1012/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1012 / 2020 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1012/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Κοντό, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Μαρία Βασδέκη, Κωνσταντίνα Μαυρικοπούλου και Αικατερίνη Κρυσταλλίδου - Μωρέση - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Ιανουαρίου 2020, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Γ. του Γ., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Απόστολο Άνθιμο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: Χ. Γ. του Ν., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Μπότσαρη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-7-2007 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ορεστιάδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 43/2008 του ίδιου Δικαστηρίου, 245/2010 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, η οποία παρέπεμψε την από 7-7-2007 αγωγή στο αρμόδιο κατά τόπον Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, 2535/2014 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και 2714/ 2017 του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 7-5-2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η υπ'αριθμ.2714/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής κατ' επιτρεπτή (άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ) εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων: Η ενάγουσα (ήδη αναιρεσίβλητη) άσκησε ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ορεστιάδος κατά του τέως συζύγου της (ήδη αναίρεσείοντος) την από 7-7-2007 αγωγή για συμμετοχή της στα αποκτήματα, η οποία έγινε δεκτή κατά ένα μέρος κατ' ουσίαν ερήμην του εναγομένου με την υπ'αριθμ.43/1256/71/2008 απόφαση του άνω Δικαστηρίου. Ο τελευταίος άσκησε κατ' αυτής έφεση ενώπιον του Εφετείου Θράκης, το οποίο με την υπ'αριθμ.245/2010 απόφασή του κατά παραδοχήν της εφέσεως παρέπεμψε την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης ως το κατά τόπον αρμόδιο Δικαστήριο. Τούτο με την υπ'αριθμ.2535/2014 απόφασή του δικάζοντας ερήμην της ενάγουσας λόγω μη προσήκουσας δικονομικής παραστάσεως απέρριψε την ένδικη αγωγή. Κατά της ως άνω αποφάσεως η ενάγουσα άσκησε την από 23-12-2015 έφεση. Επ' αυτής εκδόθηκε η ήδη προσβαλλόμενη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης η οποία κατά παραδοχήν της άνω εφέσεως δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή κατ' ουσίαν. Η τελευταία αυτή απόφαση προσβάλλεται από τον αναιρεσείοντα-εναγόμενο με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως για τους λόγους που αναλύονται κατωτέρω.

Κατά το άρθρο 524 παρ. 1, 2 και 3 ΚΠολΔικ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 44 παρ. 1 και 2 του Ν.3994/2011, (που καταλαμβάνει κατά το άρθρο 72 παρ.2 και 4 αυτού και τις εκκρεμείς στον πρώτο βαθμό κατά την εφαρμογή του, από 27-7-2011, υποθέσεις και πριν την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 ν.4335/2015, εφαρμοζόμενο στις μετά την 1-1-2016 αγωγές και ένδικα μέσα), στη διαδικασία της δευτεροβάθμιας δίκης εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 227, 233 έως 269, 270 παρ. 2, 4, 5 εδ.

α, β, 6 και 271 έως 312. Η προφορική συζήτηση, κατά τις διατάξεις του άρθρου 270 είναι υποχρεωτική μόνο στην περίπτωση του άρθρου 528, στην οποία και εφαρμόζονται όλες οι διατάξεις του άρθρου 270. Σε περίπτωση ερημοδικίας του εκκαλούντος εφαρμόζονται ως προς την έφεση οι διατάξεις για την ερημοδικία του ενάγοντος και άρθρου 272 παρ. 1 και 2 του ίδιου κώδικα, κατά τις οποίες η έφεση απορρίπτεται (ως ανυποστήρικτη) αν ο εκκαλών, είτε δεν εμφανίζεται κατά τη συζήτηση που επισπεύδει ο ίδιος ή ο εφεσίβλητος, είτε εμφανίζεται και δεν λαμβάνει μέρος στη συζήτηση κανονικά (δεν παρίσταται προσηκόντως) Η απόρριψη της εφέσεως λόγω της ερημοδικίας του εκκαλούντος γίνεται κατ' ουσίαν και όχι κατά τύπους.

Και αυτό γιατί οι λόγοι της έφεσης, μολονότι στην πραγματικότητα δεν εξετάζονται ως προς το παραδεκτό και τη βασιμότητά τους, θεωρείται, κατά πλάσμα του νόμου, ότι είναι αβάσιμοι και, συνακόλουθα, απορριπτέοι, αφού δεν δίδεται στο δικαστήριο η δυνατότητα έκδοσης αντίθετης απόφασης περί της παραδοχής τους (ΑΠ4/2016).

