1041/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1041 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1041/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων- καθ' ων η κλήση: 1. Α. Α. του Κ., κατοίκου ..., φερόμενου ιδιοκτήτη των απαλλοτριούμενων ακινήτων υπ' αριθμ. Κ.Π. 11, 17, 32, 109, 167, έως και 87. Χ. Κ. του Α., κατοίκου ..., φερόμενου ιδιοκτήτη του υπ' αριθ. 526 ακινήτου αναδασμού.

Εκ των ανωτέρω αναιρεσειόντων, οι με α/α: 7, 17, 33, 55, 58, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 70, 71, 72, 74, 76, 78, 81, 83 δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο. Όλοι οι λοιποί αναιρεσείοντες, εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Άτσιο και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου - καλούντος: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών και τον Υπουργό Μεταφορών Υποδομών και Δικτύων που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Πάρεδρο του Ν.Σ.Κ. Αντώνιο Αντωνίου, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Στο σημείο αυτό, ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων αφού έλαβε τον λόγο από τον Πρόεδρο, δήλωσε τα ακόλουθα:

1. Η με α/α 33 αναιρεσείουσα Ε. Ν. του Α., απεβίωσε την 21-11-2012, σύμφωνα με την Ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου Δημ.Ενότ.Περάσματος Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι της (σύμφωνα με το 6182/4-3-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας): α) Ν. Ν. του Γ., β) Ι. Ν. του Ν., γ) Α. Ν. του Ν. και δ) Γ. Ν. του Ν., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

2. Ο με α/α 73 αναιρεσείων Ι. Ζ. του Γ., απεβίωσε την 29-8-2012 σύμφωνα με την ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιαρχείου Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι του(σύμφωνα με το 6309/5-3-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας):α)Ζ. Ε. του Θ. Σ., β) Γ. Ζ. του Ι., γ) Ν. Ζ. του Ι. και δ)Κ. Ζ. του Ι., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο τους και κατέθεσαν προτάσεις και 3. Ο με α/α 82 αναιρεσείων Ι. Μ., απεβίωσε την 17/8/2010 σύμφωνα με την Ληξ.πράξ.θανάτου του Δήμου Περάσματος Φλώρινας, επήλθε βίαιη διακοπή της δίκης και την δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι του (σύμφωνα με το 4797/19-2-2014 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου Φλώρινας και την .../12-11-2012 δήλωση αποδοχής κληρονομίας και την .../14-11-2012 γονική παροχή, δωρεά εν ζωή ακινήτων, της συμβολαιογράφου Άννας Χατζηχρίστου-Μπέσσα): α) Χ. Μ. του Ι. και β) Π. ή Π. Μ. του Χ., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ανωτέρω πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την έκδοση της 107/2007 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Φλώρινας, που καθόριζε την προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης σε απαλλοτριούμενες εκτάσεις. Κατόπιν οι ήδη αναιρεσείοντες με την με αρ.κατάθ. 172/5-12-2007 αίτησή τους, καθώς και ανταίτηση του ήδη αναιρεσίβλητου και πρόσθετη παρέμβαση των ήδη αναιρεσειόντων που κατατέθηκαν στο Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ζήτησαν να γίνει καθορισμός οριστικής τιμής απαλλοτρίωσης. Αφού συνεκδικάσθηκαν, εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 238/2009 μη οριστική και 25/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 22-2-2012 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 13-3-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τους πρώτο, δεύτερο, τρίτο (εν μέρει) και πέμπτο λόγους αναιρέσεως και την απόρριψη ως προς τους λοιπούς.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.Κατά το άρθρο 576 παρ.3 εδ. β' ΚΠολΔ, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 62 του ν. 4139/2013, σε περίπτωση απλής ομοδικίας, αν κάποιος δεν εκπροσωπηθεί από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς λοιπούς, όπως ειδικότερα οριζόταν με το άρθρο 22 παρ. 4 εδ. ε' του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), κατά τους ορισμούς του οποίου επί των υποθέσεων αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτων, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους έχουν κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, από τα πρακτικά της δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου αυτού προκύπτει, ότι δεν εμφανίστηκαν στη συζήτηση, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο οι εκ των αναιρεσειόντων Ιερός Ναός Περάματος, Θ. Μ., Σ. Μ., Κ. Κ., Γ. Γ., Α. Π., Κ. Π., Ν. Κ., Ν. Σ., Κ. Λ., Δ. Κ., Δ. Α., Ι. Τ., Β. Μ., Γ. Γ., Ε. Λ., Σ. Κ. και Α. Α.. Οι εν λόγω αναιρεσείοντες, για τους οποίους από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι κλητεύθηκαν για την παρούσα δίκη ούτε από τους άλλους αναιρεσείοντες, ούτε από το αναιρεσίβλητο. Επομένως, πρέπει ως προς αυτούς να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της υπό κρίση αναιρέσεως.

