1007/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1007 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1007/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1 Απριλίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μανουσάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. Τ., 2) Δ. Τ. του Π., 3) Π. Τ. του Δ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Στέφανο Τσιμσίρη και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6/4/2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, την από 13/7/2004 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και την από 1/12/2004 προσεπίκληση -παρεμπίπτουσα αγωγή νομικού προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 193/2005 μη οριστική και 245/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 776/2008 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 7/5/2009 αίτησή του και τους από 16/6/2009 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 22/2/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του πρώτου λόγου της αναίρεσης, καθώς και του συναφούς πρώτου λόγου του δικογράφου των προσθέτων λόγων, και την παραδοχή του δευτέρου λόγου του δικογράφου των προσθέτων λόγων. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 2 εδ α' Ν ΓΠΝ/1911 "αυτοκίνητον, κατά την έννοιαν του παρόντος νόμου, είναι το δια μηχανικής δυνάμεως και ουχί επί τροχιών κινούμενον όχημα ή τροχήλατον". Κατά το άρθρο 2 παρ. 4 εδ α' του Ν 2696/1999 (ΚΟΚ), επίσης, για την εφαρμογή αυτού "ως αυτοκίνητο ή αυτοκίνητο όχημα νοείται το μηχανοκίνητο όχημα, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για τη μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων ή για τη ρυμούλκηση στις οδούς οχημάτων που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1α του Ν 489/1976 "κατά την έννοια του παρόντος αυτοκίνητο όχημα είναι το επί του εδάφους και όχι τροχιών με μηχανική δύναμη ή με ηλεκτρική ενέργεια κινούμενο όχημα, ανεξάρτητα αριθμού τροχών. Ως αυτοκίνητο θεωρείται και κάθε ρυμουλκούμενο όχημα συζευγμένο μετά του κυρίως αυτοκινήτου ή μη, ως και ποδήλατο εφοδιασμένο με βοηθητικό κινητήρα".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 2 του ίδιου ανωτέρω Ν 489/1976 "ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού, υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος. Η κυκλοφορία επί γηπέδου προσιτού στο κοινό ή σε κάποιο αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σ' αυτό, εξομειώνεται με την κυκλοφορία επί οδού".

Τέλος, κατά το άρθρο 19 παρ. 1β του ίδιου ανωτέρω Ν 489/1976 "το Επικουρικό Κεφάλαιο είναι υποχρεωμένο να καταβάλει στα πρόσωπα που ζημιώθηκαν την κατά την παράγραφο 2 του άρθρου αυτού αποζημίωση λόγω θανάτωσης ή σωματικών βλαβών ή υλικών ζημιών από αυτοκινητιστικά ατυχήματα όταν: το ατύχημα προήλθε από αυτοκίνητο ως προς το οποίο δεν έχει εκπληρωθεί η κατά το άρθρο 2 υποχρέωση".

Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι κρίσιμο στοιχείο για το χαρακτηρισμό της έννοιας του αυτοκινήτου, επί του οποίου έχουν εφαρμογή αυτές και ειδικότερα για τη δημιουργία ευθύνης από τη λειτουργία του και την υποχρέωση ασφάλισης κατά τις ειδικές διατάξεις του Ν 489/1976, είναι ο προορισμός του να κινείται στο έδαφος με μηχανική δύναμη (και όχι σε σιδηροτροχιά), και η ζημία να προκλήθηκε όταν το αυτοκίνητο κυκλοφορούσε σε οδό, προς την οποία εξομειώνεται η κυκλοφορία σε χώρο προσιτό στο κοινό ή σε κάποιο αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σ' αυτό.

