1027/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1027 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1027/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Δημήτριο Πατινίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 3 Μαρτίου 2008, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειόντων : 1. Της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Ελληνικός Νηογνώμων Α.Ε.", που εδρεύει στον Πειραιά νομίμως εκπροσωπούμενης, 2. ........., μέλους της Διευθύνουσας Επιτροπής του Ελληνικού Νηογνώμονα και 3. ........., Επιθεωρητή του Ελληνικού Νηογνώμονα, τους οποίους εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος τους Γρηγόριος Τιμαγένης.

Των αναιρεσιβλήτων : 1. ....., 2. ......, 3. ......, 4. ....., 5. ......, οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, 6. Του εδρεύοντος στο Λονδίνο και στη διεύθυνση και έδρα των Lloyd's of London (Λλόυδ'ς Λονδίνου) Συνδικάτου (Ενώσεως) με αριθμό ..... και σχετικό αριθμό Μέλους Αντασφαλιστών της Ασφαλιστικής εταιρείας .......

και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 23,256%, 7. Του εδρεύοντος στο Λονδίνο και στη διεύθυνση και έδρα των Lloyd's of London (Λλόυδ'ς Λονδίνου) Συνδικάτου (Ενώσεως) με αριθμό ...... και σχετικό αριθμό Μέλους Αντασφαλιστών της Ασφαλιστικής εταιρείας ...... και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 23,256%, 8.

Του εδρεύοντος στο Λονδίνο και στη διεύθυνση και έδρα των Lloyd's of London (Λλόυδ'ς Λονδίνου) Συνδικάτου (Ενώσεως) με αριθμό ..... και σχετικό αριθμό Μέλους Αντασφαλιστών της Ασφαλιστικής εταιρείας ....... και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 13,954%, νομίμως εκπροσωπουμένου, 9. Του εδρεύοντος στο Λονδίνο και στη διεύθυνση και έδρα των Lloyd's of London (Λλόυδ'ς Λονδίνου) Συνδικάτου (Ενώσεως) με αριθμό με αριθμό .....

και σχετικό αριθμό Μέλους Αντασφαλιστών της Ασφαλιστικής εταιρείας ...... και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 13,954%, νομίμως εκπροσωπουμένου, 10. Της εδρεύουσας στο Λονδίνο με σχετικό αριθμό Αντασφαλιστή ...... ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ".......Limited" και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 18,604% και 11.

Του εδρεύοντος στο Λονδίνο και στη διεύθυνση και έδρα των Lloyd's of London (Λλόυδ'ς Λονδίνου) Συνδικάτου (Ενώσεως) με αριθμό ..... και σχετικό αριθμό Μέλους Αντασφαλιστού της Ασφαλιστικής εταιρείας ....... και ποσοστό συμμετοχής στην κάλυψη ασφαλιστικού κινδύνου κατά 6,976%, νομίμως εκπροσωπουμένου, τους οποίους εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος τους Κίμων Βορίδης.

Στο σημείο αυτό ο πληρεξούσιος δικηγόρος των αναιρεσειόντων δήλωσε ότι παραιτείται του δικογράφου της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τους απόντες 1ο ,2η , 3η,4η και 5η αναιρεσίβλητους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 06.12.2001 αγωγή των πέντε πρώτων ήδη αναιρεσιβλήτων και την υπ' αριθμ 9673/25.11.2002 προσεπίκληση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 3346/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 1218/2005 του Εφετείου Πειραιώς (Ναυτικό Τμήμα). Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 15.05.2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης ανέγνωσε την από 15.03.2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Παπαηλιού, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης ως προς τους πρώτο έως και πέμπτη των αναιρεσιβλήτων και να γίνει δεκτή ως προς τον έκτο έως και ενδέκατο αυτών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Με καταχωρισθείσα στα πρακτικά προφορική δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, οι αναιρεσείοντες παραιτήθηκαν από το δικόγραφο της ένδικης αναιρέσεως έναντι μόνο των πέντε πρώτων εκ των αναιρεσιβλήτων. Συμφώνως έτσι προς τις διατάξεις των άρθρων 294 εδ. α', 295 παρ. ια', 297, 299 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ, η αίτηση αναιρέσεως θεωρείται ως μη ασκηθείσα έναντι των εν λόγω αναιρεσιβλήτων.

