1060/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1060 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1060/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο, Ελένη Μαραμαθά, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Φεβρουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων-καλούντων: 1α) ....., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 1β)....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 1γ) ...., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 1δ) ...., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 1ε) ....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2α) ...., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β) Χ2β, ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Στο σημείο αυτό, εμφανίστηκε ο δικηγόρος Παναγιώτης Ανδρονόπουλος ο οποίος δήλωσε ότι ο ως άνω αναιρεσείων Χ2β απεβίωσε στις 29/1/2006 και την βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζουν οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του 2β.1) χ2βα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.2) χ2ββ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.3) χ2βγ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.4) χ2βδ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.5) χ2βε, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.6) χ2βζ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 2β.7) χ2βη, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 3α)....., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 3β) ....., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 3γ)......, ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Παναγιώτη Ανδρονόπουλου, 3δ) ......, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 3ε) ........, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο, 3στ) ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Ανδρονόπουλο και οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου-καθ'ου η κλήση: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αλέξανδρο Ροϊλό, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 28-9-2004, 25-10-2004 και 26-11-2004 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Πατρών και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 329/2005 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες-καλούντες με την από 27 Ιουλίου 2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 12/3/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των δύο πρώτων λόγων αναιρέσεως από το εδάφιο 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. και την απόρριψη του τρίτου λόγου. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων-καλούντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναιρέσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286 εδ. Α', 287 παρ. 1 και 290 Κ.Πολ.Δ, τα οποία εφαρμόζονται και στην κατ' αναίρεση δίκη (άρθρ. 573 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ), προκύπτει ότι η βίαιη διακοπή της δίκης που επέρχεται από το θάνατο του διαδίκου, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικό με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί αμέσως συζήτηση της υποθέσεως (Ολ.ΑΠ 22/2000).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως αποδεικνύεται από το προσκομιζόμενο απόσπασμα της ..... ληξιαρχικής πράξης θανάτου, που συνέταξε ο ληξίαρχος Πατρέων, στις 29-1-2006 απεβίωσε στην Πάτρα ο αναιρεσείων Χ2β ο οποίος, όπως προκύπτει από τα νομίμως προσκομιζόμενα υπ' αριθ. .... και ....... πιστοποιητικά του Γραμματέα του Πρωτοδικείου Πατρών και την συνταχθείσα ενώπιον της συμβολαιογράφου Πατρών Ιωάννας Καζάνη υπ' αριθ. .......

ένορκη βεβαίωση, κληρονομήθηκε εξ' αδιαθέτου, χωρίς να αμφισβητείται από το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο, από τον αδερφό του χ2βα, την αδελφή του χ2ββ, τις ανιψιές του χ2βγ, χ2βδ και χ2βε, τον ανεψιό του χ2βζ και την ανεψιά του χ2βη. Επομένως, οι τελευταίοι ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του αποβιώσαντος Χ2β, εκπροσωπούμενοι από τον δικηγόρο τους Παναγιώτη Ανδρόπουλου, δυνάμει των προσκομιζόμενων ...., ...., ....

και...... πληρεξουσίων της συμβολαιογράφου Πατρών Αγγελικής Σακελλάρη και του υπ' αριθ. .....πληρεξουσίου της συμβολαιογράφου Πατρών Ιωάννας Καζάνη, νομίμως δήλωσαν στο ακροατήριο, κατά τη συζήτηση της υποθέσεως το θάνατό του πιο πάνω αναιρεσείοντος και την εκούσια στο όνομά τους επανάληψη της δίκης που βιαίως διακόπηκε λόγω του θανάτου αυτού και έτσι παραδεκτώς προχωρεί η συζήτηση της υποθέσεως.

ΙΙ. Το άρθρο 17 παρ. 1,2 και 4 του Συντάγματος ορίζει ότι! 1. Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτήν δεν μπορούν να ασκούνται εις βάρος του γενικού συμφέροντος. 2. Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση. 3.

Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια. Νόμος μπορεί να προβλέπει την εγκαθίδρυση ενιαίας δικαιοδοσίας κατά παρέκκλιση από το άρθρο 94, για όλες τις διαφορές και υποθέσεις που σχετίζονται με την απαλλοτρίωση καθώς και την κατά προτεραιότητα διεξαγωγή των σχετικών δικών. Το δε άρθρο 18 παρ. 1 του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων (ν. 2882/2001) ορίζει ότι η αποζημίωση του απαλλοτριωμένου καθώς και η τυχόν κατά τις διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθρου 13 ιδιαίτερη αποζημίωση, προσδιορίζεται (με δικαστική απόφαση) κατά τη διαγραφόμενη στα άρθρα 18-20 του νόμου αυτού ειδική διαδικασία.

Η έννοια της διατάξεως - η οποία πρέπει να ερμηνευθεί με βάση την ανωτέρω διάταξη του Συντάγματος καθώς και το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης που κυρώθηκε με το ν.δ 53/1974 και κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ, ορίζει δε ότι " παν φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του...." - είναι ότι αντικείμενο της δίκης του καθορισμού αποζημιώσεως είναι η αποζημίωση εν συνόλω λαμβανομένη, δηλαδή η χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, ο προσδιορισμός της ωφέλειας του ιδιοκτήτη αυτού, όπου η ύπαρξή της επηρεάζει τις εκ της απαλλοτριώσεως αξιώσεις του, κάθε άλλο θέμα συναφές με την απαλλοτρίωση και η δικαστική δαπάνη.

