Supreme Court annuls lower court ruling for failing to hold municipality liable for unauthorized use of public beach property.

Απόφαση 1029 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1029/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Γεωργίου Καλαμίδα, ως αρχαιοτέρου μέλους της συνθέσεως), Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα, και Γεώργιο Χρυσικό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16ης Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο εκπροσωπείται νόμιμα από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου, τον οποίο εκπροσώπησε ο Ευθύμιος Τσάκας, Πάρεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ .

Του αναιρεσιβλήτου: ... κατοίκου ...., ο οποίος δεν παραστάθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30 Σεπτεμβρίου 1999 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 65/2002 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 210/2004 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 20 Αυγούστου 2007 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Διονύσιος Γιαννακόπουλος, ανέγνωσε την από 3 Φεβρουαρίου 2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του ενός και μοναδικού λόγου αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από τη με αριθμό ... έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Ρόδου ..., κυρωμένο αντίγραφο της από 20.8.'07 αιτήσεως αναιρέσεως, μαζί με την κάτω από αυτή πράξη προσδιορισμού δικασίμου για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσας και κλήση προς συζήτηση, επιδόθηκε, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, νόμιμα και εμπρόθεσμα στον αναιρεσίβλητο, ο οποίος δεν εμφανίσθηκε κατά τη πιο πάνω δικάσιμο, κατά την οποίαν εκφωνήθηκε η υπόθεση από το πινάκιο στη σειρά της.

Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως, παρά τη την απουσία του αναιρεσίβλητου, σύμφωνα με το άρθρο 576§2 Κ.Πολ.Δ. Από το άρθρο 574 ΑΚ προκύπτει, ότι, κατά κανόνα, κάθε μίσθωση είναι έγκυρη, έστω και αν το μίσθιο είναι αλλότριο, δηλ. δεν ανήκει κατά κυριότητα στον εκμισθωτή κατά το χρόνο της σύναψής της, διότι η σχέση είναι ενοχική και όχι εμπράγματη και επομένως η κυριότητα δεν είναι στοιχείο κρίσιμο του κύρους της.

Από τη διάταξη, όμως, του άρθρου 2 παρ. 1 του α.ν. 1539/1938 "περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων", κατά την οποία "επί των δημοσίων κτημάτων εν γένει νομεύς θεωρείται το Δημόσιο, έστω και αν ουδεμίαν ενήργησεν επ' αυτών πράξιν νομής...", σε συνδυασμό προς το άρθρο 23 παρ. 3 του ίδιου νόμου, προκύπτει, ότι, κατ' εξαίρεση του ανωτέρω κανόνα, η μίσθωση δημοσίου κτήματος είναι άκυρη (αρθρ. 180 ΑΚ), όταν συναφθεί από τρίτο μη κύριο και όχι το Δημόσιο.

Από την έγκυρη δε ή άκυρη πιο πάνω μίσθωση αλλότριου δεν θίγονται τα δικαιώματα του κυρίου επί του ακινήτου, που απορρέουν από την κυριότητα ή νομή του και μπορεί ο κύριος, και ειδικότερα το Δημόσιο, να επιδιώξει την απόδοσή του, ασκώντας είτε τη διεκδικητική αγωγή, είτε την αγωγή περί νομής, είτε να ζητήσει τον καθορισμό αποζημιώσεως χρήσεως εις βάρος των κατόχων, κατά το άρθρο 7 παρ. 3 του αν. 1539/1938. (Α.Π. 1327/2000, 301/1963).

Περαιτέρω κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 περ. α' του Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται και επί αναιρέσεων κατά αποφάσεων των Πολυμελών Πρωτοδικείων, που δικάσαν ως Εφετεία (άρθρο 566 Κ.Πολ.Δ.), αναίρεση επιτρέπεται και αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή, αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολομ.