Εξάλλου, το όχημα δεν είναι απαραίτητο να φέρεται σε τροχούς, έτσι ώστε το κινούμενο με μηχανική δύναμη έλκηθρο που χρησιμοποιείται σε χιονοδρομικά κέντρα (snowmobile) είναι αυτοκίνητο κατά την ανωτέρω έννοια, με συνέπεια να είναι υποχρεωτική η ασφάλισή του κατά τις ειδικές διατάξεις του Ν 489/1976 και δημιουργείται ευθύνη από τη λειτουργία του, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα, κρίσιμα για την τύχη της αναίρεσης, πραγματικά περιστατικά: "Ο δεύτερος εναγόμενος με την επωνυμία *Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος (ΕΟΣ) Βόλου* είναι αθλητικό σωματείο που ιδρύθηκε και λειτουργεί στον Βόλο του νομού Μαγνησίας και ασχολείται με την καλλιέργεια των μορφών ορειβασίας, χιονοδρομίας και όλων των χειμερινών αθλημάτων, ενώ είναι επίσης κύριος, νομέας και κάτοχος των βασικών εγκαταστάσεων στο χιονοδρομικό κέντρο Πηλίου, που εκμισθώνει στην *Αναπτυξιακή Νομαρχιακή Εταιρία Μαγνησίας ΑΕ* (ΑΝΕΜ ΑΕ), και ο πρώτος εναγόμενος Ν.

Μ. είναι πρόεδρος και νόμιμος εκπρόσωπος αυτού. Την 6η Απριλίου 2003 και περί ώρα 9.30 ο τελευταίος οδηγώντας το χωρίς αριθμό κυκλοφορίας και χωρίς να είναι ασφαλισμένο μηχανοκίνητο όχημα (έλκηθρο) -snowmobile-, ιδιοκτησίας του πρώτου εναγομένου, μάρκας *Πολάρις*, εκινείτο εντός του χιονοδρομικού κέντρου Πηλίου στη θέση *Αγριόλευκες*, στο οποίο (χιονοδρομικό κέντρο) είχε προγραμματιστεί τον παραπάνω χρόνο η διεξαγωγή επίσημου τοπικού πρωταθλήματος χιονοδρομίας από το δεύτερο εναγόμενο.

Συγκεκριμένα ο πρώτος εναγόμενος με το ως άνω όχημα εκινείτο επί της δασικής οδού που χρησιμοποιούνταν και χρησιμοποιούμενη κατά την χειμερινή περίοδο ως συνδετική πίστα, συνδέουσα το καταφύγιο, τον τερματισμό του κάτω μονού αναβατήρα (λιφτ) και την εκκίνηση του πάνω μονού αναβατήρα με τις χιονοδρομικές πίστες Πανόραμα, Ιάσων και Θέτις, και ήταν γνωστή με την ονομασία *δρομάκι*.

Στην εν λόγω οδό (χιονοδιάδρομο), η οποία έχει πλάτος 6 μέτρα, κλίση 6% έως 18% (ξηρό έδαφος) , επιτρέπεται η κίνηση και προς τις δύο κατευθύνσεις σκιέρ, περιπατητών, ορειβατών και χιονομηχανημάτων, που επιθυμούν να μετακινηθούν από το καταφύγιο προς τις πίστες και αντίθετα, είναι δηλαδή προσιτή στο ευρύ κοινό, όπως προαναφέρθηκε άλλωστε και στην υπό στοιχείο Ι σκέψη της παρούσας.

Τον ίδιο ως άνω τόπο και χρόνο το *δρομάκι* χρησιμοποιούσαν και οι αθλητές της χιονοδρομίας (σκιέρ), πριν την έναρξη του τοπικού πρωταθλήματος του δεύτερου εναγομένου, προκειμένου να προθερμανθούν, κατέβαιναν δε τη συγκεκριμένη πίστα (χιονοδιάδρομο), ώστε να προσεγγίσουν υποχρεωτικά τον αναβατήρα και να εισέλθουν στις άλλες πίστες.

Μεταξύ των αθλητών που χρησιμοποιούσαν την πίστα (χιονοδιάδρομο) για προθέρμανση ήταν και ο Π. Τ., γυιός των εναγόντων Ε. Τ. Π. Τ. και Δ. Τ. του Π., ηλικίας τότε 13 ετών, ο οποίος κατέβαινε το *δρομάκι* στο δεξιό ως προς αυτόν σημείο αυτού, έχοντας ξεκινήσει από την πίστα *Κήποι* με προορισμό τον αναβατήρα (λιφτ).

