Supreme Court dismisses appeal against insurance company but allows appeal against individual defendants in insurance dispute.

Απόφαση 1039 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1039/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Μαρία Βάρκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Φεβρουαρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Α. Των αναιρεσειόντων:

1) X. S. του X. , κατοίκου Κω (... ) και

2) ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία «ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ», που εδρεύει στην Καλλιθέα Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάζαρο Χατζηθέμελη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων:

1) Α. χας Ι. Τ. , το γένος Ι. Π. ,

2) Ε. Τ. του Ι. ,

3) Σ. Κ. του Γ. , χας Η. Τ. , για τον εαυτό της ατομικά και για λογαριασμό του ανηλίκου τέκνου της Ι. Τ. του Η. , ως εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αποβιώσαντος - αρχικώς ενάγοντος Η. Τ. του Ι.,

4) Α. Π. του Γ. ,

5) Γ. Π. του Ε. και

6) Κ. συζ. Γ. Π. , το γένος Α. Σ. , κατοίκων όλων Κω, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Κουτσαντώνη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 03.02.2021 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Β. Των αναιρεσειόντων:

1) Α. χας Ι. Τ. , το γένος Ι. Π. ,

2) Ε. Τ. του Ι. ,

3) Σ. Κ. του Γ. , χας Η. Τ. , για τον εαυτό της ατομικά και για λογαριασμό του ανηλίκου τέκνου της Ι. Τ. του Η. , ως εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αποβιώσαντος - αρχικώς ενάγοντος Η. Τ. του Ι.,

4) Α. Π. του Γ. ,

5) Γ. Π. του Ε. και

6) Κ. συζ. Γ. Π. , το γένος Α. Σ. , κατοίκων όλων Κω, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Κουτσαντώνη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι: (α) ανακαλεί την από 03.02.2021 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται και (β) η από 23.12.2019 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 5563/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών δεν εισάγεται ως προς τον 1ο των αναιρεσιβλήτων X. S. του X. .

Των αναιρεσιβλήτων:

1) X. S. του X. , κατοίκου Κω (... ), που δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο και

2) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία «ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ», που εδρεύει στην Καλλιθέα Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάζαρο Χατζηθέμελη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28.05.2014 αγωγή των 1ης, 2ου, 4ης, 5ου και 6ης των ήδη υπό στοιχ. (Α) αναιρεσιβλήτων – υπό στοιχ. (Β) αναιρεσειόντων και του ήδη αποβιώσαντος Η. Τ. του Ι., που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1054/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5563/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι υπό στοιχ. (Α0 αναιρεσείοντες με την από 15.11.2019 αίτησή τους και οι υπό στοιχ. Β αναιρεσείοντες με την από 23.12.2019 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση των υποθέσεωνς αυτών, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Μαρία Βάρκα, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των υπό στοιχ. (Β) αναιρεσειόντων – υπό στοιχ. (Α) αναιρεσιβλήτων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσής του, την απόρριψη της αντίθετης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Οι κρινόμενες:

(α) από 15.11.2019 (αρ. πιν. 7) και με ειδικό αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1075/2019 αίτηση των X. S. και της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ κατά Των Α. Τ. κλπ και

(β) από 23.12.2019 (αρ. πιν 30) και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1234/2019 αίτηση των Α. Τ. κλπ κατά των X. S. κλπ για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 5563/2019 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών πρέπει, αφού στρέφονται κατά της ιδίας αποφάσεως, να συνεκδικασθούν, σύμφωνα με το άρθρο 246 του ΚΠολΔ, που έχει εφαρμογή και στην αναιρετική διαδικασία κατά το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου κώδικα, διότι έτσι διευκολύνεται και επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης και επέρχεται μείωση των εξόδων. Οι αιτήσεις αναίρεσης έχουν ασκηθεί νομότυπα με την κατάθεση των δικογράφων στη γραμματεία του ως άνω δικαστηρίου (άρθρ. 495 § ΚΠολΔ) και εμπρόθεσμα, ήτοι εντός της διετούς προθεσμίας από τη δημοσίευσή της, εφόσον από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει ούτε οι διάδικοι επικαλούνται επίδοση αυτής (άρθρ. 564 § 3 ΚΠολΔ). Ωσαύτως, έχει κατατεθεί από τους αναιρεσείοντες το προβλεπόμενο από το άρθρο 495 § 3 ΚΠολΔ παράβολο. Επομένως είναι παραδεκτές (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθούν ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των κατ' ιδίαν λόγων αυτών (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά την εκφώνηση της υποθέσεως στο ακροατήριο, ο πληρεξούσιος δικηγόρος των αναιρεσειόντων της από 23.12.2019 (αρ.πιν.30) αίτησης αναίρεσης, δήλωσε, ότι αυτή (αίτηση αναιρέσεως) δεν εισάγεται προς συζήτηση ως προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο (X. S. ). Η δήλωση αυτή, η οποία εκτιμάται ως παραίτηση από την αναίρεση ως προς αυτόν, που καταχωρήθηκε στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά, έγινε σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 573, 299, 294 εδ. α' και β' και 297 του ΚΠολΔ και συνεπώς η ένδικη αίτηση πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν ασκήθηκε (άρθρ. 295 παρ. 1, εδ. α' ΚΠολΔ) ως προς τον παραπάνω αναιρεσίβλητο. (AΠ 1207/2010).

