Supreme Court annuls lower court decision on special compensation for agricultural land expropriation due to procedural defects.

Απόφαση 1001 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1001/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Μαρία Βάρκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Ιανουαρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων:

1) Α. Α. του Α.,

2) Ρ. Σ. του Ρ.,

3) Φ. Μ. του Φ.,

4) Φ. Μ. του Φ., κατοίκων ... Ξάνθης,

5) Α. Κ. του Γ., κατοίκου ... Ξάνθης,

6) Ρ. Μ. του Μ.,

7) Μ. Α. του Μ., κατοίκου ... Ξάνθης,

8) Χ. Ρ. του Χ., κατοίκου ... Ξάνθης,

9) Φ. Ε. του Φ., κατοίκου ... Ξάνθης,

10) Ι. Σ. του Ι.,

11) Σ. Μ. του Σ.,

12) Ε. Σ. του Ε.,

13) Μ. Σ. του Μ.,

14) Ε. Ι. του Γ.,

15) Ά. Μ. του Κ., συζ. Α.,

16) Ι. Τ. του Ι.,

17) Χ. Ε. του Χ.,

18) Ε. Χ., κατοίκων ... Ξάνθης,

19) Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία «Βακουφική Επιτροπή Ιερού Τεμένους Π. Ερασμίου» που εδρεύει στο ... Ξάνθης και εκπροσωπείται νόμιμα,

20) Α. Τ., το γένος Α. Κ.,

21) Δ. Ε. του Σ., κατοίκων ... Ξάνθης,

22) Λ. Ε. του Σ., κατοίκου ... Ξάνθης,

23) Π. Ε., το γένος Φ. Χ.,

24) Φ. Ε. του Δ.,

25) Φ. Ε. του Σ., κατοίκων ... Ξάνθης,

26) Μ. Κ., το γένος Σ. Ε., κατοίκου ... Ξάνθης,

27) Β. Μ., το γένος Δ. Ε.,

28) Δ. Μ. του Α., κατοίκων ... Ξάνθης,

29) Β. Τ., το γένος Δ. Ε., κατοίκου ... Καβάλας,

30) Α. Ο. Ε. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

31) Μ. Ο. Ι. του Μ.,

32) Χ. Ο. Μ. του Χ.,

33) Χ. Ο. Ν. του Χ.,

34) Χ. Ο. Σ. του Χ., κατοίκων ... Ξάνθης,

35) Σ. Μ. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

36) Μ. Ο. Ρ. του Μ.,

37) Ρ. Ο. Μ. του Ρ.,

38) Μ. Ο. Μ. του Μ.,

39) Μ. Β. του Ρ.,

40) Χ. Ο. Ν. του Χ.,

41) Χ. Ο. Α. του Χ.,

42) Σ. Γ. Ο. Ρ. του Σ.,

43) Α. Ο. Φ. του Α.,

44) Σ. Ο. Μ. του Σ.,

45) Σ. Ο. Φ. του Σ., κατοίκων ... Ξάνθης,

46) Κ. Ο. Ε. του Κ., κατοίκου ... Γερμανίας,

47) Α. Ο. Κ. του Α.,

48) Χ. Α., χήρα Α. Σ. Ο. (ως κληρονόμου του Α. Σ. Ο.), το γένος Σ. και Μ. Μ.,

49) Τ. Σ. ή Σ. Ο. συζ. Σ. Σ., το γένος Χ. και Α. Σ. ή Σ. Ο. (ως κληρονόμου του Σ. Ο. Α.),

