1053/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1053 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1053/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και εν προκειμένω από το Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και 2) ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΗΣ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον Θεόδωρο Ράπτη, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. Π. του Σ., 2) Μ. Π. του Μ. και 3) Κ. Π. του Μ., κατοίκων ..., εκ των οποίων οι 1ος και 2η εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Στέργο Λεβέντη, ενώ η 3η δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-2-2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Δωδεκανήσου και συνεκδικάστηκε με την από 29-2-2012 (διά των προτάσεων) ανταίτηση των ήδη αναιρεσειόντων.

Εκδόθηκε η 90/2012 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου, την αναίρεση της οποίας ζήτησαν τα αναιρεσείοντα με την από 9-5-2013 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 418/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκε η 138/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δωδεκανήσου, την αναίρεση της οποίας ζητούν τα αναιρεσείοντα με την από 22-2-2016 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ., αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε την συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στην συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Εξ άλλου, κατά το άρθρο 6Α του διατάγματος της 26 Ιουνίου - 10 Ιουλίου 1944 "Περί κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου", που προστέθηκε με το άρθρο 46 παρ. 3 του ν. 4305/ 2014 "Η επίδοση από το Ελληνικό Δημόσιο ή οποιοδήποτε Ν.Π.Δ.Δ. ενδίκου βοηθήματος και ενδίκου μέσου, οποιασδήποτε κλήσης προς συζήτηση υπόθεσης, οποιασδήποτε δικαστικής απόφασης, προσωρινής διαταγής, για οποιαδήποτε υπόθεση σε οποιονδήποτε βαθμό ή στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης, ενώπιον οποιουδήποτε πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου, δύναται να γίνει: α) στους αντιδίκους του ή τον αντίκλητό τους, β) στον δικηγόρο, ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ή έχει υπογράψει το τελευταίο δικόγραφο που αφορά την υπόθεση, στην τελευταία δηλωθείσα, κατά τις κείμενες διατάξεις, διεύθυνσή τους. Ο δικηγόρος στην περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου θεωρείται αντίκλητος και για κάθε μεταγενέστερη επίδοση, εκτός εάν ο διάδικος, κατά περίπτωση, γνωστοποίησε με δήλωση στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους ή την έδρα του Ν.Π.Δ.Δ., το διορισμό νέου πληρεξουσίου ή αντικλήτου. Ο δικηγόρος ή ο αντίκλητος οφείλει να παραδίδει αμελλητί το επιδιδόμενο έγγραφο. Επιδόσεις που έχουν διενεργηθεί κατά τα αναφερόμενα στα προηγούμενα εδάφια θεωρούνται νόμιμες και για εκκρεμείς σε οποιοδήποτε στάδιο υποθέσεις". Στην προκειμένη περίπτωση, φέρεται προς συζήτηση η από 22.2.2016 αίτηση των αναιρεσειόντων. Κατά την εκφώνηση της υποθέσεως στην σειρά της από το οικείο πινάκιο, κατά την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, η τρίτη αναιρεσίβλητη Κ. Π. δεν εμφανίστηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση από πληρεξούσιο δικηγόρο, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ, όπως αυτό προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου. Από την προσκομιζόμενη μετ’ επικλήσεως από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, που επισπεύδει την συζήτηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως, υπ’ αριθμ. ...9.9. 2016 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Ρόδου Χ. Τ., προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της αιτήσεως αυτής με την κάτω από αυτήν πράξη καταθέσεως και ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, με παραγγελία της πληρεξουσίας δικηγόρου του αναιρεσείοντος Δ. Ε., Παρέδρου του Ν.Σ.Κ., στον πληρεξούσιο δικηγόρο Στέργο Λεβέντη, που είχε εκπροσωπήσει στο Τριμελές Εφετείο Δωδεκανήσου, κατά την τελευταία, στις 18.5.2015, συζήτηση της υποθέσεως, την παραπάνω τρίτη αναιρεσίβλητη.

