1069/2022 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1069 / 2022 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1069/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ευστάθιο Νίκα, Μαρία Βάρκα, Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου και Αθανάσιο Τσουλό, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Φεβρουαρίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και τον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Δυτικής Ελλάδας, που κατοικοεδρεύει στην Πάτρα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ιωάννα Παχή, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ……..και 89) …., κατοίκων Πατρών. Οι υπό στοιχ. 12ος, 13ος, 14ος, 49ος, 55η, 70η, 71ος, 72ος, 73η, 74η, 75η, 76η και 77η των αναιρεσιβλήτων εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Απόστολο Παπαδόπουλο.

Οι υπό στοιχ. 65η, 66η, 79η και 80η των αναιρεσιβλήτων παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Παπακωστόπουλο και οι 28ος, 29η, 30ος, 31ος, 32ος, 33ος, 36η, 37η, 38η, 39ος, 40ος, 42ος, 43η, 44η, 45η, 46η, 47ος, 48ος, 50ος, 51η, 52η, 53η, 67η, 81η και 82η εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Παπακωστόπουλο, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι:

α) Ο 26ος των αναιρεσιβλήτων, Α. Σ. του Κ., απεβίωσε στις 30-11-2021 και άφησε μόνους πλησιέστερους συγγενείς και κληρονόμους, τους: 1) Ζ. Σ. (σύζυγο), 2) Α. Σ. (τέκνο) και 3) Κ. Σ. (τέκνο), εκ των οποίων τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζει ο Κ. Σ. του Α., κάτοικος Πατρών, εκπροσωπούμενος από τον ίδιο. β) Οι υπό στοιχ. 65η και 79η, 66η και 80η, 67η και 81η των αναιρεσιβλήτων, αντίστοιχα, είναι τα ίδια και τα αυτά πρόσωπα.

Οι λοιποί των αναιρεσιβλήτων δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-5-2011 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 879/2010 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκε με δέκα (10) αυτοτελείς αιτήσεις προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις ασκηθείσες με τις προτάσεις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 364/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 19-12-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Αθανάσιο Τσουλό, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 553 παρ.1 περ. β ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο κατά των οριστικών αποφάσεων που δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση και περατώνουν όλη τη δίκη ή μόνο τη δίκη για την αγωγή ή την ανταγωγή. Έτσι η ύπαρξη ερήμην απόφασης, δηλαδή απόφασης που εκδόθηκε με την απουσία, πραγματική ή πλασματική, ενός των διαδίκων, έστω και αν δεν στηρίχθηκε στη συναγωγή δυσμενών συνεπειών από την ερημοδικία του (Ολ.

ΑΠ 15/2001, ΑΠ 45/2020), ενεργοποιεί αυτόματα τη δυνατότητα άσκησης κατ` αυτής ανακοπής ερημοδικίας από τον ερημοδικασθέντα (άρθρο 502 ΚΠολΔ), με συνέπεια, όσο διαρκεί η προθεσμία της ανακοπής ερημοδικίας, να αποκλείεται η άσκηση κατά της ερήμην απόφασης αίτησης αναίρεσης, η οποία, αν παρόλα αυτά ασκηθεί, είναι απορριπτέα αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ), αφού, σε σχέση με την αναίρεση, δεν υπάρχει διάταξη όμοια με τη διάταξη του άρθρου 513 παρ. 1 εδ.

β` περ. β`ΚΠολΔ, που ορίζει ότι κατά των ερήμην αποφάσεων επιτρέπεται έφεση ήδη από τη δημοσίευσή τους. Αντίθετα δηλαδή, με την καθιερούμενη με τη διάταξη αυτή συμπόρευση των προθεσμιών της έφεσης και της ανακοπής ερημοδικίας, η αναίρεση κατά ερήμην απόφασης είναι επιτρεπτή, μόνον εφόσον δεν συγχωρείται κατ` αυτής ανακοπή ερημοδικίας ή αναλόγως έφεση (Ολ.ΑΠ 11/1998, ΑΠ 49/2020), δηλαδή, καθιερώνεται η αρχή της διαδοχικής άσκησης των προβλεπόμενων ένδικων μέσων (ΑΠ 597/2021, ΑΠ 895/2020, ΑΠ 242/2015, ΑΠ 180/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση, η κρινόμενη από 19-12-2016 (αριθμ. εκθ. καταθ. 39/22-12-2016) αίτηση αναιρέσεως απευθύνεται κατά της 364/2015 οριστικής αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, η οποία εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), ερήμην των 7ουα, 9ων, 10ου, 11ων, 20ων,21ης, 30ου, 33ου, 39ου, 51ων α και ε, και 65ου β, των καθών η από 31-5-2011 (αριθμ.

εκθ. καταθ. 110/2011) αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου (περί προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως λόγω αναγκαστικής απαλλοτριώσεως), και ήδη αναιρεσιβλήτων, πλην όμως, δεν τίθεται θέμα έρευνας της τελεσιδικίας της προσβαλλομένης αποφάσεως και έρευνας του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως από την άποψη αυτή κατ` άρθρο 553 παρ. 1 περ.

β` του ΚΠολΔ, εφόσον σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 22 παρ. 1 εδ. α` του ν. 2882/2001 "κατά της απόφασης του Εφετείου περί οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης επιτρέπεται μόνο το ένδικο μέσο της αναίρεσης κατά τις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας" και συνεπώς η ως άνω απόφαση δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και είναι από τη δημοσίευσή της ανέκκλητη (ΑΠ 682/2019).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 94 παρ. 1, 96 παρ. 1 και 104 του Κ.Πολ.Δ., προκύπτουν τα ακόλουθα: α) Στα πολιτικά δικαστήρια και μάλιστα στον Άρειο Πάγο, οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται με πληρεξούσιο δικηγόρο, β) η πληρεξουσιότητα δίνεται είτε με συμβολαιογραφική πράξη, είτε με προφορική δήλωση που καταχωρίζεται στα πρακτικά ή στην έκθεση, είτε με ιδιωτικό έγγραφο.

Αν ο διάδικος δεν εκπροσωπείται με πληρεξούσιο δικηγόρο, όπου είναι υποχρεωτική η παράστασή του, ή παρίσταται με δικηγόρο και δεν αποδεικνύεται η ύπαρξη ρητής πληρεξουσιότητας, που απαιτείται κατά τη συζήτηση της υποθέσεως και την ύπαρξη της οποίας αυτεπαγγέλτως ερευνά το δικαστήριο, ο διάδικος αυτός θεωρείται δικονομικώς απών.