50) Κ. Α. Ο. του Α. και της Χ. (ως κληρονόμου του Σ. Ο. Α.),

51) Σ. Τ. του Α., κατοίκων ... Ξάνθης,

52) Δήμου Τοπείρου, που εδρεύει στο Εύλαλο Ξάνθης και εκπροσωπείται νόμιμα,

53) Ε. Π. του Γ., κατοίκου … Ξάνθης,

54) Δ. Δ., το γένος Ν. Ν.,

55) Α. Τ., το γένος Γ. Κ.,

56) Σ. Ε. του Γ.,

57) Ζ. Κ. του Γ., κατοίκων ... Ξάνθης,

58) Ι. Κ. του Γ., κατοίκου … Κομοτηνής,

59) Κ. Κ. του Σ., κατοίκου ... Ξάνθης,

60) Ν. Κ. του Γ., κατοίκου ... Ξάνθης,

61) Α. Κ. του Γ., κατοίκου ... Ξάνθης,

62) Σ. Α. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

63) Ρ. Ρ. του Ρ.,

64) Ρ. Γ. του Ρ.,

65) Χ. Μ. του Χ.,

66) Σ. Ν. του Σ.,

67) Α. Ο. Μ. του Α.,

68) Α. Ν. του Α., κατοίκων ... Ξάνθης,

69) Α. Σ. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

70) Μ. Κ. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

71) Μ. Ρ. του Α.,

72) Δ. Δ. του Π.,

73) Ν. Φ. του Κ.,

74) Θ. Μ. του Δ., κατοίκων ... Ξάνθης,

75) Μ. Ο. Χ. του Μ., κατοίκου Κύρνου Ξάνθης,

76) Μ. Ο. Ο. του Μ.,

77) Μ. Φ. του Μ., κατοίκων ... Ξάνθης,

78) Ε. Α. του Ε.,

79) Η. Μ., το γένος Α. Π.,

80) G. L. του S.,

81) F. L., κατοίκων ... Ξάνθης,

82) Α. Π. του Α., κατοίκου ... Ξάνθης,

83) Ρ. Ν. του Φ.,

84) Ν. Ο. Σ. του Ν.,

85) Σ. Ο. Ν. του Σ.,

86) Σ. Ο. Ο. του Σ. και

87) Μ. Ο. Σ. του Μ., κατοίκων ... Ξάνθης,

οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 17.09.2009 και 20.01.2010 αιτήσεις καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση των 26/2009 και 110/2009 αποφάσεων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, με τις οποίες καθορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θράκης και συνεκδικάστηκαν με τις (διά των προτάσεων) ανταιτήσεις και παρεμβάσεις ορισμένων εκ των διαδίκων.

Εκδόθηκε η 399/2010 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 18.07.2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Βάρκα διάβασε την από 22.11.2019 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία Αρεοπαγίτη Αντωνίου Τσαλαπόρτα, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του πρώτου λόγου εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ και την ουσιαστική παραδοχή του δεύτερου λόγου εκ του άρθρου 559 αριθμ. 14 και του τρίτου λόγου εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 της από 18.07.2011 αίτησης για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 399/2010 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Κατά την διάταξη του άρθρου 22 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως αυτή προστέθηκε με την διάταξη του άρθρου 131 παρ. 2 του ν. 4070/2012 (που εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς κατά την έναρξη της ισχύος του παρόντος αιτήσεις αναιρέσεως, σύμφωνα με την παρ.10 του άρθρου 146 του ανωτέρω ν. 4070/2012), σε περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσιβλήτων υπερβαίνει τους είκοσι (20) η κλήτευσή τους στην δίκη μπορεί να διενεργηθεί κατά τις διατάξεις του δεύτερου, τρίτου και τετάρτου εδαφίου της παραγράφου 4 του άρθρου 19, ήτοι η αίτηση μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου τοιχοκολλάται δεκαπέντε τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από την δικάσιμο στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται και στο κατάστημα του δήμου ή της κοινότητας στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον γραμματέα του δικαστηρίου ή της κοινότητας, αντιστοίχως. Η ειδοποίηση στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξεως, δημοσιεύεται σε τρεις ημερήσιες εφημερίδες που εκδίδονται στην Αθήνα ή σε δύο που εκδίδονται στην Αθήνα και σε μία που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη όταν η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής βρίσκεται στα όρια του Υπουργείου Βόρειας Ελλάδας, καθώς, και σε μία εφημερίδα που εκδίδεται στην πρωτεύουσα του νομού στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής.

Περαιτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1 και 2 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κατά την συζήτηση της αναιρέσεως δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει την συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολιπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολιπόμενος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος διάδικος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση για την συζήτηση δεν επιδόθηκε ή επιδόθηκε αλλά όχι νόμιμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη την συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήση. Στην αντίθετη περίπτωση, προχωρεί στην συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 226 παρ. 4 εδ. γ' και δ' του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη κατ’ άρθρο 575 εδ. β' του ιδίου Κώδικα, αν η συζήτηση αναβληθεί, ο γραμματέας οφείλει αμέσως μετά το τέλος της συνεδριάσεως να μεταφέρει την υπόθεση στην σειρά των υποθέσεων που θα συζητηθούν κατά την δικάσιμο που ορίστηκε. Κλήση του διαδίκου για εμφάνιση στην δικάσιμο αυτή δεν χρειάζεται και η αναγραφή της υποθέσεως στο πινάκιο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. Κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διατάξεως, η αναβολή της υποθέσεως και η εγγραφή αυτής στο πινάκιο του δικαστηρίου για την μετ' αναβολή δικάσιμο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για την δικάσιμο αυτή και, επομένως, δεν χρειάζεται νέα κλήτευση του διαδίκου. Προϋπόθεση όμως της εγκυρότητας της κλητεύσεως αυτής, συνεπεία της αναβολής της υποθέσεως και της εγγραφής αυτής στο πινάκιο, είναι ότι ο απολιπόμενος ή μη νομίμως παριστάμενος, κατά την μετ’ αναβολή συζήτηση, διάδικος, είχε επισπεύσει εγκύρως την συζήτηση ή είχε νομίμως και εμπροθέσμως κλητευθεί να παραστεί στην δικάσιμο κατά την οποία αναβλήθηκε η συζήτηση της υποθέσεως. Διαφορετικά απαιτείται κλήτευσή του στην μετ’ αναβολή δικάσιμο.