[II] Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη με τις κρινόμενες αιτήσεις αναίρεσης με αριθμό 5563/2019 οριστική απόφαση του Εφετείου Αθηνών είναι αποτέλεσμα της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής:

Με την από 28.05.2014 αγωγή τους, οι ενάγοντες Α. Τ. κλπ στρεφόμενοι κατά των εναγομένων X. S. και ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία «Υδρόγειος ΑΑΑΕ», επικαλούμενοι τον, εκ του επισυμβάντος, την 05.02.2014, αυτοκινητικού ατυχήματος θάνατο του συγγενούς τους Μ. Τ. , ζητούσαν (όπως παραδεκτά μετέτρεψαν κατά ένα μέρος των αιτημάτων τους σε αναγνωριστικό), να αναγνωρισθούν τα επακριβώς αναφερόμενα ποσά ως χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστη έκαστος εξ αυτών από το θάνατο του ως άνω συγγενούς τους και επιπλέον τα αιτούμενα χρηματικά ποσά για έξοδα κηδείας, κατά τα ειδικότερα αναγραφόμενα στην αγωγή.

Εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, η με αριθμό 1054/2016, οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία κρίνοντας αποκλειστικά υπαίτιο για τον θανάσιμο τραυματισμό του συγγενούς τους, που οδηγούσε μοτοσικλέτα, τον πρώτο εναγόμενο, οδηγό του ζημιογόνου οχήματος (ΙΧΕ αυτοκινήτου), έκανε εν μέρει δεκτή την αγωγή.

Κατά της αποφάσεως αυτής οι διάδικοι άσκησαν τις από 01.09.2016 και 04.10.2016 αντίθετες εφέσεις τους, επί των οποίων εξεδόθη η προσβαλλόμενη με αριθμό 5563/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία δέχθηκε τύποις τις εφέσεις, αλλά απέρριψε αυτές κατ’ ουσία. Ήδη, με τις αντίθετες αιτήσεις τους οι διάδικοι αιτούνται την αναίρεση της ως άνω αποφάσεως και ειδικότερα, όσον αφορά το κεφάλαιό περί χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης.

Ειδικότερα, οι μεν εναγόμενοι και ήδη αναιρεσείοντες αποδίδουν στην προσβαλλομένη απόφαση την πλημμέλεια της εκ του άρθρου 559 αρ. 1 διατάξεως του ΚΠολΔ και δη, με τον πρώτο λόγο της από 15.11.2019 (πιν.7) αιτήσεως αναιρέσεως τους, αιτιώνται αυτήν για παραβίαση του άρθρου 25 του Συντάγματος, 1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και της διάταξης του άρθρου 932 ΑΚ, με τις οποίες κατοχυρώνεται η «αρχή της αναλογικότητος», όσον αφορά τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, ενώ με τον δεύτερο λόγο της αιτήσεως τους, αιτιώνται την προσβαλλομένη απόφαση για παραβίαση της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 346 ΑΚ κατά τα ειδικότερα αναγραφόμενα σ’ αυτήν (αίτηση αναιρέσεως).

