1014/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1014 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1014/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1 Απριλίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "VICTORIA A.A.E.Z.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Β. Κ. του Γ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Κρεμεζή και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Λ. χήρας Ε. Λ., 2) Ν. Λ., 3) Χ. συζύγου Ν. Λ., 4) Γ. Λ., 5) Μ. συζύγου Γ. Λ., 6) Β. Λ., 7) Μ. Κ., το γένος Γ. Λ., 8) Ε. Γ., το γένος Γ. Λ., 2 9) Θ. Λ., το γένος Γ. Λ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιχαήλ Μιχόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις, 10) Σ. Λ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Μιχαήλ Μιχόπουλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22/10/2006 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2358/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6874/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 25/2/2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 24/3/2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του δευτέρου, τρίτου, πέμπτου και έβδομου λόγου αναίρεσης και την παραδοχή του πρώτου, τετάρτου και έκτου τοιούτου κατά της υπ' αριθμ. 6874/2009 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου απ'αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Περαιτέρω, για να ιδρυθεί ο λόγος αναίρεσης του άρθρου 559 αριθ.1 περ.α ΚΠολΔ πρέπει να παραβιαστεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Η παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή εσφαλμένη υπαγωγή. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 399, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμελείας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Το ανωτέρω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του Ν.ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με τη προσβαλλόμενη απόφαση, ύστερα από αξιολόγηση του όλου αποδεικτικού υλικού, δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα κρίσιμα για την τύχη της αναίρεσης πραγματικά περιστατικά: Στις 30-12-2005 και περί ώρα 16.30 ο Ε. Λ. (συγγενείς των ήδη αναιρεσιβλήτων), οδηγώντας το υπ' αριθ. κυκλ. ...

ΙΧΦ αυτοκίνητο, και με συνεπιβάτη τη σύζυγό του (πρώτη αναιρεσίβλητη) εκινείτο επί της Ν.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου με κατεύθυνση προς Πύργο Ηλείας. Όταν έφθασε στο 68ο χιλιόμετρο και λίγα μέτρα προ της διασταύρωσης προς Γαστούνη, ακινητοποίησε το ως άνω όχημα του στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος (εν μέρει επι του ερείσματος και εν μέρει επι της λωρίδας κυκλοφορίας) και αφού άναψε τους δείκτες στάθμευσης (αλάρμ), εξήλθε του οχήματος του, και πέρασε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, όπου ήταν σταθμευμένα δύο οχήματα, προκειμένου να ζητήσει πληροφορίες για τον προορισμό του (Πύργο Ηλείας).

Στο σημείο εκείνο η Ν.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου είναι ευθεία σε μεγάλη απόσταση, με καλή ορατότητα, μια λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, πλάτους 3,9 μ η καθεμία, καθώς και έρεισμα στην κατεύθυνση προς Πύργο πλάτους δύο (2) μέτρων. Στο σημείο εκείνο και του ρεύματος κυκλοφορίας προς Πύργο, άρχιζε ειδική διαγράμμιση επί του οδοστρώματος, τριγωνικού σχήματος, αποτελουμένου από παράλληλες λοξές λωρίδες πλαισιωμένες από συνεχόμενη λευκή λωρίδα, εντός της οποίας δεν επιτρέπεται η είσοδος οχημάτων και η οποία περιόριζε ελαφρώς το πλάτος της λωρίδος κυκλοφορίας.

Το οδόστρωμα ήταν υγρό, λόγω ψιλόβροχου με πυκνή κυκλοφορία οχημάτων και στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Πύργο υπάρχουν οι ενδεικτικές πινακίδες Κ-27 και Π-32 που η τελευταία έχει όριο ταχύτητας 60 χιλιόμετρα ανά ώρα. Περαιτέρω, ότι όταν ο ανωτέρω οδηγός του ΙΧΦ αυτοκινήτου Ε. Λ. έλαβε τις πληροφορίες που ήθελε επιχείρησε να επιστρέψει στο σταθμευμένο όχημά του τρέχοντας και χωρίς προηγουμένως να σταματήσει και να ελέγξει την τυχόν ύπαρξη κινουμένων οχημάτων στην ως άνω οδό, παρά μόνο από αριστερά του (ρεύμα πορείας από Πύργο προς Πάτρα), με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί στην πορεία του υπ' αριθ.

κυκλ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "VICTORIA Α.Α.Ε.Ζ." (ήδη πρώτη αναιρεσείουσα), και το οποίο οδηγούσε ο Β. Κ. (ήδη δεύτερος αναιρεσείων), με συνεπιβάτη τη σύζυγο του Ε. Γ. και με κατεύθυνση από Πάτρα προς Πύργο. Ο ανωτέρω οδηγός παρά το γεγονός ότι αντελήφθηκε την ως άνω κίνηση του πεζού, δεν ακινητοποίησε εγκαίρως το όχημά του, αλλά προσπάθησε ανεπιτυχώς να αποφύγει τη σύγκρουση του με τον πεζό με τροχοπέδηση του οχήματος του και με αποφευκτικό ελιγμό προς τα δεξιά, οι ενέργειες όμως αυτές δεν επέφεραν αποτέλεσμα, καθόσον το όχημα του (ΙΧΕ) προσέκρουσε (σύρθηκε) κατά μήκος της πλάγιας αριστερής πλευράς του ως άνω ακινητοποιημένου ΙΧΦ αυτοκινήτου του πεζού Ε.

