1034/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1034 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1034/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Μαρία Χυτήρογλου και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Μαρτίου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΑΕΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θεόδωρο Ξιφαρά με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: M. (Μ.) A. (Α.) του D. (Ν.), κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Λάμπρο Ντουματσά, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-9-2012 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2323/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5003/2014 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30-9-2014 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 11-3-2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 εδ. β' και 914 ΑΚ συνάγεται ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓπΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Εξάλλου, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 38 παράγραφος 4 εδ. α' και ε' του Ν. 2696/1999 οι πεζοί προκειμένου να διασχίσουν το οδόστρωμα υποχρεούνται, α) αν υπάρχουν στο οδόστρωμα διαβάσεις πεζών, να τις χρησιμοποιούν, ε) αν δεν υπάρχουν στο οδόστρωμα διαβάσεις πεζών, να μην κατεβαίνουν σ' αυτό αν δεν βεβαιωθούν ότι δεν θα παρεμποδίσουν την κυκλοφορία των οχημάτων, στη συνέχεια δε να διασχίζουν το οδόστρωμα κάθετα προς τον άξονά του.

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν παραβιάστηκε κανόνας δικαίου ή τα διδάγματα της κοινής πείρας και εφόσον αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ' αυτούς, ενώ κατά τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου η απόφαση στερείται νόμιμης βάσης και έτσι ιδρύεται ο από τη διάταξη αυτή προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης και όταν έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υπό την έννοια ότι στο αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν εκτίθενται με σαφήνεια και πληρότητα εκείνα τα πραγματικά γεγονότα, που είναι αναγκαία, για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα δικαίου.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε, ανελέγκτως, ως προκύψαντα από τις αποδείξεις τα παρακάτω κρίσιμα για την υπόθεση πραγματικά περιστατικά ως προς την υπαιτιότητα του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, ασφαλισμένου για την έναντι τρίτων αστική του ευθύνη από την κυκλοφορία του στην δεύτερη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία και ήδη αναιρεσείουσα και του παθόντος ενάγοντος πεζού και ήδη αναιρεσιβλήτου: "...

Στις 14/6/ 2010, περί ώρα 13.25 ο πρώτος εναγόμενος οδηγώντας την υπ' αριθ. κυκλ. XTA ... δίκυκλη μοτοσικλέτα, μάρκας KAWASAKI, κυβισμού 748 c.c., η οποία ήταν ασφαλισμένη για τις προς τρίτους ζημίες και σωματικές βλάβες στην εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία, χωρίς να διαθέτει την απαιτούμενη κατά νόμο άδεια ικανότητας οδηγού, κινείτο επί της Λεωφόρου Αθηνών με κατεύθυνση προς Αθήνα, στα αριστερά της αριστερής εκ των τεσσάρων λωρίδας κυκλοφορίας κοντά στη διαχωριστική νησίδα έχοντας ιδιαίτερα αυξημένη ταχύτητα και πλησίαζε στο αριθμ. 105 της άνω οδού ...

Ο ενάγων μετά από συναλλαγή, που είχε διεκπεραιώσει σε κατάστημα της Εθνικής Τράπεζας επί του αντίθετου ρεύματος κυκλοφορίας (προς Αιγάλεω) αφού διέσχισε το ρεύμα της ως άνω οδού προς Αιγάλεω έφθασε στην ως άνω διαχωριστική λωρίδα προκειμένου να διασχίσει κάθετα το οδόστρωμα της ως άνω οδού στην οποία κινείτο η ως άνω μοτοσικλέτα.

Προς τούτο κατήλθε επί του οδοστρώματος κοντά στην ως άνω διαχωριστική νησίδα και ανέμενε να διέλθουν τα διερχόμενα οχήματα. Όταν ο πρώτος εναγόμενος έφθασε στο ως άνω σημείο διασχίζοντας την αριστερή λωρίδα κοντά στη διαχωριστική νησίδα με αυξημένη ταχύτητα και δη πέραν της επιβαλλόμενης από τις συνθήκες και επιτρεπομένης από το όριο ταχύτητας χτύπησε με την αριστερή πλευρά του τιμονιού της μοτοσικλέτας το σώμα του ενάγοντος που βρισκόταν στο οδόστρωμα κοντά στη διαχωριστική νησίδα, με αποτέλεσμα να χάσει ο οδηγός αυτής τον έλεγχό της και να συρθεί η ως άνω μοτοσικλέτα στο οδόστρωμα χωρίς τους επιβάτες της σχηματίζοντας αποξέσεις επί του οδοστρώματος μήκους 16,40 μέτρων.

