1059/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1059 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1059/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος Ιωάννης Παπανικολάου), Ελένη Μαραμαθά, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: x1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Απόστολο Φέστα και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ........, ο οποίος παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου του Μαρίας-Λούλας Πρωτόπαπα, 2) Της εδρευούσης στην Αθήνα ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΙΝΤΕΡΑΜΕΡΙΚΑΝ Ε.Ε.Α. ΖΗΜΙΩΝ Α.Ε.", νόμιμα εκπροσωπούμενης, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία-Λούλα Πρωτόπαπα και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2/1/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3890/2004 εν μέρει οριστική και 4312/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 961/2006 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 24/9/2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 26/2/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου απ' αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση, ύστερα από αξιολόγηση του όλου αποδεικτικού υλικού, δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα κρίσιμα για την τύχη της αναίρεσης πραγματικά περιστατικά: "Στις 13-1-2001 και περί ώρα 18.45' μ.μ. στη ......, ο πρώτος (αναιρεσίβλητος) εναγόμενος οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφορίας .......

ΙΧΕ αυτοκίνητο ιδιοκτησίας του, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική του ευθύνη στη δεύτερη (αναιρεσίβλητη) εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία και εκινείτο επί της λεωφόρου ..... με κατεύθυνση από .... προς ..... Ο δρόμος αυτός έχει πλάτος εννέα μέτρων, περίπου είναι διπλής κατεύθυνσης με δύο ρεύματα κυκλοφορίας, που διαχωρίζονται με διπλή διαχωριστική συνεχόμενη γραμμή, η οποία διακόπτεται στα σημεία των διασταυρώσεων της Λεωφόρου, με τις εκ δεξιών παρακείμενες οδούς ....

και ....... Επί της ως άνω οδού (Λεωφόρου .......) δεν υπάρχουν διαβάσεις πεζών ή φωτεινοί σηματοδότες, που να ρυθμίζουν την κυκλοφορία οχημάτων ή πεζών. Επιπλέον, στο αριστερό, σε σχέση με την πορεία του πρώτου εναγομένου, παραλιακό πεζοδρόμιο και σε όλο το μήκος αυτού υπάρχουν, ανά 30 μέτρα περίπου, κολώνες με δημοτικό φωτισμό, ο οποίος, όμως, όπως προκύπτει από την έκθεση αυτοψίας της τροχαίας είναι ανεπαρκής.

Λίγα λεπτά πριν από το ένδικο ατύχημα ο ενάγων βρισκόταν στο αριστερό πεζοδρόμιο ως προς την πορεία του πρώτου εναγομένου, στο σημείο, όπου απέναντί του βρισκόταν το μέσον περίπου του οικοδομικού τετραγώνου, που περικλείεται μεταξύ των οδών ...... και ......., έχοντας την πρόθεση να διασχίσει το οδόστρωμα καθέτως και να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο, πλάτους 0,90 μέτρων, το οποίο βρίσκεται μπροστά από το ως άνω οικοδομικό τετράγωνο.

Τη στιγμή ακριβώς, που ο ενάγων διέσχιζε καθέτως το εν λόγω οδόστρωμα από αριστερά προς τα δεξιά σε σχέση με την πορεία του πρώτου εναγομένου και αφού είχε ήδη ολοκληρώσει τη διέλευσή του από το πρώτο ρεύμα κυκλοφορίας, διανύοντας απόσταση περίπου πέντε μέτρων και είχε εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας (ήτοι στο ρεύμα πορείας του πρώτου εναγομένου), οπότε του απέμεινε ακόμη απόσταση τεσσάρων περίπου μέτρων για να φθάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο, ο πρώτος εναγόμενος τον κτύπησε με το εμπρόσθιο αριστερό φτερό του οχήματός του, με αποτέλεσμα ο ενάγων να εκτιναχθεί και να προσκρούσει στο αριστερό τμήμα του ανεμοθώρακα του αυτοκινήτου του (πρώτου εναγομένου) και στη συνέχεια να πέσει προς τα πίσω, στο μέσον του αντίθετου προς την πορεία του πρώτου εναγομένου ρεύματος πορείας.

Το ως άνω ένδικο ατύχημα οφείλεται κατ' αρχήν σε υπαιτιότητα του πρώτου εναγομένου, ο οποίος δεν οδηγούσε με διαρκώς τεταμένη την προσοχή του στην οδήγηση (άρθρ. 12 παρ. 1 του ΚΟΚ), ώστε να έχει τον πλήρη έλεγχο και την εποπτεία του οχήματός του και να είναι σε θέση κάθε στιγμή να εκτελέσει τους απαιτούμενους χειρισμούς (άρθρα 19 παρ. 1 ΚΟΚ).

Τούτο δε, προκύπτει από το γεγονός ότι, ενώ αυτός είχε από μεγάλη απόσταση ορατότητα του σημείου, όπου ο παθών επιχειρούσε να διασχίσει την οδό, δεν τον αντελήφθη εγκαίρως, λαμβανομένου δε υπόψη ότι ήταν νύκτα και υπήρχε ανεπαρκής φωτισμός στην περιοχή η προσοχή του πρώτου εναγομένου έπρεπε να είναι ιδιαίτερα τεταμένη.

