1069/2007 · 1069/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1069 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1069/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν.Π.Δ.Δ., με την επωνυμία "ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους του Απόστολο Γεωργιάδη και Γεώργιο Ιατρού.

Του αναιρεσίβλητου: Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, με την ιδιότητά του να ασκεί εποπτεία επί των περιουσιών που καταλείπονται υπέρ κοινωφελών ιδρυμάτων και σκοπών, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Κωνσταντίνο Λαϊνά, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15 Δεκεμβρίου 2003 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 4353/2004 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 20 Μαρτίου 2006 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, ανέγνωσε την από 21 Φεβρουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι του αναιρεσείοντος ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 επ. του ΑΚ, στην ερμηνεία των διαθηκών αναζητείται χωρίς προσήλωση στις λέξεις, η αληθινή βούληση του διαθέτη, σκοπούμενη από άποψη υποκειμενική και όχι αντικειμενική, κατά την έννοια της οποίας η βούληση αυτή θα προσδιοριζόταν, κατά τις αντιλήψεις τρίτων, σύμφωνα με τη συναλλακτική καλή πίστη την προβλεπόμενη από το άρθρο 200 του ίδιου Κώδικα, το οποίο, όμως, δεν έχει εφαρμογή στην ερμηνεία διαθηκών, 'Εδαφος, όμως, για τέτοια ερμηνεία, που θα αποβλέπει στην αναζήτηση βούλησης διαφορετικής από εκείνη που εκφράστηκε με τις λέξεις που χρησιμοποίησε ο διαθέτης, δεν παρέχεται, όταν, κατά την κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, η με τις παραπάνω λέξεις γενόμενη διατύπωση είναι απόλυτα σαφής και αποδίδει με πληρότητα αυτό που θέλησε ο διαθέτης. Τότε, δηλαδή, μόνο, συγχωρείται η προσφυγή σε γεγονότα και στοιχεία εκτός διαθήκης, όταν το πιο πάνω δικαστήριο κρίνει ότι η δήλωση της τελευταία βούλησης εμφανίζει ασαφή και αμφίβολα σημεία, που χρειάζονται για την αποσαφήνισή τους ερμηνεία προς το σκοπό της εξεύρεσης της αληθινής βούλησης του διαθέτη. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης όταν το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε ευθέως κανόνα ουσιαστικού δικαίου, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου υπάρχει, όταν το δικαστήριο, βάσει των παραδοχών του στη συγκεκριμένη περίπτωση, παρέλειψε να εφαρμόσει ένα ουσιαστικό κανόνα, δικαίου, ο οποίος ήταν εφαρμοστέος ή εφάρμοσε ουσιαστικό κανόνα δικαίου, τον οποίο, βάσει των παραδοχών του, δεν έπρεπε να εφαρμόσει. Ειδικότερα το δικαστήριο παραβιάζει τους ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, που εισάγουν οι διατάξεις των άρθρων 173 και 200 ΑΚ, όταν καίτοι ανελέγκτως διαπιστώνει έστω και εμμέσως την ύπαρξη κενού ή αμφιβολίας στις δηλώσεις βούλησης των δικαιοπρακτούντων και εντεύθεν την ανάγκη συμπλήρωσης ή ερμηνείας αυτών, παραλείπει να προσφύγει, για την συμπλήρωση ή ερμηνεία τους, στις διατάξεις των άρθρων 173 και 200 ΑΚ ή προσφεύγει στην εφαρμογή των διατάξεων αυτών και τη συμπλήρωση ή ερμηνεία της δικαιοπραξίας, καίτοι δέχεται, επίσης ανελέγκτως, ότι η δικαιοπραξία είναι πλήρης και σαφής και δεν έχει ανάγκη συμπλήρωσης ή ερμηνείας αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη ως στοιχεία προσδιοριστικά της καλής πίστης. Τέλος οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών παραβιάζονται εκ πλαγίου, υπό την έννοια ότι η απόφαση του δικαστηρίου στερείται νόμιμης βάσης, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, όταν στην απόφασή του δεν διευκρινίζεται αν στη δικαιοπραξία υπάρχει ή όχι κενό ή ασάφεια και εντεύθεν ανάγκη συμπλήρωσης ή ερμηνείας της και παρά ταύτα εφαρμόζει ή παραλείπει την εφαρμογή των ερμηνευτικών κανόνων των δικαιοπραξιών. Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα εξής: Ο ..., συνταξιούχος Δικηγόρος, που απεβίωσε στις 16-5-1956, με την από 24-8-1955 δημόσια διαθήκη του, η οποία δημοσιεύθηκε με το 1984/16-5-1956 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ορίζει, μεταξύ άλλων, κατά λέξη τα εξής: "... Κληροδοτώ εις την Ακαδημίαν Αθηνών την ψιλήν κυριότητα μιας τριορόφου οικίας κειμένης εις Πειραιά και επί της οδού ... και μίας μικροβιλίτσας μετά της περιοχής της κειμένης εις ....