1042/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1042 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1042/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Πάρεδρο του ΝΣΚ Αντώνιο Αντωνίου, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Α. Α. του Κ., κατοίκου ... (ακίνητα με αριθμ. κτημ. πίν. απαλ/σης 11, 17, 32, 109, 167), έως και 195. Χ. Κ. του Α., κατοίκου ... (τμχ αναδασμού 525).

Εκ των ανωτέρω αναιρεσιβλήτων οι με α/α: 1, 2, 3, 6, 8, 14, 16, 19, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 29, 30, 31, 33, 34, 35, 36, 37, 41, 43, 44, 46, 47, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 57, 58, 59, 60, 62, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 75, 77, 79, 80, 81, 82, 83, 85, 86, 90, 92, 94, 99, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 110, 116, 120, 121, 122, 124, 125, 126, 127, 128, 130, 131, 132, 133, 135, 137, 140, 144, 147, 156, 157, 164, 168, 169, 170, 173, 174, 175, 177, 178, 181, 182, 184, 185, 186, 189, 190, 191, 193, 195 εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Άτσιο και κατέθεσαν προτάσεις. Όλοι οι λοιποί αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Στο σημείο αυτό ο πληρεξούσιος δικηγόρος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων αφού έλαβε τον λόγο από τον Πρόεδρο δήλωσε ότι: 1. Η με α/α 74 αναιρεσίβλητη Ε. Ν. του Α., απεβίωσε την 21-11-2012, σύμφωνα με την Ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου Δημ.Ενότ.Περάσματος Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι της (σύμφωνα με το 6182/4-3-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας): α) Ν. Ν. του Γ., β) Ι. Ν. του Ν., γ) Α. Ν. του Ν. και δ) Γ. Ν. του Ν., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

2. Ο με α/α 162 αναιρεσίβλητος Ι. Ζ. του Γ., απεβίωσε την 29-8-2012 σύμφωνα με την ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιαρχείου Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι του(σύμφωνα με το 6309/5-3-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας):α) Ζ. Ε. του Θ. Σ., β) Γ. Ζ. του Ι., γ) Ν. Ζ. του Ι. και δ)Κ. Ζ. του Ι., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο τους και κατέθεσαν προτάσεις και 3. Ο με α/α 76, 187 αναιρεσίβλητος Ι. Μ., απεβίωσε την 17/8/2010 σύμφωνα με την Ληξ. πράξ. θανάτου του Δήμου Περάσματος Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι του (σύμφωνα με το 4797/19-2-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας και την .../12-11-2012 δήλωση αποδοχής κληρονομίας και την .../14-11-2012 γονική παροχή, δωρεά εν ζωή ακινήτων, της συμβολαιογράφου Άννας Χατζηχρίστου-Μπέσσα): α) Χ. Μ. του Ι. και β) Π. ή Π. Μ. του Χ., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την έκδοση της 107/2007 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Φλώρινας, που καθόριζε την προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης σε απαλλοτριούμενες εκτάσεις. Κατόπιν οι ήδη αναιρεσίβλητοι με την με αρ.κατάθ. 172/5-12-2007 αίτησή τους, καθώς και ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος και πρόσθετη παρέμβαση των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκαν στο Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ζήτησαν να γίνει καθορισμός οριστικής τιμής απαλλοτρίωσης. Αφού συνεκδικάσθηκαν, εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 238/2009 μη οριστική και 25/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 22-2-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 15-1-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή ως προς τον πρώτο και δεύτερο λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων, ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ.3 εδ.β' ΚΠολΔ το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 62 του ν. 4139/2013, σε περίπτωση απλής ομοδικίας, αν κάποιος δεν εκπροσωπηθεί από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς, όπως ειδικότερα οριζόταν με το άρθρο 22 παρ.4 εδ.ε' του ν. 2882/2001, κατά τους ορισμούς του οποίου επί των υποθέσεων αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτων, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους έχουν κλητευθεί. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 94, 96 παρ.3 και 104 ΚΠολΔ συνάγεται ότι κατά τη συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο για την υποχρεωτική, πλην των οριζομένων στην παρ.2 του άρθρου 94 εξαιρέσεων, παράσταση διαδίκου με πληρεξούσιο δικηγόρο απαιτείται ρητή πληρεξουσιότητα, η οποία δίδεται κατά τη διαδικασία ενώπιον του Αρείου Πάγου είτε με συμβολαιογραφική πράξη, είτε με προφορική δήλωση, που καταχωρίζεται στα πρακτικά. Η έλλειψη αυτής, που εξετάζεται αυτεπαγγέλτως, έχει ως συνέπεια την ακυρότητα της παραστάσεως, ως και των πράξεων που είχαν γίνει προηγουμένως.