Περαιτέρω, στην παρ. 4, του άρθρου 19 Ν. 2882/2001 (όπως είχε αντικατασταθεί με το άρθρο 171 Ν. 4512/2018 | ΦΕΚ Α’ 5/17.01.2018 και αντικαταστάθηκε ως έπεται με το άρθρο 88 παρ.1 παρ.1 Ν. 4714/2020 | ΦΕΚ Α’ 148/31.7.2020), ορίζεται ότι: «Όταν εκείνοι που φέρονται ως ιδιοκτήτες στον κτηματολογικό πίνακα υπερβαίνουν τους πενήντα (50), η κλήτευσή τους γίνεται σύμφωνα με την παρούσα.

Η αίτηση, μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου, τοιχοκολλάται δεκαπέντε (15) τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται, στα καταστήματα των δικηγορικών συλλόγων της περιφερειακής ενότητας ή των περιφερειακών ενοτήτων και στα καταστήματα των δήμων ή των κοινοτήτων στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον γραμματέα του δικαστηρίου, τον γραμματέα του οικείου δικηγορικού συλλόγου και τον γραμματέα του οικείου δήμου ή της κοινότητας, αντίστοιχα. Η ειδοποίηση, στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, αναρτώνται στις επίσημες ιστοσελίδες του Υπουργείου Οικονομικών (Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων) και του αρμόδιου για την απαλλοτρίωση φορέα.

Η ανάρτηση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας γι` αυτήν υπηρεσίας. Εάν η συζήτηση αναβληθεί για σοβαρό λόγο, σύμφωνα με την παρ. 6, δεν απαιτείται η επανάληψη της διαδικασίας, εκτός αν ο λόγος της αναβολής οφείλεται στην πλημμελή, ατελή ή εκπρόθεσμη πραγματοποίηση των παραπάνω δημοσιεύσεων».

Τέλος, η παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 2882/2001(Α’17/6-2-2001), ισχύει αναλόγως και στη διαδικασία καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδας της αποζημίωσης, σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 2882/2001 και εφαρμόζονται και στις εκκρεμείς κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος αιτήσεις καθορισμού οριστικής τιμής.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την κρινόμενη από 18.07.2011 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου διώκεται η αναίρεση της υπ’ αριθμ. 399/2010 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, της οποίας, με πράξη του Προέδρου του Δ’ Πολιτικού Τμήματος του Δικαστηρίου τούτου, είχε οριστεί αρχική δικάσιμος για την συζήτηση της υποθέσεως η 06.12.2019, από την οποία ανεβλήθη εκ του πινακίου για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας (22.01.2021). Την συζήτηση της κρινόμενης αιτήσεως επισπεύδει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, κατά την διαδικασία των άρθρων 22 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως αυτή προστέθηκε με την διάταξη του άρθρου 131 παρ. 2 του ν.4070/2012 αφού, οι αναιρεσίβλητοι υπερβαίνουν τους 20. Από τα προσκομιζόμενα και επικαλούμενα έγγραφα, ήτοι:

(α) την από 02.04.2019 έκθεση τοιχοκολλήσεως, στην οποία βεβαιώνεται ότι τοιχοκολλήθηκε στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου επικυρωμένο αντίγραφο της ένδικης αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου κατά των αναιρεσιβλήτων, περί αναιρέσεως της 399/2010 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θράκης και του συνημμένου σ’ αυτήν φύλλου με τις πράξεις ορισμού τμήματος για την εκδίκασή της, ορισμού δικασίμου (06.12.2019), ορισμού εισηγητή και εγγραφής αυτής στο πινάκιο και

(β) το από 03.04.2019 αποδεικτικό τοιχοκολλήσεως της Δημοτικής Ενότητας Τοπείρου Νομού Ξάνθης και την από 03.04.2020 έκθεση τοιχοκολλήσεως του υπαλλήλου Δήμου Τοπείρου Ξάνθης Κ. Δ., στην οποία ωστόσο βεβαιώνεται ότι αντίγραφο της ένδικης αιτήσεως, ο ανωτέρω υπάλληλος του δήμου τοιχοκόλλησε στην πινακίδα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου (και όχι στο κατάστημα του ως άνω δήμου, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα).