Α.Π. 36/1988, Α.Π. 1399/2005). Εξάλλου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 115 του από 11/12-111929 π.δ. "Περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", ως τούτο αντικατεστάθη δια του αρθρ. 5 του ν. 5895/1993 και το τελευταίον ετροποποιήθη και συνεπληρώθη υπό του άρθρου 20 του α.ν. 1540/1938, αρθρ. 10 του α.ν. 1919/1939, αρθρ. 2 του α.ν. 1925/1951, κυρωθέντος υπό του ν. 2113/1952 και αντικατεστάθη η παρ. 2 του αρθρ. 2 του α.ν. 1925/1951 υπό της παρ. 4 του αρθρ. 5 του α.ν. 263/1968, εις βάρος των οπωσδήποτε, άνευ συμβατικής σχέσεως, καρπουμένων ή ποιούμενων χρήσιν δημοσίων κτημάτων ή τοιούτων, ων την νομή ή την χρήσιν έχει δια συμβάσεως οιασδήποτε το Δημόσιον ή η ΔΔΚ, βεβαιούται αποζημίωσις, δι'ό χρονικόν διάστημα εποιήσαντο χρήσιν, οριζόμενη, μετά το β.δ. 619 της 13/27-7-1965, υπό του αρμοδίου οικονομικού εφόρου δια πρωτοκόλλου, όπερ κοινοποιείται εις τον καρπούμενον ή χρησιμοποιούντα το ακίνητο.

Από τη διάταξη αυτή συνάγεται, ότι, το πρωτόκολλο καθορισμού αποζημιώσεως εκδίδεται οπωσδήποτε σε βάρος του πράγματι κατόχου, ο οποίος ποιείται χρήση του ακινήτου και καρπούται αυτό. Έτσι, όταν το αυθαιρέτως κατεχόμενο ακίνητο του Δημοσίου χρησιμοποιείται όχι αυτοπροσώπως από τον αυθαιρέτως καταλαβόντα, αλλά δι' εκμισθώσεως αυτού προς τρίτον, το πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης εκδίδεται σε βάρος αμφοτέρων, δηλαδή τόσον κατά του εκμισθωτή, όσον και κατά του μισθωτή, ευθυνόμενων εις ολόκληρον, κατ' άρθρο 926 ΑΚ, για την αποκατάσταση της εκ της αυθαιρέτου κατοχής δημοσίου κτήματος ζημίας του Δημοσίου κατά τις περί αδικοπραξιών διατάξεις (ΑΚ 914), κριθείσης αυθαίρετης κατάληψης (ΑΠ 301/63).

Σε περίπτωση εκμίσθωσης του αυθαιρέτως καταληφθέντος δημοσίου κτήματος, ο μισθωτής ευρίσκεται στην κατοχή του ακινήτου επ' ονόματι του εκμισθωτή, εγκατασταθείς υπ' αυτού στην κατοχή του ακινήτου και ευθύνεται ως ποιούμενος χρήσιν του ακινήτου και καρπούμενος αυτό χωρίς συμβατική σχέση με το Δημόσιο.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Εφετείο, κατά την ανέλεγκτη εκ των αποδείξεων κρίση του, δέχθηκε τα εξής: Με το βδ 470/1970 (ΦΕΚ 153/17-7-70, τ. Α) χαρακτηρίστηκε ως τουριστικό δημόσιο κτήμα η έκταση του Δημοσίου στην περιοχή ... με τον μπροστά από αυτήν αιγιαλό, συνολικής έκτασης 275.000 τ.μ. περίπου, του οποίου η διοίκηση και διαχείριση ανατέθηκε με την 82648/8-10-70 κοινή απόφαση των Υπουργών Συντονισμού και Οικονομικών (ΦΕΚ 738/21-10-70 τ.

Β) στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (EOT). Στην συνέχεια, με την από 6-1-86 σύμβαση, που συνήφθη μεταξύ του EOT και της τότε Κοινότητας - νυν Δήμου - ... παραχωρήθηκε στον τελευταίο, χωρίς αντάλλαγμα, η χρήση του προαναφερόμενου κοινόχρηστου χώρου, ήτοι της παραλίας ... προκειμένου αυτός να προβεί στην αξιοποίηση και ανάπτυξη της παραπάνω περιοχής, η οποία, όμως, ανακλήθηκε με την υπ' αριθμ. ...

κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Τουρισμού, Οικονομικών και Εσωτερικών για τους λόγους, που σε αυτή αναφέρονται. Περαιτέρω, δυνάμει της υπ' αριθμ. ... απόφασης του Υπουργού Οικονομικών, παραχωρήθηκε η απλή χρήση αιγιαλού και παραλίας για τρία χρόνια, ήτοι για τα έτη 1999 έως και 2001 στους ΟΤΑ Α βαθμού Νομού Δωδεκανήσου για την τοποθέτηση ομπρελών, ξαπλωστρών, τροχήλατων καντινών, θαλασσίων μέσων αναψυχής και τραπεζοκαθισμάτων, σύμφωνα πάντοτε με τις περί δημοσίων κτημάτων διατάξεις και με την προϋπόθεση να μην αναιρείται ο κοινόχρηστος χαρακτήρας τους.

