Supreme Court dismisses appeal on unjust enrichment claim as subsidiary contract claim was properly rejected.

Απόφαση 1041 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1041/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα και Γεώργιο Χρυσικό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ... κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καραγκούνη.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΛΟΥΜΥΛ - ΜΥΛΩΝΑΣ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ΑΕ" που εδρεύει στην ΒΙΠΕ Σταυροχωρίου Κιλκίς και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αργυρώ Φωτάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31 Δεκεμβρίου 2004 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 10312/2006 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 2497/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας ζητεί ο αναιρεσείων, με την από 4 Φεβρουαρίου 2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Φούκας, ανέγνωσε την από 7 Μαρτίου 2009 έκθεσή του , με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν οι λόγοι αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξουσία της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου στην δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, η εκ του άρθρου 904 ΑΚ αγωγή του αδικαιολογήτου πλουτισμού είναι επιβοηθητικής φύσεως και μπορεί να ασκηθεί μόνο όταν λείπουν οι προϋποθέσεις για την άσκηση της αγωγής από την σύμβαση ή την αδικοπραξία, εκτός αν θεμελιώνεται σε πραγματικά περιστατικά διαφορετικά ή πρόσθετα από εκείνα στα οποία στηρίζεται η αγωγή από τη σύμβαση ή την αδικοπραξία και υπό την ενδοδιαδικαστική αίρεση (επικουρικώς) της απόρριψης της κύριας βάσης της αγωγής από τη σύμβαση ή την αδικοπραξία. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του δικογράφου της αγωγής, ο ενάγων και εφεσίβλητος, για τη θεμελίωση της επικουρικής βάσεως της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, δεν επικαλείται πραγματικά περιστατικά διαφορετικά ή πρόσθετα από εκείνα στα οποία θεμελιώνεται η κύρια βάση της αγωγής από τη σύμβαση έργου, ώστε η προσβαλλόμενη απόφαση ορθώς απέρριψε τη βάση της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό.

Συνεπώς, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 1, αντίθετος, τρίτος, κατά το οικείο σκέλος του, λόγος της αναίρεσης, είναι αβάσιμος.

Επειδή, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 19 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολομ.ΑΠ 30/1997, Ολομ.ΑΠ 28/1997).

Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως, κατ' άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το αποδεικτικό πόρισμα και για το λόγο αυτό καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, μετά από συνεκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που αναφέρει, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, ως αποδειχθέντα, ότι ο ενάγων - εφεσίβλητος (ήδη αναιρεσείων) είναι αρχιτέκτων μηχανικός και διατηρεί στη ...γραφείο με τον διακριτικό τίτλο "...", δραστηριοποιείται στον τομέα των οικοδομικών μελετών και κατασκευών, όπως και στον σχεδιασμό βιομηχανικών και εσωτερικών χώρων.

Η εναγομένη και ήδη εκκαλούσα, ανώνυμη εταιρία που εδρεύει στη βιομηχανική περιοχή ..., παράγει σε βιομηχανική κλίμακα και εμπορεύεται στην Ελλάδα και το εξωτερικό ιδιότυπα συστήματα αλουμινίου (πόρτες, παράθυρα, υαλοπετάσματα, διαχωριστικά κ.λ.π.)· Η τελευταία, λόγω της συχνής συμμετοχής της σε διεθνείς εκθέσεις του παραπάνω κλάδου βιομηχανικής παραγωγής, αποφάσισε να δημιουργήσει μία μόνιμη επαναληπτική σύνθεση περιπτέρου εκθέσεων, στο οποίο θα προβάλλονταν τα προϊόντα της και θα υποδεχόταν επισκέπτες και πελάτες και το οποίο θα αποτελείτο από συναρμολογούμενα και αποσπώμενα κατόπιν στοιχεία, κατασκευασμένα κυρίως από υλικά επινοήσεως και κατασκευής της εταιρίας της, ώστε με την μεθόδευση-σύνθεση αυτή να εξοικονομεί χρόνο και κεφάλαια, που απαιτούντο για την εκάστοτε εγκατάσταση και στη συνέχεια καθαίρεση του περιπτέρου, κατά την ολιγοήμερη διάρκεια των εκθέσεων.