Εξάλλου από το συνδυασμό των διατάξεων 524 παρ. 2 εδ β που ορίζει ότι "εφόσον η δίκη στον πρώτο βαθμό διεξήχθη αντιμωλία των διαδίκων, η κατάθεση των προτάσεων γίνεται έως την έναρξη της συζήτησης και η κατάθεση της προσθήκης σε αυτές έως τη δωδέκατη ώρα της τρίτης εργάσιμης ημέρας μετά τη συζήτηση" και 237 παρ. 1 και 3 όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 23 του Ν.3994/2011 (πριν την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 παρ.2 του ν4335/2015, με έναρξη ισχύος την 1.1.2016 και εφαρμογή στα κατατιθέμενες από τούδε αγωγές και ένδικα μέσα) "ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου πρέπει να καταθέσουν το αργότερο είκοσι ημέρες πριν από τη δικάσιμο προτάσεις, επί των οποίων ο γραμματέας σημειώνει τη χρονολογία κατάθεσης.

Εκπρόθεσμες προτάσεις δεν λαμβάνονται υπόψη ... Οι αμοιβαίες αντικρούσεις γίνονται με προσθήκη στις προτάσεις, η οποία κατατίθεται το αργότερο δεκαπέντε ημέρες πριν από τη δικάσιμο ...", προκύπτει ότι αν η συζήτηση σε υπόθεση της τακτικής διαδικασίας του Πολυμελούς Πρωτοδικείου στον πρώτο βαθμό είχε διεξαχθεί κατ' αντιμωλία, οι προτάσεις στο Εφετείο κατατίθενται το αργότερο στο ακροατήριο έως την έναρξη της συζήτησης και η κατάθεση της προσθήκης σε αυτές έως τη δωδέκατη ώρα της τρίτης εργάσιμης ημέρας μετά τη συζήτηση.

Αν όμως η συζήτηση στο πρωτοβάθμιο είχε διεξαχθεί ερήμην κάποιου από τους διαδίκους, δηλαδή του ενάγοντος ή του εναγομένου, όλοι οι διάδικοι οφείλουν, στο Εφετείο, να καταθέσουν προτάσεις στις προθεσμίες του άρθρου 237, δηλαδή 20 ημέρες πριν από τη δικάσιμο, οι δε προσθήκες και αντικρούσεις γίνονται 15 ημέρες πριν από τη δικάσιμο (ΑΠ 1024/2019, 158/2010).

Εξάλλου από το συνδυασμό της διατάξεως του άρθρου 94 παρ. 1 του ΚΠολΔικ που ορίζει ότι "στα πολιτικά δικαστήρια οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται με πληρεξούσιο δικηγόρο", προκύπτει ότι οι διάδικοι ενώπιον των εφετείων - δευτεροβαθμίων δικαστηρίων πρέπει να παρίστανται μετά ή δια πληρεξουσίου δικηγόρου και να καταθέτουν γραπτές προτάσεις, διαφορετικά, αν δηλαδή αυτοί δεν παρίστανται μετά η δια πληρεξουσίου δικηγόρου ή παρίστανται με δικηγόρο αλλά δεν καταθέτουν καθόλου ή εμπρόθεσμα τις προτάσεις τους, θεωρείται ότι δεν λαμβάνουν μέρος κανονικά στη συζήτηση και ως δικονομικά απόντες δικάζονται ερήμην κατά τις διατάξεις των άρθρων 271 και 272.

Δηλαδή η παράλειψη καταθέσεως ή η μη εμπρόθεσμη κατάθεση των προτάσεων συνεπάγεται την ακυρότητα παράστασης του διαδίκου και την ερήμην αυτού διεξαγωγή της δίκης (ΑΠ 94/2015,). Τέλος κατά τη διάταξη του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο, παρά το νόμο, κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο.

Ο λόγος αυτός αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό δίκαιο, ενώ οι ακυρότητες από το ουσιαστικό δίκαιο ελέγχονται μέσω του λόγου του αριθμού 1 αλλά και 19 (Ολ. ΑΠ 2/2001, ΑΠ 174/2014, ΑΠ 1001/2004). Δικονομικές ακυρότητες που ιδρύουν τον παραπάνω λόγο είναι εκείνες που αποτελούν νόμιμες κυρώσεις απαγγελλόμενες για παράβαση διατάξεων που ρυθμίζουν τη διαδικασία και κυρίως τον τύπο διαδικαστικών πράξεων (ΑΠ 1249/2013).

Στην προκειμένη περίπτωση από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων (άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την 2535/2014 απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου κρίθηκε ότι η αναιρεσίβλητη δεν παραστάθηκε προσηκόντως ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, διότι ο παριστάμενος για λογαριασμό της πληρεξούσιος δικηγόρος Κωνσταντίνος Μπότσαρης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ότι ως εκ του λόγου αυτού τελεί σε μερική αναστολή του λειτουργήματος του κατ' άρθρο 62 παρ.3β' του Κώδικα Δικηγόρων και δεν δικαιούται να παρίσταται ενώπιον των πρωτοβαθμίων δικαστηρίων, ούτε να υπογράφει δικόγραφα που υποβάλλονται στο δικαστήριο τούτο.