2. Κατά το άρθρο 4 παρ. 2 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.) το εύρος της απαλλοτριούμενης έκτασης προσδιορίζεται από τις οριογραμμές της απαλλοτρίωσης και περιλαμβάνει όλα τα ιδιωτικά ακίνητα, που βρίσκονται εντός αυτής, ενώ κατά το άρθρο 5 του ιδίου νόμου η αναγκαστική απαλλοτρίωση αφορά στο πράγμα, ανεξάρτητα από το πρόσωπο που έχει την κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα σε αυτό, συντελείται δε με την καταβολή της αποζημίωσης και με τους τρόπους που προβλέπεται στο άρθρο 7 του ιδίου νόμου.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε.

Τέλος, ο από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και όταν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δεν καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για τα ΑΚΠ 35 και 72 ακίνητα. Το ίδιο συνέβη και με τα ακίνητα υπ' αριθμ.

Κ.Π. 325, 327, 328, 332, 334, 335, 364Α, 364Β, 369, 370, 370Β, 371, 374, 375, 376, 377, 379, 380, 381, 382, 383, 385, 387, 520, 522, 523, 524, 525 και 526, με την αιτιολογία ότι τα εν λόγω ακίνητα είναι διαφορετικά, συνεπεία αναδασμού που έγινε μετά την απαλλοτρίωση και απέρριψε την ένδικη αίτηση γι' αυτά. Η παραδοχή αυτή είναι ανεπαρκής, διότι δεν διευκρινίζεται αν τα ακίνητα αυτά βρίσκονται εντός της απαλλοτρίωσης, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφαρμόστηκαν οι ανωτέρω διατάξεις.

Επομένως, οι πρώτος και πέμπτος αντίστοιχα, λόγοι αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 9 και 19 ΚΠολΔ, όπως διευκρινίστηκαν και συμπληρώθηκαν από τον Εισηγητή Αρεοπαγίτη (άρθρ. 562 παρ.4 ΚΠολΔ), είναι βάσιμοι.

3. Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ προκύπτει ότι θεμελιώνεται λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν το από τις αποδείξεις πόρισμα του δικαστηρίου σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης είναι ανεπαρκές ή αντιφατικό. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, ενώ δέχεται ότι τα απαλλοτριούμενα ακίνητα είναι αγροτεμάχια ποτιστικά κατά κύρια χρήση, ορισμένα όμως από αυτά δύναται να θεωρηθούν ως οικοπεδαγροί δευτερευόντως, δηλαδή που εκτός από γεωργοκτηνοτροφική αξιοποίηση μπορούν να αξιοποιηθούν με την ανοικοδόμηση κτιρίων κ.λ.π., στη συνέχεια χαρακτηρίζει ορισμένα από αυτά ως οικοπεδαγρούς, ενώ τα με Κ.Π. 17, 109, 81, 92, 95, 103, 108, 154, 247, 288 και 511 ακίνητα ως αγρούς αρδευόμενους, χωρίς όμως να αιτιολογεί ειδικότερα για ποιό λόγο και τα ακίνητα αυτά δεν είναι και οικοπεδαγροί, παρόλο που ο χαρακτηρισμός αυτός αποτελούσε ισχυρισμό των αναιρεσειόντων, που φέρονται ως ιδιοκτήτες αυτών. Άρα το αποδεικτικό πόρισμα είναι ανεπαρκές σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, ώστε να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος. Επομένως, ο δεύτερος λόγος του αναιρετηρίου, από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

4. Κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και όταν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Στην προκειμένη περίπτωση, από την προσβαλλόμενη απόφαση σε συνδυασμό και με το περιεχόμενο της ένδικης αίτησης των αναιρεσειόντων, που επισκοπείται παραδεκτά από τον Άρειο Πάγο (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει, ότι το Εφετείο παρέλειψε να καθορίσει οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για το σύνολο των επικειμένων, συστατικών και παραρτημάτων, που υπάρχουν στα υπ' αριθμ. Κ.Π. 37, 83, 163, 172, 96, 98, 102, 103, 104, 117, 145, 148, 162, 165, 209, 267, 250, 252, 285, 311, 320, 325 και 326 ακίνητα και για μέρος αυτών όσον αφορά τα υπ' αριθμ. Κ.Π. 11, 17, 106, 142, 158, 179, 222, 249, 265, 277 και 339 ακίνητα. Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθ. 9 ΚΠολΔ τρίτος λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Ενώ για τα υπ' αριθμ. Κ.Π. 286 και 497 ακίνητα είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι η προσβαλλόμενη απόφαση καθόρισε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα επικείμενα σ' αυτά.

5. Ο λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, ότι το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δεν θεμελιώνεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο (ΟλΑΠ 12/1991).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως προσάπτεται η αιτίαση, ότι, όσον αφορά τα αναφερόμενα στο λόγο αυτό ακίνητα, κατά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης αυτών, δεν συνυπολόγισε και τα υφιστάμενα εντός του υπεδάφους των ακινήτων αυτών αδρανή υλικά. Το Εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό αυτόν και τον απέρριψε ως αόριστο, με την αιτιολογία ότι οι αιτούντες δεν επικαλούνται άδειες εκμετάλλευσης των αδρανών υλικών.

Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος αναιρέσεως δεν θεμελιώνεται ως πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 9, 11, 12 και 19 ΚΠολΔ. Θεμελιώνεται όμως ως πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, διότι το Εφετείο με την ανωτέρω παραδοχή του παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 13 του ν. 2882/2001, δεδομένου ότι για την εκτίμηση της αξίας των ανωτέρω απαλλοτριωθέντων ακινήτων αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα η διάταξη αυτή απαιτεί, αφού η άδεια εκμεταλλεύσεως αδρανών υλικών δεν αποτελεί προϋπόθεση για τον συνυπολογισμό των αδρανών υλικών στον προσδιορισμό της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Επομένως, ο λόγος αυτός κατά τούτο είναι βάσιμος όσον αφορά τα αναφερόμενα στο λόγο αυτό ακίνητα (πλην των αναφερομένων στους ανωτέρω απόντες αναιρεσείοντες) και ειδικότερα, καθόσον αφορά τα υπ' αριθμ. Κ.Π. 11, 13, 17, 19, 22, 26, 27, 29, 32, 33, 34, 35, 37, 40, 41, 46, 48, 50, 51, 60, 70, 72, 75, 79, 80, 81, 83, 85, 87, 90, 92, 94, 95, 96, 97, 98, 100, 102, 103, 106, 107, 108, 109, 115, 116, 117, 118, 122, 123, 124, 127, 130, 133, 134, 141, 142, 145, 148, 149, 154, 155, 158, 159, 161, 162, 163, 164, 165, 167, 172, 175, 177, 179, 180, 181, 183, 209, 215, 216, 222, 226, 239, 246, 247, 249, 250, 252, 264, 265, 267, 274, 277, 280, 284, 285, 286, 288, 290, 291, 292, 298, 299, 300, 301, 302, 303, 304, 305, 309, 311, 314, 320, 322, 325, 326, 334, 337, 339, 413, 423, 497, 507, 511, καθώς και τα ακίνητα αναδασμού με αριθμό 319, 327, 328, 332, 334, 335, 369, 370Α, 370Β, 371, 374, 375, 376, 377, 379, 380, 381, 382, 383, 385, 387, 520, 522, 523, 524, 525, 526 ακίνητα.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς τα παραπάνω κεφάλαια, να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο στην εν μέρει δικαστική δαπάνη των παρόντων αναιρεσειόντων (άρθρ. 178 παρ. 1, 183 του ΚΠολΔ), που κατέθεσαν και προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τους αναφερόμενους στο σκεπτικό αναιρεσείοντες.

Αναιρεί εν μέρει την 25/2011 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό κεφάλαια.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην εν μέρει δικαστική δαπάνη των παρόντων αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 3η Απριλίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 9η Μαΐου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