Για την επίτευξη του παραπάνω στόχου, αφού έλαβε θετικές συστάσεις από τον κοινό γνωστό των διαδίκων ..., απευθύνθηκε, περί τα μέσα Νοεμβρίου 2002, στον εφεσίβλητο, μέσω του τότε αρμοδίου (επί των δημοσίων σχέσεων) υπαλλήλου της, Φ1 και του ζήτησε να αναλάβει την παραπάνω κατασκευή. Στις 15-12-2002 ο εφεσίβλητος μετέβη στην έδρα της εκκαλούσας, όπου σε συνάντηση που είχε με τον πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου αυτής και νόμιμο εκπρόσωπό της, ..., οι διάδικοι συμφώνησαν προφορικά, ενόψει της συμμετοχής της εκκαλούσας, τον μήνα Απρίλιο του έτους 2003, στην έκθεση "..." που θα πραγματοποιείτο στη Μπολόνια Ιταλίας, να αναλάβει ο εφεσίβλητος το παραπάνω έργο.

Ειδικότερα, αυτοί συμφώνησαν να αναλάβει ο εφεσίβλητος την εκπόνηση μελέτης αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και συγχρόνως την επίβλεψη εφαρμογής των σχεδίων του στο παραπάνω εκθεσιακό περίπτερο, ώστε αυτό να είναι πλήρως αποπερατωμένο πριν από την έναρξη της έκθεσης, ήτοι μέχρι το τέλος του Μαρτίου 2003. Παράλληλα, μεταξύ του νομίμου εκπροσώπου της εκκαλούσας και του εφεσιβλήτου.

συζητήθηκε το ενδεχόμενο και της μελλοντικής συνεργασίας των διαδίκων, βάσει της οποίας ο εφεσίβλητος θα αναλάμβανε τον σχεδιασμό της ομοιόμορφης εικόνας ή εταιρικής ταυτότητας, με κύριο χαρακτηριστικό την αναγνωρισιμότητα της επιχείρησης της εκκαλούσας, αρχικά στο κατάστημα που διατηρεί η τελευταία στην ..., καθώς και στα λοιπά συνεργαζόμενα με αυτήν καταστήματα (περίπου 120 τον αριθμό), που θα προέβαλαν τα προϊόντα και την επωνυμία της.

Η μελλοντική αυτή συνεργασία τους, όσον αφορά το κεντρικό κατάστημα της ... και τα λοιπά συνεργαζόμενα καταστήματα, θα εξαρτιόταν από την έγκριση του παραπάνω εκθεσιακού περιπτέρου και την αποδοχή τούτου εκ μέρους της εργοδότριας-εκκαλούσας, καθόσον το έργο αυτό θα αποτελούσε, κατά τη συμφωνία των διαδίκων, το πρότυπο ("πιλότο") για τα λοιπά έργα.

Το πρώτο δεκαήμερο του μηνός Φεβρουαρίου 2003, ο εφεσίβλητος με τους συνεργάτες του γραφείου του, έχοντας ολοκληρώσει τα σχέδια του περιπτέρου, παρουσίασε τη σχετική μελέτη στον ως άνω νόμιμο εκπρόσωπο της εκκαλούσας, ο οποίος την αποδέχθηκε πλήρως, χωρίς οποιαδήποτε τροποποίηση και κατόπιν της σχετικής απαίτησης του εφεσίβλητου, όπως άλλωστε είχε συμφωνηθεί, για την κατά στάδια εκτέλεση του έργου, καταβολή της αμοιβής του τελευταίου, καταβλήθηκε σε αυτόν το ποσό των 10.000 ευρώ, όπως συνομολογείται, με το οποίο εξοφλήθηκε το μέχρι τότε εκτελεσθέν από αυτόν έργο.

Ο εφεσίβλητος εξέδωσε την από 11-2-2003 απόδειξη είσπραξης, στην οποία βέβαια αναγράφει ότι έλαβε το παραπάνω ποσό "έναντι λογαριασμού", έπραξε όμως τούτο, ενόψει της προσδοκώμενης από τον ίδιο, συνέχισης της συνεργασίας τους, με την ανάληψη και των άλλων έργων. Περί το δεύτερο δεκαήμερο του μηνός Μαρτίου 2003 ο εφεσίβλητος ενημέρωσε τον παραπάνω αρμόδιο υπάλληλο της εκκαλούσας Φ1 ότι αδυνατεί να προβεί στην εφαρμογή των σχεδίων του και την επίβλεψη της κατασκευής του περιπτέρου της Μπολόνια, γι' αυτό, η περάτωση του εν λόγω έργου ανατέθηκε από την εκκαλούσα, εξ ανάγκης, λόγω και του ελαχίστου απομείναντος χρόνου έως την έναρξη της έκθεσης, στον αρμόδιο επί των εκθέσεων, εξωτερικό συνεργάτη αυτής, ....