Εξάλλου, από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1 και 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανιστεί κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ή εμφανισθεί και δεν λάβει μέρος, με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολιπόμενος διάδικος η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολιπόμενος ή ο μη παριστάμενος, με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, διάδικος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση, παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί, ενώ σε αποφατική περίπτωση κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση.

Κατά δε την παρ. 3 εδ. β του ίδιου άρθρου, που προστέθηκε σ' αυτό με το άρθρο 62 του Ν. 4139/20.3.2013, αν στη δίκη μετέχουν περισσότεροι συνδεόμενοι με απλή ομοδικία και κάποιος από αυτούς είτε δεν κλητεύθηκε, είτε δεν εκπροσωπείται από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς ( ΟλΑΠ. 14/2015,ΑΠ 463/2016, ΑΠ 1711/2018).

Περαιτέρω κατά τη διάταξη του άρθ. 22 παρ. 4 του ν. 2882/2001 όπως αυτή προστέθηκε με την διάταξη του άρθρου 131 παρ. 2 του ν. 4070/2012, σε περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσιβλήτων υπερβαίνει τους είκοσι (20) η κλήτευσή τους στη δίκη μπορεί να διενεργηθεί κατά τις διατάξεις του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου εδαφίου της παραγράφου 4 του άρθρου 19, κατά την οποία, όπως αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 88 παρ.1 του ν. 4714/2020 "η αίτηση, μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου, τοιχοκολλάται δεκαπέντε (15) τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται, στα καταστήματα των δικηγορικών συλλόγων της περιφερειακής ενότητας ή των περιφερειακών ενοτήτων και στα καταστήματα των δήμων ή των κοινοτήτων στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον γραμματέα του δικαστηρίου, τον γραμματέα του οικείου δικηγορικού συλλόγου και τον γραμματέα του οικείου δήμου ή της κοινότητας, αντίστοιχα. Η ειδοποίηση, στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, αναρτώνται στις επίσημες ιστοσελίδες του Υπουργείου Οικονομικών (Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων) και του αρμόδιου για την απαλλοτρίωση φορέα.

Η ανάρτηση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας γι` αυτήν υπηρεσίας. Εάν η συζήτηση αναβληθεί για σοβαρό λόγο, σύμφωνα με την παρ. 6, δεν απαιτείται η επανάληψη της διαδικασίας, εκτός αν ο λόγος της αναβολής οφείλεται στην πλημμελή, ατελή ή εκπρόθεσμη πραγματοποίηση των παραπάνω δημοσιεύσεων".

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο από 25-11-2021, 9-12-2021 και 8/12/21 εκθέσεις τοιχοκόλλησης της Γραμματείας του Αρείου Πάγου, του αρμοδίου υπαλλήλου του Δήμου Ερυμάνθου Ν. Αχαϊας και του αρμοδίου υπαλλήλου του Δικηγορικού συλλόγου Πατρών επικυρωμένα αντίγραφα της ένδικης, από 19-12-2016 (αριθμ.

εκθ. καταθ. 39/22-12-2016), αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ 'αριθμ. 364/2015 οριστικής αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, μαζί με την πράξη προσδιορισμού δικασίμου της Προέδρου του Δ` Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, για την προκείμενη δικάσιμο της 18-2-2022, τοιχοκολλήθηκε στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου, του Δήμου Ερυμάνθου Ν.

Αχαϊας και του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών. Ωστόσο δεν προσκομίζεται σχετική έκθεση περί της απαιτούμενης ανάρτησης στον ιστότοπο του Υπουργείου Οικονομικών και στον ισότοπο της Περιφέρειας, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 19 παρ. 4 εδ. β` και γ` του ν.2882/2001(ΚΑΑΑ), όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 88 του ν. 4714/2020.

Όπως δε προκύπτει από τα πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, δεν εμφανίστηκαν οι 1ος, 2ος,3ος 4ος, 5η, 6ος, 7ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 15ος, 16η, 17η, 18ος, 19η, 20ος, 21ος, 22ος, 23ος 24ος, 25ος, 27ος, 34ος, 35ος, 41ος, 49ος, 54ος 56ος, 57ος, 58η, 59ος, 60ος, 61ος, 62ος, 63ος, 64ος, 68ος, 69ος,78ος, 83η, 84ος, 85η, 86ος, 87ος, 88η, 89ος των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν έγγραφη δήλωση σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται, κατά την διάταξη του άρθρου 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στην διαδικασία της αναιρετικής δίκης.

Επομένως, αφού οι εν λόγω αναιρεσίβλητοι δεν έχουν κληθεί νομότυπα κατά τα ανωτέρω, θα πρέπει ως προς αυτούς να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση. Προσέτι στη προκείμενη περίπτωση για την 52η των αναιρεσιβλήτων αν και δηλώθηκε παράσταση στο ακροατήριο από τον δικηγόρο Δημήτριο Παπακωστόπουλο, ωστόσο δεν αποδεικνύεται χορήγηση πληρεξουσιότητας εκ μέρους της προς τον εν λόγω δικηγόρο για την διεξαγωγή της δίκης.

Εφόσον δε δεν προκύπτει ότι κατά τον προαναφερόμενο τρόπο έχει και αυτή νομότυπα κλητευθεί, θα πρέπει η συζήτηση να κηρυχθεί απαράδεκτη και ως προς αυτή. Περαιτέρω από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α', 287 παρ. 1, όπως ήδη ισχύει, μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο δεύτερο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, και 290 του Κ.Πολ.Δικ., που εφαρμόζονται, κατά το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στην διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 1846 και 1847 του Α.Κ., προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται και όταν, μετά την άσκηση της αιτήσεως αναιρέσεως και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος.

Η διακοπή επέρχεται από την γνωστοποίηση του λόγου της διακοπής προς τον αντίδικο, με επίδοση δικογράφου ή με τις προτάσεις ή με προφορική δήλωση στο ακροατήριο ή εκτός ακροατηρίου, κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξεως, από εκείνον που έχει το δικαίωμα να επαναλάβει την δίκη ή και από εκείνον που μέχρι την επέλευση του θανάτου ήταν πληρεξούσιος του θανόντος.

Ως διάδικος, υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης στην περίπτωση θανάτου του αρχικού διαδίκου, νοείται ο καθολικός του διάδοχος (κληρονόμος του). Η επανάληψη της δίκης που έχει διακοπεί, λόγω θανάτου κάποιου διαδίκου, μπορεί να γίνει εκούσια, με ρητή ή σιωπηρή δήλωση των προσώπων τα οποία, ως κληρονόμοι εκείνου, υπεισέρχονται στην δικονομική του θέση.

