1006/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1006 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1006/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Ρουμπή, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ελένη Διονυσοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ξ. συζ. Κ. Φ., το γένος Ο. Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Μπότσαρη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: Φ.-Ι. συζ. Λ. Ρ., το γένος Θ. Φ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ελένη Κουγιουμτζή-Τσώλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-8-1997 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αλεξανδρουπόλεως. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 25/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 654/2009 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 19-3-2010 αίτηση και με τους από 30-11-2011 πρόσθετους λόγους της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Διονυσοπούλου ανέγνωσε την από 27-3-2012 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Αθανασίου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και των προσθέτων λόγων καθώς και την καταδίκη της αντιδίκου της στη δικαστική δαπάνη της.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 1094, 1193, 1195, 1198, 1199, 1710 και 1712, 1846 ΑΚ, σε συνδυασμό προς τη διάταξη του άρθρου 216§1 α' Κ.Πολ.Δ., προκύπτει ότι για να είναι ορισμένη η διεκδικητική ακινήτου αγωγή, στην περίπτωση που η κτήση της κυριότητας του ενάγοντος επί του διεκδικούμενου ακινήτου στηρίζεται σε κληρονομική διαδοχή είτε αυτή χωρεί από το νόμο (εξ αδιαθέτου) είτε από διαθήκη από το θάνατο του κληρονομουμένου πρέπει να αναφέρει πλην άλλων την εκ μέρους του γενόμενη και από δημόσιο έγγραφο προκύπτουσα αποδοχή της κληρονομιάς και τη μεταγραφή της σχετικής περί αποδοχής δηλώσεως του ή του κληρονομητηρίου, καθώς και μόνη την ιδιότητα του κληρονομουμένου ως κυρίου του ακινήτου, χωρίς περαιτέρω καθορισμό του τρόπου κτήσεως της κυριότητας από τον τελευταίο, εκτός αν η κυριότητα του αμφισβητείται από τον εναγόμενο, οπότε απαιτείται να αναφέρονται, είτε στην αγωγή καθ' υποφοράν είτε στις προτάσεις του ενάγοντος της πρώτης συζήτησης κατά παραδεκτή συμπλήρωση της αγωγής (άρθρο 224 εδ.β Κ.Πολ.Δ.) τα παραγωγικά της κυριότητας του ή των δικαιοπαρόχων του γεγονότα ανάλογα με την έκταση της αμφισβήτησης μέχρι την πρωτότυπη κτήση, όπως είναι συνήθως η έκτακτη χρησικτησία, για την οποία πρέπει να έχει συμπληρωθεί, κατά μεν το προϊσχύον βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο, τριακονταετής καλόπιστη νομή, κατά δε τον ήδη ισχύοντα από 23-2-1946 Αστικό Κώδικα, εικοσαετής απλώς νομή στο πρόσωπο του δικαιοπαρόχου(άμεσου ή και απώτερου)του ενάγοντος.

Στην προκειμένη περίπτωση όπως προκύπτει από το παραδεκτώς επισκοπούμενο κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. δικόγραφο της αγωγής της αναιρεσίβλητης, διεκδικητικής κυριότητας ακινήτου εκτίθενται σ' αυτήν μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: Το διεκδικούμενο ακίνητο(αγροτεμάχιο), ευρισκόμενο στην κτηματική περιφέρεια της Κοινότητας Μάκρης Αλεξανδρουπόλεως, περιήλθε κατά κυριότητα στην ενάγουσα (ήδη αναιρεσίβλητη) εκ κληρονομιάς των θανόντων χωρίς διαθήκη στις 30-9-1982 και 14-9-1991 Θ.

