Supreme Court allows appeal against second defendant but dismisses appeal against first defendant due to res judicata.

Απόφαση 1058 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1058/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Παναγιώτη Παρτσιλίβα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρίας Γενικών Ασφαλειών με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΑΕΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Φλώρα Τριανταφύλλου.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. .......και 2. ......, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1 Αυγούστου 2002 αγωγή της ήδη 1ης αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Δράμας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 15/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 463/2004 οριστική του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 19 Απριλίου 2005 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνον η αναιρεσείουσα, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Παρτσιλίβας, ανέγνωσε την από 25 Οκτωβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Όπως προκύπτει από τις επικαλούμενες και νόμιμα προσκομιζόμενες από την αναιρεσείουσα υπ΄ αριθμούς ....., ... εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Δράμας ...... με τις κάτω από την πρώτη τούτων υπό ταυτάριθμη ημεροχρονολογία απόδειξη παραλαβής θυροκολληθέντος δικογράφου και βεβαίωση παραδόσεως συστημένης επιστολής, ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης από 19-4-2005 αίτησης αναίρεσης, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσας, και κλήση προς συζήτηση κατ΄ αυτή, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα σε καθένα από τους αναιρεσίβλητους. Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, σύμφωνα με το άρθρο 576 Κ.Πολ.Δ., παρότι οι αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίσθηκαν κατά την ανωτέρω δικάσιμο, κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση από το πινάκιο στη σειρά της.-

ΙΙ. Από τη διάταξη του άρθρου 553 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., που ορίζει ότι "αναίρεση επιτρέπεται μόνο κατά των αποφάσεων που δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση", προκύπτει ότι απόφαση η οποία έχει εκδοθεί ερήμην δεν υπόκειται σε αναίρεση, εφόσον μπορεί να προσβληθεί με ανακοπή ερημοδικίας. Κατά το άρθρο 673 Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται στις διαφορές για ζημίες από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση της ασφάλισής του (άρθρ. 681 Α Κ.Πολ.Δ.) και στην κατ΄ έφεση δίκη (άρθρ. 674 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), ανακοπή ερημοδικίας επιτρέπεται αν εκείνος που δικάστηκε ερήμην δεν κλητεύθηκε καθόλου ή δεν κλητεύθηκε νόμιμα ή εμπρόθεσμα, ή αν συντρέχει λόγος ανώτερης βίας.

Στη διάταξη του άρθρου 321 Κ.Πολ.Δ. ορίζεται ότι όσες οριστικές αποφάσεις των πολιτικών δικαστηρίων δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση είναι τελεσίδικες. Εξάλλου ο χαρακτήρας μιας απόφασης ως ερήμην εκδοθείσας εξαρτάται από την (πραγματική ή πλασματική) απουσία του διαδίκου κατά τη συζήτηση κατά την οποία εκδόθηκε και όχι από το αν η απόφαση αυτή στηρίχθηκε σε συναγωγή δυσμενών συνεπειών (τεκμηρίων) ερημοδικίας, καθώς και, γενικότερα, από το αν η ερημοδικία παράγει βλαπτικές συνέπειες για εκείνον που ερημοδικάσθηκε.

Στερείται επίσης σημασίας το ότι το δικαστήριο παρέλειψε, τυχόν να ορίσει παράβολο ερημοδικίας. Ακόμη, ο χαρακτήρας μιας απόφασης ως ερήμην εκδοθείσας, και επομένως το επιτρεπτό της άσκησης ανακοπής ερημοδικίας κατ΄ αυτής, δεν έχει σχέση με τη βασιμότητα ή μη των επιτρεπόμενων λόγων ανακοπής δηλ. με την εγκυρότητα της ερημοδικίας ή με το αν συνέτρεξε πράγματι λόγος ανώτερης βίας, που απέκλεισε την παρουσία του διαδίκου που ερημοδικάσθηκε, αφού τα στοιχεία αυτά ανάγονται στη βασιμότητα του ένδικου μέσου και όχι στο παραδεκτό του.

