1016/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1016 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1016/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Μαρία Χυτήρογλου και Ειρήνη Καλού, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαΐου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δήμου Δωδώνης Ιωαννίνων, ως καθολικού διαδόχου του Δήμου Σελλών, ήδη Δ.Ε. Σελλών του Δήμου Δωδώνης, που εδρεύει στην Αγ. Κυριακή και εκπροσωπείται νόμιμα, ΚΠ 3, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στυλιανό Αθανασούλια με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, 2) Β. Μ. του Γ., ΚΠ 4, 3) Β. Ε. του Β., ΚΠ 5, 4) Λ. Ε., ΚΠ 6, 5) Ν. Θ. του Ε., ΚΠ 7, 6) Α. Β. του Ε., ΚΠ 4, 7) Π. Β. του Μ., ΚΠ 4, 8) Λ. Β. του Μ., ΚΠ 4, 9) Ε. χας Θ. Ν., ΚΠ 7, 10) Χ. Ν. του Θ., ΚΠ 7, 11) Ζ. Ν. του Θ., ΚΠ 7 και 12) Ε. Ν. του Θ., ΚΠ 7, όλων κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από με αριθμ. εκθ. καταθ. 95/2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 60/2012 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Ιωαννίνων και συνεκδικάστηκε με τις διά των προτάσεών τους ανταιτήσεις των ήδη αναιρεσιβλήτων. Εκδόθηκε η 155/2013 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 16-7-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον και ο 1ος των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς διάβασε την από 11-5-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 16-7-2013 αιτήσεως για αναίρεση της 155/2013 αποφάσεως του Εφετείου Ιωαννίνων ως προς τον δεύτερο λόγο της.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από το οικείο πινάκιο δεν εμφανίστηκαν οι εκ των αναιρεσιβλήτων δεύτερος έως δωδέκατη. Από την 4324/17-3-2015 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Ιωαννίνων ... αντίγραφο της υπό κρίση αναιρέσεως μαζί με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς εμφάνιση αυτών κατά την ως άνω δικάσιμο επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μάνθο Παργανά, που τους είχε εκπροσωπήσει στο Εφετείο Ιωαννίνων (άρθρ. 22 παρ. 4 εδ. γ' ν. 2882/2001). Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία των ανωτέρω αναιρεσιβλήτων (άρθρ. 576 παρ. 2 ΚΠολΔ).

2. Κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.) η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη ιδίως η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν η απόφαση δεν έχει αιτιολογίες ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς την ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού, δηλαδή ως προς τις παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας, που ανάγονται στο πραγματικό της νομικής διάταξης που εφαρμόστηκε ή που έπρεπε να εφαρμοστεί.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε ανελέγκτως για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και των επικειμένων σ' αυτά τα εξής περιστατικά: "Με την υπ' αριθ. 1064393/5038/0010/ 28-7-2006 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, η οποία δημοσιεύθηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ υπ' αριθ. 829/19-9-2006, τεύχος Δ'), κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή της Εγνατίας Οδού, τμήμα Αγ.

Νικόλαος - Κουμαριά από χ.θ. 9+736 έως χ.θ. 9+590, έκτασης συνολικού εμβαδού 7.940 τ.μ. που βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια του τέως Δήμου Σελλών και νυν Δήμου Δωδώνης Δ.Ε. Σελλών Ν. Ιωαννίνων. Οι απαλλοτριούμενες εκτάσεις εικονίζονται στο από 18-6-2004 κτηματολογικό διάγραμμα και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα που έχει συντάξει ο πολιτικός μηχανικός Β.

Κ. και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων και Τοπογραφήσεων του ΥΠΕΧΩΔΕ Κ. Δ. στις 20.9.2004. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ και με δαπάνη του Ελληνικού Δημοσίου και των παρόδιων ιδιοκτητών που ωφελούνται. Οι απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες έχουν πρόσωπο, σύμφωνα με το σχετικό κτηματολογικό διάγραμμα, σε αγροτική οδό, έχουν αγροτική χρήση και, πλην της υπ' αριθ. 3 ιδιοκτησίας, η οποία είναι έκταση χέρσα, οι λοιπές ιδιοκτησίες είναι αγροί αρδευόμενοι και καλλιεργούνται, κατά τις επιμέρους διακρίσεις του κτηματολογικού πίνακα, με καλαμπόκι και διάφορα καρποφόρα δέντρα και φυτά (κυδωνιές, μηλιές, καρυδιές, κερασιές, κλήματα), ενώ οι υπ' αριθμόν 4 και 5 ιδιοκτησίες φέρουν και περίφραξη από ξηρολιθιά.