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα πρακτικά της δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου αυτού προκύπτει, ότι δεν εμφανίστηκαν στη συζήτηση οι εκ των αναιρεσιβλήτων Β. Α., Α. Π.Α., Κ. Ι.Μ., Γ. Π.Κ., Χ. Γ.Γ., Ν. Γ.Γ., Φ. Α., Π. Γ.Π., Π. Ν.Δ., ΝΠΙΔ Ιερός Ναός Περάματος Φλώρινας, Μ. Ι.Χ., Ό. Α., Κ. Α.Γ., Α. Ν.Π., Σ. Π. Θ., Χ. Σ.Μ., Η. Χ.Μ., Σ.

Σ.Κ., Κ. Λ.Α., Χ. Κ., Θ. Γ.Μ., Χ. Ι.Κ., Σ. Τ.Μ., Π. Τ.Α., Σ. Α., Α. Α., Ν. Ν., Κ. Κ., Κ. Χ.Γ., Ι. Α.Κ., Χ. Λ.Ε., Φ. Ν.Τ., Β. Α.Α., Ι. Λ.Δ., Β. Σ.Ρ., Χ. Σ.Π., Γ. Β.Μ., Γ. Χ.Δ., Ι. Γ., Δ. Σ.Π., Κ. Χ.Κ., Χ. Δ.Π., Κ. Θ.Π., Α. Ν.Α., Ν. Γ.Δ., Α. Γ., Π. Σ.Γ., Γ. Δ.Π., Α. Β.Α., Κ. Η.Π., Β. Γ.Α., Π. Γ.Γ., Π. Τ., Κ. Π.Κ., Σ. Α., Α. Α., Α. Ν., Χ. Κ., Γ. Π., Γ. Π., Γ. Δ.Γ., Π. Θ.Α., Π. Α.Κ., Ν. Χ.Κ., Ν. Χ.Σ., Α. Θ.Χ., Λ. Κ., Δ.

Κ., Δ. Σ.Α., Δ. Κ., Ι. Σ.Τ., Β. Μ., Θ. Γ.Μ., Γ. Π.Γ., Χ. Σ.Μ., Σ. Τ.Μ., Ε. Λ., Ι. Σ.Μ., Σ. Σ.Μ., Σ. Κ., Α. Σ.Α., Δ. Ν.Ζ. και Ν. Ν.Ζ.. Οι εν λόγω αναιρεσίβλητοι, από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας, δεν προκύπτει ότι κλητεύθηκαν για την παρούσα δίκη ούτε από τους άλλους αναιρεσίβλητους, ούτε από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο. Επομένως πρέπει ως προς αυτούς να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως.

Επίσης ο από τους αναιρεσιβλήτους Λ. Μ. του Π. παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Βασιλείου Άτσιου, χωρίς να αποδεικνύεται χορήγηση σ' αυτόν ρητής πληρεξουσιότητας με συμβολαιογραφική πράξη. Επομένως αυτός δεν παρέστη με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, δηλαδή με νόμιμα διορισμένο πληρεξούσιο δικηγόρο, αλλά ούτε προκύπτει ότι κλητεύθηκε για την παρούσα δίκη.