Συνεπώς, ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή περιορισμός της αρμοδιότητας του Εφετείου σε μόνο τον προσδιορισμό της αποζημιώσεως και της ιδιαίτερης αποζημίωσης του άρθρου 13 παρ. 4 ν. 2882/2001 είναι ανίσχυρος, γιατί προσκρούει στην ως άνω διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Επομένως, αν στα πλαίσια του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, υποβληθεί αίτημα για την αναγνώριση του ιδιοκτήτη του απαλλοτριωμένου ακινήτου που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό ότι δεν ήταν ωφελούμενος και συνεπώς δεν υποχρεούνταν σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών ούτε σε αυτοαποζημίωση, το Εφετείο είναι αρμόδιο να εξετάσει ενιαία κατά τη διαδικασία αυτή:

α) τη χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου β) την αναγνώριση δικαιούχων της αποζημιώσεως γ) την ύπαρξη ή όχι ωφέλειας του ιδιοκτήτη του απαλλοτριωμένου ακινήτου που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό και εντεύθεν την υποχρέωση ή μη συμμετοχής στις δαπάνες απαλλοτριώσεως κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 3 του ν. 653/1977 και δ) το αίτημα περί δικαστικής δαπάνης (ΟλΑΠ 10/2004, 11/2004).Πρέπει να σημειωθεί ότι το ως άνω αίτημα μπορεί να υποβληθεί και εκτός του πλαισίου της δίκης καθορισμού της οριστικής αποζημιώσεως με αυτοτελή αίτηση ενώπιον του αρμοδίου για τη δίκη αυτή Εφετείου κατά τη δικογραφόμενη από τις διατάξεις του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 διαδικασία (ΑΠ 152/2007).

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο Πατρών με την προσβαλλόμενη υπ' αρίθ. 329/2005 απόφασή του, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων με την υπ' αριθ. 1049168/4799/0010/28-6-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ 571Δ/2002) κρίνοντας α) επί της από 25-10-2004 αιτήσεως του ήδη αναιρεσιβλήτου για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως και β) επί της από 26-11-2004 αιτήσεως των ήδη αναιρεσειόντων με τις οποίες αυτοί ζήτησαν: 1) να καθορισθεί οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων 2) να καθορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση για τη μείωση της αξίας του απομένοντος τιμήματος και 3) να αναγνωρισθεί ότι το Ελληνικό Δημόσιο υποχρεούται να αποζημιώσει τους ήδη αναιρεσείοντες και για τις αναφερόμενες στον κτηματολογικό πίνακα ως αυτοαποζημιούμενες εκτάσεις και ότι δεν έχουν υποχρέωση αποζημίωσης τρίτων παρόδιων ακινήτων, διότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε ωφέλεια από την απαλλοτρίωση, αφ' ενός μεν προσδιόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως της εδαφικής εκτάσεως και των επικειμένων αυτής, όπως και ιδιαίτερη αποζημίωση για το εναπομένον τμήμα του υπ' αριθ.

αιτήματος πίνακα 50 ακινήτου, αφ' ετέρου δε, λόγω μη τηρήσεως της προδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 23 του ν. 2971/2001, απέρριψε ως απαράδεκτο το αίτημα των αναιρεσειόντων, που αφορά το απαλλοτριωμένα ακίνητα με αριθμούς ΑΚ 39, ΑΚ 40, ΑΚ 8 και ΑΚ 51, με το οποίο ζήτησαν να αναγνωρισθεί ότι δεν ήταν ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και, συνεπώς, δεν υποχρεούνταν σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση και εντεύθεν να καθοριστεί αποζημίωση (οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης) και για τα αναφερόμενα ως αυτοαποζημιούμενα τμήματά των ως άνω ιδιοκτησιών τους.

Όμως, εφόσον το ως άνω αίτημα είχε εισαχθεί σωρευτικά με το ίδιο δικόγραφο της αίτησης καθορισμού οριστικής και ιδιαίτερης αποζημίωσης, το Εφετείο, σύμφωνα με τα όσα προεκτέθηκαν, ήταν υποχρεωμένο να εξετάσει ενιαία και το ως άνω αίτημα. Ως εκ τούτου, παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο, με μόνη την αιτιολογία, ήτοι λόγω μη τηρήσεως της προδικασίας του ν. 2971/2001, ενώ έπρεπε να ερευνήσει το αίτημα αυτό από, κάθε του πλευρά και αν ακόμη δεν έιχε τηρηθεί η εν λόγω προδικασία, η οποία πάντως εν προκειμένω, τηρήθηκε όπως τούτο προκύπτει από τα έγγραφα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι αναιρεσείοντες ενώπιον του Εφετείου και, επαναπροσκομίζουν στον 'Αρειο Πάγο (από 6-9-2004 αίτηση των αναιρεσειόντων προς την αρμόδια δημόσια υπηρεσία και .....

έκθεση επίδοσης του δικ. επιμελητή Πάτρας .......). Επομένως, οι δύο πρώτοι λόγοι αναιρέσεως με τους οποίους, κατ' εκτίμηση, αποδίδονται αιτιάσεις από το εδάφιο 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμοι και πρέπει, κατά παραδοχή αυτών, αν αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς τους αναιρεσείοντες και κατά τη διάταξή της που αφορά το αίτημα αυτών με το οποίο ζήτησαν, σε σχέση μετά απαλλοτριωθέντα ακίνητα με αριθμούς ΑΚ 39, ΑΚ40, ΑΚ 8 και ΑΚ 51, να αναγνωρισθεί ότι δεν είναι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και, συνεπώς, δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση και εντεύθεν να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης και για τις φερόμενες ως αυτοαποζημιούμενες επιφάνειες των ως άνω ακινήτων τους.

Στη συνέχεια, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση μόνο κατά το άνω αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο, δυνάμενο να συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ). Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να επιβληθούν σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 329/2005 απόφαση του Εφετείου Πατρών μόνο κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεσηπρος περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000)ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Απριλίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Μαΐου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