Λ. και στη συνέχεια, με το εμπρόσθιο αριστερό τμήμα του παρέσυρε και τον εκτίναξε σε απόσταση είκοσι πέντε (25) μέτρων, με αποτέλεσμα να επέλθει ο θάνατος του. Επίσης, αποδείχθηκε από την υπό ημερομηνία 28-1-2006 έκθεση τοξικολογικής ανάλυσης, η περιεκτικότητα του αίματος του ως άνω θανόντος σε αλκοόλ ήταν 1.51 γραμμάρια ανά λίτρο αίματος, ενώ σύμφωνα με την υπό ημερομηνία 29-3-2006 έκθεση, κατόπιν σχετικού αιτήματος επανεξέτασης των συγγενών του θανόντος ήταν 1.48 γραμ/λίτρο αίματος.

Τέλος, ότι, βάσει των ανωτέρω, ο οδηγός του ΙΧΕ αυτοκινήτου και ήδη δεύτερος αναιρεσείων, παρά το γεγονός ότι αντελήφθηκε την κίνηση του ως άνω πεζού, άλλως μπορούσε να αντιληφθεί, καθόσον η ορατότητα του δεν εμποδιζόταν και ο πεζός είχε ήδη διασχίσει το πλάτους 3,90 μ. αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και το μεγαλύτερο μέρος του ρεύματος κυκλοφορίας προς Πύργο, όφειλε να μην ενεργήσει ελιγμό προς τα δεξιά, αλλά προς τα αριστερά για να τον αποφύγει, καθόσον στο σημείο αυτό δεν κινούνταν άλλα οχήματα.

Στο ένδικο αυτό ατύχημα συνέβαλε και η αμελής συμπεριφορά του θανατωθέντος, ο οποίος ευρισκόμενος υπό την επίδραση οινοπνεύματος και στην προσπάθεια του να διασχίσει ανέλεγκτα το οδόστρωμα εκτός διάβασης πεζών, χωρίς προηγουμένως να βεβαιωθεί ότι δεν διήρχοντο οχήματα και δεν θα παρεμποδίσει την κυκλοφορία, με συνέπεια να παρεμβληθεί στην πορεία του ως άνω ΙΧΕ αυτοκινήτου και να τραυματισθεί θανάσιμα.

Με βάση τα ανωτέρω ο ανωτέρω θανατωθείς πεζός κρίνεται συνυπαίτιος κατά 40% στη επέλευση του ατυχήματος και του θανάσιμου τραυματισμού του, ο δε οδηγός του ΙΧΕ αυτοκινήτου συνυπαίτιος κατά 60%.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην απόφαση του ασαφείς, ανεπαρκείς και αντιφατικές, κατά ένα μέρος, αιτιολογίες στο κρίσιμο εδώ ζήτημα της συνυπαιτιότητας του δευτέρου αναιρεσείοντος και οδηγού του ΙΧΕ αυτοκινήτου Β. Κ. στην παράσυρση και εν συνεχεία θανάσιμο τραυματισμό του πεζού Ε. Λ.. Ειδικότερα α) ενώ δέχεται ότι στο σημείο που έλαβε χώρα το ατύχημα το οδόστρωμα ήταν υγρό, λόγω ψιλόβροχου, με πυκνή κυκλοφορία οχημάτων, στην συνέχεια δέχεται αντιφατικά ότι στο επίμαχο αυτό σημείο δεν κινούνταν άλλα οχήματα, και ότι ο οδηγός του ΙΧΕ αυτοκινήτου θα μπορούσε να ενεργήσει ελιγμό προς τα αριστερά προκειμένου να αποφύγει τον ως άνω πεζό, β) Δεν προσδιορίζεται από πόση απόσταση ο οδηγός του ΙΧΕ αυτοκινήτου αντελήφθηκε την κίνηση του πεζού που επιχειρούσε να διασχίσει κάθετα στο ρεύμα κυκλοφορίας της ως άνω οδού προς Πύργο με κατεύθυνση από αριστερά προς τα δεξιά, γ) Ποία ήταν η ταχύτητα του ΙΧΕ αυτοκινήτου κατά τον χρόνο διέλευσης του στο σημείο που συνέβη το ατύχημα και ειδικότερα τη στιγμή που ο οδηγός του επιχείρησε τον ανεπιτυχή ελιγμό προς τα δεξιά, σε σχέση με την πορεία του, και εν συνεχεία παράσυρση του θανατωθέντος πεζού, δ) Πόσα μέτρα του ρεύματος κυκλοφορίας προς Πύργο, κινούμενος από αριστερά προς τα δεξιά, είχε διανύσει ο ανωτέρω πεζός και ε) Το ακριβές σημείο του οδοστρώματος επί του οποίου έγινε η παράσυρση του πεζού σε σχέσει με τη θέση στάθμευσης του ανωτέρω ΙΧΦ αυτοκινήτου.

Επομένως, οι πρώτος και τέταρτος λόγοι αναιρέσεως κατά το μέρος τους που προσάπτονται στην προσβαλλόμενη απόφαση αιτιάσεις από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμοι.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (αρθρ.176, 183 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 6874/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 15 Απριλίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Ιουνίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