1037/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1037 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1037/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, ο οποίος ορίστηκε με την υπ’ αριθμ. 64/2017 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δήμητρας Παπαντωνοπούλου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό, Αβροκόμη Θούα και Γεώργιο Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - καλούσας: Α. συζύγου Ν. Σ., το γένος Ε. Β., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευστάθιο Κωνσταντόπουλο, που ανακάλεσε την από 7-3-2017 δήλωσή του για παράσταση με το άρθρο 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Του αναιρεσιβλήτου - καθού η κλήση: Ν. Σ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Κανέλλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-9-2007 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Νάξου.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 31/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 267/2011 του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 8-2-2013 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Αποστολάκης ανέγνωσε την από 29-11-2013 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος Δικαστηρίου Αρεοπαγίτη Πηνελόπης Ζωντανού, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι λόγοι αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Επί αγωγής αποκτημάτων κατά το άρθρο 1400 ΑΚ της αναιρεσείουσας κατά του αναιρεσίβλητου συζύγου της εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 31/2009 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Νάξου, που την έκανε εν μέρει δεκτή.

Κατόπιν αντίθετων εφέσεων εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, η υπ’ αριθ. 267/2011 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Αιγαίου, με την οποία (κατόπιν εξαφανίσεως της εκκαλούμενης) η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή.

Κατά της απόφασης αυτής η ενάγουσα άσκησε την υπό κρίση αίτηση αναίρεσης, η οποία είναι παραδεκτή (άρθρα 577§1 ΚΠολΔ) διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§ ΚΠολΔ).

2.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 1400 παρ. 1 του ΑΚ "Αν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί και η περιουσία του ενός συζύγου έχει, αφότου τελέσθηκε ο γάμος, αυξηθεί, ο άλλος σύζυγος, εφόσον συνέβαλε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή.

Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο 1/3 της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη ή καμία συμβολή". Από τη διάταξη αυτή του άρθρου 1400 ΑΚ, η οποία εφαρμόζεται και επί γάμων που τελέσθηκαν και επί περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν και πριν από την έναρξη της ισχύος του ν. 1329/1983 (άρθρο 12 ν. 1649/1986), συνάγεται ότι η απαίτηση του κάθε συζύγου προς συμμετοχή στα αποκτήματα του άλλου είναι κατ’ αρχήν ενοχή αξίας, δηλαδή χρηματική ενοχή, αντικείμενο της οποίας αποτελεί η χρηματική αποτίμηση της περιουσιακής αύξησης του υπόχρεου συζύγου, που προέρχεται από τη συμβολή του, άμεση ή έμμεση.

Ο εναγόμενος περαιτέρω, ως υπόχρεος σύζυγος, του οποίου η περιουσία αυξήθηκε με τη συμβολή του ενάγοντος συζύγου, μπορεί να προβάλει μεταξύ άλλων ότι η συμβολή του ενάγοντος ήταν κάτω από το ένα τρίτο ή ότι δεν υπάρχει καμία συμβολή. Για να γίνει όμως δεκτή η ανυπαρξία συμβολής που αποκλείει την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα θα πρέπει ο εναγόμενος σύζυγος να επικαλεσθεί και αποδείξει ότι ο δικαιούχος της αξίωσης συμμετοχής σύζυγος είτε δεν μπορούσε εκ των πραγμάτων είτε δεν ήθελε να συμβάλει και ότι η επαύξηση της περιουσίας οφείλεται μόνο σ’ αυτόν.

Ο ισχυρισμός αυτός του εναγομένου, ενόψει του ότι το καθιερούμενο από το άρθρο 1400 ΑΚ τεκμήριο της συμβολής συμμετοχής στα αποκτήματα κατά το 1/3 ενεργεί και ως προς τους δύο συζύγους, ο δε ενάγων, έστω και αν δεν αποδείξει τη δική του συμβολή, θα δικαιούται οπωσδήποτε το 1/3 της αύξησης της περιουσίας του εναγομένου, συνιστά ως προς την απόκρουση του τεκμηρίου ένσταση (ΑΠ 808/2015, ΑΠ 1710/2012, ΑΠ 379/2011, ΑΠ 193/2010).

