς καθιστά αδύνατη την τήρηση κάποιας δικονομικής προθεσμίας και σε συγκεκριμένη περίπτωση είναι απρόβλεπτο και μη δυνάμενο να αποτραπεί ακόμη και με τη λήψη μέτρων άκρας επιμέλειας και σύνεσης. Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 152 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

η ύπαρξη παντός πταίσματος κατά την απώλεια μιας δικονομικής προθεσμίας, ακόμη και ελαφράς αμέλειας του διαδίκου, του πληρεξούσιου δικηγόρου ή του νόμιμου αντιπροσώπου αυτού, αποκλείει το χαρακτηρισμό κάποιου διακωλυτικού γεγονότος ως ανώτερης βίας (Ολ. Α.Π. 29/1992, Α.Π. 518/2010). Ο θεσμός της επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση από την αδυναμία τήρησης δικονομικής προθεσμίας, στηριζόμενος στην αρχή της επιείκειας, αποτελεί ένδικο βοήθημα, χωρίς να υποκαθιστά οποιοδήποτε ένδικο μέσο, παρέχει δε τη δυνατότητα της άρσης με δικαστική απόφαση νομικής και επιβλαβούς για το διάδικο κατάστασης που δημιουργήθηκε από τη μη τήρηση της εν λόγω προθεσμίας για δύο λόγους, δηλαδή της ανώτερης βίας ή του δόλου του αντιδίκου του.

Η αίτηση επαναφοράς απευθύνεται στο κατά το άρθρο 154 Κ.Πολ.Δ. αρμόδιο δικαστήριο και υποβάλλεται μεταξύ άλλων είτε με το δικόγραφο της αίτησης αναίρεσης είτε με αυτοτελές δικόγραφο είτε με τις προτάσεις μέσα στην οριζόμενη από το άρθρο 153 Κ.Πολ.Δ. προθεσμία των τριάντα ημερών από την ημέρα της άρσης του εμποδίου που συνιστούσε την ανώτερη βία ή της γνώσης του δόλου.

Σε κάθε περίπτωση όμως, για την ολοκλήρωση της άσκησης του αιτήματος επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, δεν αρκεί μόνο η εντός των τριάντα αυτών ημερών κατάθεση του σχετικού δικογράφου στη γραμματεία του αρμοδίου δικαστηρίου αλλά απαιτείται και η επίδοση του δικογράφου στον αντίδικο του αιτούντος μέσα στην ίδια προθεσμία (άρθρα 155 παρ. 1, 215 παρ. 1, 217 Κ.Πολ.Δ.).

Ειδικότερα, για την παραδεκτή και δη εμπρόθεσμη άσκηση της αίτησης επαναφοράς η οποία σωρεύεται στο δικόγραφο της αίτησης αναίρεσης που ασκήθηκε εκπρόθεσμα, πρέπει να αποδεικνύεται εκ μέρους του αιτούντος την επαναφορά η αναγκαία επίδοση του δικογράφου της αίτησης αναίρεσης με τη σωρευόμενη αίτηση επαναφοράς μέσα στην αποκλειστική προθεσμία των τριάντα ημερών από την ημέρα της άρσης του εμποδίου ή της γνώσης του δόλου (αν και τέτοια επίδοση δεν απαιτείται αυτοτελώς για την άσκηση της αίτησης αναίρεσης), ώστε να εξακριβωθεί η εμπρόθεσμη άσκηση της αίτησης επαναφοράς εντός της παραπάνω προθεσμίας, η οποία (άσκηση) δεν ολοκληρώνεται πριν από την επίδοση της αίτησης στον καθ’ ου αυτή απευθύνεται (Α.Π. 443/2015, Α.Π. 1216/2012).

Εξ άλλου με τη διάταξη του άρθρου 158 Κ.Πολ.Δ., με την οποία επιδιώκεται η εξασφάλιση σταθερότητας στη διαδικασία και η αποτροπή διατήρησης της εκκρεμότητας για μακρό χρόνο, τίθεται περιορισμός σχετικά με την αίτηση επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, ο οποίος συνίσταται στον αποκλεισμό της υποβολής της αίτησης αυτής αν για οποιοδήποτε λόγο (ακόμη και από δόλο του αντιδίκου του αιτούντος) απωλέσθηκε η οριζόμενη στο άρθρο 153 τριακονθήμερη προθεσμία άσκησής της.