Συνεπώς, εφόσον αποδείχθηκε νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση της ως άνω αναιρεσίβλητης πρέπει αυτή να δικαστεί ερήμην, η υπόθεση όμως θα ερευνηθεί σαν να ήταν και αυτή παρούσα.

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 του Κ.Πολ.Δικ. αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για την στοιχειοθέτηση στην συγκεκριμένη περίπτωση, της διατάξεως ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά. Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξ αιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 24/1992, Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 9/2013). Εξ άλλου, κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος, όπως ισχύει μετά την αναθεώρησή του, "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό". Τα ίδια ορίζονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 εδ. α’ και β’ του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), στο οποίο περαιτέρω ορίζεται, στο εδάφιο γ’ , ότι ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου. Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6 εδ. δ’ ιδίου νόμου, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013 (ΦΕΚ Α’ 90/18.4.2013), που εφαρμόζεται και στις κηρυχθείσες απαλλοτριώσεις για τις οποίες δεν έχει συζητηθεί η αίτηση καθορισμού προσωρινής ή οριστικής αποζημιώσεως (άρθρο 76 παρ. 8 του ν. 4146/2013) "Το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζομένης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του, όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου". Τέλος, με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 57/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), ορίζεται ότι "κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του. Κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της περιουσίας του, ειμή διά λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Οι προαναφερόμενες διατάξεις δεν θίγουν το δικαίωμα κάθε κράτους να θέσει σε ισχύ νόμους τους οποίους ήθελε κρίνει αναγκαίους για ρύθμιση της χρήσεως αγαθών σύμφωνα με το δημόσιο συμφέρον ή για εξασφάλιση της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων". Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά τον χρόνο συζητήσεως για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από την συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως και ότι τα δικαστήρια, κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και των ομόρων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του. Κατά την έννοια της προαναφερόμενης διατάξεως του άρθρου 13 παρ. 1 εδ. α’ και β’ του ν. 2882/2001 τα διαγραφόμενα από αυτήν κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι, ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη άλλα τέτοια. Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιούμενης στην παραπάνω διάταξη λέξεως "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του δικαστηρίου ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ. (ΑΠ 418/2014, ΑΠ 600/2010, ΑΠ 1782/2008). Ωστόσο, μετά την προσθήκη της παρ. 6 του άρθρου 15 του ν. 2882/2001, με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013, τα Δικαστήρια κατά τον καθορισμό της τιμής μονάδας αποζημιώσεως ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και την αξία σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής Προεκτιμήσεως, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου. Και ναι μεν η αντικειμενική αξία καθώς και η έκθεση της Επιτροπής Προεκτιμήσεως δεν δεσμεύουν την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του ακινήτου, πλην όμως, αν το Δικαστήριο αποκλίνει από αυτήν ή από την τιμή της αρμόδιας Επιτροπής, τότε θα πρέπει να αιτιολογεί ειδικά με την κρίση του τους παράγοντες που το οδήγησαν στην εκτίμηση της ανώτερης αυτής πραγματικής αξίας. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλομένη 138/2015 απόφασή του, προκειμένου να προβεί στον οριστικό καθορισμό της τιμής μονάδας αποζημιώσεως του αναφερομένου ακινήτου των αιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, που απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Περαιτέρω το απαλλοτριούμενο ακίνητο βρίσκεται εκτός σχεδίου περιοχής ... αλλά εντός ζώνης, διότι απέχει λιγότερο από 500 μέτρα από τον οικισμό, έχει πρόσβαση σε δημοτικό ασφαλτοστρωμένο δρόμο, στα δίκτυα ύδρευσης και ηλεκτροδότησης, είναι σε ύψωμα και έχει απεριόριστη θέα προς τον οικισμό και την παραλία Αφάντου. Είναι δε άρτιο και οικοδομήσιμο, κατά τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις, αλλά δεν είναι δυνατό να κατατμηθεί σε μικρότερης έκτασης ακίνητα, που να είναι άρτια και οικοδομήσιμα. Η αντικειμενική αξία του υπολογίζεται στο ποσό των 18.000 ευρώ, ήτοι 3 ευρώ ανά τ.μ. (βλ. ...2-9-2011 έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου), ποσό στο οποίο το καθ’ ου η αίτηση υποστηρίζει ότι πρέπει να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης. Το καθ’ ου δεν προσκομίζει κανένα άλλο στοιχείο, πέραν των αποφάσεων του ΤρΕφΑνατΚρ 6/2013, 147/2013, ΜΠρΗρακλ 534, 562/2013, 84/2014 που δεν είναι πρόσφορες, καθώς αφορούν ακίνητα σε άλλη περιφέρεια (Κρήτη). Οι δε αιτούντες προσκομίζουν με επίκληση: 1) την από 8-2-2010 εκτίμηση του Θ. Δ., ασφαλιστικού συμβούλου, που επισκέφθηκε το ακίνητο την 2 Απριλίου 2009 και υπολογίζει την εμπορική του αξία σε 75 ευρώ ανά τ.μ. και 450.000 ευρώ συνολικά, συνεκτιμώντας εσφαλμένα ότι τούτο είναι δυνατό να κατατμηθεί σε τρία ακίνητα, άρτια και οικοδομήσιμα, από 2.000 τ.μ. έκαστο, 2) την από 30-3-2012 όμοια του ίδιου εκτιμητή που επισκέφθηκε το ακίνητο στις 29-3-2012 και λόγω της οικονομικής κρίσης και της μείωσης κατά 20% των τιμών των ακινήτων, εκτιμά την εμπορική αξία του ακινήτου σε 60 ευρώ ανά τ.μ. και 360.000 ευρώ συνολικά, υπολογίζοντας εσφαλμένα ότι τούτο είναι δυνατό να διαιρεθεί σε τρία ακίνητα, άρτια και οικοδομήσιμα, από 2.000 τ.μ. έκαστο, 3) την από 29-3-2012 εκτίμηση ακινήτου του κτηματομεσίτη Γ. Β., που υπολογίζει την αξία του ακινήτου σε 58 ευρώ ανά τ.μ. και συνολικά σε 348.000 ευρώ, συνεκτιμώντας εσφαλμένα ότι τούτο μπορεί να χωριστεί σε τρία ακίνητα, άρτια και οικοδομήσιμα, από 2.000 τ.μ. έκαστο, 4) απόκομμα της εφημερίδας "..." της 24-3-2012, όπου είναι καταχωρημένη αγγελία για πώληση ακινήτου, εμβαδού 1.270, με άδεια οικοδομής 120 τ.μ., στην ίδια περιοχή με το απαλλοτριούμενο ακίνητο, στην τιμή των 165.000 ευρώ, 5) αγγελία της κτηματομεσιτικής εταιρίας "..." της 25-11-2011 για πώληση ακινήτου, οικοπέδου, στην περιοχή ... σε ύψωμα με θέα, πλησίον του γηπέδου, με άδεια οικοδομής, έκτασης 2.072 τ.μ., στην τιμή των 165.000 ευρώ, 6) αγγελία της κτηματομεσιτικής εταιρίας "Σ.", στις 25-11-2011, για πώληση ακινήτου σε ένα λόφο της ... λίγα λεπτά μακριά από το χωριό, τη θάλασσα και το ..., με απρόσκοπτη θέα στη θάλασσα, εμβαδού 1.270 τ.