και επί της οδού ..... έναντι ....., υπό τον όρον όπως η Ακαδημία Αθηνών εκ των εισοδημάτων των δύο οικιών βραβεύει κατ΄έτος την καλυτέραν έκθεσιν λυρικών ποιημάτων με βραβείον χρηματικόν το ποσόν όπερ θ'απομένη μετά την πληρωμή εξόδων συντηρήσεως φόρων των ακινήτων, το δε βραβείον θ' απονέμεται εις μνήμην ..... και ...... Εις περίπτωσιν καθήν η Ακαδημία Αθηνών δεν αποδεχθή την ανωτέρω κληρονομίαν, τότε τ' ανωτέρω ακίνητα δέον να περιέλθουν εις Γηροκομείον Αθηνών, όπερ εκ του προϊόντος της πωλήσεώς των να δημιουργήσει ανάλογον πτέρυγα επ'ονόματι των ...... και...". Η εκφρασθείσα με την άνω διάταξη βούληση του διαθέτη, όσον αφορά τον τρόπο διαχείρισης των καταλειφθέντων δύο ακινήτων στην Ακαδημία Αθηνών (αιτούν και ήδη αναιρεσείον ν.π.δ.δ.), είναι εντελώς σαφής και ουδέν αμφίβολο σημείο περιέχει. Το άνω περιεχόμενο διαθήκης δηλαδή, αποδίδει από μόνο του, χωρίς ανάγκη προσφυγής του Δικαστηρίου στους ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ, την σαφή βούληση του διαθέτη, η οποία είναι, το αιτούν (που αποδέχθηκε την άνω κληροδοσία και έχει ήδη αποκτήσει τη πλήρη κυριότητα των πιο πάνω δύο ακινήτων) να διατηρεί αυτά αναπαλλοτρίωτα. Συγκεκριμένα, ο διαθέτης, που γνώριζε την σημασία των λέξεων που χρησιμοποιούσε, ως συνταξιούχος δικηγόρος, όπως και το αιτούν επισημαίνει: α) αναφέρει ότι το αιτούν πρέπει να χρησιμοποιεί για την εκπλήρωση του κοινωφελούς σκοπού που περιγράφει στη διαθήκη του, "τα εισοδήματα" των δύο οικιών του. Η λέξη δε εισόδημα προϋποθέτει το αναπαλλοτρίωτο των εν λόγω ακινήτων εφόσον σημαίνει "του υπότινος κεφαλαίου αποφερόμενον κέρδος η οικία αυτή π.χ. δίδει ετήσιον εισόδημα εκ 50.000 δραχμών" (βλ. λήμμα "εισόδημα" στο προσκομιζόμενο από το αιτούν απόσπασμα του εγκυκλοπαιδικού λεξικού Ελευθερουδάκη), β) αναφέρει, πως το αιτούν θα εκπληρώνει τον τασσόμενο σ'αυτό κοινωφελή σκοπό από το χρηματικό ποσό που θα απομένει μετά την πληρωμή των εξόδων συντήρησης και των φόρων των δύο οικιών του. Επομένως, είναι σαφές ότι, οι οικίες αυτές θα παραμένουν αναπαλλοτρίωτες, εφόσον μόνον έτσι έχει λογικό έρεισμα η αναφορά πληρωμής των εξόδων συντήρησης και των φόρων τους και γ) κάνοντας σαφή αντιδιαστολή της ρητώς εκφρασθείσας, κατά τα άνω, βούλησής του, να παραμείνουν αναπαλλοτρίωτα τα άνω δύο ακίνητα, εφόσον αυτά περιέλθουν στο αιτούν, ορίζει ότι, αν αυτά περιέλθουν στο Γηροκομείο Αθηνών, τότε αυτό, πρέπει από το προϊόν της πώλησής τους να δημιουργήσει ανάλογη πτέρυγα. 'Ετσι, από τη γραμματική και μόνο διατύπωση της άνω διαθήκης, καθίσταται σαφές ότι η βούλησή του διαθέτη ήταν, τα άνω ακίνητά του να εκποιηθούν μόνο αν περιέρχονται στο Γηροκομείο Αθηνών και να παραμείνουν αναπαλλοτρίωτα, εφόσον περιέλθουν (όπως και έγινε) στο αιτούν. Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο δέχθηκε την παρέμβαση του Ελληνικού Δημοσίου και απέρριψε κατ' ουσίαν την αίτηση του αναιρεσείοντος, με την οποία ζητούσε να αναγνωριστεί ότι η βούληση του διαθέτη ήταν να μπορεί αυτό (αιτούν) να εκποιεί τα ως άνω καταλειφθέντα δύο ακίνητα προκειμένου να διαθέτει το τίμημα από την πώλησή τους για την εκπλήρωση του σκοπού της διαθήκης. 'Ετσι που έκρινε το Εφετείο ότι δηλαδή ήταν σαφής η βούληση του διαθέτη περί του αναπαλλοτριώτου των με δημόσια διαθήκη κληροδοτηθέντων στο αναιρεσείον δύο ακινήτων, χωρίς παράλληλα να προσφύγει στον ερμηνευτικό κανόνα του άρθρου 173 ΑΚ, για την ερμηνεία της βούλησης του διαθέτη, δεν παραβίασε ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου, με ανεπαρκείς αιτιολογίες, την προαναφερόμενη διάταξη. Η εκ περισσού δε αναφορά στην προσβαλλόμενη απόφαση πρόσθετων επιχειρημάτων ως ενισχυτικών της αντίληψης περί της βούλησης του διαθέτη, απόλυτα ήδη σαφώς εκπεφρασμένης με βάση τα όσα δηλώθηκαν παραπάνω, δεν συνιστά προσφυγή στην ως άνω μνημονευόμενη ερμηνευτική διάταξη (ΑΠ 216/1978 ΝοΒ 27 47). Επομένως και οι δύο λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους προσάπτονται στο Εφετείο οι από τους αριθμούς 1 και 19, αντίστοιχα, του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτιάσεις, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι. Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικαστεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσίβλητου Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, μειωμένη σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.3.2006 αίτηση του ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ" για αναίρεση της 4353/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε τριακόσια τριάντα (330) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Μαρτίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Μαΐου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