Εφόσον αποδεικνύεται ή συνομολογείται από τον αντίδικο, έστω και σιωπηρά, η νόμιμη δυνατότητα του προσώπου να διεξάγει τη δίκη στη θέση του διαδίκου, στον οποίο αφορούσε το διακοπτικό γεγονός, δεν απαιτείται ιδιαίτερη συζήτηση περί της επαναλήψεως και η δίκη συνεχίζεται κανονικά. Στην προκειμένη περίπτωση, ο πληρεξούσιος δικηγόρος των αναιρεσειόντων Δημήτριος Παπακωστόπουλοσ, με προφορική δήλωση στο ακροατήριο, κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, που καταχωρίστηκε στα πρακτικά, γνωστοποίησε το θάνατο του 26ου των αναιρεσιβλήτων Α.

Σ. του Κ., που έλαβε χώρα την 30-11-2021, δήλωσε δε ότι τη δίκη συνεχίζει ως ένας εκ των εξ αδιαθέτου κληρονόμων του, κατά το μέρος που του αναλογεί, ο (υιός) του θανόντος Κ. Σ. του Α.. Ο θάνατος και η συγγενική σχέση προκύπτουν από τη με αριθμό 205/7/2021 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Πατρών και από το με αριθμό πρωτοκόλλου 12489/9-12-21 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, καθώς και από τα με αριθμ. 295/26-1-2022 πιστοποιητικά του Ειρηνοδικείου Πατρών περί μη δημοσίευσης διαθήκης.

Επομένως, η συζήτηση της αναιρέσεως χωρεί νόμιμα με τον ανωτέρω εξ αδιαθέτου κληρονόμο του αρχικού 26ου αναιρεσιβλήτου, ο οποίος συνεχίζει τη δίκη αντ' αυτού, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος του, κατά το μέρος που του αναλογεί, ενώ τα παραπάνω δεν αμφισβητούνται από το αναιρεσείον. Κατόπιν όλων αυτών, η αίτηση αναιρέσεως, που έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα εντός ενός έτους από τη δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως (άρθρο 22 παρ. 1 του ν. 2882/2001) πρέπει μετά χωρισμό της ως προς τους μη παριστάμενους αναιρεσιβλήτους, να ερευνηθεί περαιτέρω για τους λοιπούς ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των κατ` ιδίαν λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ), σημειούμενου και του ότι τρεις εξ αυτών εκ προφανούς παραδρομής έχουν εγγραφεί από δύο φορές ο καθένας τους στην αίτηση, αν και πρόκειται περί των αυτών προσώπων και συγκεκριμένα η Ε.

Μ. του Β. (ως υπ'αριθμ. 65 και 79), η Β. Μ. του Β. ( ως υπ'αριθμ.66 και 80) και η Α. Γ. του Β. (ως υπ'αριθμ.67 και 81). Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), συνάγεται, ότι για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού, σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου (Ολ.ΑΠ 8/1999).

Ως πλήρης δε αποζημίωση νοείται η αποζημίωση, που παρέχει στον ιδιοκτήτη τη δυνατότητα αντικατάσταση του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο. Επίσης, κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001(ΚΑΑΑ), "1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως πρόσοδος νοείται η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ως εκ του είδους, της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί, επί αγροτικού ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξερικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο.

Όμως, η εν λόγω διάταξη δεν καθιερώνει αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο κριτήρια, προκειμένου να διαγνωστεί η πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή αν λάβει υπόψη άλλα τέτοια, αλλά παρέχει μόνο οδηγίες για το πώς πρέπει να καθορίζεται η πραγματική αξία.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του, για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, αν ληφθεί υπόψη η χρησιμοποιούμενη στην παραπάνω διάταξη λέξη "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική, για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου, κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 465/2020, ΑΠ 895/2020, ΑΠ 209/2019, ΑΠ 319/2019, ΑΠ 751/2018, ΑΠ 635/2017).

Περαιτέρω, με τη διάταξη της παρ. 6 του άρθρου 15 του 2882/2001, κατά το τελευταίο εδάφιο της παραγράφου αυτής που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013(ΦΕΚ Α` 90/18.4.2013), η διάταξη του οποίου εφαρμόζεται και στις απαλλοτριώσεις που είχαν κηρυχθεί κατά την έναρξη ισχύος του, για τις οποίες όμως δεν είχε συζητηθεί η αίτηση καθορισμού προσωρινής ή οριστικής αποζημίωσης "το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής (ή του ανεξάρτητου εκτιμητή), εφόσον καταρτίστηκε, συνεκτιμάται μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία που προαναφέρθηκαν, ακόμη και αν η αναγραφόμενη αξία είναι κατώτερη ή ανώτερη της αντικειμενικής αξίας, η οποία δεν δεσμεύει υποχρεωτικά τη δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου (ΑΠ 125/2021, ΑΠ 872/2020, ΑΠ 645/2020, ΑΠ 465/2020, ΑΠ 814/2017).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο πιο πάνω λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία).

Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να διαλαμβάνονται στο αναιρετήριο: α) οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης ή μνεία ότι αυτή δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, β) ο ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση) και τα περιστατικά που προτάθηκαν για τη θεμελίωσή του, ως προς τον οποίο η έλλειψη, η ανεπάρκεια ή η αντίφαση και η σύνδεσή του με το διατακτικό και γ) εξειδίκευση του σφάλματος του δικαστηρίου, δηλαδή, αν πρόκειται για παντελή έλλειψη αιτιολογίας, μνεία μόνο τούτου, αν πρόκειται για ανεπαρκή αιτιολογία, ποία επιπλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρονται ή ως προς τι υπάρχει έλλειψη νομικού χαρακτηρισμού και, αν πρόκειται για αντιφατικές αιτιολογίες, ποίες είναι αυτές, σε τι συνίσταται η αντίφαση και από πού προκύπτει.