ΙΙ.- Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 68, 556 παρ. 2, 562 παρ. 2, 570 παρ. παρ. 1-2, 577, 579 και 581 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι δεν είναι παραδεκτή στην αναιρετική δίκη η, προς απόκρουση της αιτήσεως αναιρέσεως και των λόγων της, προβολή καταλυτικών του αγωγικού δικαιώματος ενστάσεων, ούτε με τη δικαιολογία της εκλείψεως του εννόμου συμφέροντος του αναιρεσείοντος. Αντίθετη εκδοχή θα μετέβαλλε τον 'Αρειο Πάγο σε δικαστήριο ουσίας τρίτου βαθμού, γεγονός που δεν εναρμονίζεται με το ισχύον νομοθετικό καθεστώς (βλ. σχετ. άρθρα 561 παρ. 1, 562 παρ. 2 και 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Εν προκειμένω, με τις εμπροθέσμως κατατεθείσες προτάσεις τους, οι αναιρεσίβλητοι ισχυρίζονται ότι το προς άσκηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως έννομο συμφέρον των αναιρεσειόντων εξέλιπε, επειδή στους τρεις πρώτους εκ των κυρίως εναγόντων (τρεις πρώτους των αναιρεσιβλήτων) επιδικάσθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση, ως χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν από τον - εξαιτίας της αδικοπρακτικής συμπεριφοράς των αναιρεσειόντων (κυρίως εναγομένων)- επελθόντα θάνατο (δια πνιγμού) του συγγενούς αυτών (εναγόντων) ψ, τα ποσά των 26.714,61 ευρώ στους δύο πρώτους και των 14.333,09 ευρώ στην τρίτη από αυτούς, ήτοι συνολικώς ποσό μικρότερο εκείνου των 100.000 λιρών Αγγλίας (δηλ. 150.170 ευρώ), το οποίο με τις επίμαχες ασφαλιστικές συμβάσεις, είχε ορισθεί ως ανώτατο όριο απαλλαγής των αναιρεσιβλήτων (συνασφαλιστών) από την υποχρέωση καταβολής ασφαλίσματος στους αναιρεσείοντες (ασφαλισμένους). Ο ισχυρισμός αυτός, συνιστών (οψιγενή) ένσταση καταλυτική του αξιούμενου με την παρεμπίπτουσα αγωγή δικαιώματος των αναιρεσειόντων (παρεμπιπτόντως εναγόντων) προς είσπραξη ασφαλίσματος από τους αναιρεσιβλήτους (παρεμπιπτόντως εναγομένους), είναι, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, απαράδεκτος.

ΙΙΙ.- Από τις εφαρμοζόμενες εν προκειμένω διατάξεις των άρθρων 189 επ. ΕμπΝ (άρθρα 33 παρ. 4 και 34 ν. 2496/1997) σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 201 και 361 ΑΚ συνάγεται ότι, επί ασφαλίσεως της επαγγελματικής αστικής ευθύνης για ζημίες τρίτων, μπορεί εγκύρως να τεθεί στο ασφαλιστήριο η διαμορφωθείσα στο πλαίσιο της διεθνούς ασφαλιστικής πρακτικής στερεότυπη ρήτρα "claims made policy" (αξιώσεων που θα προβληθούν), σύμφωνα με την οποία αξιώσεις τρίτων (ζημιωθέντων) καλύπτονται ασφαλιστικώς μόνο εφόσον προβληθούν από αυτούς με οποιονδήποτε τρόπο κατά του ασφαλισμένου (ζημιώσαντος) και ανακοινωθούν από τον τελευταίο στον ασφαλιστή κατά την ουσιαστική διάρκεια της ασφαλιστικής συμβάσεως ή, κατά επιεικέστερη παραλλαγή αυτής της ρήτρας, μόνο εφόσον ο ασφαλισμένος, έστω και αν εντός της άνω περιόδου δεν προβλήθηκαν κατ' αυτού αξιώσεις τρίτων, ειδοποίησε εντός αυτής της περιόδου τον ασφαλιστή για το περιστατικό το οποίο θα μπορούσε να παράσχει έρεισμα σε αξιώσεις τρίτων κατά του ιδίου στο μέλλον.

