Supreme Court allows appeal against insurance liability verdict for violation of mandatory law on subrogation rights.

Απόφαση 1011 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1011/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Δημήτριο Τζιούβα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Μαΐου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Θ. Ξ. του Ι., ενεργούντος για λογαριασμό της θυγατέρας του Α. Ξ., ως διορισμένου οριστικού δικαστικού συμπαραστάτη της, δυνάμει της 459/2009 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδος, με την οποία η Α. Ξ. υποβλήθηκε σε καθεστώς πλήρους στερητικής δικαστικής συμπαράστασης, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Απόστολο Μουλαγιάννη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: ΝΠΙΔ με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΕΕΓΑ (GENERAL UNION)", της οποίας η άδεια λειτουργίας ανακλήθηκε οριστικώς, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Κούρτη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-9-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και της Β. Κ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1360/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6610/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20-11-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Καλαματιανός διάβασε την από 24-4-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του δεύτερου λόγου της 1073/2014 αίτησης αναίρεσης, την παραδοχή του πρώτου λόγου αυτής και την αναίρεση της 6610/2011 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση, που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση (Ολ.ΑΠ 9/2013).

Η Υπουργική απόφαση η οποία για τη ρύθμιση των θεμάτων της εκδίδεται επιτρεπτώς στα πλαίσια νομίμως παρασχεθείσης νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως αποτελεί κανόνα ουσιαστικού δικαίου, η παράβαση του οποίου ελέγχεται μέσω του άρθρου 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 850/2004). Εξάλλου, κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του π.δ/τος 237/1986, ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος, ενώ περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 2 του ίδιου π.δ/τος, η ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να περιλαμβάνει την έναντι τρίτων αστική ευθύνη εξαιτίας θανάτωσης ή σωματικής βλάβης ή ζημιών σε πράγματα, στην οποία περιλαμβάνεται και η χρηματική ικανοποίηση για ψυχική οδύνη ή ηθική βλάβη ...

και κατά το άρθρο 10 παρ. 1 αυτού το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή. Κατά την παρ. 3 του ως άνω άρθρου σε περίπτωση που έχουν ζημιωθεί περισσότερα πρόσωπα όταν το σύνολο των αποζημιώσεων που πρέπει να καταβληθούν από τον υπαίτιο υπερβαίνει το ασφαλιστικό ποσό, το δικαίωμα καθενός από αυτούς κατά του ασφαλιστή περιορίζεται σύμμετρα, μέχρι τη συμπλήρωση του όλου ασφαλιστικού ποσού.

Αν ο ασφαλιστής, ο οποίος αγνοεί την ύπαρξη ή το μέγεθος άλλων απαιτήσεων ή μετά από δικαστική απόφαση, κατέβαλε σε κάποιο από τα πρόσωπα αυτά ποσό ανώτερο από το μερίδιο που αναλογεί σ' αυτόν, ο ασφαλιστής υποχρεούται έναντι των λοιπών ζημιωθέντων μόνο μέχρι τη συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού. Τα πρόσωπα αυτά έχουν δικαίωμα αναγωγής κατά αυτού που αποζημιώθηκε καθ' υπέρβαση.

Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 4 και 5 του ίδιου π.δ/τος, όπως ίσχυε κατά το επίδικο χρονικό διάστημα που θα αναφερθεί κατωτέρω, εξουσιοδοτήθηκε ο Υπουργός Εμπορίου να καθορίζει τα κατώτατα όρια του ασφαλιστικού ποσού για κάθε κίνδυνο και τους γενικούς όρους του ασφαλιστηρίου. Με βάση την εξουσιοδότηση αυτή εκδόθηκε από τον Υπουργό Εμπορίου η Κ4/585/5-4-1978 απόφαση, δια της οποίας ορίζεται στο άρθρο 5 ότι "το ανώτατον όριον ευθύνης του ασφαλιστού κατ' ατύχημα, συμπεριλαμβανομένων των τύπων, των ευλόγων δικαστικών δαπανών ως και των πάσης φύσεως εξόδων, δεν δύναται να υπερβή τα εις το ασφαλιστήριον συμβόλαιον αναγραφόμενα ποσά ..." και στο άρθρο 22 § 1 ότι "Εκ του ασφαλιστικού ποσού, το 90% αφορά το ανώτατον όριον ευθύνης του ασφαλιστού δι' αποζημίωσιν, το δε 10% δια δικαστικά και λοιπά έξοδα.

Εφ' όσον όμως εκάτερον των ποσών τούτων είναι μικρότερον των ως άνω ποσοστών, η ευθύνη του ασφαλιστού εκτείνεται μέχρις εξαντλήσεως του ασφαλιστικού ποσού". Η απόφαση αυτή βρίσκεται έξω από τα όρια της εξουσιοδότησης του άρθρ. 6 του ν. 489/1976 καθ' όσο μέρος καθορίζει, πέρα από τους όρους του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, την τύχη άλλων υποχρεώσεων του ασφαλιστή απέναντι στον ζημιούμενο, που δεν προκύπτουν απευθείας από την ασφαλιστική σύμβαση, όπως είναι η υποχρέωση του οφειλέτη χρηματικής παροχής για την καταβολή τόκων από την υπερημερία ή την επίδοση της αγωγής ή για πληρωμή δικαστικών δαπανών (ΑΠ 1217/2011, ΑΠ 327/1988, ΑΠ 857/1983).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση της, εκπροσωπούμενης από τον οριστικό δικαστικό συμπαραστάτη πατέρα της, αναιρεσείουσας Α. Ξ. κατά της 1360/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή αγωγή της, εκπροσωπούμενης από αμφότερους τους γονείς της, ανήλικης τότε, ίδιας αναιρεσείουσας κατά της ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΕΕΓΑ", στη θέση της οποίας υπεισήλθε μετέπειτα, στην κατ' έφεση δίκη, το αναιρεσίβλητο Ν.Π.Ι.Δ., λόγω ανάκλησης της αδείας λειτουργίας της, και είχε αναγνωρισθεί η υποχρέωση της εναγομένης να καταβάλει στην ενάγουσα 44.315,51 ευρώ, ως αποζημίωση για δαπάνες νοσηλίων, στις οποίες υποβλήθηκε εξ αιτίας του βαρύτατου τραυματισμού της σε αυτοκινητικό ατύχημα, που έλαβε χώρα στις 26-6-2005, το οποίο προκάλεσε από αποκλειστική υπαιτιότητά του οδηγός με αυτοκίνητο ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην εν λόγω ασφαλιστική εταιρεία.