Τέλος η απόφαση διατηρεί το χαρακτήρα της ως ερήμην, έστω και αν, παρά την ερημοδικία του εφεσιβλήτου, το Εφετείο, δικάζοντας διαφορά για ζημίες απ΄ αυτοκίνητο καθώς και από τη σύμβαση της ασφάλισής του σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 672 Κ.Πολ.Δ., απέρριψε την έφεση του αντιμωλία δικαζόμενου εκκαλούντα και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση που είχε προσβληθεί με αυτήν.

Επίσης το περιεχόμενο της ερήμην απόφασης, το οποίο συναρτάται προς την επέλευση ή μη δυσμενών συνεπειών από την ερημοδικία, μπορεί να επιδράσει στην ύπαρξη έννομου συμφέροντος, το οποίο έγκειται στην ανάγκη αποτροπής ή περιορισμού της βλάβης, που προκαλείται στο διάδικο από την προσβαλλόμενη απόφαση.

Το έννομο συμφέρον αποτελεί αυτοτελή προϋπόθεση του παραδεκτού για την άσκηση ανακοπής ερημοδικίας, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 68 Κ.Πολ.Δ., δεν κρίνεται δε γενικά και αφηρημένα ούτε εκ των προτέρων αλλά ενόψει του συγκεκριμένου περιεχομένου της προσβαλλόμενης απόφασης -στο μέτρο και στην έκταση που αυτή θα προσβληθεί- σε σύγκριση προς το περιεχόμενο της συγκεκριμένης ανακοπής λαμβανομένων υπόψη και των ισχυρισμών του ανακόπτοντα, έτσι ώστε να διαπιστωθεί η ύπαρξη βλάβης του από την προσβαλλόμενη απόφαση και να αξιολογηθεί αν η ασκούμενη ανακοπή αποτελεί ικανό και αναγκαίο μέσο για την αποτροπή αυτής της βλάβης.

Από την, σύμφωνα με τα παραπάνω, έννοια και λειτουργία του έννομου συμφέροντος προκύπτει ότι μόνο το δικαστήριο που θα δικάσει την ανακοπή ερημοδικίας έχει την εξουσία, ερευνώντας το παραδεκτό της ανακοπής, να αποφανθεί για την ύπαρξη ή ανυπαρξία του έννομου συμφέροντος του ανακόπτοντα. Παρόμοια εξουσία δεν έχει ο ΄Αρειος Πάγος στο πλαίσιο της κρίσης του για το παραδεκτό ή μη της αναίρεσης κατ΄ ερήμην απόφασης.

Διότι η κρίση για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα, συναρτώμενο προς την εφαρμογή της νομικής έννοιας του έννομου συμφέροντος, δεν μπορεί να εξετάζεται παρεμπιπτόντως (Ολ. ΑΠ 15/2001). Τέλος επί απλής ομοδικίας (σε τέτοια σχέση τελούν οι εις ολόκληρον υπόχρεοι μεταξύ τους από αυτοκινητικό ατύχημα) η τελεσιδικία κρίνεται αυτοτελώς ως προς κάθε ομόδικο (Ολ.

ΑΠ 744) 1982 ΝοΒ 1983.808, ΑΠ 953/1991 Ελλ.Δικ 1992.784, 1457/1996 Δ 1997.468), πρέπει δε αυτή (η τελεσιδικία) να υπάρχει κατά το χρόνο ασκήσεως της αναιρέσεως. Αν δεν συνομολογείται ή δεν αποδεικνύεται η τελεσιδικία (με την προσκομιδή αποδεικτικών επιδόσεως, παραιτήσεως) η αναίρεση απορρίπτεται ως απαράδεκτη και αυτεπαγγέλτως (ΑΠ 102/1999 ΕλλΔικ 1999.776).