Αντίθετα, οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες, με τον μοναδικό λόγο της από 23.12.2019 (αρ. πιν.30), αιτήσεως αναιρέσεως τους, αποδίδουν στην προσβαλλομένη απόφαση παραβίαση εκ των διατάξεων του άρθρου 559 αρ.1 εδ. β', 8, 12 και 19 ΚΠολΔ, με το να δεχθεί συνυπαιτιότητα του θανόντος στο αποτέλεσμα του τραυματισμού του λόγω έλλειψης κράνους, αφού περιέχει ελλιπείς άλλως ανεπαρκείς αιτιολογίες στο κρίσιμο ζήτημα της αιτιώδους συνάφειας ανάμεσα στο ζημιογόνο γεγονός και το αποτέλεσμα, χωρίς να περιλάβει οποιαδήποτε αιτιολογία για τα υπόλοιπα βαρύτατα τραύματα στο υπόλοιπο σώμα και κατά παράβαση των διδαγμάτων της ιατρικής επιστήμης και της κοινής πείρας, σύμφωνα με τα οποία το θανατηφόρο αποτέλεσμα θα επερχόταν ακόμα και αν ο θανών φορούσε κράνος και επομένως δεν αιτιολογείται επαρκώς το συντρέχον πταίσμα του θανόντος, όπως επιβάλλεται από το άρθρο 12 παρ. 6 εδ. α'του Ν. 2696/1999, που προβλέπει την υποχρέωση του οδηγού δικύκλου να φορά κράνος.

[III] Επειδή, κατά το άρθρο 300 ΑΚ αν εκείνος που ζημιώθηκε, συνετέλεσε από δικό του πταίσμα στη ζημία η στην έκτασή της, το δικαστήριο, μπορεί να μη επιδικάσει αποζημίωση ή να μειώσει το ποσό της. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για να μην επιδικαστεί από το δικαστήριο αποζημίωση στο ζημιωθέντα ή για να μειωθεί το ποσό της απαιτείται συντρέχον πταίσμα του και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του πταίσματος (υπαίτιας πράξης ή παράλειψης) και του επελθόντος αποτελέσματος.

Αν δεν υπάρχει ο απαιτούμενος αυτός αιτιώδης σύνδεσμος διατηρείται πλήρης η αξίωση αποζημιώσεως του ζημιωθέντος. Ειδικότερα, επί συγκρούσεως αυτοκινήτων, οπότε εφαρμόζεται το κοινό δίκαιο (άρθρο 10 ν. ΓΠΝ/1911, 914 επ. 297, 298, 300 ΑΚ) και θανατώσεως του οδηγού του ενός από τα συγκρουσθέντα αυτοκίνητα, η παράλειψη χρήσεως προστατευτικού κράνους του θανατωθέντος οδηγού μοτοσυκλέτας, που επιβάλλεται από το νόμο (άρθρο 12 παρ. 6 του ΚΟΚ), λαμβάνεται υπόψη και θεμελιώνει συντρέχον πταίσμα του εφ’ όσον συνδέεται αιτιωδώς με τις επελθούσες θανατηφόρες σωματικές κακώσεις.

Αν από το είδος και τον τρόπο επελεύσεως των σωματικών κακώσεων του θανόντος η χρήση του προστατευτικού κράνους δεν ήταν ικανή να αποτρέψει το αποτέλεσμα του θανάτου γιατί άλλη σοβαρή σωματική κάκωση στην κοιλία ή στο θώρακα επέφερε το θάνατο, τότε λείπει η αναγκαίως απαιτούμενη αιτιώδης συνάφεια και η παράλειψη της χρήσης του κράνους δεν μπορεί να θεμελιώσει συνυπαιτιότητά του.

Εξ άλλου, έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως, ήτοι εκ πλαγίου παραβίαση ουσιαστικού κανόνα κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ υπάρχει, όταν στις αιτιολογίες της αποφάσεως, που αποτελούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε, όχι όμως, όταν οι ελλείψεις ή οι αντιφάσεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ΑΠ 1741/2011).

[IV] Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ανελέγκτως και τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, που σχέση έχουν με την προταθείσα από τους εναγόμενους ήδη αναιρεσείοντες-αναιρεσίβλητους ένσταση οικείου πταίσματος του θανατηφόρα τραυματισθέντος από το ένδικο τροχαίο ατύχημα οδηγού της υπ’ αρ. κυκλοφορίας ... δίκυκλης μοτοσυκλέτας και στενούς συγγενούς των αναιρεσειόντων Μ. Τ. . Ειδικότερα, δέχθηκε ότι:

«|Στις 05.02.2014 και ώρα 10.00 στην Κω, ο πρώτος εναγόμενος οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία και κινούνταν επί της λεωφόρου Γ. Παπανδρέου με κατεύθυνση προς Ψαλίδι έχοντας πρόθεση να εισέλθει στη μαρίνα του νησιού έθεσε σε λειτουργία τον αριστερό δείκτη αλλαγής κατεύθυνσης και εισήλθε απότομα και κάθετα στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, ωστόσο πραγματοποίησε τον παραπάνω ελιγμό χωρίς προηγουμένως να βεβαιωθεί ότι μπορούσε να το πράξει με ασφάλεια, με συνέπεια να διακόψει απότομα την πορεία της με αριθμό κυκλοφορίας ...

