1024/2011 · 1024/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1024 / 2011 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1024/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα -----

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ρένα Ασημακοπούλου, Αντιπρόεδρο, Αθανάσιο Κουτρομάνο, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, στις 17 Ιανουαρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Α. Γ. Τ. Α.Ε." που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Μακρή με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας του Νομού Χαλκιδικής που κατοικοεδρεύει στον Πολύγυρο Χαλκιδικής, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Ευθύμιο Τσάκα, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-11-2003 ανακοπή της ήδη αναιρεσείουσας που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1443/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 656/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6-4-2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ευφημία Λαμπροπούλου ανέγνωσε την από 7-1-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη της αναιρεσείουσας στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 562 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. είναι απαράδεκτος λόγος αναιρέσεως που στηρίζεται σε ισχυρισμό ο οποίος δεν προτάθηκε νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας, εκτός αν πρόκειται: α) για παράβαση που δεν μπορεί να προβληθεί στο δικαστήριο της ουσίας, β) για σφάλμα που προκύπτει από την ίδια την απόφαση, γ) για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη. Εξάλλου κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν.4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν.5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν.1540/1938, 19 α.ν.1919/1939, 2 α.ν.1925/1951 και 5 παρ.4 α.ν.263/1968, σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημοσίων κτημάτων βεβαιώνεται αποζημίωση για το χρονικό διάστημα που έκαναν χρήση. Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου πιο πάνω άρθρου η αποζημίωση ορίζεται κατά κρίση αγαθού ανδρός με πρωτόκολλο το οποίο κοινοποιείται σε αυτόν που καρπώνεται ή χρησιμοποιεί το ακίνητο, ο οποίος δικαιούται να ασκήσει ανακοπή κατά του πρωτοκόλλου κατά τα ειδικότερα εκτιθέμενα στην παράγραφο αυτή. Η αποζημίωση που καθορίζεται με το πρωτόκολλο συνίσταται στην ωφέλεια την οποία εκείνος που καρπούται ή κάνει αυθαίρετα χρήση του δημοσίου κτήματος αδικαιολογήτως απεκόμισε, ήτοι ό,τι θα κατέβαλε οποιοσδήποτε τρίτος στο Δημόσιο ως αντάλλαγμα αν με έγκυρη σύμβαση χρησιμοποιούσε το αυθαιρέτως χρησιμοποιούμενο δημόσιο κτήμα. Από τα πιο πάνω σε συνδυασμό και με τις διατάξεις του άρθρου 23 παρ.1 ν.1539/1938, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 παρ.2 α.ν.263/1968, με το οποίο ορίζεται ότι "ο αυτογνωμόνως επιλαμβανόμενος οιουδήποτε δημοσίου κτήματος ευρισκομένου αναμφισβητήτως υπό την κατοχήν του Δημοσίου, τιμωρείται....", προκύπτει ότι η καθοριζόμενη υπέρ του Δημοσίου με το πρωτόκολλο αποζημίωση εις βάρος εκείνου που καρπούται ή αυθαιρέτως χρησιμοποιεί δημόσιο κτήμα, έχει ως γενεσιουργό αιτία την αδικοπραξία (υπό την έννοια των άρθρων 914 επ. Α.Κ.), συνεπεία της οποίας καθίσταται αδικαιολογήτως πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία επί ζημία του Δημοσίου (Α.Π.2131/2007). Περαιτέρω κατά το άρθρο 2 ν.2971/2001 "αιγιαλός και παραλία και άλλες διατάξεις" δημόσιο κτήμα κατά την έννοια των προαναφερθεισών διατάξεων είναι και ο αιγιαλός και η παραλία. Τέλος κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 13 του ίδιου νόμου απλή χρήση του αιγιαλού και της παραλίας είναι κάθε χρήση, εφόσον από αυτή δεν παραβιάζεται ο προορισμός τους ως κοινόχρηστων πραγμάτων και δεν επέρχεται αλλοίωση στη φυσική μορφολογία τους και τα βιοτικά στοιχεία τους, κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου είναι δυνατή η παραχώρηση, με τη διαδικασία και τους όρους του πρώτου εδαφίου της παραγράφου 2, της απλής χρήσεως αιγιαλού για την άσκηση δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν τους λουομένους ή την αναψυχή του κοινού (όπως εκμίσθωση θαλάσσιων μέσων αναψυχής, καθισμάτων, ομπρελών, λειτουργία τροχηλάτου αναψυκτηρίου κ.