Σύμφωνα με την από 25.4.2007 έκθεση εκτίμησης αξίας απαλλοτριωμένων ακινήτων, σε συνδυασμό με τον οικείο κτηματολογικό πίνακα, η αξία των απαλλοτριούμενων εκτάσεων, με βάση την προσδιοριζόμενη αυτών αντικειμενική αξία, ανέρχεται σε α. για την ιδιοκτησία υπ' αριθ. 3 ποσό 0,25 ευρώ ανά τ.μ. και συνολικά ποσό 457 ευρώ, β.

για την ιδιοκτησία υπ' αριθ. 4 ποσό 0,45 ευρώ ανά τ.μ. και συνολικά ποσό 248,40 ευρώ, γ. για την ιδιοκτησία υπ' αριθ. 5 0,45 ευρώ ανά τ.μ. και συνολικά 154,80 ευρώ, δ. για την ιδιοκτησία υπ' αριθ. 6 ποσό 0,45 ευρώ και συνολικά ποσό 224,10 ευρώ και ε. για την ιδιοκτησία υπ' αριθ. 7 ποσό 0,45 ευρώ ανά τ.μ. και συνολικά 2.123,10 ευρώ. Ο μάρτυρας του αιτούντος, λαμβάνοντας υπόψη αφενός τα κριτήρια βάσει των οποίων έγινε η κλιμάκωση των ως άνω αντικειμενικών αξιών και αφετέρου τις επικρατούσες συνθήκες στην τοπική κτηματαγορά, κατέθεσε ότι η αντικειμενική αξία των ακινήτων υπολείπεται της πραγματικής αγοραίας αξίας αυτών, σε ποσοστό, όμως, που δεν υπερβαίνει το 15-20%.

Οι μάρτυρες των καθ' ων, προσδιόρισαν την αξία της ιδιοκτησίας υπ' αριθ. 3 σε 8 ευρώ ανά τ.μ. και των ιδιοκτησιών υπ' αριθ. 4, 5, 6 και 7, σε 7 ευρώ περίπου ανά τ.μ., χωρίς όμως να προσκομίζεται κανένα αξιόπιστο συγκριτικό στοιχείο προς ενίσχυση των καταθέσεων αυτών. Εξάλλου, ο παρεμβαίνων Δήμος Δωδώνης προσκομίζει και επικαλείται τις υπ' αριθ. 343/1999, 123/2003 και 397/2003 αποφάσεις του παρόντος Δικαστηρίου και την υπ' αριθ. 267/1997 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων, με τις οποίες καθορίστηκε, για αγρούς χέρσους της περιοχής Κουμαριάς, όμορης του Αγίου Νικολάου, προσωρινή τιμή μονάδας ανά τ.μ.

στα ποσά αντίστοιχα των 450 δραχμών (1,32 ευρώ), 2,5 ευρώ και 1,20 ευρώ και με την ως άνω εφετειακή απόφαση οριστική τιμή μονάδας στο ποσό των 350 δραχμών (1,02 ευρώ). Οι λοιποί των καθ' ων - κυρίως παρεμβαίνοντες επικαλούνται τις υπ' αριθ. 644/1995, 343/1999, 330/2002, 123/2003, 203/2003, 397/2003 και 229/2011 αποφάσεις του παρόντος Δικαστηρίου, με τις οποίες καθορίστηκε για ομοειδή ακίνητα (αγρούς αρδευόμενους μονοετούς καλλιέργειας) της ευρύτερης περιοχής Αγίου Νικολάου - Κουμαριάς προσωρινή τιμή μονάδας ανά τ.μ.

αντίστοιχα στα ποσά των 750 δραχμών (2,20 ευρώ), 900 δραχμών (2,64 ευρώ), 2,64 ευρώ, 2,5 ευρώ, 2 ευρώ, 2,70 ευρώ και 6,5 ευρώ. Επιπλέον προσκομίζουν και επικαλούνται τις υπ' αριθ. 52/2003 και 237/2003 αποφάσεις του Εφετείου Ιωαννίνων, με τις οποίες καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδας για αγρούς αρδευόμενους μονοετούς καλλιέργειας με πρόσωπο σε αγροτική οδό - και μάλιστα με την τελευταία για τμήματα και ορισμένων από τις επίδικες ιδιοκτησίες - στα ποσά των 1,76 ευρώ και 2,64 ευρώ ανά τ.μ.