Δεν έχει, όμως, εφαρμογή η διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και, ιδίως, στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που εξάγεται απ' αυτές, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές και πλήρες το πόρισμα και για το λόγο αυτόν γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή γιατί δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα του δικαστηρίου που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων δεν συνιστούν παραδοχές, με βάση τις οποίες διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και, ως εκ τούτου, δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της υπόψη διάταξης του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αυτή να επιδέχεται μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απαράδεκτος.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλoμένη απόφασή του, προκειμένου να προβεί στον οριστικό προσδιορισμό της τιμής μονάδας αποζημιώσεως των ακινήτων των αιτούντων-καθών η αίτηση (ασκήθηκαν αντίθετες αιτήσεις) και ήδη αναιρεσιβλήτων, που απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας, δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την παρούσα αναιρετική δίκη, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την υπ' αριθ. 1123601/8296/0010/30-12-2008 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., που δημοσιεύθηκε νόμιμα στο υπ' αριθ. 612/31-12-2008 φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (τεύχος αναγκαστικών απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών Θεμάτων), απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά υπέρ και με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή παράκαμψης της Εθνικής Οδού Πάτρας - Τρίπολης, στο τμήμα που κατακλύζεται από το φράγμα Πείρου - Παραπείρου στους τέως Δήμους Φαρρών, Ωλενίας και Τριταίας του Νομού Αχαϊας, έκταση συνολικού εμβαδού 200.344,30 τ.μ.

Η έκταση αυτή απεικονίζεται με κλίμακα 1:1000 στα από Ιουνίου 2008 κτηματολογικά διαγράμματα με αριθμούς 1 και 2 και στον αντίστοιχο κτηματολογικά πίνακα της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων (Ε.Υ.Δ.Ε. Ο.Σ.Υ.Ε.) του Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ που συντάχθηκαν από την ανάδοχο μελέτης εταιρεία με την επωνυμία "Θαλής Μελετητική Ε.Ε." και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής Ε.Υ.Δ.Ε. - Ο.Σ.Υ.Ε.

Θ. Τσουκαλάς στις 8-7-2008. Ακολούθως τα κτηματολογικά στοιχεία της απαλλοτρίωσης διορθώθηκαν σύμφωνα με το από Νοέμβριο 2009 1° διορθωτικό πίνακα και τα αντίστοιχα διορθωτικά κτηματολογικά διαγράμματα με αριθμούς σχεδίων 1, 2, 3 και 4 της Γενικής ΓραμματείαςΔημοσίων Έργων (Ε.Υ.Δ.Ε. - Ο.Σ.Υ.Ε.) του Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ, που συντάχθηκαν από τον Χαράλαμπο Σακελλαρόπουλο, αγρονόμο - τοπογράφο - μηχανικό και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής Ε.Υ.Δ.Ε. - Ο.Σ.Υ.Ε.

Θ.Τσουκαλάς. Η έκταση που απαλλοτριώνεται, στην οποία προβάλλουν δικαιώματα κυριότητας ή συγκυριότητας οι καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου - αιτούντες, βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή του έργου κατασκευής του Φράγματος Πείρου - Παραπείρου, απέχει, περίπου, 30-35 χιλιόμετρα από την πόλη των Πατρών και εξυπηρετείται από τα δίκτυα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας (ηλεκτρικό ρεύμα, τηλέφωνο κ.λ.π.), καθώς και από συγκοινωνία του ΚΤΕΛ.

Η απαλλοτριούμενη αυτή έκταση αποτελείται από πευκόφυτη δασική έκταση και αγροτεμάχια αρδευόμενα, τα οποία καλλιεργούνται, κυρίως, με ελαιόδενδρα, αμπέλια, κηπευτικά, τριφύλλι και δημητριακά. Ορισμένα από τα επίδικα ακίνητα βρίσκονται εντός του οικισμού Αστεριού και Τόσκες του Δήμου Φαρρών και των ορίων αυτών και ορισμένα εκτός οικισμού και εκτός ορίων στην ευρύτερη περιοχή των δημοτικών διαμερισμάτων Μιτόπολης, Χιόνας και Κριθαρακίων του ως άνω Δήμου.

Η κύρια κατά προορισμό χρήση των αγροτεμαχίων, ακόμη και αυτών που βρίσκονται εντός των οικισμών Αστεριού και Τοσκών και των ορίων αυτών είναι εκείνη της αγροτικής εκμετάλλευσης και όχι της οικιστικής και εμπορικής εκμετάλλευσης και γι'αυτό δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν πρωτευόντως ως οικόπεδα, όπως ζητούν ορισμένοι από τους καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου - αυτούντες, καθώς η ευρύτερη περιοχή, στην οποία βρίσκονται αυτά, δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη οικιστική ανάπτυξη και εμπορικό ενδιαφέρον.

Στην εν λόγω περιοχή εμφανίζεται ιδιαίτερα αραιή δόμηση, καθώς έχουν ανεγερθεί ελάχιστες κατοικίες ενώ δεν λειτουργούν επιχειρήσεις παρά μόνο στο με ... ακίνητο υφίσταται και λειτουργεί πρατήριο καυσίμων προς εξυπηρέτηση των οδηγών των διερχομένων οχημάτων επί της Εθνικής Οδού Πατρών - Τρίπολης. Στην όλη ως άνω περιοχή ισχύει το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων.

Η Κτηματική Υπηρεσία του Νομού Αχαϊας στην από 22-7-2009 έκθεσή της προσδιόρισε την αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων, με βάση την αντικειμενική αξία τους, όπως αυτές ίσχυαν στην περιοχή στις 1-3-2008, ενώ για τα ακίνητα που βρίσκονται εντός οικισμού έλαβε υπόψη της και συγκριτικά στοιχεία που έλαβε από τη Β'Δ.Ο.Υ.

Πατρών. Σύμφωνα με την έκθεση αυτή, η αξία των ακινήτων που βρίσκονται εντός οικισμού προσδιορίζεται, γι' αυτά που έχουν πρόσοψη σε επαρχιακή οδό σε 11-12 Ευρώ ανά τ.μ. και γι' αυτά που είναι εσωτερικά σε 9-10 Ευρώ ανά τ.μ., σύμφωνα δε με τα επισυναπτόμενα σε αυτή φύλλα προσδιορισμού αντικειμενικής αξίας, η αντικειμενική αξία των εκτός ορίων και εκτός οικισμού ακινήτων ανέρχεται του με ΑΚΠ 001 ακινήτου σε 9,39 ευρώ ανά τ.μ., των με ΑΚΠ 026, 028, 029, 031, 032, 034, 036, 037 και 039 ακινήτων σε 0,72ευρώ ανά τ.μ., των με ΑΚΠ 041, 043 και 051 ακινήτων σε2,02 ευρώ ανά τ.μ., των με ΑΚΠ 044, 048, και 050 ακινήτων σε 0,48 ευρώ ανά τ.μ., των με ΑΚΠ 053 και 054 ακινήτων σε 2,52 ευρώ ανά τ.μ., του με ΑΚΠ 056 ακινήτου και τμήματος του με ΑΚΠ 060 ακινήτου σε 0,60 ευρώ ανά τ.μ..