Στην προκειμένη περίπτωση με την υπό κρίση από 19-4-2005 αίτηση ζητείται να αναιρεθεί η 463/2004 απόφαση του Εφετείου Θράκης, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο καθώς και από τη σύμβαση της ασφάλισής του, με την οποία αντιμωλία της αναιρεσείουσας, τότε εκκαλούσας, ασφαλιστικής εταιρείας και της πρώτης των αναιρεσιβλήτων, τότε πρώτης των εφεσιβλήτων ερήμην δε του δεύτερου τούτων, τότε δεύτερου των εφεσιβλήτων απερρίφθη έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 15/2003 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας και επικυρώθηκε η τελευταία, με την οποία έγινε εν μέρει δεκτή η από 1-8-2002 αγωγή της πρώτης των αναιρεσιβλήτων κατά της αναιρεσείουσας και του δεύτερου των αναιρεσιβλήτων περί επιδικάσεως σ΄ αυτή αποζημίωσης για την περιουσιακή ζημία που υπέστη από το θανάσιμο τραυματισμό του συζύγου της, που προκλήθηκε την 30-11-1988 σε αυτοκινητικό ατύχημα, από αμέλεια του δεύτερου των αναιρεσιβλήτων κατά την οδήγηση του υπ΄ αριθ.

κυκλ. ...... Ι.Χ. εκσκαφέα, που ήταν ασφαλισμένος για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην αναιρεσείουσα. Επομένως, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά της προσβαλλόμενης απόφασης παραδεκτά ασκείται κατά της πρώτης των αναιρεσιβλήτων, ως προς την οποία είναι τελεσίδικη, ενώ ως προς τον δεύτερο τούτων είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη, αφού εκδόθηκε ερήμην του και δεν αποδεικνύεται ότι κατέστη τελεσίδικη ως προς αυτόν δια της επιδόσεως της προσβαλλόμενης και της παρελεύσεως της προθεσμίας ανακοπής ερημοδικίας κατ΄ αυτής απράκτου ή τυχόν παραιτήσεως από αυτής.-

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 16 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται και όταν το δικαστήριο κατά παράβαση του νόμου δέχθηκε ότι υπάρχει δεδικασμένο, κατά δε το άρθρο 330 του ίδιου κώδικα το δεδικασμένο εκτείνεται στις ενστάσεις που προτάθηκαν, καθώς και σε εκείνες που μπορούσαν να προταθούν και δεν προτάθηκαν.

Από τις ενστάσεις που δεν προτάθηκαν εξαιρούνται εκείνες που στηρίζονται σε αυτοτελές δικαίωμα που μπορεί να ασκηθεί με κύρια αγωγή. Ως προς τις μη προταθείσες ενστάσεις καλύπτονται από το δεδικασμένο μόνο εκείνες που θα μπορούσαν να προβληθούν λυσιτελώς και δεν προβλήθηκαν, δεν καλύπτονται δε από το δεδικασμένο οι μη προταθείσες εφόσον προτεινόμενες θα απορρίπτονταν ως αδιάφορες για το διατακτικό της απόφασης.

΄Ετσι και η ένσταση του ασφαλιστή για περιορισμό της ευθύνης του μέχρι του ποσού της ασφαλιστικής του κάλυψης δεν προβάλλεται λυσιτελώς όταν η ασκούμενη αξίωση υπολείπεται του ποσοτικού ορίου της εν λόγων κάλυψης και επομένως το δεδικασμένο, που απορρέει από την απόφαση, με την οποία διαγιγνώσκεται και επιδικάζεται η μικρότερη του εν λόγω ορίου αξίωση αποζημίωσης δεν εμποδίζει την προβολή της ένστασης περιορισμού της ευθύνης σε περίπτωση ασκήσεως νέας αγωγής, με την οποία ασκούνται περαιτέρω αξιώσεις αποζημιώσεως από το ίδιο ατύχημα υπερβαίνουσες ενόψει και της αρχικώς ασκηθείσας, το πιο πάνω όριο.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της εκκληθείσας άνω οριστικής απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία, ύστερα από απόρριψη της προβληθείσας από την αναιρεσείουσα ένστασης περιορισμού της ευθύνης της ως ασφαλιστή του υπ' αριθ.

κυκλ. ....... εκσκαφέα, που οδηγούσε ο δεύτερος αναιρεσίβλητος στις 30.11.1988 στο 5ο χιλ. της επαρχιακής οδού ...... και εξ υπαιτιότητάς του προκάλεσε το θάνατο του συζύγου της 2ης αναιρεσίβλητης, έγινε εν μέρει δεκτή η από 1.8.2002 αγωγή αυτής για αποζημίωση και υποχρεώθηκαν οι ανωτέρω, καθένας εις ολόκληρον, να της καταβάλλουν τα σ' αυτή ποσά.