(γ) τέλος, από τα φύλλα των ημερησίων εφημερίδων, που εκδίδονται: στην Αθήνα, ήτοι «ΗΧΩ ΤΩΝ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ» της 25.10.2019, «ΓΕΝΙΚΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ» της 26.10.2019, «ΤΥΠΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» της 25.10.2019, αλλά και της εφημερίδας «ΕΜΠΡΟΣ» της 26.10.2019, που εκδίδεται στην Ξάνθη, στην περιφέρεια της οποίας βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα ακίνητα, στις οποίες (εφημερίδες) δημοσιεύεται η αίτηση αναιρέσεως και ειδοποίηση – κλήση του Ελληνικού Δημοσίου προς τους αναιρεσιβλήτους να παραστούν κατά την ορισθείσα αρχική δικάσιμο της 06.12.2019 για την συζήτηση της αιτήσεως αυτής, οπότε, κατά τα προεκτεθέντα, ανεβλήθη με αίτηση του αναιρεσείοντος η συζήτηση της υποθέσεως, για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας.

Ακολούθως, (ενόψει και του ότι η δημοσίευση ήταν ατελής κατά τα προαναφερθέντα, μη τοιχοκόλληση σε δήμο Τοπείρου), το αναιρεσείον παραδεκτά κλήτευσε εκ νέου τους αναιρεσίβλητους, για την μετ’ αναβολή ως άνω δικάσιμο (της 22.01.2021), σύμφωνα με το ως άνω άρθρο 19 παρ.4 ν. 2882/2001 και δη:

(α) με τοιχοκόλληση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου (βλ. την από 11-12-2020 έκθεση τοιχοκόλλησης του Γραμματέα του Αρείου Πάγου),

(β) με τοιχοκόλληση της αιτήσεως στον πίνακα ανακοινώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης (βλ. την από 29.12.2020 έκθεση τοιχοκόλλησης της υπαλλήλου του δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης Δ. Ν.),

(γ) με τοιχοκόλληση – ανάρτηση της αιτήσεως στον πίνακα ανακοινώσεων του του Λιτόχωρου Δήμου Τοπείρου Ξάνθης (βλ. την από 23.12.2020 έκθεση τοιχοκόλλησης του υπαλλήλου Δήμου Τοπείρου Θ. Β.),

(δ) με ανάρτηση της από 30.12.2020 ειδοποίησης – κλήσης του Ελληνικού Δημοσίου στις 04.01.2020 μαζί με την αρ.πρωτ. .../.../4-1-2021 σχετική βεβαίωση της Εκτελεστικής Γραμματέως του Γραφείου Περιφερειάρχη της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης στον ιστότοπο της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης,

(ε) με ανάρτηση της από 30.12.2020 ειδοποίησης – κλήσης του Ελληνικού Δημοσίου στον ιστότοπο του Υπουργείου Οικονομικών μαζί με σχετική μέσω e-mail βεβαίωση με αρ. πρωτ. .../31-12-2020.

Συνεπώς, νομότυπα και εμπρόθεσμα κλητεύθηκαν οι αναιρεσίβλητοι και εφόσον, κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως δεν εμφανίστηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, πρέπει να δικαστούν ερήμην, ερευνηθεί όμως η υπόθεση ως εάν είναι παρόντες.

[II] Με την κρινόμενη από 18.07.2011 (αρ. καταθ. 40/2011) αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η με αριθμό 399/2010 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, που εκδόθηκε, με την ειδική διαδικασία των άρθρων 18 επ. ν. 2882/2001, επί των συνεκδικασθεισών: (α) με αριθμούς καταθ. 61/2009 και 7/2010 αιτήσεων του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, που ασκήθηκαν με αυτοτελή δικόγραφα και (β) των ανταιτήσεων και παρεμβάσεων των αναιρεσιβλήτων, που ασκήθηκαν με τις προτάσεις τους• με τις οποίες το μεν ως άνω αιτούν – ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο ζήτησε αφενός να καθορισθεί οριστική τιμή μονάδας για τις εδαφικές εκτάσεις, που απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια δυνάμει της …/14-4-2006 απόφασης του Γ.Γ.

της Περιφερείας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, μικρότερη από την ήδη ορισθείσα προσωρινή και αφετέρου ζήτησε ν’ αναγνωρισθεί ότι δεν συντρέχει περίπτωση για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα επακριβώς αναφερόμενα στην ως άνω (δεύτερη με αρ. κατ. 7/2010) αίτηση, εδαφικά τμήματα. Οι ανταιτούντες – ήδη αναιρεσίβλητοι εξάλλου, ζήτησαν να καθορισθεί οριστική τιμή μονάδας για τις εδαφικές εκτάσεις, που ανήκουν στην ιδιοκτησία τους και απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά, δυνάμει της ως άνω απόφασης του Γ.Γ.