και του με ΑΚΠ 058 ακινήτου και τμήματος του με ΑΚΠ 060 ακινήτου σε 1,80 ευρώ ανά τ.μ. Από τους μάρτυρες που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών κατά τη συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, η μάρτυρας του Ελληνικού Δημοσίου Δήμητρα Βλάχου, υπάλληλος της Κτηματικής Υπηρεσίας, κατέθεσε ότι τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα είναι αγροτεμάχια, ότι η περιοχή στην οποία βρίσκονται αυτά δεν είναι οικιστική και ότι λόγω της οικονομικής κρίσης οι εμπορικές αξίες των ακινήτων τείνουν να προσεγγίσουν τις αντικειμενικές αξίες αυτών, ενώ ο μάρτυρας των καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου Π.

Π., κοινοτικός υπάλληλος, κατέθεσε ότι η αξία των εντός οικισμού αγροτεμαχίων ανέρχεται σε 38 ευρώ ανά τ.μ. και της δασικής έκτασης σε 6,5 ευρώ ανά τ.μ. χωρίς, όμως, να προκύπτει ότι ο ως άνω μάρτυρας είχε ειδικές γνώσεις επιστήμης και τέχνης, όπως πλέον απαιτείται για να λαμβάνονται υπόψη μαρτυρίες για την αξία ακινήτων άνω των 6.000 ευρώ, σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ. 9 εδ.

ε του ν. 2882/2001, όπως το πέμπτο ως άνω εδάφιο προστέθηκε με το άρθρο 130 παρ. 5 του ν. 4070/2012. Το Ελληνικό Δημόσιο προσκομίζει, με επίκληση, ως συγκριτικά στοιχεία για την εκτίμηση των απαλλοτριωθέντων ακινήτων 1) πέντε αγγελίες για προσφορά ακινήτων προς πώληση από το διαδικτυακό χώρο και ειδικότερα: α) την με τελευταία ενημέρωση 15-10-2010 αγγελία για προσφορά αγροτεμαχίου, εμβαδού 7.000 τ.μ.

που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή ….., με τιμή 4 ευρώ ανά τ.μ., β) την με τελευταία ενημέρωση 24-1-2011 αγγελία για προσφορά αγροτεμαχίου, εμβαδού 11.000 τ.μ. που βρίσκεται στην ίδια ως άνω κτηματική περιοχή, εντός οικιστικής ζώνης και με πρόσοψη σε χωματόδρομο, με τιμή 7 ευρώ ανά τ.μ., γ) την με τελευταία ενημέρωση 10-1-2012 αγγελία για προσφορά αγροτεμαχίου, εμβαδού 20.000 τ.μ., που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή …., εντός οικιστικής ζώνης, με πρόσοψη σε ασφάλτινο δρόμο, με τιμή 6 ευρώ ανά τ.μ., δ) την με τελευταία ενημέρωση 7-1-2014 αγγελία για προσφορά οικοπέδου, εμβαδού 2.500 τ.μ.

που βρίσκεται στην ίδια ως άνω κτηματική περιοχή, εντός οικισμού και εντός σχεδίου, γωνιακό, με δύο προσόψεις και με ελαιόδενδρα, με τιμή 18 ευρώ ανά τ.μ. και ε) τη με τελευταία ενημέρωση 31-1-2014 αγγελία για προσφορά αγροτεμαχίου, εμβαδού 38.500 τ.μ., που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή …… του Δήμου Φαρρών, εκτός σχεδίου, με πρόσοψη σε δημοτική οδό, με τιμή 1 ευρώ ανά τ.μ., 2) το από 25- 1-2014 φύλλο της Εφημερίδας "Η ΓΝΩΜΗ", όπου έχει καταχωρηθεί σε αγγελία για πώληση αγροτεμαχίου, εμβαδού 5.000 τ.μ., που βρίσκεται πλησίον του φράγματος του Πείρου, με τιμή 2 ευρώ ανά τ.μ., 3) το από 5-2-2014 φύλλο της ίδιας ως άνω εφημερίδας, οπού έχει καταχωρηθεί σε αγγελία για πώληση αγροτεμαχίου, εμβαδού 15.000 τ.μ.

που βρίσκεται σε κεντρικό σημείο του Δήμου Φαρρών, κοντά στο….., με πρόσοψη σε ασφάλτινο δρόμο, με αποθήκη 50 τ.μ. και με 150 ελαιόδενδρα, με τιμή 10 ευρώ ανά τ.μ. Οι παραπάνω τιμές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία, αφού αυτές αποτελούν μονομερή απαίτηση του αντίστοιχου πωλητή, και δεν προκύπτει ότι έγινε αγοραπωλησία, με τίμημα τις τιμές αυτές.

Περαιτέρω οι καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου - αιτούντες προσκομίζουν και επικαλούνται ως συγκριτικά στοιχεία: 1) Την υπ' αριθ. 685/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, με την οποία καθορίσθηκε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης ακινήτων στην περιοχή Ρίου Πατρών που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου Κορίνθου - Πατρών, με κρίσιμο χρόνο 13-1-2009, από 50 μέχρι 250 ευρώ ανά τ.μ., 2) την υπ' αριθ. 611/2010 απόφαση του ίδιου ως άνω Δικαστηρίου, με την οποία καθορίσθηκε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης ακινήτων στην περιοχή του Δήμου Ωλένης του νομού Αχαϊας που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του έργου "Κατασκευή του Φράγματος Πείρου - Παραπείρου", με κρίσιμο χρόνο 16-2-2010, από 5 ευρώ μέχρι 30 ευρώ ανά τ.μ. 3) την υπ' αριθμ. 160/2013 απόφαση του ίδιου ως άνω Δικαστηρίου, με την οποία καθορίσθηκε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης ακινήτων στην περιοχή των δ.δ.