Στο ύψος της διασταυρώσεως της συνδετικής πίστας (χιονοδιαδρόμου) με τις πίστες *Φακλονέρα* και *Κεντρική* βρέθηκε αντιμέτωπος με το ανερχόμενο στην πίστα ως άνω μηχανοκίνητο έλκηθρο, που οδηγούσε ο πρώτος εναγόμενος, με αποτέλεσμα να προσκρούσει πλαγιομετωπικά με την αριστερή κνήμη του στο εμπρόσθιο αριστερό τμήμα (πέδιλο) του μηχανοκίνητου έλκηθρου, να εκτιναχθεί και να πέσει στο χιόνι λίγα μέτρα πιο κάτω, υποστάς σωματικές κακώσεις, όπως αναλυτικά θα αναφερθούν παρακάτω.

Με βάση τα πραγματικά αυτά περιστατικά το Δικαστήριο κρίνει ότι αποκλειστικός υπαίτιος του ατυχήματος είναι ο πρώτος εναγόμενος οδηγός του μηχανοκίνητου έλκηθρου, ο οποίος δεν κατέβαλε την προσοχή και την επιμέλεια που θα κατέβαλε κάθε συνετός οδηγός παρομοίου οχήματος υπό ανάλογες περιστάσεις, λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι αυτός διέθετε ειδική πείρα και ικανότητα, αφού ήταν πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του δεύτερου εναγομένου και διοργάνωσε τους αγώνες, ενώ ο ίδιος ήταν και παλαιός αθλητής χιονοδρομίας".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε το λόγο έφεσης του αναιρεσείοντος Επικουρικού Κεφαλαίου με τον οποίο έπληττε την πρωτόδικη απόφαση επειδή δέχθηκε ότι το μηχανοκίνητο έλκηθρο (χιονομηχάνημα) είναι αυτοκίνητο κατά την έννοια των διατάξεων που αναφέρονται στη μείζονα σκέψη της απόφασης και ότι είναι υποχρεωτική η ασφάλισή του.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, εφόσον από τις παραδοχές προκύπτει ότι το προαναφερόμενο όχημα κινείται με μηχανική δύναμη στο έδαφος και κατά το χρόνο του ατυχήματος κυκλοφορούσε σε χώρο (οδό, χιονοδιάδρομο) που ήταν προσιτός σε ευρύ κύκλο προσώπων (περιπατητές, ορειβάτες, σκιέρ).

Ο μοναδικός λόγος της αναίρεσης, συνεπώς, καθώς και ο πρώτος λόγος του δικογράφου των προσθέτων λόγων είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι.

ΙΙ. Το άρθρο 932 ΑΚ ορίζει, ότι "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική αυτή ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Από την άνω διάταξη προκύπτει ότι σε περίπτωση προσβολής της υγείας προσώπου, φορέας της σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση είναι ο υποστάς άμεσα την ηθική βλάβη παθών, κατά του οποίου στρέφεται η αδικοπραξία.

Τρίτα πρόσωπα, που ανήκουν συνήθως στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον του θύματος της αδικοπραξίας, έστω και αν αυτά υφίστανται ψυχικό πόνο από την αδικοπραξία, που στρέφεται κατά του οικείου τους, κατά κανόνα θεωρούνται τρίτοι και δεν καθίστανται και αυτά φορείς της σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα, σχετικά με την αξίωση των δύο πρώτων αναιρεσειόντων για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω του τραυματισμού του γυιού τους κατά το επίδικο ατύχημα: "Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προεκτέθηκε με την εκκαλουμένη με αριθμ 193/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου απορρίφθηκε ως μη νόμιμο το κονδύλιο της κύριας αγωγής περί καταβολής χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης των εναγόντων, ατομικά, για τον τραυματισμό του γυιού τους.