Εξάλλου, ο κατά το άρθρο 559 αρ. ια' ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραβίαση των ερμηνευτικών κανόνων των δικαιοπραξιών ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας, ενώ διαπιστώνει ρητώς ή εμμέσως, κατά τη μη υποκείμενη σε αναιρετικό έλεγχο κρίση του, την ύπαρξη κενού ή ασάφειας στη δικαιοπραξία ως προς την έννοια της δηλώσεως βουλήσεως, παραλείπει ωστόσο να προσφύγει στις γενικές ερμηνευτικές αρχές των άρθρων 173 και 200 ΑΚ προς διακρίβωση του νοήματος της δηλώσεως βουλήσεως ή να παραθέσει στην απόφασή του τα πραγματικά εκείνα στοιχεία από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή αυτών των κανόνων.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο, σε σχέση με την προσεπίκληση και την ενωμένη σ' αυτή παρεμπίπτουσα αγωγή των αναιρεσειόντων κατά των παρόντων αναιρεσιβλήτων, δέχθηκε τα εξής : Με τα 808/76020008 και 808/76020009 ασφαλιστήρια έγγραφα καταρτίσθηκαν μεταξύ της πρώτης των αναιρεσειόντων (ημεδαπής ανώνυμης εταιρίας) και των παρόντων αναιρεσιβλήτων (αλλοδαπών συνδικάτων και εταιρίας) δύο ασφαλιστικές συμβάσεις, με τις οποίες οι αναιρεσίβλητοι ασφάλισαν την έναντι τρίτων επαγγελματική αστική ευθύνη των αναιρεσειόντων για την περίοδο από 19-2-1996 έως 19-2-1997 και ώρα 04.00' Μεγάλης Βρετανίας και για το ασφαλιστικό ποσό των 2.000.000 λιρών Αγγλίας (1.000.000 Χ 2) με απαλλαγή των πρώτων μέχρι το ποσό των 100.000 λιρών Αγγλίας.

Στο παράρτημα του πρώτου εκ των ασφαλιστηρίων περιλαμβάνετο η ακόλουθη ρήτρα : "Ρήτρα Αποζημίωσης. Οι ασφαλιστές συμφωνούν, με την επιφύλαξη των όρων, περιορισμών, εξαιρέσεων και προϋποθέσεων αυτού του ασφαλιστηρίου, να αποζημιώσουν τους ασφαλισμένους με όλα τα ποσά που ο ασφαλισμένος έχει νόμιμα υποχρεωθεί να πληρώσει ως ζημίες και έξοδα των θυμάτων ως αποτέλεσμα της αξίωσης ή αξιώσεων κατά των ασφαλισμένων που γνωστοποιούνται στους ασφαλιστές κατά τη διάρκεια της περιόδου ασφάλισης που αναφέρεται στο παράρτημα και πηγάζει από οποιοδήποτε αμελή πράξη, λάθος ή παράλειψη α) των ασφαλισμένων, β) κάθε εργαζομένου ή διευθυντή των ασφαλισμένων, γ) κάθε άλλου προσώπου, προσώπων, προσωπικής εταιρίας που ενεργεί στο όνομα των ασφαλισμένων σχετικά με την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων των ασφαλισμένων ως αυτές περιγράφονται στο παράρτημα".

Στο ίδιο παράρτημα έχει περιληφθεί η ακόλουθη αίρεση που πρέπει να πληρούται για τη θεμελίωση ευθύνης του ασφαλιστή, ήτοι "Προϋποθέσεις Γνωστοποίηση Αξιώσεων. Οι ασφαλισμένοι πρέπει να γνωστοποιούν άμεσα και εγγράφως στους ασφαλιστές κατά τη διάρκεια της περιόδου ασφαλίσεως κάθε αξίωση που στρέφεται κατά των ασφαλιστών ή την παραλαβή κοινοποίησης από κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο της πρόθεσής του να ασκήσει αξίωση κατά των ασφαλισμένων σχετικά με τα αποτελέσματα κάθε αμελούς πράξεως, λάθους ή παραλείψεως.....".

Σύμφωνα με το ασφαλιστήριο, συνεχίζει το εφετείο, αξίωση σημαίνει (ι) κάθε κλήση, κλήτευση ή άλλη αίτηση οποιασδήποτε περιγραφής ή ανταπαίτηση που στρέφεται εναντίον των ασφαλισμένων για κάθε αμελή πράξη, λάθος ή παράλειψη, (ιι) κάθε έγγραφη αναφορά εκ της οποίας προκύπτει αμελής πράξη, λάθος ή παράλειψη των ασφαλισμένων.

Από τις ρήτρες αυτές, όπως εν συνεχεία δέχθηκε το εφετείο, προκύπτει ότι το κρίσιμο ασφαλιστήριο είναι τύπου "Claims Made" (αξιώσεων που θα προβληθούν), και ως εκ τούτου ο ασφαλιστής ευθύνεται μόνο για αξιώσεις που η άσκησής τους κατά του ασφαλισμένου θα του γνωστοποιηθεί εντός της διάρκειας ισχύος της ασφαλιστικής συμβάσεως, ήτοι από 19-2-1996 έως 19-2-1997, παραπέμπει δε σχετικώς το εφετείο και στην κατάθεση του με επιμέλεια των αναιρεσιβλήτων εξετασθέντος σε άλλη συναφή δίκη μάρτυρα.......