δίκυκλης μοτοσικλέτας που οδηγούσε ο Μ. Τ. , που κινούνταν επί της παραπάνω λεωφόρου με αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή από Ψαλίδι προς την πόλη της Κω. Από την σύγκρουση των δύο οχημάτων αυτά υπέστησαν υλικές ζημίες, ενώ τραυματίστηκε θανάσιμα ο οδηγός της μοτοσικλέτας, ο οποίος δεν έφερε προστατευτικό κράνος και υπέστη βαρεία κρανιοεγκεφαλική κάκωση με έξοδο εγκεφαλικής ουσίας και οστικού ελλείμματος κρανιακού θόλου, καθώς και πολλαπλά συντριπτικά κατάγματα ολόκληρου του θόλου και του σπλαγχνικού κρανίου, θλάση των πνευμόνων με μικρορρήξεις αυτών, ρήξη σπλήνας και κάταγμα δεξιού βραχιονίου.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι αποκλειστικά υπαίτιος του ατυχήματος ήταν ο πρώτος εναγόμενος-οδηγός του αυτοκινήτου. Από την με ημερομηνία 05.02.2014 ιατροδικαστική έκθεση του ιατρού Β. Μ. προκύπτει ότι βασική και κύρια αιτία θανάτου του οδηγού της μοτοσικλέτας ήταν οι βαρειές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις όπως παραπάνω αναφέρθηκαν.

Ωστόσο ο θανών μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο ως πολυτραυματίας. Με βάση τα παραπάνω ο θανών βαρύνεται για το επελθόν σε βάρος του αποτέλεσμα σε ποσοστό 60% δεκτής εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμης της ένστασης των εναγομένων. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο επομένως το οποίο με την εκκαλουμένη απόφασή του κατέληξε στην ίδια κρίση, ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις και συνεπώς θα πρέπει ν'απορριφθεί ως ουσιαστικά βάσιμος τόσο ο δεύτερος λόγος έφεσης των εναγομένων όσο και ο πρώτος λόγος έφεσης των εναγόντων [...]|».

[V] Αλλά, με τις παραπάνω παραδοχές του το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες επί του ουσιώδους ζητήματος της αιτιώδους συνάφειας της παράλειψης της χρήσης κράνους από τον οδηγό της δίκυκλης ως ανωτέρω μοτοσυκλέτας που ενεπλάκη στο ένδικο τροχαίο ατύχημα με το επελθόν αποτέλεσμα του θανατηφόρου τραυματισμού του καθόσον ειδικότερα δεν αναφέρεται σ’ αυτήν ότι οι σωματικές κακώσεις που υπέστη συνεπεία αυτού, πλην της βαρείας κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, ήτοι θλάσεις πνευμόνων και ρήξη σπλήνας δεν ήταν αυτές και μόνες θανατηφόρες, οπότε και μόνο η χρήση του προστατευτικού κράνους θα ήταν ικανή κατά λογική ακολουθία να αποτρέψει το αποτέλεσμα του θανάτου του και εντεύθεν η παράλειψη της χρήσεως αυτού θεμελιώνει συντρέχον πταίσμα του θανόντος.

Ενόψει της ελλείψεως αυτής της προσβαλλόμενης απόφασης καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής των αναφερόμενων στη μείζονα σκέψη διατάξεων ουσιαστικού δικαίου, ήτοι προς τη σωστή ή μη εξειδίκευση της αόριστης νομικής έννοιας του αιτιώδους συνδέσμου. Επομένως, είναι βάσιμος ο μοναδικός λόγος της από 23.12.2019 (αριθμ.