Φ. (πατέρα της ενάγουσας) και Φ. Φ. (γιαγιάς της), αντιστοίχως, με βάση τις νομίμως μεταγραφείσες σχετικές περί αποδοχής των εν λόγω κληρονομιών δηλώσεις της ίδιας (αναιρεσίβλητης), υπέρ της οποίας εκδόθηκε, για την κληρονομιά του πατέρα της, το .../1983 κληρονομητήριο του Γραμματέα του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Η κυριότητα του επιδίκου ακινήτου είχε περιέλθει στον πατέρα και τη γιαγιά της αναιρεσίβλητης κατά ποσοστά 4/5 και 1/5, αντιστοίχως, εκ κληρονομιάς του αποβιώσαντος στις 4-1-1980 Φ. Φ. (πατέρα και συζύγου, αντιστοίχως, των άνω άμεσων δικαιοπαρόχων της αναιρεσίβλητης), δυνάμει της από 30-3-1965, νομίμως δημοσιευθείσας και κηρυχθείσας κυρίας, ιδιόγραφης διαθήκης του τελευταίου και σύμφωνα αφενός με το 187/1981 κληρονομητήριο του αρμόδιου γραμματέα και αφετέρου με τις νομίμως μεταγραφείσες, περί αποδοχής της κληρονομιάς, δηλώσεις των εν λόγω δικαιοπαρόχων της αναιρεσίβλητης.

Ο Φ. Φ. είχε καταστεί κύριος του επιδίκου με έκτακτη χρησικτησία, ως νεμόμενος τούτο, με καλή πίστη και με συγκεκριμένες διακατοχικές πράξεις (μνημονεύονται στην αγωγή), από μεν το έτος 1903 έως το έτος 1941, αυτοπροσώπως, έκτοτε δε και έως το θάνατο του στις 4-1-1980, αρχικώς μέσω του Δ. Π. και εν συνεχεία (μετά τον επισυμβάντα) κατά το έτος 1952 θάνατο του τελευταίου) μέσω του Ο.

Α.. Τα πραγματικά αυτά γεγονότα αρκούν για τη διαδικαστική πληρότητα του αγωγικου δικογράφου, σύμφωνα με οποίο η κυριότητα της ενάγουσας στηρίζεται στον παράγωγο τρόπο, κληρονομική διαδοχή, ιδίως ως προς την εκ μέρους του απώτερου δικαιοπαρόχου της αναιρεσίβλητης (Φ. Φ.) κτήση της κυριότητας στο επίδικο ακίνητο με έκτακτη χρησικτησία, αφού η αναφερόμενη χρονική περίοδος από το έτος 1903 έως τις 4-1-1980, κατά την οποία ο τελευταίος ενέμετο το επίδικο (καλοπίστως μέχρι τις 23-3-1946 και ανεξαρτήτως καλής πίστεως εν συνεχεία), περιλαμβάνει αυτονοήτως το από το έτος 1920 (προσάρτηση της Δυτικής Θράκης στην Ελληνική Επικράτεια) μέχρι τις 4-1-1980 διάστημα, το οποίο υπερκαλύπτει τον χρόνο νομής, που τόσο κατά το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο όσο και κατά τον Αστικό Κώδικα (άρθρο 1045), για την περιέλευση του επίδικου ακινήτου στην κυριότητα του άνω δικαιοπαρόχου της αναιρεσίβλητης, την κυριότητα του οποίου ρητώς αμφισβήτησε η εναγομένη αναιρεσείουσα με τις προτάσεις της ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου.

Επομένως, η αποδιδόμενη στην προσβαλλομένη απόφαση με το μοναδικό λόγο του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης από τον αρ. 14 του άρθρου 559 πλημμέλεια συνιστάμενη στο ότι το Εφετείο, παρά τον προβληθέντα με λόγο έφεσης σχετικό ισχυρισμό περί ποσοτικής αοριστίας της αγωγής, επειδή το δικόγραφο αυτής δε συμπληρώθηκε, ως προς τον τρόπο κτήσης της κυριότητας του επιδίκου από τον παραπάνω απώτατο δικαιοπάροχο της αναιρεσίβλητης, είναι αβάσιμη.