της Περιφερείας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, μεγαλύτερη από την ήδη ορισθείσα προσωρινή και αφετέρου ζήτησαν να καθοριστεί η επιδικαστέα ιδιαίτερη αποζημίωση στα αναφερόμενα σ' αυτές ποσά.

[III] Κατά το άρθρο 13 παρ.1 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ):

«1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου».

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως πρόσοδος νοείται η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ως εκ του είδους, της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί, επί αγροτικού ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και επί αστικού ακινήτου, αν είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποίοι είναι σε κάθε περίπτωση οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας σε σχέσης, πάντως, με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο (ΑΠ 212/2016, ΑΠ 1175/2015, ΑΠ 327/2013).

Όμως, η εν λόγω διάταξη δεν καθιερώνει αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο κριτήρια, προκειμένου να διαγνωστεί η πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή αν λάβει άλλα τέτοια, αλλά παρέχει μόνο οδηγίες για το πώς πρέπει να καθορίζεται η πραγματική αξία.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίξει την κρίση του, για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, αν ληφθεί υπόψη η χρησιμοποιούμενη στην παραπάνω λέξη «ιδίως», σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική, για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου, κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση των πραγμάτων και, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ (ΑΠ 1175/2015, ΑΠ 1021/2015, ΑΠ 844/2015).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή που αποτελεί κύρωση της παράβασης τος άρθρου 93 παρ.3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο πιο πάνω λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία).

Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να διαλαμβάνονται στο αναιρετήριο: (α) οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης ή μνεία ότι αυτή δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, (β) ο ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση) και τα πραγματικά περιστατικά που προτάθηκαν για τη θεμελίωσή του, ως προς τον οποίο η έλλειψη, η ανεπάρκεια ή η αντίφαση και η σύνδεσή του με το διατακτικό και γ) εξειδίκευση του σφάλματος το δικαστηρίου, δηλαδή, αν πρόκειται για παντελή έλλειψη αιτιολογίας, μνεία μόνο τούτου, αν πρόκειται για ανεπαρκή αιτιολογία, ποία επιπλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρονται ή ως προς τι υπάρχει έλλειψη νομικού χαρακτηρισμού και, αν πρόκειται για αντιφατικές αιτιολογίες, ποίες είναι αυτές, σε τι συνίσταται η αντίφαση και από που προκύπτει.

Δεν έχει, όμως, εφαρμογή η διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και, ιδίως, στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που εξάγεται από αυτές, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ.1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές και πλήρες του πόρισμα και για το λόγο αυτόν γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή γιατί δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα του δικαστηρίου που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων δεν συνιστούν παραδοχές, με βάση τις οποίες διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και, επομένως, δεν αποτελούν «αιτιολογία» της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της υπόψη διάταξης του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ, αυτή να επιδέχεται μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απαράδεκτος.

[IV] Στην κρινόμενη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο Θράκης, με την προσβαλλόμενη 399/2010 απόφασή του, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, αφού συνεκδίκασε, κατά τη δικάσιμο της 28.05.2010, τις ως άνω δύο αυτοτελείς αιτήσεις του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, με τις οποίες με την πρώτη και την δεύτερη ζητείται ο καθορισμός οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των απαλλοτριωμένων, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ακινήτων των αναιρεσιβλήτων επί πλέον δε με την δεύτερη ζητείται να αναγνωριστεί ότι δεν συντρέχει περίπτωση για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα τμήματα που απομένουν από τα ακίνητα με κτηματολογικό αριθμό …, … και … και συνεκδίκασε την ανταίτηση και την κύρια παρέμβαση – ανταίτηση που ασκήθηκαν με τις προτάσεις και αναφέρονται ειδικότερα στην απόφαση, για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης και ιδιαίτερης, κατ’ άρθρο 13 παρ.4 Ν. 2882/2001, αποζημίωσης απαλλοτριωμένων, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ακινήτων των αναιρεσιβλήτων, δέχθηκε το αίτημα για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης και το αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης κατ’ άρθρο 13 παρ.4 Ν. 2882/2001, κρίνοντας, ότι τα ακίνητα αυτά που απέμειναν από την απαλλοτρίωση, υπέστησαν μείωση της αξίας τους, προσδιορίζοντας γι’ αυτά ιδιαίτερη αποζημίωση κατά τα αναφερόμενα για το καθένα ποσοστά.