Άρα και ως προς αυτόν πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως.

2. Κατά το άρθρο 19 παρ.5 του ν.2882/2001 (ΚΑΑΑ), κάθε ενδιαφερόμενος, κατά την έννοια του άρθρου 14 παρ.1 του νόμου αυτού, έχει το δικαίωμα να παρέμβει εκουσίως στη δίκη απαλλοτριώσης και να γίνει διάδικος, με δήλωσή, του ενώπιον του δικαστηρίου χωρίς καμία προδικασία. Στη διαδικασία όμως ενώπιον του Αρείου Πάγου η παρέμβαση αυτή ασκείται με ιδιαίτερο δικόγραφο, κατά το άρθρο 81 ΚΠολΔ, που κατατίθεται στη γραμματεία του Δικαστηρίου αυτού, εφόσον το άρθρο 22 του ιδίου ως άνω νόμου, που αναφέρεται στην αναίρεση, δεν παραπέμπει στην ανωτέρω διάταξη. Στην προκειμένη περίπτωση, οι εξής ενδιαφερόμενοι, που αξιώνουν κυριότητα σε ορισμένα απαλλοτριούμενα ακίνητα, ήτοι οι Ν. Γ., Χ. Χ., Β. Σ., Σ. Γ., Κ. Θ., Σ. Μ., Ε. Μ., Φ. Μ., Κ. Μ., Χ. Σ., Ι. Κ., Σ. Δ., Φ. Π., Ι. Δ., Ν. Π., Α. συζ. Κ. Κ., Β. Ι., Α. Ε., Δ. Γ., Ε. Π., Β. Α., Α. Γ., Ι. Α. και Ν. Ζ., άσκησαν με τις προτάσεις τους το πρώτον κύρια παρέμβαση ενώπιον του Αρείου Πάγου. Η παρέμβαση αυτή, εφόσον δεν ασκήθηκα παραδεκτά με ιδιαίτερο δικόγραφο, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη. Δικαστικά έξοδα σε βάρος αυτών υπέρ του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου δεν επιδικάζονται λόγω μη υποβολής κατ' αυτών σχετικού αιτήματος.

3. Από τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.1 ν. 2882/2001 (ΚΑΑ) σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 111, 223, 224 και 281 ΚΠολΔ συνάγεται σαφώς ότι σε περίπτωση παρέλευσης έτους από τη συζήτηση της αίτησης περί προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης ή επί ασκήσεως απευθείας ενώπιον του Εφετείου αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, ως κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου νοείται ο χρόνος της συζήτησης, κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση και άρχισε η εκδίκασή της, ανεξάρτητα αν το Εφετείο άρχισε ή όχι να εξετάζει την ουσία της. Και τούτο, διότι κατά τη συζήτηση αυτή παγιοποιείται το αντικείμενο της αποδεικτικής διαδικασίας και της δικαστικής έρευνας. Έτσι, αν κατά την πρώτη συζήτηση διατάχθηκε πραγματογνωμοσύνη, η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου θα υπολογισθεί με βάση το χρόνο αυτής της συζήτησης και όχι εκείνης που γίνεται μετά τη διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης (Ολ.ΑΠ 14/2011).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα, τα οποία παραδεκτώς επισκοπούνται από τον Άρειο Πάγο (άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ), το Εφετείο δίκασε αίτηση των αναιρεσιβλήτων και ανταίτηση του αναιρεσείοντος και παρεμβάσεις για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας για επιφάνεια, επικείμενα και ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μειώσεως της αξίας των εκτός απαλλοτριώσεως εναπομεινάντων τμημάτων των ακινήτων, που απαλλοτριώθηκαν με την 1007816/697/0010/24-2-2005 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύθηκε στο 233/4-3-2005 ΦΕΚ (τ.Δ'), για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του φράγματος Τριανταφυλλιάς στο Νομό Φλώρινας.