Ειδικότερα, ως προς την αιτίαση ότι η αγωγή, αναφορικώς με την περίοδο από το έτος 1903 έως το έτος 1920, είναι αόριστη, λόγω μη αναφοράς σ' αυτή του τρόπου κτήσεως δικαιώματος διηνεκούς εξουσιάσεως στο επίδικο από τον ειρημένο απώτερο δικαιοπάροχο της αναιρεσίβλητης, ο προκείμενος λόγος είναι αλυσιτελής, διότι, όπως έχει εκτεθεί, η μετέπειτα, από το έτος 1920 έως τις 4-1-1980 νομή του επιδίκου αρκεί για την κτήση κυριότητας σ' αυτό με έκτακτη χρησικτησία.

Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 20 Κ.Πολ.Δ. κατά την οποία αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παραμόρφωσε το περιεχόμενο εγγράφου με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από εκείνα που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό, συνάγεται ότι ο προβλεπόμενος από αυτήν λόγος αναιρέσεως ιδρύεται μόνον, όταν το δικαστήριο κατά προφανή παρανόηση δηλαδή μη ορθή ανάγνωση του περιεχομένου αποδεικτικού, κατά την έννοια των άρθρων 432 επ Κ.Πολ.Δ., εγγράφου, δέχθηκε ως μνημονευόμενα σ' αυτό πραγματικά περιστατικά, τα οποία όμως είναι καταδήλως διάφορα των πράγματι διαλαμβανομένων στο έγγραφο αυτό, ακολούθως δε στηριζόμενο αποκλειστικώς στο ίδιο έγγραφο ή κυρίως σε αυτό, οδηγείται σε ουσιαστική κρίση βλαπτική για τον επικαλούμενο τον αναιρετικό αυτό λόγο.

Ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας σχημάτισε την κρίση του για την βασιμότητα της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως κλπ., στηριζόμενο σε περισσότερα αποδεικτικά μέσα, το δε φερόμενο ως παραμορφωθέν έγγραφο το συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις, χωρίς να στηριχθεί κυρίως ή αποκλειστικώς σε αυτό, από τη συνεκτίμηση δε αυτή οδηγήθηκε σε κρίση διαφορετική από εκείνη την οποία εκλαμβάνει ως ορθή εκείνος που προβάλλει ότι εχώρησε παραμόρφωση του εγγράφου.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας κατά της εκκληθείσας πρωτόδικης απόφασης, με την οποία είχε γίνει κατ' ουσίαν δεκτή η διεκδικητική αγωγή της αναιρεσίβλητης, που είχε ως ιστορική και νομική βάση για την απόκτηση της κυριότητας τον παράγωγο τρόπο με τις ακόλουθες παραδοχές: "Ο Φ.

Φ. του Θ., παππούς της ενάγουσας, με την από 30-3-1965 ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία δημοσιεύτηκε με το με αρ. 2347/1980 πρακτικό δημοσίευσης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθήνας και κηρύχτηκε κυρία με την με αρ. 832/80 απόφαση του ιδίου δικαστηρίου, κατέλιπε στον υιό αυτού και πατέρα της ενάγουσας Θ. Φ. του Φιλόμηλου, μεταξύ άλλων και ποσοστό 4/5 εξ αδιαιρέτου από ένα αγρό, έκτασης 894,50 τ.μ., που βρίσκεται στη θέση "..." της κτηματικής περιοχής Μάκρης Αλεξανδρούπολης και συνορεύει: ...

Το λοιπό ποσοστό του 1/5 εξ αδιαιρέτου του ιδίου παραπάνω ακινήτου, κατέλιπε στη σύζυγο του Φ. Φ.. Στο όνομα των ανωτέρω εκδόθηκε το με αρ. 187/1981 κληρονομητήριο, σύμφωνα με τις διατάξεις της με αρ. 8984/81 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Ο Φ. Φ. κατείχε και νέμονταν τον πιο πάνω αγρό, μετά τον θάνατο του πατέρα του Θ.