πιν. 30) αιτήσεως αναιρέσεως των εναγόντων – αναιρεσειόντων κατά το μέρος του με το οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 19 του ΚΠολΔ και πρέπει να γίνει δεκτός. Ενόψει δε του ότι η παραδοχή του λόγου αυτού συνεπάγεται την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως κατά το μέρος που δέχθηκε ως βάσιμη και κατ’ ουσίαν την προταθείσα από τους αναιρεσίβλητους ένσταση οικείου πταίσματος του οδηγού της υπ.

αρ. κυκλοφορίας ... δίκυκλης μοτοσυκλέτας περί την επέλευση του θανατηφόρου τραυματισμού του διότι δεν έφερε προστατευτικό κράνος, παρέλκει η έρευνα των λοιπών πλημμελειών εκ του άρθρου 559 παρ. 1 εδ. β', 8 και 12 του ίδιου ως άνω λόγου αναιρέσεως.

Μετά την παραδοχή του ανωτέρω λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως των εναγόντων κατά το κεφάλαιό της, που αφορά την συνυπαιτιότητα του θανόντος στην επέλευση του θανάσιμου τραυματισμού του, καθίσταται άνευ αντικειμένου η έρευνα του σχετικού πρώτου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως των εναγομένων (αρ. πιν 7), που πλήττει το κεφάλαιο της επιδικασθείσας χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, επειδή όπως ισχυρίζονται κατά τον προσδιορισμό αυτής (ύψους χρηματικής ικανοποιήσεως) παραβιάσθηκαν από το Εφετείο η «αρχή της αναλογικότητας» και τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας.

[VI] Κατά το προηγούμενο του Ν. 4055/2012 νομικό καθεστώς, είχε πάγια νομολογηθεί, αναφορικά με τις διατάξεις των άρθρων 345 και 346 ΑΚ (τόκοι υπερημερίας και επιδικίας), ότι:

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 340, 345 346 ΑΚ, 215 παράγραφος 1 εδάφιο α’, 221 και 295 παράγραφος 1 ΑΚ συνάγεται ότι, αν το καταψηφιστικό αίτημα αγωγής με αντικείμενο την επιδίκαση χρηματικής απαίτησης περιοριστεί σε αναγνωριστικό, δεν οφείλονται μεν δικονομικοί τόκοι κατά το άρθρο 346 ΑΚ, δηλαδή από την επίδοσή της καταψηφιστικής αγωγής (ΑΠ 989/ 2007), αφού η αγωγή αυτή θεωρείται από τότε ότι δεν ασκήθηκε κατά το καταψηφιστικό αίτημά της, δεν αίρονται όμως και οι συνέπειες της επίδοσης της αγωγής ως όχλησης, που καθιστά τον οφειλέτη υπερήμερο κατά τις διατάξεις των άρθρων 340 και 345 ΑΚ, δεδομένου ότι η επίδοση στον εναγόμενο καταψηφιστικής αγωγής για χρηματική απαίτηση δεν είναι μόνο σύνθετη διαδικαστική πράξη, αλλά έχει και το χαρακτήρα οιονεί όχλησης του οφειλέτη για την εκπλήρωση της παροχής του (ΟλΑΠ 23 - 24/2004, ΟλΑΠ 13/1994, ΑΠ 423/2012, ΑΠ 1520/ 2010).

Ήδη, το άρθρο 346 ΑΚ, που όριζε ότι «ο οφειλέτης χρηματικής οφειλής, κι αν δεν είναι υπερήμερος, οφείλει νόμιμους τόκους αφότου επιδόθηκε η αγωγή για το ληξιπρόθεσμο χρέος», αντικαταστάθηκε με το άρθρο 2 νόμου 4055/2012, που ισχύει, κατά το άρθρο 113 του νόμου αυτού, από 02.04.2012, κατά το οποίο: «Ο οφειλέτης χρηματικής οφειλής, και αν δεν είναι υπερήμερος, οφείλει νόμιμους τόκους αφότου επιδόθηκε η αγωγή ή η διαταγή πληρωμής για το ληξιπρόθεσμο χρέος (τόκος επιδικίας).

Το ποσοστό του τόκου επιδικίας είναι δύο (2) εκατοστιαίες μονάδες ανώτερο του τόκου υπερημερίας, όπως ο τελευταίος ορίζεται εκάστοτε από το νόμο ή με δικαιοπραξία. Η προσαύξηση αυτή δεν ισχύει, εάν πριν από τη συζήτηση της αγωγής ο οφειλέτης αναγνωρίσει εγγράφως την οφειλή ή συμβιβαστεί εξωδίκως, ή εάν δεν ασκήσει ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής αντιστοίχως.