Ειδικότερα, δέχθηκε, ανέλεγκτα, κατά το μέρος που ενδιαφέρει στην παρούσα δίκη, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

«|Με την υπ’ αριθμ. …/14-4-2006 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, που δημοσιεύθηκε στο υπ’ αριθμ. …/8-5-2006, τεύχος Δ’ ΦΕΚ, κηρύχθηκε αναγκαστικά απαλλοτριωτέα για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου «Βελτίωση τμήματος της αρ. … επαρχιακής οδού από ...

ως ...», έκτασης συνολικού εμβαδού 22.679,78 τ.μ. που βρίσκεται στο νομό Ξάνθης και εικονίζεται με κλίμακα 1:500 στα από Σεπτεμβρίου 2003 κτηματολογικά διαγράμματα και τον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα που έχουν συντάξει τα γραφεία μελετών «... Ε.Ε.», ελέχθηκε από τους επιβλέποντες μηχανικούς Ζ. Σ. και Μ. Π. και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής Δ 12 Κ.

Δ.. Η ανωτέρω απόφαση μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Ξάνθης. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο βαρύνεται με την καταβολή αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων. Κατόπιν αιτήσεως του νυν αιτούντος Ελληνικού Δημοσίου εκδοθήκε η υπ’ αριθμ. 26/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή αποζημίωση για τις με αριθμό ΚΠ 33-35, 39, 40, 42, 44-47, 49, 51-53, 55, 57-58, 60-67, 70-75, 79, 80, 81, 84-90, 92, 93, 95, 97-100 ιδιοκτησίες στο ποσό των 15 ευρώ ανά τ.μ.

και για τις υπ’ αριθμ. 37 και 38 ιδιοκτησίες στο ποσό των 20 ευρώ ανά τ.μ., ενώ για τις υπ'αριθμ. ΚΠ36, 41, 43, 48, 50, 59, 68, 69, 76, 77, 78, 82, 83, 91, 94 και 96 ιδιοκτησίες, λόγω μη κλητεύσεως των εικαζομένων ιδιοκτητών, διατάχθηκε η επανάληψη της συζήτησης.

Στη συνέχεια με κλήση του αιτούντος Ελληνικού Δημοσίου συζητήθηκε εκ νέου η ως άνω αίτηση, σχετικά με τις παραπάνω ιδιοκτησίες και εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. 110/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή αποζημίωση για τις άνω απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες ομοίως στο ποσό των 15 ευρώ ανά τ.μ. και επιπλέον καθορίστηκε ιδιαίτερη αποζημίωση για τα εναπομείναντα τμήματα των ακινήτων με ΑΚΠ 50, 82 και 83 σε ποσοστό 50% επί της αξίας αυτών, με βάση την καθορισθείσα με την ίδια απόφαση προσωρινή αποζημίωση για τα απαλλοτριούμενα τμήματα. Περαιτέρω, προέκυψε ότι στην περιοχή που βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα ακίνητα ισχύει το αντικειμενικό σύστημα καθορισμού φορολογητέας αξίας ακινήτων. Σύμφωνα με την έκθεση της κτηματικής υπηρεσίας η αντικειμενική αξία γης για τις απαλλοτριωθείσες ιδιοκτησίες ανέρχεται σε 0,41 ευρώ ανά τ.μ., για τις ιδιοκτησίες που βρίσκονται έξω από τα όρια των οικισμών ... και ..., σε 9,20 ευρώ ανά τ.μ. για τις ιδιοκτησίες που βρίσκονται εντός των ορίων του οικισμού ... και σε 7,20 ευρώ ανά τ.μ. για τις ιδιοκτησίες που βρίσκονται εντός των ορίων του οικισμού .... Στα ποσά αυτά υπολογίζει το αιτούν Ελληνικό Δημόσιο την αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων, προβάλλοντας ότι η αγοραία αξία αυτών ταυτίζεται με την αντικειμενική.

Ο μάρτυρας του αιτούντος

Π. Κ. του Ι., που εξετάστηκε στο ακροατήριο του δικαστηρίου αυτού, κατέθεσε ότι οι οικισμοί ... και ... είναι παραθαλάσσιες περιοχές και προσδιόρισε την αξία των ακινήτων εντός των οικισμών (... και ...) σε 15 ευρώ ανά τ.μ. και την αξία των ακινήτων εκτός των οικισμών αυτών από 8 έως 10 ευρώ ανά τ.μ. Οι δε ανταιτούντες υπολογίζουν την αξία των ακινήτων σε κατά πολύ μεγαλύτερα ποσά, τα οποία ποικίλλουν για το καθένα (από 20 έως 30 ευρώ ανά τ.μ.) και οι μάρτυρές τους, Ν.