Όμως, η κρινόμενη αγωγή ως προς το κονδύλιο αυτό είναι νόμιμη, στηριζόμενη στο άρθρο 932 ΑΚ, αφού οι κυρίως ενάγοντες για την θεμελίωση του κονδυλίου αυτού επικαλούνται ότι υπέστησαν οι ίδιοι νευρικό κλονισμό (σοκ) με τη θέα του συμβάντος ατυχήματος ενώπιόν τους, οπότε και είδαν τον ανήλικο γυιό τους να σφανδάζει από την βαρεία κάκωση και να αιμοραγεί, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι υφίστανται οι ίδιοι άμεση βλάβη της υγείας τους και να δικαιούνται χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη.

Επομένως η εκκαλουμένη με αριθμ 193/2005, η οποία απέρριψε το ως άνω κονδύλιο ως μη νόμιμο, έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου, κατά τους βάσιμους περί τούτου λόγους της Β έφεσης. ............. Αποδείχθηκε, επίσης, ότι εξαιτίας της αδικοπραξίας του πρώτου εναγομένου οι ενάγοντες Ε. Τ. Δ. Τ. και Δ. Τ. του Π.

υπέστησαν ηθική βλάβη από το σοβαρό τραυματισμό του τότε ανήλικου παιδιού τους Π. Τ., ο οποίος έλαβε χώρα ενώπιόν τους και συγκεκριμένα σε απόσταση τριάντα μέτρα απ' αυτούς, κάτω από ιδιαίτερα σκληρές περιστάσεις, δηλαδή βλέποντας το παιδί τους να εκτινάσσεται στον αέρα και να πέφτει στο χιόνι, σφανδάζοντας από τους πόνους και με τη θέα του συμβάντος αυτού υπέστησαν ισχυρό νευρικό κλονισμό και θεωρούνται, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν στην υπό στοιχείο

ΙΙΙ νομική σκέψη της παρούσας, ως άμεσα παθόντες, αφού έτσι επήλθε βλάβη της υγείας τους. Εκτιμώντας δε τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας του πρώτου εναγομένου, το βαθμό πταίσματος τούτου, τη βαρύτητα του τραυματισμού του τότε ανήλικου γυιού τους και την περιουσιακή κατάσταση και την κοινωνική θέση των διαδίκων και το βαθμό ανάπτυξής τους, το δικαστήριο κρίνει με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας και της λογικής, ότι πρέπει να επιδικαστεί στους ως άνω ενάγοντες ως χρηματική ικανοποίηση για τον τραυματισμό του γυιού τους των 2.000 Ε, για καθένα απ' αυτούς, δεκτής καθισταμένης της ένδικης αγωγής ως προς το κονδύλιο αυτό ένα μέρος από ουσιαστική πλευρά". Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε το σχετικό λόγο έφεσης των αναιρεσιβλήτων κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε απορρίψει ως μη νόμιμο το αίτημα για επιδίκαση ατομικά στους ενάγοντες γονείς χρηματικής ικανοποίησης για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που υπέστησαν εξαιτίας του τραυματισμού του γυιού τους, εξαφάνισε αυτή και δέχθηκε το αίτημα. Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, και υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Ο δεύτερος λόγος του δικογράφου των προσθέτων λόγων της αναίρεσης, επομένως, με τον οποίο αποδίδεται η ανωτέρω πλημμέλεια είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το προαναφερόμενο μέρος που δέχθηκε την έφεση των εναγόντων Ε. Τ., Δ. Τ. και εξαφανίζοντας την πρωτόδικη απόφαση έκρινε νόμιμο το αίτημα για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης για τον τραυματισμό του γυιού τους, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως, είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης οι αναιρεσίβλητοι πρέπει να καταδικασθούν να καταβάλουν μέρος των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος λόγω της μερικής νίκης και ήττας των διαδίκων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 776/2009 απόφαση του Εφετείου Λάρισας κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το ανωτέρω αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους να καταβάλουν μέρος της δικαστικής δαπάνης του αναιρεσείοντος, το ύψος της οποίας ορίζει σε δύο χιλιάδες πεντακόσια (2500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 13 Μαϊου 2011. Και, Δημοσιεύτηκε σε έκτακτη, δημόσια στο ακροατήριο συνεδρίαση στις 16 Ιουνίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