Μιτόπολης και Αγίου Στεφάνου του Δήμου Ωλενίας Ν. Αχαΐας που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του έργου "….και αγωγών υδροδότησης Πάτρας και ΒΙΠΕ Πάτρας από το φράγμα Πείρου - Παραπείρου", με κρίσιμο χρόνο 12-2-2013, από 5 ευρώ μέχρι 55 ευρώ ανά τ.μ., οι οποίες, όμως, ως άνω αποφάσεις δεν κρίνονται πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία, καθώς δεν προκύπτει ότι η καθορισθείσα με αυτές τιμή έχει καταστεί οριστική, 4) την υπ' αριθ. 437/2006 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία καθορίσθηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης ακινήτων στην περιοχή των οικισμών Χαϊκάλι και Μιτόπολης του Δήμου Ωλενίας, παρακείμενων των επιδίκων, που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του έργου "Ύδρευση Πατρών από τους Ποταμούς Πείρο - Παραπείρο, αγωγός ύδρευσης - διυλιστήριο και οδός προσπέλασης" με κρίσιμο χρόνο 2-2-2006, από 4 ευρώ μέχρι 6 ευρώ ανά τ.μ. 5) την υπ' αριθμ. 764/2008 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία καθορίσθηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης ακινήτων στην περιοχή του Δήμου Φαρρών, παρακείμενων των επιδίκων, που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του φράγματος Αστεριού και αγωγού προσαρμογής νερού από Πείρο σε Παραπείρο, με κρίσιμο χρόνο 15-11-2007, για τα εκτός οικισμού, με πρόσοψη σε αγροτικό δρόμο από 1,10 ευρώ μέχρι 5,38 ευρώ ανά τ.μ.

με πρόσοψη σε Εθνική Οδό από 2,10 ευρώ μέχρι 14,20 ευρώ ανά τ.μ. και για τα εντός οικισμού με πρόσοψη στην Νέα Εθνική Οδό σε 40 ευρώ ανά τ.μ., με πρόσοψη σε κοινοτική οδό σε 32 ευρώ ανά τ.μ., για τα εσωτερικά σε 27 ευρώ ανά τ.μ. και για τις δασικές εκτάσεις σε 5,50 ανά τ.μ., 6) το από Οκτώβριο 2008 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Ι.

Β., στο οποίο απεικονίζονται τα με ΑΚΠ 048, 050 και 051 ακίνητα, 7) το από Απρίλιο 2009 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Θ. Χ., στο οποίο απεικονίζονται τα με ΑΚΠ 04, 024 και 048 ακίνητα, 8) το από Σεπτέμβριο 2009 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Γ. Π., στο οποίο απεικονίζεται το με ΑΚΠ 040 ακίνητο, 9) το από Ιανουάριο 2010 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Ιωάννη Βισβίκη, στο οποίο απεικονίζεται το με ΑΚΠ 039 ακίνητο, 10) το από Οκτώβριο 2010 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Α.

Μ., στο οποίο απεικονίζονται τα με ...3 και 013 Α ακίνητα, 11) το από Μάρτιο 2011 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού - μηχανικού Ν. Υ., στο οποίο απεικονίζονται τα με ΑΚΠ 053 και 054 ακίνητα, 12) τα από Οκτώβριο 2010, Νοέμβριο 2012, Μάϊο 2013 και Σεπτέμβριο 2013 τοπογραφικό διαγράμματα, στα οποία απεικονίζονται το με ...2, 013, 013 Α, 017, 019, 019 Α, 025, 001, 003 και 010 ακίνητα, 13) το με χωρίς ημεροχρονολογία τοπογραφικό διάγραμμα της τεχνολόγου πολιτικού μηχανικού Ε.-Γ.

Π., στα οποία απεικονίζονται τα με ΑΚΠ 056 και 056 Α ακίνητα, 13) τις από 20-4-2009 και 9-10-2011 τεχνικές εκθέσεις του ως άνω πολιτικού - μηχανικού Θ. Χ., με τις οποίες προσδιορίζεται η αξία των με ΑΚΠ 004 και 0016 ακινήτων σε 57,60 ευρώ ανά τ.μ., των με ΑΚΠ 022, 024 και, 025 ακινήτων σε 46,28 ευρώ ανά τ.μ., του με ΑΚΠ 060 ακινήτου σε 25 ευρώ ανά τ.μ., του με ΑΚΠ 048 ακινήτου, κατά ένα τμήμα σε 46,18 ευρώ ανά τ.μ.

και κατά ένα τμήμα σε 25 ευρώ ανά τ.μ. και του με ΑΚΠ 055 ακινήτου σε 30 ευρώ ανά τ.μ., 7) την από 10-3-2011 τεχνική έκθεση του Ν. Υ., με την οποία προσδιορίζεται η αξία των με ΑΚΠ 052, 053 και 054 ακινήτων σε 30 ευρώ ανά τ.μ. 8) τις από 10-9-2010 και 20-12-2013 τεχνικές εκθέσεις της Ε. Γ. - Π., τεχνολόγου πολίτικου μηχανικού, με τις οποίες προσδιορίζεται η αξία των με ΑΚΠ 056 και 056 Α ακινήτων σε 50 ευρώ ανά τ.μ.

και των με ΑΚΠ 050 και 051 ακινήτων σε 45-40 ευρώ ανά τ.μ. και 9) τις από Μαϊου 2012, Μαϊου 2013, Ιουνίου 2013 και Σεπτεμβρίου 2013 τεχνικές εκθέσεις του Γ. Κ., πολιτικού μηχανικού, με τις οποίες προσδιορίζεται η αξία των με ΑΚΠ 001, 003, 006 και 010 ακινήτων σε 57,60 ευρώ ανά τ.μ. και των με ...2, 013, 013 Α, 017, 019 και 019 Α σε 46,80 ευρώ ανά τ.μ...

Σημειώνεται εδώ ότι οι συντάξαντες τις προαναφερόμενες τεχνικές εκθέσεις πολιτικοί - μηχανικοί έλαβαν υπόψη τους την παραπάνω υπ' αριθ. 764/2008 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία καθορίσθηκε η τιμή των αναφερομένων σ' αυτή ακινήτων με κρίσιμο χρόνο 15-11- 2007, χωρίς, όμως να λάβουν υπόψη τους και την πρωτοφανή οικονομική κρίση που ενέσκηψε στη Χώρα το έτος 2009 και έκτοτε εκδηλώθηκε εντονότερα, συνεπεία της οποίας μειώθηκε η οικονομική δύναμη των υποψηφίων αγοραστών και λόγω της έλλειψης σχετικού ενδιαφέροντος, η πορεία της αξίας των ακινήτων της περιοχής, όπως και όλης της Χώρας, μετά την ανοδική μέχρι το έτος 2008 πορεία της, είναι συνεχώς καθοδική μέχρι σήμερα.