Τ. του Ι. και Α. Ν. του Π., κατέθεσαν ότι αυτή είναι η αγοραία αξία τους. Προσκομίζουν την υπ’ αριθμ. 100/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης (διορθώθηκε με την υπ’ αριθμ. 172/2007 απόφαση του ιδίου δικαστηρίου), που εκδόθηκε επί της από 11.01.2007 αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου περί καθορισμού προσωρινής αποζημίωσης για τα απαλλοτριούμενα ακίνητα στην περιοχή του δήμου Τοπείρου Ξάνθης, για την κατασκευή της Εγνατίας οδού, στο τμήμα …, ποταμός Νέστος – ανισόπεδος κόμβος (Α/Κ) ..., με την οποία καθορίστηκε προσωρινή τιμή των 15 ευρώ ανά τ.μ.

για το αγρόκτημα της ... και της ... στο ποσό των 20 ευρώ ανά τ.μ. για τα αγροκτήματα που είχαν οικοπεδική αξία. Επίσης με την προσκομιζόμενη 118/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, που εκδόθηκε επί αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου περί καθορισμού προσωρινής αποζημίωσης για τα αγροτεμάχια που ανήκουν στην κηρυχθείσα ως απαλλοτριωτέα έκταση από το ...

Νέστου έως Α/Κ ..., καθορίστηκε προσωρινή τιμή των 15 ευρώ ανά τ.μ. Τέλος, οι ανταιτούντες προσκομίζουν τις υπ’ αριθμ. 84/2010 και 85/2010 αποφάσεις του Εφετείου Θράκης, με τις οποίες προσδιορίστηκε η οριστική αποζημίωση για τα άνω αγροτικά ακίνητα σε 15 ευρώ ανά τ.μ. και για τα ακίνητα που έχουν οικοπεδική αξία σε 20 ευρώ ανά τ.μ.

Κρίσιμος χρόνος εκτιμήσεως ήταν η 09.10.2009. Τα επίδικα προέκυψε ότι είναι αγροτεμάχια τα οποία καλλιεργούνται από τους ιδιοκτήτες τους. Είναι γόνιμα και αρδευόμενα και βρίσκονται κοντά στη θάλασσα, σε όμορη με τα προαναφερόμενα περιοχή με παρόμοια και ανάλογη ανάπτυξη. Επιπλέον προέκυψε ότι το ακίνητο με αριθμό 38 βρίσκεται σε κατοικημένη περιοχή και συγκεκριμένα εντός της ζώνης του οικισμού ..., κοντά στη θάλασσα και σε περιοχή με διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση και έχει οικοπεδική αξία.

Κρίσιμος χρόνος εκτιμήσεως είναι ο χρόνος της συζητήσεως ενώπιον του δικαστηρίου αυτού (28.05.2010), διότι από το χρόνο συζητήσεως ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης των αιτήσεων για την προσωρινή αποζημίωση, δηλαδή την 10.12.2008 και 20.05.2009, μέχρι τη συζήτηση της αιτήσεως για την οριστική αποζημίωση (28.05.2010) παρήλθε έτος.

Ενόψει των ανωτέρω, κατά τον ως άνω κρίσιμο χρόνο, η αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ανέρχεται με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτριώσεως και μόνο εξ αιτίας αυτής, σε 15 ευρώ ανά τ.μ., εκτός του ΑΚΠ 38 που ανέρχεται σε 20 ευρώ ανά τ.μ., ποσό στο οποίο πρέπει να καθοριστεί και η οριστική αποζημίωση.

Τούτο ισχύει και για τις ιδιοκτησίες των υπό στοιχεία 3,4,5,6,7,8,9,10,11,22,29,31,32,33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 58, 60, 61, 62 και 67 των καθ' ων της πρώτης αίτησης που δεν παρέστησαν, καθόσον είναι ισόποσο προς την προσωρινή αποζημίωση [...]|».

[V] Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αφού δέχθηκε, κατά ένα μέρος, τις αιτήσεις και την κύρια παρέμβαση – ανταίτηση ενώ απέρριψε την ανταίτηση, καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τις εδαφικές εκτάσεις στα παραπάνω ποσά. Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε, εκ πλαγίου, τις, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις που παρατέθηκαν στην αρχή της παρούσας σκέψης, καθώς και εκείνες που αναγράφονται στο αναιρετήριο και ειδικότερα στον πρώτο λόγο αναιρέσεως, οι οποίες αναφέρονται στα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της αγοραίας αξίας των απαλλοτριωμένων, αλλά διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς το πιο πάνω ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση.