Περαιτέρω, το εφετείο δέχθηκε ότι, σύμφωνα με τους όρους του ασφαλιστηρίου που ρητώς συμφωνήθηκαν ως προϋπόθεση παραγωγής της αξιώσεως του ασφαλισμένου κατά του ασφαλιστή αλλά και (σύμφωνα) με το είδος των επίμαχων ασφαλιστικών συμβάσεων ως επαγγελματικής αστικής ευθύνης, θεσπίζεται υποχρέωση του ασφαλισμένου για ανακοίνωση στον ασφαλιστή, εντός της ουσιαστικής διάρκειας της ασφαλίσεως, οποιουδήποτε περιστατικού που θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή αξιώσεως, η υποχρέωση δε αυτή δεν αποτελεί "επιπλέον" ασφαλιστικό βάρος αλλά όρο γεννήσεως της απαιτήσεώς του προς αποζημίωση.

Προς ενίσχυση της πειστικότητας της άνω κρίσεώς του, το εφετείο παραπέμπει και σε έναν άλλο όρο του ασφαλιστηρίου κατά τον οποίο "οι ασφαλισμένοι δεν θα αναλάβουν καμία ευθύνη ή δεν θα ικανοποιήσουν καμία αξίωση ή σχετικά έξοδα και δαπάνες, χωρίς τη συγκατάθεση των ασφαλιστών". Ακολούθως το εφετείο, δεχθέν ότι η εκ μέρους των αναιρεσειόντων γνωστοποίηση των συνθηκών του ναυαγίου και του εξ αυτού επελθόντος θανάτου είκοσι προσώπων (σ' αυτούς περιλαμβάνεται και ο συγγενής των κυρίως εναγόντων ψ) στους αναιρεσιβλήτους έγινε -όχι εντός της ως άνω περιόδου αλλά- για πρώτη φορά στις .....

με την αποστολή τηλεομοιοτυπικού μηνύματος στη μεσίτρια ασφαλιστική εταιρία "....... LTD", έκρινε, κατ' αποδοχή σχετικής ενστάσεως των αναιρεσιβλήτων, ότι δεν έχει γεννηθεί κατ' αυτών καμία αξίωση των αναιρεσειόντων προς είσπραξη της ασφαλιστικής αποζημιώσεως. Στις εκτεθείσες παραδοχές του εφετείου δεν περιέχεται έμμεση -ούτε κατά μείζονα λόγο ρητή- διαπίστωσή του, περί υπάρξεως κενού ή ασάφειας στους διαλαμβανόμενους στο άνω ασφαλιστήριο (συμβατικούς) όρους, ως προς το ζήτημα αν με αυτούς ετέθη ή όχι στο ασφαλιστήριο η ρήτρα "Claims Made" (αξιώσεων που θα προβληθούν), αφού τη συνομολόγηση αυτής της ρήτρας δέχθηκε το εφετείο ως προκύπτουσα με σαφήνεια από το περιεχόμενο των κρίσιμων όρων, δίχως να προβεί σε καμία ερμηνευτική προσέγγισή τους.

Η παραπομπή στη μαρτυρική κατάθεση και στον άλλον όρο του ασφαλιστηρίου δεν υποδηλώνει "συγκεκριμένη" ερμηνεία, αφού δεν έγινε προς αποσαφήνιση του νοήματος των συγκεκριμένων όρων, αλλά, πλεοναστικώς, προς επιβεβαίωσή της, αναμφιβόλως από το περιεχόμενο αυτών των όρων απορρέουσας, ως άνω παραδοχής του εφετείου. 'Αλλωστε, το εν λόγω περιεχόμενο ανταποκρίνεται πλήρως στα, στερεοτύπως διαμορφωθέντα στη διεθνή πρακτική, στοιχεία που συνθέτουν την ανωτέρω ρήτρα.

Δεν υπήρχε συνεπώς ανάγκη προσφυγής στους θεσπιζόμενους με τα άρθρα 173 και 200 ΑΚ ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, προκειμένου να "αποσαφηνισθεί" το νόημα των επίμαχων όρων με τα κριτήρια της καλής πίστεως και των συναλλακτικών ηθών. Ως εκ τούτου, το εφετείο, παραλείποντας να εφαρμόσει τις διατάξεις των άρθρων 173 και 200 ΑΚ, δεν παρεβίασε αυτές, ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου και άρα ο αναφερόμενος στους παρόντες αναιρεσιβλήτους μοναδικός λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ, καταλογίζεται στο εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως, ως προς τους έκτο έως και ενδέκατο των αναιρεσιβλήτων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-5-2006 αίτηση των ανώνυμης εταιρίας "Ελληνικός Νηογνώμων Α.Ε." κλπ περί αναιρέσεως της 1218/2005 αποφάσεως του Εφετείου Πειραιώς έναντι των έκτου έως και ενδεκάτου των αναιρεσιβλήτων.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των άνω αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9-5-2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Μαΐου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