Περαιτέρω με την υπ' αριθ. 879/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών προσδιορίσθηκε η προσωρινή τιμή για τα επίδικα απαλλοτριωθέντα ακίνητα και τα επικείμενό τους, με κρίσιμο χρόνο 28-9-2010, ως ακολούθως: Α) Για το έδαφος: 1) για τα με ΑΚΠ 001, 003, 004, 006, 007, 008, 009, 010, 016 και 055 ακίνητα, τα οποία βρίσκονται εντός των οικισμών …..

και ……, με πρόσοψη στην Εθνική Οδό Πατρών - Τρίπολης σε 42 ευρώ ανά τ.μ. 2) για τα με ...2, 013, 017, 018, 019, 019 Α, 021, 022, 024, 025, 037, 040, 041, 043, 044, 050, 121 και 122, που βρίσκονται εντός των παραπάνω οικισμών με πρόσοψη σε δημοτική - κοινοτική οδό σε 35 ευρώ ανά τ.μ. 3) για τα με ΑΚΠ 054, 060, 034 και 058 ακίνητα που βρίσκονται εκτός οικισμού με πρόσοψη στην Εθνική οδό Πατρών - Τρίπολης, σε 80 ευρώ ανά τ.μ., 4) για τα με ΑΚΠ 031, 032, 051, 052, 053 και 056 ακίνητα, τα οποία βρίσκονται εκτός οικισμού με πρόσοψη σε κοινοτική ή αγροτική οδό, σε 6 ευρώ ανά τ.μ. 5) Για τα με ΑΚΠ 036, 037, 039, 044, 048 και 050 ακίνητα - δασικές εκτάσεις, που βρίσκονται εντός του οικισμού ….., σε 7 ευρώ ανά τ.μ. 6) Για τα με ΑΚΠ 026, 028, 029, 031, 032, 034, 052, 053, 054, 056, 057 και 060 ακίνητα - δασικές εκτάσεις, που βρίσκονται εκτός οικισμού σε 5 ευρώ ανά τ.μ...

Εν όψει των προαναφερθέντων και λαμβανομένων υπόψη και ότι, λόγω της οικονομικής κρίσης, η αξία των εν γένει ακινήτων έχει υποστεί ιδιαίτερα σημαντική μείωση ως αποτέλεσμα του εξαιρετικά μειωμένου αγοραστικού ενδιαφέροντος, κρίνεται ότι η αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων και των επικειμένων τους, κατά το κρίσιμο χρόνο της ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου συζήτησης (13-2- 2014), καθώς παρήλθε χρονικό διάστημα πλέον του έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών (28-9-2010), πρέπει να προσδιορισθεί στα ακόλουθα ποσά, στα οποία πρέπει να καθορισθεί η τιμή μονάδας αποζημίωσης:

Α) Για το έδαφος: 1) για τα ακίνητα εντός οικισμού και εντός ορίων οικισμού, με πρόσοψη επί της Εθνικής Οδού Πατρών - Τρίπολης, ήτοι για τα ακίνητα με ΑΚΠ 003, 004, 006, 007, 008, 009, 010 και 016, σε 25 ευρώ ανά τ.μ., 2) για τα ακίνητα εκτός οικισμού και εκτός ορίων οικισμού, με πρόσοψη στην Εθνική Οδό Πατρών - Τρίπολης, ήτοι για τα ακίνητα με ΑΚΠ 001, 056 Α, 057, 058, 058 Α και 060 σε 7 ευρώ ανά τ.μ., 3) για τα ακίνητα εντός οικισμού και εντός ορίων οικισμού με πρόσοψη σε δημοτική - κοινοτική οδό, ήτοι για τα ακίνητα με ...2, 013, 013 Α, 017, 018, 019, 019 Α, 121, 122, 021, 022, 024, 025, 037 (για την αγροτική έκταση) και 048 (για την αγροτική έκταση) σε 18 ευρώ ανά τ.μ. 4) για τα ακίνητα εντός οικισμού και εντός ορίων οικισμού με πρόσοψη σε αγροτική χωμάτινη οδό, ήτοι για τα ακίνητα με ΑΚΠ 034 (για την αγροτική έκταση), 039, 040, 041, 042, 043 (για την αγροτική έκταση), 044 και 050 (για την αγροτική έκταση) σε 10 ευρώ ανά τ.μ. 5) για τα ακίνητα εκτός οικισμού και εκτός ορίων οικισμού με πρόσοψη σε αγροτική χωμάτινη οδό, ήτοι για τα ακίνητα με ΑΚΠ 054, 055 και για τις αγροτικές εκτάσεις των με ΑΚΠ 031, 032, 034, 051, 052 και 053 ακινήτων σε 5 ευρώ ανά τ.μ. 6) για τα ακίνητα - δασικές εκτάσεις εντός οικισμού και ορίων οικισμού, ήτοι για το με ΑΚΠ 036 ακίνητο και τις δασικές εκτάσεις των με ΑΚΠ 034, 037, 043, 048, 050 και 051 ακινήτων, σε 4 ευρώ ανά τ.μ.

και 7) για τα ακίνητα - δασικές εκτάσεις εκτός οικισμού και εκτός ορίων οικισμού, ήτοι για τα ακίνητα με ΑΚΠ 026, 028, 029 και 056 και τις δασικές εκτάσεις των με ΑΚΠ 031, 032, 034, 050, 051, 052 και 053 ακινήτων, σε 3 ευρώ ανά τ.μ... Η παραπάνω τιμή αποζημίωσης για το έδαφος και τα επικείμενα ανταποκρίνεται στην πραγματική αξία των ακινήτων με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες και κατά συνέπεια στην πλήρη αποζημίωση αυτών, χωρίς να υπολογίζεται η ενδεχόμενη μεταβολή που επήλθε μετά την απαλλοτρίωση και μόνο εξ αιτίας αυτής ή ανατίμηση προερχόμενη από ενέργειες των ιδιοκτητών στα απαλλοτριούμενα ακίνητα, γενόμενες μετά την ανακοίνωση της απαλλοτρίωσης και μόνο εξ αιτίας της (άρθρο 13 παρ. 2 του ν. 2882/2001), παρέχοντας τη δυνατότητα στους δικαιούχους να αντικαταστήσουν τα παραπάνω απαλλοτριούμενα ακίνητα με άλλα ισάξια.