Στον ανωτέρω ισχυρισμό του εναγομένου συζύγου περί μηδενικής συμβολής, κατά νομική και λογική αναγκαιότητα, εμπεριέχεται και ο ισχυρισμός ότι η συμβολή του ενάγοντος συζύγου ήταν κάτω από το 1/3, αφού ο τελευταίος ισχυρισμός είναι λιγότερο επωφελής για τον εναγόμενο από τον ισχυρισμό του για μηδενική συμβολή του ενάγοντος (ΑΠ 406/2003).

Περαιτέρω, η νομική αοριστία της αγωγής ή της ένστασης, που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ελέγχεται ως παραβίαση από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, εάν το δικαστήριο, για το σχηματισμό της περί νομικής επάρκειας της αγωγής ή της ενστάσεως κρίσης του, αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος προς θεμελίωση του δικαιώματος ή αντίθετα αρκέσθηκε σε λιγότερα (ΑΠ 103/2013).

Τέλος, ο εκ του άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκουμένου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολομ ΑΠ 9/1997, ΑΠ 625/2008, ΑΠ 328/2008).

Εν προκειμένω, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης η αναιρεσείουσα, επικαλούμενη παραβίαση του άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια ότι έλαβε υπόψη της ισχυρισμό που δεν προτάθηκε στο πρωτοβάθμιο αλλά και στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο και συγκεκριμένα ένσταση του αναιρεσίβλητου περί μηδενικής συμβολής αυτής (αναιρεσείουσας) στην επαύξηση της περιουσίας του, ενώ τέτοια ένσταση δεν είχε προταθεί απ’ αυτόν νόμιμα.

Επίσης, με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, επικαλούμενη παραβίαση του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση και την πλημμέλεια ότι, με το να δεχθεί ως ορισμένο και νόμιμο τον ισχυρισμό του εναγομένου περί μηδενικής συμβολής αυτής στην επαύξηση της περιουσίας ερμήνευσε και εφάρμοσε εσφαλμένα τη διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ, διότι αρκέσθηκε (για την εφαρμογή της) σε στοιχεία λιγότερα απ’ όσα απαιτούνται.

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, της έφεσης του αναιρεσίβλητου κατά της πρωτόδικης απόφασης και των εγγράφων προτάσεων αυτού στο πρωτοβάθμιο και δευτεροβάθμιο δικαστήριο προκύπτουν τα εξής: Επί αγωγής της ήδη αναιρεσείουσας κατά του ήδη αναιρεσίβλητου περί συμμετοχής αυτής κατά ποσοστό 1/2 και επικουρικά κατά το ποσοστό του νομίμου τεκμηρίου (1/3) στην επαύξηση της περιουσίας του τελευταίου κατά τη διάρκεια του γάμου τους, ο αναιρεσίβλητος με τις (παραδεκτά επισκοπούμενες κατ’ άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προτάσεις του ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, ισχυρίστηκε ότι η αναιρεσείουσα ουδόλως συνέβαλε στην επαύξηση της περιουσίας του, η αύξηση της οποίας προήλθε αποκλειστικά από τη δική του συμβολή.

Για τη θεμελίωση του ισχυρισμού του αυτού, που κατά τα προαναφερόμενα συνιστά ένσταση περί μηδενικής συμβολής, αναφερόμενος στους αντίστοιχους τρόπους συμβολής της αγωγής, επικαλέσθηκε, όπως από το σύνολο των προτάσεών του συνάγεται, ότι: α) Ήταν αδύνατο να αποτιμάται η παροχή των υπηρεσιών της ενάγουσας στις ξενοδοχειακές του επιχειρήσεις επί 24ώρου βάσεως από 1.5.1982 έως 30.9.2000 σε 504.000 ευρώ (18 έτη Χ 14 μισθούς το έτος Χ 2000 ευρώ ο μισθός), διότι η τουριστική περίοδος στη Νάξο είναι μόλις τεσσάρων μηνών, η δε παροχή εργασίας επί 24ώρου βάσεως αδύνατη.