Με αίτημα του εναγομένου το δικαστήριο δύναται κατ` εξαίρεση, εκτιμώντας τις περιστάσεις, να επιδικάσει την απαίτηση με το νόμιμο ή συμβατικό τόκο υπερημερίας. Η εξαίρεση ισχύει ιδίως για τις κατ` εύλογη κρίση του δικαστηρίου επιδικαζόμενες χρηματικές απαιτήσεις. Από τη δημοσίευση της οριστικής απόφασης που επιδικάζει εντόκως χρηματική οφειλή ή απορρίπτει ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής το ποσοστό του τόκου επιδικίας είναι τρεις (3) εκατοστιαίες μονάδες ανώτερο του τόκου υπερημερίας.

Η προσαύξηση αυτή δεν ισχύει εάν δεν ασκηθεί ένδικο μέσο κατά της οριστικής απόφασης». Σύμφωνα με τη νέα αυτή ρύθμιση αυξάνεται το ποσοστό των τόκων επιδικίας, προκειμένου να περιοριστούν η φιλοδικία και η άσκοπη απασχόληση των δικαστηρίων από δικαστικούς αγώνες που δεν έχουν ουσία, ενώ ενθαρρύνεται και επιβραβεύεται άμεσα ο οφειλέτης που, μεταξύ των άλλων, πριν από τη συζήτηση της αγωγής, αναγνωρίσει εγγράφως την οφειλή ή συμβιβαστεί εξωδίκως.

Αν μάλιστα εμμένει να αντιδικεί, μολονότι ηττήθηκε πρωτοδίκως, διακινδυνεύει περαιτέρω αύξηση του επιτοκίου επιδικίας, για αυτό και εδώ ενθαρρύνεται και επιβραβεύεται άμεσα ο διάδικος που ηττήθηκε, αν αποδεχθεί την οριστική απόφαση και τερματίσει την αντιδικία. Η εξαίρεση που προβλέπεται επιτρέπει στο δικαστή να σταθμίσει εκείνες τις περιπτώσεις που ο εναγόμενος ευλόγως αντιδικεί, επειδή πρόκειται για απαίτηση εύλογης χρηματικής ικανοποίησης (π.χ.

ηθική βλάβη) ή επειδή προβάλλει ένσταση συμψηφισμού (βλ. αιτιολογική έκθεση Ν. 4055/2012). Έτσι, ο νόμιμος τόκος, μετά την επίδοσή της αγωγής, είναι πλέον ο (αυξημένος) τόκος επιδικίας. Σημειώνεται ότι δεν απαιτείται ρητή μνεία γι’ αυτό στη δικαστική απόφαση, ενώ, αντίθετα, απαιτείται ρητή αναφορά σ` αυτήν, όταν το δικαστήριο κατ` εξαίρεση επιδικάζει την απαίτηση με το νόμιμο ή το συμβατικό επιτόκιο υπερημερίας.

Με βάση αυτά, μοναδικό κριτήριο για την εξαίρεση από την επιδίκαση τόκου επιδικίας είναι το εύλογο ή όχι της αντιδικίας (ΑΠ 609/2020, ΑΠ 1207/2017).

Στην εξεταζόμενη περίπτωση, με τον δεύτερο λόγο της (αρ. πιν. 7) από 15.11.2019 αίτησης αναίρεσης των εναγομένων, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, η από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια με την επίκληση ότι το Εφετείο παραβίασε, ευθέως, με εσφαλμένη εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 346 εδ. στ’ και ζ’ ΑΚ, δεδομένου ότι αναγνώρισε την υποχρέωση των αναιρεσειόντων για καταβολή των αναγραφομένων στο διατακτικό της προασβαλλόμένης απόφασης σχετικών ποσών αποζημίωσης (έξοδα κηδείας καταβληθέντα από την πρώτη ενάγουσα) και χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης με το νόμιμο τόκο επιδικίας κατ’ άρθρο 346 ΑΚ και όχι με το νόμιμο τόκο υπερημερίας κατ’ άρθρο 346 εδ.