τεχνολόγο μηχανικό-μηχανολόγο και μάρτυρα ανταπόδειξης. Ο τελευταίος μετέβη στη Μπολόνια, συνοδευόμενος από το εργατοτεχνικό προσωπικό της εκκαλούσας και, αξιοποιώντας και εφαρμόζοντας κατά το μεγαλύτερο μέρος τους τα σχέδια που είχε εκπονήσει ο εφεσίβλητος, τα οποία ενσωματώνονται στο δικόγραφο της αγωγής, κατασκεύασε το περίπτερο, με το οποίο η εκκαλούσα συμμετέσχε στην έκθεση, ολοκληρώνοντας έτσι αυτός το ημιτελές έργο που παρέδωσε ο εφεσίβλητος, λαμβάνοντας ως αμοιβή του το ποσό των 3000 ευρώ.

Αρχές Απριλίου 2003 ο Φ1 εξέφρασε στον εφεσίβλητο τη δυσαρέσκεια της εκκαλούσας από την παραπάνω εξέλιξη της πορείας του επίδικου έργου, γνωστοποιώντας του συγχρόνως την διακοπή κάθε μελλοντικής συνεργασίας τους. Κατόπιν αυτών, η εκκαλούσα θεώρησε, ευλόγως, ότι η μεταξύ των διαδίκων συνεργασία περατώθηκε οριστικά, χωρίς εκκρεμείς αξιώσεις εκατέρωθεν.

Ωστόσο, στις 17-7-2003 ο εφεσίβλητος, ο οποίος είχε προηγουμένως προσπαθήσει να επικοινωνήσει με το νόμιμο εκπρόσωπο της εκκαλούσας για την επίτευξη συμφωνίας και για τα άλλα δύο προαναφερόμενα έργα, χωρίς, όμως, αποτέλεσμα, εμφανίσθηκε στο λογιστήριο της εκκαλούσας και αξίωσε επιπλέον το ποσό των 15.000 ευρώ.

Η εκκαλούσα, αντιδρώντας άμεσα στο παραπάνω αντισυμβατικό αίτημά του, απέστειλε στον εφεσίβλητο την από 18-7-2003 εξώδικη δήλωση προειδοποίηση που επιδόθηκε στον τελευταίο την 21-7-2003, στην οποία, αφού του εξέφραζε τα παράπονά της σχετικά με την έκθεση της Μπολόνια και τα προεκτεθέντα περί λύσεως της συνεργασίας τους, του γνωστοποιούσε ότι δεν του οφείλει κανένα ποσό και ότι, ανάλογα με το εκτελεσθέν έργο, του είχε καταβάλει αμοιβή μεγαλύτερη απ' όση, κατ' αυτήν, εδικαιούτο να λάβει.

Στη συνέχεια ο εφεσίβλητος απέστειλε στην αντίδικό του την από 29-7-2003, εξώδικη πρόσκληση- δήλωσή του, που της επιδόθηκε στις 30-7-2003, με την οποία, απαντώντας στην παραπάνω εξώδικη προειδοποίησή της, της εξέθετε τα σχετικά με την συνεργασία τους. Στο κείμενο της εξώδικης αυτής, στην οποία καταδεικνύεται η σύγχυση του εφεσιβλήτου, ως προς το πράγματι συμφωνηθέν αντικείμενο της επίδικης σύμβασης, ο τελευταίος, περιγράφοντας το αντικείμενο της συνεργασίας τους, αναφέρει ως πρώτο και κύριο από τα επί μέρους έργα, τα οποία αποτελούν, κατ' αυτόν, αντικείμενο της επίδικης σύμβασης, τον σχεδιασμό της εταιρικής ταυτότητας των 120 περίπου συνεργαζόμενων καταστημάτων (ήτοι το έργο, που καθ' ομολογίαν του ήθελε οπωσδήποτε να αναλάβει) και ακολούθως το έργο του περιπτέρου της Μπολόνια, υπολογίζοντας την αμοιβή του, γι' αυτά τα έργα, στο ποσό των 50.000 ευρώ και μόνον στο τέλος, ήτοι στο αιτητικό της ίδιας εξώδικης περιλαμβάνει στο αιτούμενο και με την αγωγή υπόλοιπο της αμοιβής του (40.000 ευρώ πλέον Φ.Π.Α., μετ' αφαίρεση των 10.000 ευρώ) και το έργο που αφορούσε το κατάστημα της εκκαλούσας στην Αθήνα.

Μάλιστα, στην ίδια εξώδικο αναφέρει ότι έχει ήδη εκδώσει και το σχετικό παραστατικό (τιμολόγιο) για την είσπραξη της αγωγικής του απαίτησης. Τελικά, μετά πάροδο πολλών μηνών και συγκεκριμένα, στις 30-1-2004 ο εφεσίβλητος εξέδωσε το με αριθ. .... τιμολόγιο, στο οποίο υπολογίζει τη συνολική αμοιβή του και για τα τρία παραπάνω έργα στο ποσό των 50.000 ευρώ, πλέον Φ.Π.