Ως εκ της σφοδρότητας του χτυπήματος, ο ενάγων εκτινάχθηκε επί της παρακείμενης διαχωριστικής νησίδας, το δε χτύπημα από τη εν κινήσει μηχανή (η οποία, χωρίς τους επιβάτες, ζυγίζει 203 κιλά), του προκάλεσε κατάγματα στη λεκάνη και ανοιχτά τραύματα στην περιοχή της κοιλιάς... Υπό τις προαναφερόμενες περιστάσεις τόσο ο πρώτος εναγόμενος, οδηγός της μοτοσικλέτας όσο και ο πεζός ήταν συνυπαίτιοι στην πρόκληση του ιδίου εν λόγω ατυχήματος, κατά ποσοστό εβδομήντα (70%) και τριάντα τοις εκατό (30%) αντίστοιχα, καθόσον, από έλλειψη της προσοχής, την οποία όφειλαν - ο πρώτος από αυτούς στα πλαίσια της οδήγησης - και συμπεριφερόμενοι κατά τρόπο αντίθετο από εκείνο που επιβαλλόταν από τις περιστάσεις (βλ.

και ΑΠ 477/2001 ΕλλΔνη 43.383, ΑΠ 889/2000 ΕλλΔνη 42.386) και από το καθήκον τους να αποφεύγουν συμπεριφορά που ήταν ενδεχόμενο, μεταξύ άλλων και αντιστοίχως για καθέναν από αυτούς, να εκθέσει σε κίνδυνο πρόσωπα ή να παρεμβάλει εμπόδια στην κυκλοφορία, ο μεν πρώτος (οδηγός) οδηγούσε το πιο πάνω όχημα, χωρίς σύνεση και χωρίς να έχει διαρκώς τεταμένη την προσοχή του, με αποτέλεσμα να μην αντιληφθεί έγκαιρα τον ως άνω πεζό (άρθρ. 12 παρ. 1 Κ.Ο.Κ.) είχε αναπτύξει υπερβολική ταχύτητα πέραν της επιβαλλόμενης από τις συνθήκες και επιτρεπομένης από το όριο (άρθρ. 19 παρ. 1, 2 Κ.Ο.Κ.) και δεν κινείτο στη μέση της λωρίδας κυκλοφορίας (άρθρο 16 παρ. 1 ΚΟΚ) αλλά κινείτο κοντά στη διαχωριστική νησίδα, ο δε ενάγων, κατήλθε στο οδόστρωμα σε σημείο που δεν υπήρχε διάβαση πεζών και φωτεινοί σηματοδότες, με αποτέλεσμα να μη γίνεται έγκαιρα αντιληπτός και παρεμβλήθη στην κυκλοφορία των οχημάτων και δη της ως άνω μοτοσικλέτας (άρθρ. 38 παρ. 4 Κ.Ο.Κ.).

Επομένως το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που με την εκκαλούμενη έκρινε ότι αποκλειστικός υπαίτιος του ως άνω ατυχήματος ήταν ο πρώτος εναγόμενος έσφαλε ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων γενομένου δεκτού του σχετικού λόγου εφέσεως της εκκαλούσας - εναγομένης ως ουσία βάσιμου ... . Το από την παραπάνω παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του πρώτου εναγόμενου, επελθόν ζημιογόνο αποτέλεσμα, προξένησε και μη περιουσιακή ζημία στα έννομα αγαθά του ως άνω παθόντος.

Συγκεκριμένα ο ως άνω σοβαρός τραυματισμός του, η νοσηλεία του επί μακρόν στο νοσοκομείο και δη σε εντατική μονάδα, n ανάγκη χειρουργικών επεμβάσεων, η ενασχόλησή του με ιατρούς -νοσοκομεία ιατρικές εξετάσεις και θεραπείες, τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει ως εκ του ένδικου τραυματισμού του, δημιούργησαν στον ψυχικό κόσμο του έντονα συναισθήματα λύπης, φόβου, απαισιοδοξίας και απογοητεύσεως.

Για να επέλθει μια εξισορρόπηση στην δημιουργηθείσα εξ αυτού του λόγου δυσμενή κατάσταση και να του δοθεί η ευχέρεια να την ξεπεράσει, πρέπει να του επιδικασθεί χρηματική ικανοποίηση. Το δικαστήριο λαμβάνοντας υπόψη τον βαθμό πταίσματος του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, το είδος, την ένταση και την έκταση της σωματικής βλάβης του ενάγοντος, τη διάρκεια της νοσηλείας του, την ως άνω εξέλιξη της υγείας του, την ηλικία του παθόντος, την περιουσιακή κατάσταση των φυσικών προσώπων εκτός της ασφαλιστικής εταιρείας, (της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική) την μεγάλη ένταση του ψυχικού άλγους του παθόντος και τις σοβαρές απώλειες στον συναισθηματικό του κόσμο (Φίλιος Ενοχ.