δ’ και ε’ ΑΚ, λόγω εύλογης αμφιβολίας για την έκβαση της υπόθεσης, τόσον επί της υπαιτιότητας όσο και επί των αιτουμένων κονδυλίων. Οι λόγοι αυτοί είναι αβάσιμοι, καθόσον το Εφετείο, σε κάθε περίπτωση, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με το να επιδικάσει τόκους επιδικίας, κατά το άρθρο 346 ΑΚ, όπως ισχύει μετά την εν λόγω αντικατάστασή του, που ορθά εφάρμοσε, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν προηγουμένως, δεχόμενο ότι ο σχετικό λόγος εφέσεως των εναγομένων (αλλά και ο δεύτερος λόγος έφεσης των εναγόντων) πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, με την αιτιολογία ότι:

«οι εναγόμενοι εξακολουθούν ν’ αντιδικούν ακόμα και στον παρόντα βαθμό δικαιοδοσίας για τα αγωγικά κονδύλια, ενώ δεν έχουν αναγνωρίσει δικαστικά ή εξώδικα την οφειλή τους ούτε έχουν συμβιβαστεί με τους ενάγοντες. Το γεγονός ότι η αγωγή έχει τραπεί εν μέρει σε αναγνωριστική δεν ασκεί επιρροή στην επιδίκαση τόκων επιδικίας», ενώ δεν παραβίασε, ευθέως, τη διάταξη του άρθρου 346 εδ.

στ’ και ζ’ του ίδιου Κώδικα, την οποία ορθά δεν εφάρμοσε, γιατί δεν ήταν εφαρμοστέα. Επομένως, πρέπει ν'απορριφθεί ως αβάσιμος ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως των εναγομένων (αρ. πιν. 7), περί κατ’ εξαίρεση επιδίκασης τόκων υπερημερίας.

[VII] Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές, αφού δεν υπάρχει άλλος λόγος αναιρέσεως προς έρευνα, πρέπει:

(1) να απορριφθεί η από 15.11.2019 (αρ. πιν. 7) και με ειδικό αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1075/2019 αίτηση αναίρεσης των X. S. και της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ κατά των Α. Τ. κλπ., να διαταχθεί η εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση αυτής παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων που κατέθεσαν προτάσεις (ΚΠολΔ 176, 183, 191) και

(2) να γίνει δεκτή η από 23.12.2019 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1234/2019 αίτηση των Α. Τ. κλπ κατά των X. S. (αρ. πιν. 30) για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 5563/2019 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση 5563/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, μεταξύ των διαδίκων της αναιρετικής δίκης, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του ιδίου δικαστηρίου, του οποίου η συγκρότηση από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως, είναι εφικτή (ΚΠολΔ 580 παρ. 3) και να διαταχθεί η επιστροφή στους αναιρεσείοντες του κατατεθέντος για την άσκηση αυτής παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ).

Τέλος, πρέπει να καταδικασθεί η δεύτερη αναιρεσίβλητη (ως προς την οποία και μόνον συζητήθηκε η αίτηση αναίρεσης) στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτών (ΚΠολΔ 176, 183 και 191 παρ. 2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις αιτήσεις αναίρεσης: (α) από 15.11.2019 (αρ. πιν. 7) και με ειδικό αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1075/2019 αίτηση των X. S. και της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ κατά των Α. Τ. κλπ και (β) από 23.12.2019 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1234/2019 αίτηση των Α. Τ. κλπ κατά των X. S. (αρ. πιν. 30) για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 5563/2019 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Απορρίπτει την από 15.11.2019 (αρ. πιν. 7) και με ειδικό αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1075/2019 αίτηση αναίρεσης των X. S. και της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ κατά των Α. Τ. κλπ.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση αυτής παραβόλου.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Θεωρεί ότι δεν ασκήθηκε η από 23.12.2019 (αρ. πιν.30) και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1234/2019 αίτηση αναίρεσης ως προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο X. S. .

Δέχεται ως προς τη δεύτερη αναιρεσίβλητη ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ την από 23.12.2019 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 1234/2019 αίτηση των Α. Τ. κλπ (αρ. πιν. 30) για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 5563/2019 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Αναιρεί την υπ’ αριθμ. 5563/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος της στο ίδιο, ως άνω, Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή. Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στους καταθέσαντες αυτό αναιρεσείοντες της ως άνω αιτήσεως αναιρέσεως. Και

Καταδικάζει την δεύτερη αναιρεσίβλητη ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ στη δικαστική δαπάνη των αμέσως παραπάνω αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ταύτης

αποχωρησάσης από την

Υπηρεσία η αρχαιότερη

της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

και ήδη Αντιπρόεδρος ΑΠ

Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 26 Αυγούστου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