Συνακόλουθα, αν δεν τηρηθεί η προθεσμία αυτή με την εκτεθείσα έννοια, το αίτημα επαναφοράς είναι απαράδεκτο (Α.Π. 443/2015, Α.Π. 1155/2012). Στην προκειμένη περίπτωση με την υπό κρίση αίτηση το αναιρεσείον νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Οργανισμός Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού" (Ο.Α.Ε.Δ.) εκθέτει ότι η αίτησή του ασκείται εκπροθέσμως, περαιτέρω δε σωρεύει στο δικόγραφο της αίτησης αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, για τη θεμελίωση του οποίου εκθέτει κατά λέξη τα εξής: "Η ως άνω προσβαλλόμενη 146/2014 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων επεδόθη στον οργανισμό μας στις 27-6-2014 και ανατέθηκε η άσκηση αναίρεσης κατ’ αυτής στην τότε έμμισθη δικηγόρο του ΟΑΕΔ Π.

Κ.-Κ., η οποία είχε παραστεί για την εκπροσώπηση του ΟΑΕΔ στη συζήτηση της πρωτόδικης διαδικασίας. Η δικηγόρος αυτή... απεβίωσε αιφνιδίως στις 9-7-2014 λόγω πνιγμού... όπως προκύπτει από την... ληξιαρχική πράξη θανάτου της... Η αιφνίδια απώλεια της... εντός και κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος της προθεσμίας της αναιρέσεως είχε σαν συνέπεια τη μη εμπρόθεσμη άσκηση της αναιρέσεως που της είχε ανατεθεί αλλά και την παράλειψη ειδοποίησης του εντολέα της ΟΑΕΔ ότι δεν είχε (μέχρι το θάνατό της) ασκηθεί η ανατεθείσα αναίρεση.

Οι πλησιέστεροι συγγενείς της θανούσης δικηγόρου παρέλειψαν την επιστροφή της δικογραφίας στη Νομική Υπηρεσία του αναιρεσείοντος, αγνοούντες τις νομικές υποθέσεις οι οποίες είχαν ανατεθεί στη θανούσα. Ούτως αποδεικνύεται... ότι ουδεμία παραμέληση υπήρχε εκ μέρους της θανούσας της εκτελέσεως ανατεθείσας εντολής λόγω του αιφνιδίου θανάτου της και ουδεμία πρόθεση μη παραδόσεως του φακέλου δικογραφίας από μέρους των πλησιεστέρων συγγενών της.

Κατόπιν της από 15-1-2015 αίτησης της αναιρεσίβλητης... η οποία μας επεδόθη την 22-1-2015, με την οποία ζητούσε την αναγνώριση της σύνδεσής της με τον ΟΑΕΔ με σύμβαση εξηρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, ήρθη (την 22η Ιανουαρίου 2015) το εμπόδιο της ανωτέρας βίας, εφόσον η Νομική Υπηρεσία του ΟΑΕΔ τότε έλαβε γνώση ότι δεν είχε εμπροθέσμως ασκηθεί αναίρεση...

κατά της... 146/2014 αποφάσεως του Εφετείου Ιωαννίνων... και άμεσα ανατέθηκε η εκπροσώπηση του ΟΑΕΔ σε άλλους πληρεξουσίους δικηγόρους για την άσκηση της παρούσας αναίρεσης, η οποία ούτως για τους ανωτέρω λόγους λόγω ανωτέρας βίας δεν ασκήθηκε εντός τριάντα... ημερών". Με βάση τα ανωτέρω ζητεί την επαναφορά των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, με την έννοια προσδόσεως στην εκπροθέσμως ασκηθείσα αίτηση αναίρεσης της έννομης ενέργειας που αυτή θα είχε αν είχε ασκηθεί εμπροθέσμως.

Το αίτημα αυτό είναι απορριπτέο προεχόντως ως απαράδεκτο, δεδομένου ότι η αίτηση αναίρεσης που το περιλαμβάνει δεν επιδόθηκε εντός τριάντα ημερών από την επικαλούμενη άρση (στις 22-1-2015) της κατά το αναιρεσείον ανώτερης βίας, ήτοι μέχρι τις 22-2-2015, αλλά πολύ αργότερα, ήτοι στις 9-11-2015, με επίσπευση της αναιρεσίβλητης (βλ.