μ., με οικοδομική άδεια για ένα διώροφο σπίτι 99,55 τ.μ. και ένα γκαράζ 22,23 τ.μ., στην τιμή των 165.000 ευρώ, 7) αγγελίες στην ιστοσελίδα "..." για πώληση: α) με ημερομηνία 22-6-2011, ακινήτου στην οικιστική ζώνη, 500 μ. από τη θάλασσα και 250 μ. από το κέντρο του δήμου ... αμφιθεατρικό, με απεριόριστη θέα προς την θάλασσα, εμβαδού 2.500 τ.μ., στην τιμή των 150.000 ευρώ, και β) με ημερομηνία 18-10-2011, ακινήτου, εμβαδού 2.030 τ.μ., στην οικιστική ζώνη, στην περιοχή Μαστίχας - ... με θέα στο ..., στην τιμή των 120.000 ευρώ, γ) με ημερομηνία 6-12-2009, αγροτεμαχίου, στην οικιστική ζώνη, εμβαδού 3.600 τ.μ., στην τιμή των 180.000 ευρώ, δ) με ημερομηνία 5-11-2014, ακινήτου, εμβαδού 100.000 τ.μ., στην οικιστική ζώνη, οικοδομήσιμο, αμφιθεατρικό, γεώτρηση, θέα πανοραμική, εκτός σχεδίου, κοντά σε χωριό, παραλία, αγορά, στην τιμή των 12.000.000 ευρώ, 8) αγγελία της κτηματομεσιτικής εταιρίας "..." με ημερομηνία 7-5-2015, για πώληση οικοπέδου, εμβαδού 4.130 τ.μ., λίγα λεπτά μακριά από το κέντρο του χωριού ... στην τιμή των 200.000 ευρώ, 9) αγγελίες στην ιστοσελίδα "..." για πώληση α) με ημερομηνία 7-5-2015 οικοπέδου στην ... πάνω σε λόφο με απεριόριστη θέα στη θάλασσα, αρδεύσιμο, με πρόσοψη στη δημοτική οδό, ηλεκτρικό ρεύμα, με άδεια οικοδομής για κατοικία 120 τ.μ., εμβαδού 1.250 τ.μ., με τιμή 150.000 ευρώ, β) με ημερομηνία 7-5-2015, οικοπέδου, 6.360 τ.μ., εκτός σχεδίου, με πρόσοψη σε δημοτική οδό, 500 μέτρα από την παραλία ... αρδεύσιμο και ηλεκτρικό ρεύμα, οικοδομήσιμο, με άδεια από τη δασική υπηρεσία, με δυνατότητα δόμησης 247 τ.μ. με υπόγειο και γκαράζ, με τιμή 450.000 ευρώ. Πρέπει να επισημανθεί ως προς τα παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία αφενός ότι οι εκτιμήσεις των εκτιμητών - μεσιτών συνυπολόγισαν εσφαλμένα ότι το απαλλοτριούμενο ακίνητο είναι δυνατό να κατατμηθεί σε τρία ακίνητα, άρτια και οικοδομήσιμα, ενώ τούτο δεν είναι επιτρεπτό, απέχουν δε χρονικά από την κρίσιμη ημερομηνία της παρούσας συζήτησης της αίτησης, όπως και οι περισσότερες των προαναφερόμενων αγγελιών. Μάλιστα οι αγγελίες είναι απλά ενδεικτικές για τις τιμές των ακινήτων, αφού κανένα διάδικο μέρος δεν προσκόμισε συμβόλαια μεταβίβασης ακινήτων στην περιοχή που κείται το απαλλοτριούμενο με το πραγματικά συμφωνημένο τίμημα της πώλησης αυτών. Εξάλλου λόγω της οικονομικής κρίσης στη χώρα μας, οι τιμές των ακινήτων έχουν υποστεί μειώσεις, που οπωσδήποτε εμφανίζονται μικρότερες στις τουριστικές περιοχές, όπως η Ρόδος. Από όλα τα αποδεικτικά στοιχεία, εκτιμώμενα κατά το λόγο της τοπικής και χρονικής τους προσφορότητας, η αγοραία αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου, κατά τον κρίσιμο χρόνο για τον προσδιορισμό της προσωρινής αποζημίωσης χρόνο, δηλ. της παρούσας συζήτησης της αιτήσεως (8-5-2015), με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση λόγω της εξαγγελίας της απαλλοτρίωσης (άρθρα 17 παρ. 2 του Σ, 13 παρ. 1 και 2 του Κ.Α.Α.Α.), κατά συνέπεια η πλήρης οφειλόμενη για τις ίδιες εκτάσεις αποζημίωση, δηλαδή εκείνη με την οποία οι αιτούντες μπορούν να αντικαταστήσουν το απαλλοτριούμενο με άλλο ισάξιο ακίνητο ανέρχεται σε 30 ευρώ ανά τ.μ.". Και υπό τις ως άνω παραδοχές δέχθηκε εν μέρει την από 10.2.2012 αίτηση των ήδη αναιρεσιβλήτων και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας του απαλλοτριουμένου ακινήτου τους στο προαναφερθέν ποσό. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, διότι, αν και δέχεται ανελέγκτως ότι: α) η αντικειμενική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου ανέρχεται στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ. και β) ότι οι αναφερόμενες σ’ αυτήν εκτιμήσεις μεσιτών και αγγελίες για πώληση ακινήτων στις εφημερίδες, που προσκομίστηκαν από τους αιτούντες και ήδη αναιρεσιβλήτους, δεν αποτελούν πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, δέχεται περαιτέρω ότι η αξία αυτού (απαλλοτριωμένου ακινήτου), κατά τον κρίσιμο χρόνο, ανέρχεται στο ποσό των 30 ευρώ ανά τ.μ., ήτοι δεκαπλάσια της αντικειμενικής του αξίας, χωρίς όμως να αιτιολογεί, όπως όφειλε, κατά την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6 εδ. δ’ του ιδίου νόμου, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013, την μεγάλη απόκλιση της αξίας αυτής από εκείνη που προκύπτει από το με αριθμό πρωτ. .../22.9.2011 έγγραφο του Προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου, με το οποίο η αξία του επιδίκου ακινήτου προσδιορίζεται, όπως εκτίθεται στην προσβαλλομένη απόφαση, στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ. και χωρίς να παραθέτει καμιά αιτιολογία για το ποιοι παράγοντες ή συνθήκες και με ποιο τρόπο επέδρασαν αυξητικά στην προκειμένη περίπτωση στην αντικειμενική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου. Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμός 19 του Κ.Πολ.Δικ. προβλεπομένη πλημμέλεια και ο συναφής πρώτος λόγος της από 22.2.2016 αιτήσεως αναιρέσεως των αναιρεσειόντων, με τον οποίο προβάλλεται, όπως εκτιμάται, η από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δικ. πλημμέλεια, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση. Στη συνέχεια η υπόθεση πρέπει να κρατηθεί από τον Άρειο Πάγο, προκειμένου να δικαστεί κατ’ ουσίαν, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 εδ. τελευταίο του Κ.Πολ.Δικ., ενόψει του ότι η προσβαλλομένη απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας εκδόθηκε μετ’ αναίρεση, κατόπιν παραπομπής της υποθέσεως σ’ αυτό από τον Άρειο Πάγο, δυνάμει της υπ’ αριθμ. 418/2014 αποφάσεώς του. Έτσι, για την εκπλήρωση της επιβαλλόμενης στον Άρειο Πάγο από την διάταξη αυτή υποχρεώσεως για εκδίκαση μετά από δεύτερη αναίρεση, της υποθέσεως κατ’ ουσίαν, θα πρέπει να λάβει χώρα νέα συζήτηση της υποθέσεως μετά την έκδοση της αναιρετικής αποφάσεως ενώπιον του ιδίου Τμήματος, το οποίο δικάζει πλέον ως δικαστήριο της ουσίας, σε νέα προς το σκοπό αυτό δικάσιμο, ύστερα από κλήση του επιμελέστερου από τους διαδίκους, σύμφωνα με τις προβλέψεις της διατάξεως του άρθρου 581 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ., η οποία εφαρμόζεται και στην περίπτωση αυτή, ώστε κατ’ αυτήν οι διάδικοι, να διαμορφώσουν ανάλογα τους ισχυρισμούς και τις προτάσεις τους. Οι αναιρεσίβλητοι, ως ηττηθέντες διάδικοι, πρέπει να καταδικασθούν στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 138/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δωδεκανήσου.

Κρατεί την υπόθεση στο Δικαστήριο του Αρείου Πάγου και την παραπέμπει για περαιτέρω κατ’ ουσίαν εκδίκαση στο ίδιο τμήμα, σε ιδιαίτερη συζήτηση.

Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσόν των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 6 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Ιουνίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