Σημειωτέον ότι, εάν ο ως άνω οδηγός οδηγούσε με σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή του, θα ήταν σε θέση, σε κάθε περίπτωση, να αντιληφθεί από αρκετή απόσταση τον πεζό-ενάγοντα και να έχει όλα τα περιθώρια πραγματοποίησης έγκαιρου και αποτελεσματικού ελιγμού ή πεδήσεως. Ας σημειωθεί, ότι με την υπ' αριθ. 6047/6-10-2005 απόφαση του Α' Τριμελούς Πλημ/κείου Πειραιώς, ο πρώτος εναγόμενος καταδικάστηκε για την πράξη του (σωματική βλάβη εξ αμελείας) σε φυλάκιση 15 μηνών.

Αντίθετα, δεν αποδείχθηκε, ότι ο πρώτος εναγόμενος έβαινε με ταχύτητα υπερβαίνουσα το επιτρεπόμενο για την περιοχή όριο, δοθέντος, ότι το όχημά του υπέστη μικρές σε έκταση ζημίες, και ότι ο πεζός-ενάγων εκτινάχθηκε προς τα πίσω και έπεσε στο οδόστρωμα σε απόσταση, όχι περισσότερο από τρία μέτρα. Ωσαύτως, δεν αποδείχθηκε και ο αγωγικός ισχυρισμός, ότι ο πρώτος εναγόμενος παρεξέκλινε της πορείας του και εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα πορείας.

Όμως, από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά στοιχεία πρόκυψε, ότι το ένδικο ατύχημα οφείλεται και σε υπαιτιότητα του ενάγοντος (αμέλεια αυτού), καθόσον αυτός επιχείρησε να διασχίσει κάθετα την ως άνω λεωφόρο, η οποία συνήθως έχει μεγάλη κίνηση οχημάτων και μάλιστα από σημείο αυτής, όπου δεν υπάρχουν διαβάσεις πεζών, ούτε φωτεινοί σηματοδότες, που να ρυθμίζουν την κυκλοφορία οχημάτων ή πεζών και χωρίς να υπολογίσει την απόσταση του οχήματος, που πλησίαζε, και την ταχύτητά του, αλλά προέβη στην ενέργειά του αυτή βιαστικά και απερίσκεπτα και χωρίς να βεβαιωθεί προηγουμένως, ότι δεν θα παρακωλύσει την κυκλοφορία των οχημάτων και των δύο ρευμάτων κυκλοφορίας, αλλά και ότι δεν θα διακινδυνεύσει τη δική του σωματική ακεραιότητα (άρθρ 38 παρ. 4 εδ.

δ' και ε' του ΚΟΚ), όπως ήταν υποχρεωμένος, καταβάλλοντας έτσι την απαιτούμενη επιμέλεια στις ανάλογες περιστάσεις από τον μέσο συνετό πεζό. Επιπλέον ο ενάγων όφειλε να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός, αφού αυτός επιχείρησε να διασχίσει το οδόστρωμα, ήταν ήδη είχε νυκτώσει, σε σημείο, όπου ο τεχνητός φωτισμός ήταν ανεπαρκής και μάλιστα φορώντας σκουρόχρωμη ενδυμασία.

Κατόπιν των ανωτέρω, το ποσοστό συνυπαιτιότητας του πρώτου (αναιρεσιβλήτου) εναγομένου ανέρχεται στο 80%, του δε πεζού (αναιρεσείοντος) ενάγοντος σε 20% δεκτής γενομένης, ως βάσιμης κατ' ουσίαν, της προβληθείσας από τους εναγομένους ένστασης συνυπαιτιότητας του ενάγοντος στο ένδικο ατύχημα, όπως ορθώς αποφάνθηκε το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την εκκαλούμενη υπ αριθ. 3890/2004 απόφασή του και εντεύθεν απορριπτέος κρίνεται ως αβάσιμος κατ' ουσίαν, ο σχετικός (πρώτος) λόγος έφεσης των διαδίκων".

Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες για το ζήτημα της υπαιτιότητας του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, αλλά και της συνυπαιτιότητας του ενάγοντος-πεζού έτσι ώστε είναι δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 300, 330 εδ β' και 914 ΑΚ.

Δεν υπάρχει ανεπάρκεια αιτιολογιών από το γεγονός ότι δεν προσδιορίζεται με ακρίβεια αν υπήρχε μεγάλη κίνηση εκείνη τη στιγμή, σε ποιά σημεία και σε πόση απόσταση από το σημείο που προσπάθησε να διασχίσει τη λεωφόρο υπήρχε δυνατότητα διέλευσης χωρίς κίνδυνο, καθώς και η απόσταση του οχήματος και η ταχύτητα αυτού, αφού γίνεται δεκτό ότι δεν υπερέβαινε το ανώτατο επιτρεπόμενο για την περιοχή όριο.

Επομένως, ο από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ μοναδικός λόγος της αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Τέλος, οι αιτιάσεις του ίδιου λόγου, κατά το μέρος που πλήττουν την αναιρετικά ανέλεγκτη για πράγματα κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, είναι απορριπτέες ως απαράδεκτες (άρθρο 561 § 1 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Απορρίπτει την από 24-9-2007 αίτηση του x1, για αναίρεση της 961/2006 απόφασης του Εφετείου Πειραιώς. Και.- -

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 7 Μαΐου 2008.

Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