β) Η προσφορά οικογενειακής στέγης από την ενάγουσα από 1.5.1982 έως τον Αύγουστο 1982 συνολικής αξίας κατά την αγωγή 265.000 ευρώ (265 μήνες Χ 1.000 ευρώ η μισθωτική αξία της στέγης) δεν ήταν εφικτή γιατί η παρασχεθείσα στέγη ανήκε στην κυριότητα τρίτου (του πατέρα της) και σε κάθε περίπτωση η μισθωτική της αξία ήταν μόνο 400 ευρώ το μήνα.

γ) Όλες τις δαπάνες για τη διατροφή αυτού και των τέκνων τους (αξίας κατά την αγωγή 156.000 ευρώ) κατέβαλε αποκλειστικά αυτός, αφού σιτιζόταν στα ξενοδοχεία του, ενώ τη φροντίδα φύλαξης των τέκνων τους (αξίας κατά την αγωγή 78.000 ευρώ) εκτελούσαν με εντολή του γυναίκες εργαζόμενες στα ξενοδοχεία του, σε κάθε δε περίπτωση η αναιρεσείουσα ουδόλως συνέβαλε στην επαύξηση της περιουσίας του, διότι η όποια συμβολή της δεν υπερβαίνει την προβλεπόμενη από το άρθρο 1389 ΑΚ συνεισφορά της στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών τους.

Η ένσταση αυτή είναι πλήρως ορισμένη και περιέχει όλα τα αξιούμενα από το νόμο (άρθρο 1400 ΑΚ) στοιχεία, αφού -έστω και χωρίς τη χρήση πανηγυρικών εκφράσεων- σαφώς γίνεται αναφορά ότι στις μεν δύο πρώτες περιπτώσεις η ενάγουσα δεν μπορούσε εκ των πραγμάτων να έχει τις προβαλλόμενες με την αγωγή συμβολές, στη δε τρίτη ότι δεν ήθελε να συμβάλει (αφού τη διατροφή και τη φύλαξη εξασφάλιζε ο εναγόμενος), καθώς και ότι η επαύξηση της περιουσίας οφείλεται εν τέλει μόνο σ’ αυτόν.

Τον ίδιο ισχυρισμό επανέφερε στο Εφετείο με λόγο εφέσεως, αλλά και με τις προτάσεις του κατά το άρθρο 240 ΚΠολΔ. Το Εφετείο, ορθά ερμηνεύοντας και εφαρμόζοντας το άρθρο 1400 ΑΚ, εκτίμησε τον ισχυρισμό αυτό ως ένσταση περί ανυπαρξίας συμβολής της ενάγουσας και στη συνέχεια, κρίνοντας ότι εμπεριέχεται σ’ αυτόν κατά νομική και λογική αναγκαιότητα και ισχυρισμός του εναγομένου περί συμβολής της ενάγουσας κάτω του 1/3 στην επαύξηση της περιουσίας του, δεδομένου ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι λιγότερο επωφελής για τον εναγόμενο από εκείνον της μηδενικής συμβολής, αναγνώρισε ότι ο εναγόμενος και ήδη αναιρεσίβλητος οφείλει να καταβάλει στην ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα το ποσό των 54.940 ευρώ που αντιστοιχεί σε ποσοστό συμβολής κατώτερο του νόμιμου τεκμηρίου του 1/3.

Έτσι που έκρινε το δικαστήριο, αφενός δέχθηκε πράγματα που προτάθηκαν νόμιμα και αφετέρου για το σχηματισμό της περί νομικής επάρκειας της ανωτέρω ενστάσεως κρίσης του δεν αρκέσθηκε σε λιγότερα από όσα απαιτεί ο νόμος προς θεμελίωση του δικαιώματος στοιχεία. Γι’ αυτό, σύμφωνα άλλωστε και με τις προπαρατιθέμενες αιτιολογίες, και οι δύο ως άνω λόγοι αναιρέσεως είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν. 3.- Κατόπιν τούτων, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου που παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις σε βάρος της αναιρεσείουσας λόγω της ήττας της, όπως στο ειδικότερα διατακτικό αναφέρεται (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ).

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση της αίτησης αναιρέσεως παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 8.2.2013 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθ. 267/2011 απόφασης του Εφετείου Αιγαίου.

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος, για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναιρέσεως, παραβόλου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 16 Ιουνίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