Ενόψει όλων των ανωτέρω, λαμβανομένου υπόψη του προορισμού, της χρησιμότητας και της θέσης της απαλλοτριωθείσας έκτασης, υπό το πρίσμα των κανόνων της λογικής και των διδαγμάτων της κοινής πείρας (άρθρο 336 του ΚΠολΔ), και σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η αντικειμενική αξία, η οποία δεν αποτελεί στοιχείο δεσμευτικό για τη δικανική κρίση αναφορικά με την πραγματική αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων, αλλά ενδεικτικό στοιχείο για την εκτίμηση της αξίας τους, κατά κανόνα υπολείπεται της πραγματικής αξίας των ακινήτων, το Δικαστήριο κρίνει ότι, η πραγματική αξία των επιδίκων ακινήτων και των επικειμένων τους, κατά το χρόνο συζήτησης της ένδικης αίτησης οριστικού προσδιορισμού (6.3.2013), αφού αυτή διεξάγεται μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση, στις 16-11-2011, της αίτησης προσωρινού προσδιορισμού (άρθρο 13 παρ. 1β νόμου 2882/2001, όπως ισχύει μετά το άρθρο 1 παρ. 4 νόμου 2985/2002), βάσει των οικονομικών και νομισματικών συνθηκών, που υπήρχαν κατά τον ανωτέρω κρίσιμο χρόνο και χωρίς να ληφθεί υπόψη η ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας τους από την εξαγγελία ή την κήρυξη της απαλλοτρίωσής τους και, κατά συνέπεια, η πλήρης αποζημίωση, εκείνη δηλαδή με την οποία μπορεί να αντικατασταθούν με άλλα ισάξιά τους, ανέρχεται στα ποσά που αναφέρονται ειδικότερα στο διατακτικό, στα οποία πρέπει να προσδιοριστεί, κατά μερική παραδοχή και ως βάσιμων στην ουσία της αίτησης και της ανταίτησης, η οριστική αποζημίωση γι' αυτά".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε επαρκείς αιτιολογίες για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και των επικειμένων σ' αυτά, ώστε να καθίσταται εφικτός ο ακυρωτικός έλεγχος της ορθής ή μη υπαγωγής των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά, στις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του Συντάγματος και 13 παρ. 1 ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.).

Επομένως, ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ αντίθετος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

3. Από τις διατάξεις του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως τα α' και γ' εδάφια της παρ. 4 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 130 παρ. 2 ν. 4070/2012, προκύπτει ότι: α) η δικαστική δαπάνη μαζί με τη νόμιμη, κατά την έννοια της παρ. 1 του άρθρου 92 του Κώδικα Δικηγόρων, αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση, β) η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά, γ) όταν υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση κατά την έννοια του άρθρου 1Β του ν. 2362/1995, δηλαδή η Κεντρική Κυβέρνηση, οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρώτου και δευτέρου βαθμού (ΟΤΑ) και οι Οργανισμοί Κοινωνικής Ασφάλισης (ΟΚΑ), η επιδικαζόμενη από τα δικαστήρια αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των δικαιούχων αποζημίωσης στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης, καθορίζεται υποχρεωτικά έως το ήμισυ των νόμιμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων.

Σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης. Έτσι η νόμιμη αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου καθορίζεται σε: α) ποσοστό 1% για τη σύνταξη της αίτησης ή ανταίτησης ή κυρίας παρέμβασης, β) ποσοστό 0,50% για τη σύνταξη προτάσεων επί της αίτησης ή της κύριας παρέμβασης και γ) ποσοστό 1% για την άσκηση απαίτησης με τις προτάσεις ή κύριας παρέμβασης με τις προτάσεις ή τη σύνταξη απλών προτάσεων του καθ' ού (άρθρα 100 παρ. 1, 103, 107 παρ. 1 και 110 παρ. 3 του Κώδικα περί Δικηγόρων).

Επομένως, το Εφετείο, επιδικάζοντας ως αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των αναιρεσιβλήτων για κάθε ανταίτηση που ασκήθηκε με τις προτάσεις, σε ποσοστό 2% επί της οριστικής αποζημίωσης και όχι 1%, εσφαλμένα εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 εδ. γ' του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α) και άρα ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το αναφερόμενο ως άνω μέρος. Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε και προτάσεις, μειωμένη όμως κατ' άρθρ. 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 155/2013 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ανωτέρω δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Ιουλίου 2015.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