Α. 9.000 ευρώ, ενώ με την κρινόμενη αγωγή του ζητεί το ως άνω υπόλοιπο των 49.000, το οποίο, όπως επικαλείται του οφείλει η εκκαλούσα για τα έργα της έκθεσης της Μπολόνια και του καταστήματος της .... Στην αγωγή ο εφεσίβλητος-ενάγων δεν συμπεριλαμβάνει το έργο των 120 συνεργαζόμενων καταστημάτων, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν το εκτέλεσε, το δε αιτούμενο υπόλοιπο της αμοιβής του περιορίζεται πλέον, όπως έχει εκτεθεί, στα δύο παραπάνω έργα, τα οποία, όπως υποστηρίζει, εκτέλεσε προσηκόντως και παρέδωσε στην εκκαλούσα.

Όμως, οι αγωγικοί αυτοί ισχυρισμοί του εφεσιβλήτου δεν αποδείχθηκαν. Όπως αποδείχθηκε, η επίδικη σύμβαση έργου περιελάμβανε την εκτέλεση μόνο του περιπτέρου της έκθεσης, ενώ τα δύο λοιπά έργα θα αποτελούσαν, όπως έχει εκτεθεί, αντικείμενο μελλοντικής συμφωνίας, η σύναψη της οποίας θα πραγματοποιείτο, εφόσον η εκκαλούσα-εργοδότρια έμενε ικανοποιημένη από το έργο του παραπάνω περιπτέρου.

Λόγω δε της μετέπειτα δυσαρέσκειάς της για την μη προσήκουσα εκπλήρωση, ήτοι την μη πλήρη αποπεράτωση του συμφωνηθέντος έργου, η περαιτέρω συνεργασία των διαδίκων δεν συνεχίσθηκε, αφού προηγουμένως η εκκαλούσα ενημέρωσε σχετικά τον εφεσίβλητο. Η παραπάνω κρίση ενισχύεται και από το ανυπόγραφο και χωρίς ημερομηνία έντυπο ιδιωτικό συμφωνητικό (πρόταση σύμβασης), που προσκομίζει και επικαλείται ο εφεσίβλητος, στο οποίο δεν αναγράφεται οποιαδήποτε αμοιβή, ενώ στις υποχρεώσεις του, ως εργολάβου, που γενικώς αναφέρονται σε αυτό, συμπεριλαμβάνονται και η επίβλεψη και εκτέλεση των εκπονούμενων από αυτόν αρχιτεκτονικών μελετών.

Εξάλλου, το ότι διακόπηκε η συνεργασία του με την εκκαλούσα, κατά τα παραπάνω, εμμέσως αλλά σαφώς το αποδέχεται και ο ίδιος με την παραπάνω εξώδικό του, στην οποία αναφέρει ότι ενημερώθηκε από την εκκαλούσα μέσω του Φ1 για το ότι "αναστέλλεται η εκτέλεση της όλης πρότασης του γραφείου του", όπως επί λέξει εκθέτει.

Και ναι μεν ισχυρίζεται ο τελευταίος, με την ένδικη αγωγή, ότι εκτέλεσε και το έργο του καταστήματος της ..., ενσωματώνοντας και τα σχέδια τούτου στο δικόγραφο αυτής (αγωγής), εν τούτοις, τα σχέδια αυτά αποτελούσαν πρότασή του προς την εκκαλούσα για μελλοντική σύναψη συμβάσεως, η οποία, κατά τα προεκτεθέντα, δεν έγινε αποδεκτή, λόγω της λήξεως της συνεργασίας τους.

Ακολούθως έκρινε ότι η εκκαλουμένη απόφαση εσφαλμένως εκτίμησε τις αποδείξεις, εξαφάνισε αυτή και απέρριψε την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη. Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο διέλαβε σαφείς, πλήρεις και μη αντιφάσκουσες αιτιολογίες ως προς όλα τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του περί συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων των διατάξεων των άρθρων 681, 682 και 694 ΑΚ που εφήρμοσε, τις οποίες δεν παραβίασε ούτε εκ πλαγίου.

Επομένως, οι εκ του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ, πρώτος, δεύτερος και τρίτος, κατά το οικείο σκέλος του, αντίθετοι λόγοι αναιρέσεως, είναι αβάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αναίρεση. Ο αναιρεσείων πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (άρθρα 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 4-2-2008 αίτηση του ..., περί αναιρέσεως της υπ' αριθμό 2497/2007 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία καθορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Απριλίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Μαΐου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