Το Εφετείο για να καταλήξει στο ανωτέρω πόρισμα, δέχθηκε, όπως και το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, ότι, μολονότι όλα τα αγωγικά κονδύλια (συνολικού ποσού 90.882,66 ευρώ) κρίθηκαν βάσιμα, η ενάγουσα δικαιούτο μόνο το πρωτοδίκως επιδικασθέν ποσό των 44.319,51 ευρώ, διότι η αρχικώς εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία είχε καταβάλει ήδη σ' αυτήν σε εκτέλεση προηγούμενων αποφάσεων το συνολικό ποσό των 455.680,49 ευρώ, ενώ το προβλεπόμενο από το οικείο ασφαλιστικό συμβόλαιο συνολικό ποσό ήταν αυτό των 500.000 ευρώ.

Συγκεκριμένα, οι παραδοχές της προσβαλλομένης ήταν οι εξής: "... Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία της οποίας ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας, όπως προαναφέρθηκε, έχει καταβάλει στους ενάγοντες (Θ. Ξ., Β. Κ.) με την ιδιότητά τους ως ασκούντων από κοινού τη γονική μέριμνα της τότε ανήλικης θυγατέρας τους το ποσό των 200.000 ευρώ (βλ.

την από 9-10-2008 απόδειξη αποζημίωσης της ασφαλιστικής) και το ποσό των 234.506,95 ευρώ (βλ. την από 16-10-2008 απόδειξη) καθώς και το ποσό των 13.658,85 ευρώ στο Θ. Ξ., λόγω του τραυματισμού του από το επίδικο ατύχημα (βλ. την από 3-10-2007 απόδειξη) σε πλήρη και ολοσχερή εξόφληση της υπ' αριθμ. 3406/2007 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και της υπ' αριθμ. 3577/2008 απόφασης αυτού του Δικαστηρίου.

Επίσης έχει καταβάλει στους ενάγοντες το ποσό των 21.173,44 ευρώ δυνάμει του από 29-12-2005 ιδιωτικού συμφωνητικού. Επομένως έχει ήδη καταβάλει για το ένδικο ατύχημα το συνολικό ποσό των 455.680,49 ευρώ. Ενόψει δε του ότι από το περιεχόμενο του υπ' αριθμ. ... ασφαλιστηρίου συμβολαίου προκύπτει ότι το υπ' αριθμ. ΥΖΗ - ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο ιδιοκτησίας του Π. Σ. ήταν ασφαλισμένο για τον κίνδυνο σωματικών βλαβών στους τρίτους μέχρι του ποσού των 500.000 ευρώ, το Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία "Επικουρικό Κεφάλαιο" υποχρεούται τελικά να καταβάλει στον εκ των εναγόντων Θ. Ξ. με την ιδιότητά του ως οριστικού συμπαραστάτη της κόρης του Α. Ξ.

το ποσό των 44.319,51 ευρώ, στο οποίο περιορίζεται σύμφωνα με τα ανωτέρω αναφερόμενα η ευθύνη του ...".

Με το να δεχθεί τα προαναφερθέντα το Εφετείο και να συνυπολογίσει στο ασφαλιστικό ποσό και τα καταβληθέντα για δικαστικά έξοδα και τόκους σε εξόφληση των ανωτέρω δικαστικών αποφάσεων, κατ' εφαρμογή του άρθρου 5 της Κ4/585/5-4-1978 ΑΥΕ, το οποίο ρητώς μνημονεύει στη νομική του σκέψη, παραβίασε τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου των ως άνω διαληφθέντων άρθρων του π.δ/τος 237/1986, καθώς και των άρθρων 346 Α.Κ. και 176 Κ.Πολ.Δ., αφού εφάρμοσε κανόνα ανίσχυρο, ήτοι αυτόν του άρθρου 5 της εν λόγω ΑΥΕ, ως θεσπισθέντα εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης.

Συνεπώς, υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ., όπως βάσιμα ισχυρίζεται η αναιρεσείουσα με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, κατά παραδοχή του ως άνω λόγου αναίρεσης, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου στο σύνολο της προσβαλλόμενης απόφασης, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση του δεύτερου διατυπουμένου με την ένδικη αίτηση λόγου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Το αναιρεσίβλητο πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), τα οποία ορίζει στο ποσό των 3.000 ευρώ, ενώ πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στην καταθέσασα (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6610/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκασή της στο αυτό Εφετείο Αθηνών, αποτελούμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στην καταθέσασα.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 29 Μαΐου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Ιουλίου 2015.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