Ακολούθως, θεωρώντας την ενάγουσα δικονομικώς απούσα, απέρριψε την αγωγή ερήμην της τελευταίας. Εν συνεχεία, επί της ασκηθείσας την 23-12-2015 εφέσεως της αναιρεσιβλήτου, επί της οποίας ήσαν εφαρμοστέες οι διατάξεις του Ν. 3994/2011, εφόσον η αγωγή αλλά και η εν λόγω έφεση ασκήθηκαν πριν από την εφαρμογή του ν.4335/2015 (ημερομηνία ενάρξεως 1-1-2016), - το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφαση του ότι"...

η εκκαλούσα (ενάγουσα) ασκεί την από 23-12-2015 έφεσή της κατά της 2335/2014 οριστικής αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, η οποία εκδόθηκε κατά την τακτική διαδικασία ερήμην της ενάγουσας, λόγω της μη προσήκουσας παράστασης αυτής κατά τη συζήτηση της αγωγής αποδόσεως αποκτημάτων και ότι η έφεση ασκήθηκε νόμιμα, εμπρόθεσμα και παραδεκτά εφόσον κατέθεσε το οικείο παράβολο".

Κατά παραδοχήν δε της εφέσεως (κατ' άρθρο 528ΚΠολΔ), εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση, κράτησε και ερεύνησε εκ νέου την ένδικη αγωγή, την οποίαν δέχθηκε με την 2714/2017 απόφασή του κατά ένα μέρος κατ' ουσίαν, δικάζοντας κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων, παρά το γεγονός ότι η εκκαλούσα κατέθεσε τις έγγραφες ενώπιον του Εφετείου προτάσεις της την 18-11-2016, δηλαδή κατά τη συζήτηση της υποθέσεως ενώπιον του (όπως προκύπτει κατά την παραδεκτή ως άνω επισκόπησή τους και δη από τη σχετική επισημείωση σε αυτές της Γραμματέως του Δικαστηρίου), ενώ έπρεπε να τις είχε καταθέσει είκοσι (20) τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη, δεδομένου ότι πρόκειται για έφεση κατ' απόφασης πολυμελούς πρωτοδικείου, κατά την τακτική διαδικασία, που εκδόθηκε ερήμην της εναγούσης-εκκαλούσας.

Επομένως, η τελευταία, που δεν έλαβε μέρος κανονικά στη συζήτηση και θεωρείται δικονομικά απούσα έπρεπε να δικαστεί ερήμην, η δε έφεσή της έπρεπε μετά ταύτα να απορριφθεί, έναντι του εφεσιβλήτου - εναγομένου, που παρέστη προσηκόντως, εκπροσωπούμενος από πληρεξούσιο δικηγόρο και κατέθεσε εμπροθέσμως τις προτάσεις του στις 25-10-2016 δηλαδή είκοσι ημέρες πριν από τη συζήτηση, σύμφωνα με τη σχετική επισημείωση σε αυτές της Γραμματέως του Δικαστηρίου.

Εν όψει τούτων, κατ'εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, η υπόθεση εκδικάστηκε αντιμωλία των διαδίκων, ενώ έπρεπε το Εφετείο να προχωρήσει στη συζήτηση της εφέσεως της αναιρεσιβλήτου ερήμην αυτής, με περαιτέρω συνέπεια την απόρριψή της (ΚΠολΔ 524 παρ.3), γεγονός που επισημάνθηκε και από τον αναιρεσείοντα στην προσθήκη των εγγράφων ενώπιον του προτάσεων αυτού, εφόσον επρόκειτο για ισχυρισμό που προέκυψε κατά την προφορική συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίον αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια εκ του αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, συνισταμένη στο ότι παραβίασε τις προεκτεθείσες διατάξεις των άρθρων 524, 237, 272, 271, μη θεωρώντας δικονομικώς απούσα την εκκαλούσα- αναιρεσίβλητη που κατέθεσε εκπρόθεσμες προτάσεις και μη απορρίπτοντας την έφεσή της κατά τα αναφερόμενα στην οικεία μείζονα σκέψη, τυγχάνει βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά παραδοχήν του προαναφερομένου λόγου αναιρέσεως, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή και άνευ αντικειμένου την εξέταση των λοιπών λόγων της. Ενόψει δε του ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, πρέπει να κρατηθεί και να δικασθεί από το παρόν δικαστήριο (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ), να απορριφθεί δε η έφεση της ήδη αναιρεσιβλήτου κατ' ουσίαν. Τέλος πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου της έφεσης στο Δημόσιο Ταμείο και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα κατά το νόμιμο αίτημα του σε βάρος της αναιρεσιβλήτου λόγω της ήττας της (άρθρ.176,183,191 παρ.2 ΚΠολΔ) κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αρ.2714/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει την από 23-12-2015 έφεση της ενάγουσας

Απορρίπτει την έφεση κατ' ουσίαν.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου της έφεσης στο Δημόσιο Ταμείο.

Επιβάλλει τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος σε βάρος της αναιρεσιβλήτου τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 10 Ιουνίου 2020.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Οκτωβρίου 2020.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