Στην απορριπτική κρίση του ήχθη το Εφετείο -της έφεσης με την οποία ζητείτο η εν μέρει εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης ώστε να γίνει δεκτή η προβληθείσα κατά τα άνω ένσταση περί περιορισμένης ασφαλιστικής κάλυψης συνολικά μέχρι του ποσού των 29.347,03 ευρώ - εκ του ότι, όπως δέχθηκε επί λέξει, "η ένσταση περιορισμένης ασφαλιστικής καλύψεως συνολικά μέχρι του ποσού των 29.347,03 ευρώ, που προέβαλε για πρώτη φορά ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου η εκκαλούσα ασφαλιστική εταιρεία, είναι.

απορριπτέα ως απαράδεκτη, καθότι ως καταχρηστική καλύπτεται από το δεδικασμένο, το οποίο προκύπτει από την 631/1992 τελεσίδικη απόφαση του δικαστηρίου τούτου, που εκδόθηκε μεταξύ. των αυτών διαδίκων επί προηγούμενης της κρινόμενης αγωγής, για προγενέστερο χρόνο του επιδίκου, για το οποίο επιδικάστηκε αποζημίωση" στην 1η αναιρεσίβλητη, "η οποία" - πρόδηλα ένσταση - "αν και μπορούσε τότε να προταθεί δεν προβλήθηκε".

Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο, κατά παράβαση του νόμου δέχθηκε ότι υπάρχει δεδικασμένο, ότι δηλαδή απορρέει τέτοιο από την παραπάνω απόφαση, εφόσον με την αγωγή, επί της οποίας επιδόθηκε η φερόμενη ως παράγουσα δεδικασμένο απόφαση, όπως από την επισκόπηση της εν λόγω απόφασης (631/1992) του προκύπτει, ζητήθηκε η επιδίκαση ποσού μικρότερου εκείνου της ασφαλιστικής κάλυψης από την αναιρεσείουσα, οπότε, αφού δηλαδή το ζητούμενο με την αγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η 631/1992 απόφαση, ποσό δεν υπερέβαινε το κατώτατο όριο της ευθύνης της αναιρεσείουσας αλλά υπολειπόταν αυτού η ως άνω ένσταση παραδεκτά προτάθηκε, ως μη καλυπτόμενη από το δεδικασμένο της αμέσως πιο πάνω απόφασης, διότι εάν προτείνοταν στη δίκη εκείνη θα απρορίπτοταν ως αλυσιτελής, ενώ στην προκειμένη περίπτωση προτάθηκε προς απόκρουση της νέας αγωγής της πρώτης των αναιρεσιβλήτων με την οποία ασκούνταν περαιτέρω αξιώσεις αποζημίωσης από το ίδιο ατύχημα που υπερέβαιναν, εν όψει και της αρχικώς ασκηθείσας αγωγής αυτής, επί της οποίας η 631/1992 απόφασή του το όριο της ασφαλιστικής κάλυψης, όπως προκύπτει από αυτή σε συνδυασμό με την προσβαλλόμενη.

Επομένως, κατά παραδοχή ως βασίμου του εκ του άρθρου 559 αριθ. 16 Κ.Πολ.Δ. μοναδικού λόγου της αίτησης αναίρεσης, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που αφορά την αναιρεσείουσα και την πρώτη των αναιρεσιβλήτων, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση κατ΄ αυτό το μέρος στο ίδιο Εφετείο που την εξέδωσε και θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρ. 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.), η οποία και έθεσε και προτάσεις.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει ως απαράδεκτη την αίτηση αναίρεσης έναντι του δευτέρου των αναιρεσιβλήτων.

Αναιρεί την 463/2004 απόφαση του Εφετείου Θράκης κατά το αναφερόμενο στο αιτιολογικό της παρούσας μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, για περαιτέρω εκδίκαση. Και

Καταδικάζει την πρώτη αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Απριλίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε, στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 16 Μαΐου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