την ... /9-11-2015 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών Δ. Ρ.). Σε κάθε περίπτωση όμως το αίτημα αυτό είναι αβάσιμο δεδομένου ότι από τα διαδικαστικά έγγραφα και τα επισυναπτόμενα στην αίτηση έγγραφα, τα οποία επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον για την απόδειξη της βασιμότητάς του, προκύπτουν τα εξής:

Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε εκπρόθεσμα, αφού η προσβαλλόμενη 146/2014 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων επιδόθηκε στο αναιρεσείον στις 27-6-2014 (βλ. την .../27-6-2014 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών Δ. Ρ.) και η αίτηση ασκήθηκε με την κατάθεση του σχετικού δικογράφου (άρθρο 495 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) στις 20-2-2015 (βλ.

την ...-2015 έκθεση κατάθεσης δικογράφου αναίρεσης του αρμόδιου γραμματέως του Εφετείου Ιωαννίνων).

Η θανούσα δικηγόρος δεν είχε εκπροσωπήσει το αναιρεσείον ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, όπως αβασίμως τούτο υποστηρίζει, αφού αυτό είχε εκπροσωπηθεί από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δ. Π. (βλ. την πρωτόδικη 232/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων), ενώ στην κατ’ έφεση δίκη δεν παραστάθηκε ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο (βλ.

την προσβαλλόμενη 146/2014 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων). Από το επισυναπτόμενο στην αίτηση πρωτόκολλο της νομικής υπηρεσίας του αναιρεσείοντος δεν προκύπτει η ανάθεση στην ήδη θανούσα δικηγόρο της εντολής ασκήσεως αίτησης αναίρεσης κατά της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως επίσης αβασίμως υποστηρίζει το αιτούν.

Αντιθέτως από το πρωτόκολλο αυτό προκύπτει ότι στις 3-1-2014 είχε ανατεθεί στην προαναφερθείσα δικηγόρο η παράσταση κατά τη συζήτηση της έφεσης της ήδη αναιρεσίβλητης, η οποία επρόκειτο να λάβει χώρα στο Εφετείο Ιωαννίνων στις 15-1-2014 και κατά την οποία, όπως προαναφέρθηκε, η εν λόγω δικηγόρος δεν παρέστη.

Αλλά ούτε από οποιοδήποτε άλλο αποδεικτικό μέσο προέκυψε η ανάθεση εντολής για την άσκηση της αναίρεσης στη θανούσα δικηγόρο. Εξ άλλου, εφόσον το αναιρεσείον διαθέτει οργανωμένη νομική υπηρεσία, την οποία κατ’ επανάληψη επικαλείται, προσκομίζοντας και το σχετικό πρωτόκολλο που τηρείται από αυτήν για τη χρέωση των δικογραφιών στους έμμισθους δικηγόρους του, ήταν απόλυτα ευχερής η παρακολούθηση της πορείας της εν λόγω υπόθεσης από την υπηρεσία αυτή.

Τέλος, και αν ακόμη είχε ανατεθεί η άσκηση αναίρεσης από το αναιρεσείον στην ανωτέρω έμμισθη δικηγόρο του, ο αιφνίδιος θάνατός της είναι αδύνατον να μην κατέστη γνωστός σ’ αυτό και τη νομική υπηρεσία του, ώστε η τελευταία να μεριμνήσει για την έγκαιρη ανάθεση της υπόθεσης σε άλλο δικηγόρο του. Συνακόλουθα το αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην πριν από την απώλεια της προθεσμίας κατάσταση πρέπει να απορριφθεί προεχόντως ως απαράδεκτο λόγω της εκπρόθεσμης άσκησής του, σε κάθε δε περίπτωση ως αβάσιμο, δεδομένου ότι δεν αποδείχθηκαν περιστατικά που να στοιχειοθετούν τη συνδρομή ανωτέρας βίας με την προεκτεθείσα έννοια.

Κατόπιν αυτών πρέπει ν’ απορριφθεί και η αίτηση αναίρεσης ως απαράδεκτη λόγω της εκπρόθεσμης άσκησής της, να καταδικασθεί δε το αναιρεσείον, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει το αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην πριν από την απώλεια της προθεσμίας άσκησης αναίρεσης κατάσταση.

Απορρίπτει την από 18-2-2015 αίτηση για αναίρεση της 146/2014 απόφασης του Εφετείου Ιωαννίνων.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Δεκεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 18 Ιανουαρίου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