Φ., που συνέβη το έτος 1903, καλλιεργώντας αυτόν αδιάλειπτα με οπωροφόρα δένδρα(μηλιές, απιδιές, καρυδιές) και συλλέγοντας τους καρπούς αυτών, μέχρι το έτος 1941, οπότε, λόγω της γερμανοβουλγαρικής κατοχής κατέφυγε στην Αθήνα, όπου έζησε μέχρι τον θάνατο του. Κατά την αναχώρηση του αυτή, ανέθεσε στον Δ. Π., σύζυγο της αδελφής του Κ.

Φ. και παππού της εναγομένης την για λογαριασμό του καλλιέργεια του πιο πάνω αγρού. Μετά τον θάνατο του Δ. Π. ο γαμπρός του Ο. Α., σύζυγος της κόρης του Α. και πατέρας της εναγομένης, ανέλαβε την καλλιέργεια του επιδίκου αγρού, για λογαριασμό του Φ. Φ., μέχρι το θάνατο αυτού το έτος 1980)και στη συνέχεια για λογαριασμό του υιού του Θ., πατέρα της ενάγουσας και στη συνέχεια της ίδιας της ενάγουσας, αποστέλλοντας σ' αυτούς κάθε έτος καρπούς από το κτήμα αυτό χωρίς ποτέ να αμφισβητήσει την κυριότητα τους επ' αυτού.

Εν τω μεταξύ το έτος 1982 απεβίωσε ο Θ. Φ. και μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμο του κατέλιπε την ενάγουσα, κόρη του, στο όνομα της οποίας εκδόθηκε το με αρ. .../83 κληρονομητήριο, σύμφωνα με τις διατάξεις της 3937/83 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Η ενάγουσα με την με αρ. .../1991 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της Συμβ/φου Αθηνών Μαρίας Παπαναγιώτου, που μεταγράφτηκε νόμιμα ...

αποδέχτηκε την κληρονομιά που της κατέλιπε ο πατέρας της μεταξύ της οποίας και τα προαναφερόμενα ποσοστά εξ αδιαιρέτου του επιδίκου αγρού. Το έτος 1991 απεβίωσε η γιαγιά της ενάγουσας Φ. Φ. και η πρώτη με την .../1991 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της ιδίας παραπάνω συμβ/φου, που μεταγράφηκε νόμιμα ... αποδέχτηκε την κληρονομιά που της κατέλιπε η γιαγιά της, μεταξύ της οποίας και τα προαναφερόμενα ποσοστά εξ αδιαιρέτου του επιδίκου αγρού και έτσι απέκτησε την πλήρη κυριότητα του αγρού αυτού.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι την κληρονομιά του Φ. Φ., απεδέχθησαν οι ανωτέρω δικαιοπάροχοι της ενάγουσας Θ. Φ. και Φ. Φ., με την με αρ. .../1981 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβ/φου Αθηνών Βασιλικής Νικολοπούλου, που μεταγράφηκε νόμιμα ... . Με βάση τα ανωτέρω αποδεικνύεται η κυριότητα της ενάγουσας και των δικαιοπαρόχων αυτής στο επίδικο ακίνητο κατά τα ειδικότερα εκτιθέμενα ανωτέρω".

Δέχθηκε δηλαδή το Εφετείο ότι οι άμεσοι δικαιοπάροχοι της ενάγουσας είχαν καταστεί συγκύριοι του επιδίκου, ως κληρονόμοι του Φ. Φ., με βάση ιδιόγραφη διαθήκη αυτού, που υπήρξε κύριος τούτου κατά το θάνατό του, με έκτακτη χρησικτησία, την κληρονομία του οποίου αποδέχθηκαν και μετέγραψαν τη σχετική δήλωση αποδοχής και ότι η ίδια (η ενάγουσα) απέκτησε την κυριότητα του επιδίκου ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος τούτων, την κληρονομία των οποίων αποδέχθηκε και μετέγραψε νομοτύπως τη δήλωση αποδοχής αυτής.