Τα παραπάνω ποσά ανταποκρίνονται στην έννοια της πλήρους αποζημίωσης, όπως αυτή ορίζεται στις διατάξεις των άρθρων 17 του Συντάγματος, 6 παρ. 1 της Ε.Σ.Δ.Α. και του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, καθόρισε, μεταξύ των άλλων, την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τις απαλλοτριωμένες εδαφικές εκτάσεις στα παραπάνω ποσά. Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, ως προς τον καθορισμό της οριστικής αποζημίωσης για τις εδαφικές εκτάσεις, δεν παραβίασε, εκ πλαγίου, τις, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις που παρατέθηκαν στην αρχή της παρούσας, οι οποίες αναφέρονται στα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της αγοραίας αξίας των απαλλοτριωμένων, αλλά διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς το πιο πάνω ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση.

Ειδικότερα, το Εφετείο διαλαμβάνει τους συγκεκριμένους λόγους, για τους οποίους καθόρισε την αποζημίωση για τα εδαφικά τμήματα των απαλλοτριωμένων ακινήτων των αναιρεσιβλήτων στα προαναφερόμενα ποσά, καθόσον, όπως προκύπτει από τις, ανέλεγκτες αναιρετικά, παραδοχές της πληττόμενης απόφασής του, προέβη στον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης αυτών, αφού έλαβε υπόψη, μεταξύ των άλλων, τη θέση των απαλλοτριωμένων, τη φύση τους, τον τρόπο εκμετάλλευσής τους, την έκθεση της κτηματικής υπηρεσίας του Νομού Αχαΐας, και τεχνικές εκθέσεις ειδικών, την υπ' αριθμ. 879/2010 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών με την οποία καθορίσθηκε η προσωρινή τιμή μονάδος για τα επίδικα απαλλοτριωθέντα, άλλες αποφάσεις Δικαστηρίων (υπ' αριθμ. 685/2009, 611/2010 και 160/2013 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, καθώς και τις υπ' αριθ. 437/2006 και 764/2008 αποφάσεις του ίδιου του Εφετείου Πατρών), που αφορούν απαλλοτριώσεις ακινήτων στην ίδια περιοχή, τις καταθέσεις των μαρτύρων και όλα εν γένει τα προσκομισθέντα αποδεικτικά μέσα πάντοτε αναλόγως της προσφορότητας τους, και, επιπλέον και κυρίως τις (έκτακτες) οικονομικές και νομισματικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά το κρίσιμο χρόνο της συζήτησης.

Με τον τρόπο αυτόν το Εφετείο εκθέτει, σαφώς, επαρκώς και χωρίς αντιφάσεις, τα αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία, ύστερα από τη συνεκτίμησή τους ανάλογα με την προσφορότητα τους, το οδήγησαν στο σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης. Ως εκ τούτου, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί ο πρώτος, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον προσάπτει στην πληττόμενη απόφαση την αιτίαση για ανεπαρκή ασαφή και αντιφατική αιτιολογία καθόσον αφορά τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος του εδάφους των απαλλοτριωμένων ακινήτων, διότι εξ αυτής "δεν προκύπτει ποια τελικώς ήταν τα κριτήρια εκείνα, τα οποία το Εφετείο έλαβε υπόψη του για την εκτίμηση της αξίας τους και την απόκλιση από την αιτηθείσα οριστική τιμή".

Περαιτέρω, απορριπτέος ως απαράδεκτος κρίνεται ο τρίτος εκ του άρθρου 559 αρ. 9 περ.γ του Κ.Πολ.Δικ. λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως περί του ότι το Εφετείο άφησε αίτηση αδίκαστη, επειδή δεν όρισε τιμή για το με ΑΚΠ 035 ακίνητο, αφού ούτε η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης στράφηκε κατά (έστω του εικαζομένου) ιδιοκτήτη του ούτε η αίτηση καθορισμού οριστικής μονάδος είχε στραφεί κατά κάποιου ως ιδιοκτήτη, και γι'αυτό και το Εφετείο δεν αποφάνθηκε σχετικώς.

Τέλος, ο δεύτερος εκ του άρθρου 559 αρ. 17 του Κ.Πολ.Δικ.δεύτερος λόγος περί του ότι η προσβαλλόμενη απόφαση περιέχει αντιφατικές διατάξεις, διότι έχει καθορίσει δύο διαφορετικές τιμές για τα ακίνητα με ΑΚΠ 034, 050, και 051, δεν μπορεί να εξεταστεί, αφού ως προς τους 25ο, 56ο και 57ο αναιρεσίβλητους ιδιοκτήτες τους, που είναι απόντες, η συζήτηση είναι απαράδεκτη, λόγω της μη νομότυπης κλήτευσης τους κατά τα προεκτεθέντα.

Κατόπιν πάντων των προαναφερομένων και εφόσον δεν υπάρχει άλλος λόγος αναίρεσης προς έρευνα πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως. Τα δικαστικά έξοδα της παρούσας δίκης πρέπει να επιβληθούν σε βάρος του Δημοσίου που χάνει τη δίκη, μειωμένα όμως, σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. ν. 3693/1957 (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό, δοθέντος ότι η αποκλείουσα την εφαρμογή της διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2182/2001 δεν έχει εφαρμογή στην δίκη της αναίρεσης κατ' απόφασης Εφετείου περί οριστικού προσδιορισμού αποζημίωσης, στην οποία εφαρμόζονται, όσον αφορά στη δικαστική δαπάνη, οι διατάξεις των άρθρων 173 έως 193 του Kώδικα Πολιτικής Δικονομίας (άρθρο 22 παρ. 3 ν. 2882/2001 - ΑΠ 148/2018).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της υπόθεσης, όσον αφορά τους 1ο, 2ο,3ο, 4ο, 5η, 6ο, 7ο, 8ο, 9ο, 10ο, 11ο, 15ος, 16η, 17η, 18ο, 19η, 20ο, 21ο, 22ο, 23ο 24ο, 25ο, 27ο, 34ο, 35ο, 41ο, 49ο, 54ο, 56ο, 57ο, 58η, 59ο, 60ο, 61ο, 62ο, 63ο, 64ο, 68ο, 69ο,78ο, 83η, 84ο, 85η, 86ο, 87ο, 88η, 89ο των αναιρεσιβλήτων, .

Διατάσσει το χωρισμό της υπόθεσης ως προς τους αμέσως παραπάνω διαδίκους.

Απορρίπτει κατά τα λοιπά την αίτηση αναίρεσης.

Καταδικάζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στα δικαστικά έξοδα των παρασταθέντων αναιρεσιβλήτων, τα οποία καθορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 26 Μαΐου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Ιουνίου 2022.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