Η συζήτηση αυτών έγινε στη δικάσιμο της 6-5-2009, μετά την οποία εκδόθηκε η 238/2009 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, η οποία διέταξε πραγματογνωμοσύνη, μετά την έκδοση της οποίας επαναφέρθησαν με κλήση για συζήτηση που ορίσθηκε για την 6-10-2010, κατά την οποία εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση 25/2011 του ίδιου Εφετείου.

Η απόφαση αυτή δέχεται ως κρίσιμο χρόνο για τον καθορισμό της αποζημίωσης όχι το χρόνο της 6-5-2009, αλλά το χρόνο της νέας συζητήσεως μετά τη διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης, ήτοι την 6-10-2010. Έτσι όμως που έκρινε παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις. Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ πρώτος λόγος του αναιρετηρίου είναι βάσιμος.

4. Κατά το άρθρο 223 ΚΠολΔ, όταν επέλθει η εκκρεμοδικία είναι απαράδεκτη η μεταβολή του αιτήματος της αγωγής, πλην των αναφερομένων στη διάταξη αυτή εξαιρέσεων. Η μεταβολή αυτή αναφέρεται στην έκταση και το είδος και στη μορφή της αιτούμενης δικαστικής προστασίας. Δεν επιτρέπεται επομένως να μεσολαβήσουν ποσοτικές ή ποιοτικές μεταβολές, όπως επέκταση του αιτήματος. Η μεταβολή αυτή αποτελεί παράβαση της αρχής τηρήσεως της προδικασίας, η οποία αφορά τη δημόσια τάξη και η μη τήρησή της συνεπάγεται την απόρριψη της σχετικής αιτήσεως ως απαράδεκτης αυτεπαγγέλτως (αρθρ. 111 παρ.2 του ΚΠολΔ). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθ.14 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από το δικαίωμα ή απαράδεκτο. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής η ακυρότητα ή το απαράδεκτο πρέπει να λάβει χώρα ενώπιον του δικάσαντος δικαστηρίου και να χαρακτηρίζεται ως δικονομική.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τη συζήτηση της υποθέσεως ενώπιον του Εφετείου οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των αιτούντων δήλωσαν ότι συμπληρώνουν την αίτησή τους καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος, διότι εκ παραδρομής δεν αναφέρονται στην αίτησή τους τα εξής απαλλοτριούμενα ακίνητα: ΚΠ 92, ΚΠ 337, ΚΠ 407 και 468, ΚΠ 411, ΚΠ 412, ΚΠ 423 και ΚΠ 437. Το Εφετείο δέχτηκε τη συμπλήρωση αυτή και καθόρισε και γι' αυτά τιμή μονάδος αποζημίωσης. Η μεταβολή όμως αυτή αποτελεί απαράδεκτη επέκταση του αιτήματος της ένδικης αίτησης, κατά παράβαση του άρθρου 223 ΚΠολΔ. Επομένως, το Εφετείο που δεν κήρυξε το απαράδεκτο της μεταβολής αυτής υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.14 ΚΠολΔ και άρα ο δεύτερος λόγος του αναιρετηρίου είναι βάσιμος. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, παρελκούσης της έρευνας του τρίτου λόγου αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς τα παραπάνω κεφάλαια, να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι παρόντες αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (αρθρ. 183 ΚΠολΔ) που παραστάθηκε και δεν κατέθεσε προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει ως απαράδεκτη την από 7-3-2014 κυρία παρέμβαση των αναφερομένων στο σκεπτικό της παρούσης και δι' αυτής κυρίως παρεμβαινόντων, που ασκήθηκε με τις προτάσεις τους στην παρούσα δίκη.

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τους αναφερόμενους στο σκεπτικό αναιρεσιβλήτους.

Αναιρεί εν μέρει την 25/2011 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ως προς τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό κεφάλαια.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους παρόντες αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 3η Απριλίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 9η Μαΐου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