λπ.), κατά δε την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου: "Είναι δυνατή η παραχώρηση με τη διαδικασία και τους όρους που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1, χωρίς δημοπρασία, της απλής χρήσης αιγιαλού για ένα χρόνο σε αυτούς που έχουν όμορες ξενοδοχειακές εν γένει επιχειρήσεις, κάμπιγκ ή κέντρα αναψυχής, για τους σκοπούς που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της προηγούμενης παραγράφου προς εξυπηρέτηση του κοινού. Το αντάλλαγμα για την παραχώρηση της απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας που έχουν ανακηρυχθεί Τουριστικά Δημόσια Κτήματα (Τ.Δ.Κ.), ως και των κτισμάτων ή εν γένει των εγκαταστάσεων που υφίστανται επ' αυτών, καθορίζεται με απόφαση του φορέα που ασκεί τη διοίκηση και διαχείριση των Τ.Δ.Κ., κατά τη διέπουσα αυτόν νομοθεσία. Το αντάλλαγμα, το οποίο δύναται να αναπροσαρμόζεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, για την παραχώρηση της απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας πλην των Τ.Δ.Κ. σε όμορες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις που καταβάλλεται στο Δημόσιο, υπολογίζεται από τον πολλαπλασιασμό του ενός δευτέρου (1/2) της τιμής δίκλινου δωματίου μετά λουτρού, χωρίς λοιπές επιβαρύνσεις, όπως η τιμή αυτή καθορίζεται από τον Ε.Ο.Τ. για κάθε ξενοδοχειακή επιχείρηση επί τον αριθμό των κλινών αυτής. Σε περίπτωση που το προκύπτον κατά τα ανωτέρω αντάλλαγμα τελεί σε δυσαναλογία προς το μίσθωμα που προκύπτει βάσει των μισθωτικών συνθηκών της περιοχής ή προς το καθοριζόμενο βάσει του άρθρου 22 του Ν.2238/1994 (ΦΕΚ 151 Α'), καταβάλλεται στο Δημόσιο το αντάλλαγμα του εδαφίου αυτού. Δυσαναλογία μεταξύ πρώτου και δεύτερου τρόπου υπολογισμού του ανταλλάγματος θεωρείται ότι υπάρχει όπου η μεταξύ τους απόκλιση είναι τουλάχιστον πενήντα εκατοστά (50/100)". Στην προκειμένη περίπτωση με τους πρώτο (όπως εκτιμάται) και δεύτερο λόγους της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως η αναιρεσείουσα, επικαλούμενη το άρθρο 559 αριθ.1 και 19 Κ.Πολ.Δ., αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες ότι παραβίασε κανόνες του ουσιαστικού δικαίου και ότι στερείται νόμιμης βάσεως αφού διέλαβε ανεπαρκή και αόριστη αιτιολογία σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα ότι κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 13 παρ.4 ν.2971/2001 και με ανεπαρκή και αόριστη αιτιολογία υπολόγισε την οφειλόμενη από την ίδια προς το αναιρεσίβλητο αποζημίωση για την κατάληψη του αναφερόμενου σ' αυτήν (την προσβαλλόμενη απόφαση) τμήματος αιγιαλού με βάση τις μη εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν.4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν.5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν.1540/1938, 19 α.ν.1919/1939, 2 α.ν.1925/1951 και 5 παρ.4 α.ν.263/1968 και όχι με βάση την εφαρμοστέα εν προκειμένω διάταξη του άρθρου 13 παρ.4 ν.2971/2001. Οι λόγοι αυτοί είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι διότι η αναιρεσείουσα δεν προέβαλε το σχετικό ισχυρισμό ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου με λόγο ανακοπής (αντίθετα ζήτησε τον καθορισμό της "κατά την κρίση αγαθού ανδρός") ούτε τον επανέφερε με λόγο εφέσεως. Σε κάθε περίπτωση όμως από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει ότι με αυτήν έγιναν ανελέγκτως δεκτά τα εξής: "Σε βάρος της ανακόπτουσας εκδόθηκε από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν. Χαλκιδικής το υπ' αριθμ.20/2003 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημόσιου κτήματος, με το οποίο επιβλήθηκε σε βάρος της και υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου αποζημίωση συνολικού ποσού 37.000 ευρώ για αυθαίρετη εκ μέρους της χρήση, κατά το χρονικό διάστημα από 1.1.2002 μέχρι 31.12.2002, τμηματος αιγιαλού στη θέση "Ανέμη" Κασσανδρινού του Δήμου Κασσάνδρας Χαλκιδικής, εμβαδού 1.240 τ.μ., σύμφωνα με την 45/2002 έκθεση αυτοψίας και το από 8.5.2002 σχετικό τοπογραφικό διάγραμμα του Ε. Χ., υπαλλήλου της Κτηματικής Υπηρεσίας. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την παραπάνω έκθεση αυτοψίας, η ανακόπτουσα κατέλαβε χώρο αιγιαλού μπροστά από τη νεοανεγειρόμενη ξενοδοχειακή μονάδα της και χωρίς την άδεια της αρμόδιας αρχής κατασκεύασε τοίχο αντιστήριξης από πέτρες και τσιμεντοκονία, ύψους 0,45 μέτρων (βορειοδυτικό άκρο) έως 1,5 μέτρων (νότιο άκρο) και πάχους 0,40 μέτρων. Από αυτό το τμήμα ΑΒ του προαναφερόμενου τοπογραφικού διαγράμματος, μήκους 57,50 μέτρων, βρίσκεται στο όριο του αιγιαλού και το υπόλοιπο (ΒΓΔΕΖΗ), συνολικού μήκους 133 μέτρων βρίσκεται μέσα στον αιγιαλό. Περαιτέρω στο νότιο άκρο του αγροτεμαχίου υπάρχει παλιά ημικαταστραμένη περίφραξη από σιδηρούς πασάλους και συρματόπλεγμα (ΘΙ), μήκους 19 μέτρων. Η συνολική, δηλαδή, καταληφθείσα έκταση αιγιαλού, υπό τα στοιχεία ΒΜΛΚΙΘΗΖΕΔΓΒ του παραπάνω διαγράμματος, είναι 1.240 τ.μ. και συνορεύει βόρεια και ανατολικά με μη απαλλοτριωμένη ζώνη παραλίας και νοτιοδυτικά με αιγιαλό. Την έκταση αυτή αρνείται η ανακόπτουσα ότι την κατέλαβε και τη χρησιμοποιεί, αντίθετα διατείνεται ότι προέβη στην κατασκευή του τοιχίου προκειμένου να προστατεύσει την ιδιοκτησία της από τη διάβρωση της θάλασσας, χωρίς σκοπό να ενσωματώσει την επίδικη έκταση στην ιδιοκτησία της. Ο ισχυρισμός, όμως, αυτός της ανακόπτουσας αποδεικνύεται αβάσιμος.... Καθόσον αφορά, περαιτέρω, στη μισθωτική αξία της επίδικης έκτασης, που κατά τα παραπάνω η ανακόπτουσα έκανε χρήση χωρίς συμβατική σχέση με το καθ' ου, αποδείχθηκε ότι ανερχόταν από 1.1.2002 μέχρι 31.12.2002 σε 25 ευρώ το τ.μ. και συνολικά σε 31.000 ευρώ για όλη την έκταση (25 Χ 1.240), λαμβάνοντας υπόψη ως συγκριτικό στοιχείο το από 15.7.2002 μισθωτήριο του Δήμου Κασσάνδρας με ιδιώτες (30 ευρώ το τ.μ.) χώρων αιγιαλού της περιοχής Ποσειδίου, η οποία όμως παρουσιάζει λίγο μεγαλύτερη τουριστική κίνηση. Έτσι το παραπάνω ποσό (25 ευρώ το τ.μ. ετησίως) κρίνεται ότι ανταποκρίνεται κατά την κρίση "αγαθού ανδρός" και τηρουμένων των αρχών του αδικαιολόγητου πλουτισμού, σ' εκείνο που θα κατέβαλλε η ανακόπτουσα, αν είχε αποκτήσει τη χρήση της επίδικης έκτασης με αμφοτεροβαρή σύμβαση (μίσθωση) και κατά το οποίο ζημιώθηκε αντίστοιχα το καθ' ου η ανακοπή Δημόσιο με το να μη λάβει αντάλλαγμα". Με βάση τις πιο πάνω παραδοχές το εφετείο απέρριψε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, το οποίο είχε δεχθεί εν μέρει την ανακοπή κατά την επικουρική της βάση και είχε μεταρρυθμίσει το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο, καθορίζοντας το ποσό της αποζημιώσεως που έπρεπε να καταβάλει η αναιρεσείουσα στο αναιρεσίβλητο για την αυθαίρετη χρήση του ανωτέρω δημοσίου κτήματος (αιγιαλού) κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-2002 έως 31-12-2002 στο ποσό των 25 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο και συνολικά των 31.000 ευρώ. Έτσι κρίνοντας το εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν.4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν.5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν.1540/1938, 19 α.ν.1919/1939, 2 α.ν.1925/1951 και 5 παρ.4 α.ν.263/1968, οι οποίες ήταν εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση και όχι εκείνη του άρθρου 13 παρ.4 ν.2971/2001, η οποία δεν ήταν εφαρμοστέα εν προκειμένω, αφού με βάση τις πιο πάνω ανέλεγκτες από τον Άρειο Πάγο ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως, η αναιρεσείουσα δεν έκανε απλή χρήση του αιγιαλού κατά την έννοια του άρθρου 13 παρ.1 ν.2971/2001, ώστε η οφειλόμενη από αυτήν αποζημίωση να υπολογισθεί κατά την παρ.4 του ίδιου άρθρου αλλά προέβη σε κατασκευή τοίχου αντιστηρίξεως από πέτρες και τσιμεντοκονία, από την οποία παραβιάστηκε ο προορισμός του αιγιαλού ως κοινόχρηστου πράγματος και επήλθε αλλοίωση στη φυσική μορφολογία και τα βιοτικά στοιχεία του. Εξάλλου η προσβαλλόμενη απόφαση διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σχετικά με το πιο πάνω ζήτημα του τρόπου υπολογισμού της μισθωτικής αξίας του καταληφθέντος από την αναιρεσείουσα τμήματος αιγιαλού, το οποίο έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Συνεπώς και οι δύο λόγοι αναιρέσεως είναι απορριπτέοι σε κάθε περίπτωση ως αβάσιμοι.

Ενόψει όλων αυτών πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του τελευταίου (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 6-4-2009 αίτηση για αναίρεση της 656/2008 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα την 1η Ιουνίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Ιουνίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