Δικ. Σελ. 686, Εφ. Αθ. 48/1983 Δνη 24.507) κρίνει ότι η χρηματική ικανοποίηση που πρέπει να του επιδικασθεί ανέρχεται σε 60.000 ευρώ. Επομένως το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που με την εκκαλούμενη απόφασή του επιδίκασε στον ως άνω ενάγοντα ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το μεγαλύτερο ποσό των 70.000 ευρώ, εσφαλμένα στάθμισε τα κατά νόμο και ως εκ τούτου πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτός ο σχετικός λόγος της έφεσης της εκκαλούσας - εναγόμενης ως ουσιαστικά βάσιμος ...".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε την έφεση της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, που είχε κρίνει αποκλειστικά υπαίτιο τον πρώτο εναγόμενο - οδηγό της ζημιογόνου δίκυκλης μοτοσυκλέτας, δέχθηκε ότι υπήρξε συνυπαιτιότητα του οδηγού της ζημιογόνου μοτοσυκλέτας κατά ποσοστό 70% και του παθόντος πεζού και ήδη αναιρεσιβλήτου κατά ποσοστό 30% κατά παραδοχή της νομίμως υποβληθείσας ένστασης κατά το άρθρο 300 ΑΚ.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως τις διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, που εφάρμοσε, ούτε με παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας και ειδικότερα τις διατάξεις των άρθρων 12 παρ. 1, 19 παρ. 1 και 2, 16 παρ. 1 και 38 παρ. 4 του ΚΟΚ, αφού την μεν υπαιτιότητα του οδηγού της ζημιογόνου δίκυκλης μοτοσυκλέτας την εντοπίζει στην παράλειψη αυτού να οδηγεί με σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή, να αναπτύσσει υπερβολική ταχύτητα πέραν της επιβαλλόμενης από τις περιστάσεις και επιτρεπομένης των 50 χλμ/ώρα και να οδηγεί στο άκρο αριστερό τμήμα της αριστερής λωρίδας κυκλοφορίας, στον δε ενάγοντα παθόντα πεζό και ήδη αναιρεσίβλητο στην παράλειψη αυτού να κατέλθει στο οδόστρωμα πριν λάβει υπόψη του την απόσταση και την ταχύτητα των οχημάτων, μεταξύ των οποίων και της ως άνω ζημιογόνου δίκυκλης μοτοσυκλέτας, τα οποία πλησίαζαν, εφόσον στην κρινόμενη υπόθεση πρόκειται για διάβαση, που η κυκλοφορία τόσο των πεζών όσο και των οχημάτων δεν ρυθμίζεται με φωτεινούς σηματοδότες.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναίρεσης κατά το πρώτο τμήμα με στοιχείο Α με το οποίο αποδίδεται η πλημμέλεια του αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι αβάσιμος. Παράλληλα το Εφετείο δεν παραβίασε ούτε εκ πλαγίου τις αναφερόμενες στην μείζονα σκέψη διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, αφού διέλαβε στην απόφασή του για την κατάφαση της συνυπαιτιότητας του οδηγού της ζημιογόνου δίκυκλης μοτοσυκλέτας και του παθόντος πεζού πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες.

Ειδικότερα, αναπτύσσονται με πληρότητα οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έλαβε χώρα το ατύχημα, η θέση του παθόντος πεζού στο οδόστρωμα καθώς και το σημείο, που έγινε η πρόσκρουση της δίκυκλης μοτοσυκλέτας στο σώμα του πεζού και αναφέρονται με σαφήνεια τα στοιχεία, από τα οποία το Δικαστήριο οδηγήθηκε στο συμπέρασμα για το ζήτημα της υπαιτιότητας.

Επομένως ο δεύτερος λόγος αναίρεσης με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια είναι αβάσιμος.

Με το δεύτερο με στοιχείο Β τμήμα του πρώτου λόγου αναίρεσης προσάπτεται στην προσβαλλόμενη η πλημμέλεια του αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για παράβαση του άρθρου 25 του Συντάγματος αναφορικά με το εύλογο μέτρο της επιδικασθείσας στον παθόντα ενάγοντα και ήδη αναιρεσίβλητο χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης που ανέρχεται στο ποσό των 60.000 ευρώ. Ο λόγος αυτός ως προς το ανωτέρω τμήμα είναι απαράδεκτος, διότι ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως αφέθηκε στην εύλογη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, η οποία δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο ούτε από άποψη παραβιάσεως ή μη της αρχής της αναλογικότητας, που εισάγεται ως νομικός κανόνας με την διάταξη του άρθρου 25 του Συντάγματος (ΑΠ 448/2013, ΑΠ 552/2012).

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθεί στο σύνολό της, να διαταχθεί η εισαγωγή του καταβληθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο κατ' άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό διαλαμβανόμενα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-9-2014 αίτηση για αναίρεση της υπ. αριθμ. 5003/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την εισαγωγή του καταβληθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε χίλια εκατό (1.100) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Ιουλίου 2015.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