Στη δικαιοδοτική του αυτή κρίση, ως προς τα πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης δηλαδή για τα αναγκαία περιστατικά προς θεμελίωση της κυριότητας των αμέσων δικαιοπαρόχων της ενάγουσας-αναιρεσίβλητης, η οποία αμφισβητήθηκε από την εναγομένη-αναιρεσείουσα, κατέληξε το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση στηριζόμενο κυρίως στην προαναφερόμενη ιδιόγραφη διαθήκη, στην οποία διαλαμβάνονται τα ακόλουθα: "Εν Αθήναις σήμερον την τριακοστήν Μαρτίου 1965 και ημέραν Τρίτην εν τω διαμερίσματί μου ιδιοκτησίας μου κειμένου εις τον πρώτον όροφον επί της οδού ...

πολυκατοικίας ο υπογεγραμμένος Φ. Φ. του Θ. και της Α. έχων σώας τας φρένας μου συντάσσω διαθήκην μου και ορίζω τα 1ον ) Εις την σύζυγο μου Φ. Φ. το γένος Α. αφήνω την επικαρπία του ως άνω περιγραφέντος μου διαμερίσματός μου κειμένου εις τον πρώτον όροφον της επί της οδού .... πολυκατοικίας εφ' όρου ζωής της. 2) Η κυριότης και επικαρπία του ως άνω περιγραφέντος διαμερίσματος μου μετά τον θάνατον της συζύγου μου Φ.

Φ. το γένος Α. Χ. να περιέλθη εις την κυριότητα και επικαρπία του υιού μου Θ. Φ. Φ. εφόσον θα ευρίσκεται εν ζωή άλλως να περιέλθει εις τους νομίμους αυτού κληρονόμους. 3ον) Παρακαλώ τον υιόν μου Θ. να αγαπά, σέβεται και φροντίζει πάντοτε την μητέρα του. Ο διαθέτης Φ. Φ. 30-03-1965". Έτσι όμως το Εφετείο υπέπεσε σε διαγνωστικό σφάλμα και παραμόρφωσε το περιεχόμενο της παραπάνω διαθήκης, αφού στο αποδεικτικό αυτό έγγραφο δεν αναφέρεται εγκατάσταση των αμέσων δικαιοπαρόχων της ενάγουσας στο επίδικο ακίνητο, ως κληρονόμων του διαθέτη, πλην της κατάλειψης του διαλαμβανομένου σ' αυτήν δήλου πράγματος, του διαμερίσματος, ούτε άλλωστε αναφέρεται στην προσβαλλομένη απόφαση ότι το Εφετείο διέγνωσε ασάφεια ως προς το περιεχόμενο της διαθήκης, ώστε να καταστεί αναγκαία η προσφυγή στους ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173, 1781 ΑΚ, προς αναζήτηση της αληθούς βούλησης του διαθέτη όπως όφειλε στην περίπτωση της παράλειψης αναφοράς άλλων ακινήτων αυτού, για τα οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στη διαθήκη και ότι η παραπάνω παραδοχή ότι δηλαδή οι άμεσοι δικαιοπάροχοι της ενάγουσας κατέστησαν συγκύριοι του επιδίκου με βάση την ίδια διαθήκη, είναι συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε μετά από την ερμηνεία αυτής.

Συνεπώς το Εφετείο υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια από τον αρ. 20 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. κατά παραδοχή ως βασίμου του μοναδικού προσθέτου λόγου της αίτησης αναίρεσης, που ασκήθηκε παραδεκτώς κατ' άρθρο 569 Κ.Πολ.Δ., με την κατάθεση δικογράφου στη γραμματεία του δικαστηρίου τούτου πλέον των τριάντα ημερών πριν από την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο για τη συζήτηση της αναίρεσης και επιδόθηκε στην αναιρεσίβλητη. Κατ' ακολουθίαν τούτων πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές. Η αναιρεσίβλητη, ως ηττηθείσα διάδικος, πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρα 176, 183 Κ.Πολ.Δ.)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 654/2009 απόφαση του Εφετείου Θράκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Θράκης, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσόν των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 7 Μαΐου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