Σύμφωνα δε με το άρθρο 4 της, ως άνω, απόφασης η παραχώρηση του δικαιώματος απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας θα γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 60 του διατάγματος 11/12-11-29 παρ. 1 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", κατόπιν δημοπρασίας. Με το υπ' αριθμ.... απόσπασμα πρακτικού συνεδρίασης της Δημαρχιακής Επιτροπής του Δήμου ...

και στο πλαίσιο της προαναφερόμενης υπ' αριθμ. ... απόφασης του Υπουργού Οικονομικών αποφασίστηκε με την υπ' αριθμ. ... απόφαση ο διαχωρισμός της παραλίας ...σε συγκεκριμένα τμήματα εκμετάλλευσης, μεταξύ των οποίων ορίστηκε και μία θέση για την τοποθέτηση υδροτσουλήθρας στην ήδη υπάρχουσα κατάστασή της (βλ.

το από 10-3-99 απόσπασμα πρακτικού της Δημαρχιακής Επιτροπής του Δήμου ...). Περαιτέρω, καθορίστηκαν οι όροι δημοπρασίας για την εκμίσθωση των παραπάνω τμημάτων εκμετάλλευσης και εξαιρέθηκαν της δημοπρασίας αυτής οι καθορισμένες από το Λιμεναρχείο θέσεις για την τοποθέτηση κανό και ταχύπλοων σκαφών, που σύμφωνα με το άρθρο 2 της, ως άνω, υπουργικής απόφασης η άδειά τους θα χορηγείται από το οικείο Λιμεναρχείο.

Στις 14-4-99 διενεργήθηκε δημοπρασία, στην οποία συμμετείχε ο εφεσίβλητος αποδεχόμενος τους όρους της παραπάνω απόφασης, πλειοδότησε στην εκμίσθωση του τμήματος για θέση υδροτσουλήθρας στην ήδη υπάρχουσα εγκατάστασή της και συνετάγη το από 26-4-99 μισθωτήριο συμβόλαιο μεταξύ του Δήμου ... και του εφεσίβλητου, στο οποίο ο πρώτος από τους συμβαλλόμενους Δήμος ...

ως εκμισθωτής παραχώρησε στον δεύτερο των συμβαλλομένων ως μισθωτή την χρήση του παραπάνω τμήματος για την τουριστική περίοδο 1999 αντί μηνιαίου μισθώματος 350.000 δραχμών, το οποίο θα κατέβαλλε ο μισθωτής στο Δημόσιο Ταμείο, σύμφωνα με τους όρους του ως άνω μισθωτηρίου συμβολαίου".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, επικυρώνοντας απόφαση του Ειρηνοδικείου Ρόδου, δεν δέχθηκε ευθύνη του αναιρεσιβλήτου ως κατόχου για αποζημίωση, ένεκα αυθαίρετης χρήσης και κατάληψης κοινόχρηστου χώρου, όπως είναι η παραλία και ο αιγιαλός και επεκύρωσε την πρωτόδικη απόφαση που δέχθηκε τα ίδια και ακύρωσε το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο αποζημιώσεως, λόγω αυθαιρέτου χρήσεως δημοσίου κτήματος, ενώ αναγνώρισε τέτοια ευθύνη μόνο στο Δήμο .... Έτσι, όμως, παραβίασε τις προαναφερθείσες ουσιαστικές διατάξεις και άρα υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ και συνεπώς ο ένας και μοναδικός λόγος αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος και να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, παραπεμφθεί δε η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο, όμως, από δικαστές άλλους από εκείνους, που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580§3 Κ.Πολ.Δ.). Η δικαστική δαπάνη που περιορίζεται κατά το άρθρο 22 ν. 3693/'57, επιβαρύνει τον ηττηθέντα αναιρεσίβλητο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 210/2004 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί, όμως, από άλλους δικαστές. Και,

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος την οποία καθορίζει σε τριακόσια πενήντα (350) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Μαρτίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 29 Απριλίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