Ειδικότερα, το Εφετείο διαλαμβάνει τους συγκεκριμένους λόγους, για τους οποίους καθόρισε την αποζημίωση για τα εδαφικά τμήματα των απαλλοτριωμένων ακινήτων των αναιρεσιβλήτων στα προαναφερόμενα ποσά, καθόσον, όπως προκύπτει από τις ανέλεγκτες αναιρετικά, παραδοχές της πληττόμενης απόφασής του, προέβη στον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης αυτών, αφού έλαβε υπόψη, μεταξύ των άλλων, τη θέση των απαλλοτριωμένων, τη φύση τους ως αρδευόμενων αγρών, τον τρόπο εκμετάλλευσής τους με την καλλιέργειά τους, την έκθεση της κτηματικής υπηρεσίας όπου αναφέρεται η αντικειμενική αξία γης για τις απαλλοτριωθείσες ιδιοκτησίες καθόσον στην περιοχή που βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα ακίνητα ισχύει το αντικειμενικό σύστημα καθορισμού φορολογητέας αξίας ακινήτων, την 110/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης, ενώ επίσης έλαβε υπόψη του την προσκομιζόμενη υπ’ αριθμ. 172/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης καθώς και τις υπ’ αριθμ. 84/2010 και 85/2010 αποφάσεις του Εφετείου Θράκης με τις οποίες ορίστηκε αντίστοιχα προσωρινή και οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης με την μεν πρώτη (172/2007) απόφαση για τα απαλλοτριούμενα στην περιοχή Τοπείρου Ξάνθης με τις άλλες δύο δε (υπ’ αριθμ. 118/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης καθώς και υπ’ αριθμ. 84/2010 και 85/2010 αποφάσεις Εφετείου Θράκης) για τα αγροτεμάχια που ανήκουν στην απαλλοτριωτέα έκταση από το ...

Νέστου έως Α/Κ ... καθώς και διάφορα «συγκριτικά» στοιχεία που προσκόμισαν οι διάδικοι, αλλά και τις καταθέσεις των μαρτύρων που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο και μνημονεύονται στην απόφαση και έκρινε, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του, όσα αναφέρονται παραπάνω. Με τον τρόπο αυτό το Εφετείο εκθέτει, σαφώς, επαρκώς και χωρίς αντιφάσεις, τα αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία ύστερα από τη συνεκτίμησή τους, το οδήγησαν στο σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης και τα οποία δικαιολογούν την απόκλιση της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων, που προσδιόρισε, από εκείνη που αναφέρεται στην έκθεση της κτηματικής υπηρεσίας, χωρίς να είναι υποχρεωτική, όπως προηγουμένως έχει αναπτυχθεί, η κρίση αυτής.

Εξάλλου, η ίδια απόφαση δεν πάσχει από ανεπάρκεια αιτιολογίας, επειδή δεν αναφέρεται σ' αυτή, ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας των απαλλοτριωμένων, ποία είναι η αξία, κατά τον κρίσιμο χρόνο, παρακειμένων και ομοειδών με αυτά ακινήτων, καθόσον τα διαγραφόμενα από τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.1 εδ. τελευταίο του ν. 2882/2001 κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη του άλλα τέτοια, εκτός του ότι το αναιρεσείον δεν ισχυρίζεται ότι επικαλέστηκε στο Εφετείο την αξία των εν λόγω ακινήτων.

Επομένως, όσα αντίθετα υποστηρίζει το αναιρεσείον με τον πρώτο, από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης, είναι αβάσιμα, όπως και ο λόγος αυτός της αναίρεσης.

Επισημαίνεται ότι η διάταξη του άρθρου 15 παρ.6, εδάφιο τελευταίο, του ν. 2882/2001, που προστέθηκε με την πρ.8 του άρθρου 76 του ν. 4146/18-4-2013 (και εφαρμόζεται και στις απαλλοτριώσεις που έχουν κηρυχθεί, για τις οποίες, όμως, δεν έχει συζητηθεί η αίτηση καθορισμού προσωρινής ή οριστικής τιμής αποζημίωσης), σύμφωνα με την οποία «το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παρ. 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου», δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην κρινόμενη περίπτωση, καθόσον η ένδικη από 17.09.2009 αίτηση του αναιρεσείοντος για τον καθορισμό της οριστικής αποζημίωσης συζητήθηκε στο Εφετείο στις 03.04.2012, δηλαδή πριν αρχίσει να ισχύει ο νόμος 4146/2013.

[VI] Ο από το άρθρο 559 αρ.14 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως, ιδρύεται όταν η πλημμέλεια αναφέρεται σε ακυρότητα, απαράδεκτο ή έκπτωση από δικαίωμα, που προέρχεται από παραβίαση δικονομικής διατάξεως (ΑΠ 220/2016).

Το άρθρο 15 του Ν. 2882/2001 «Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ)» ορίζει στις παραγράφους 1,2,3 και 6 αυτού και ότι «μετά την κήρυξη της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης η επιτροπή προβαίνει στην εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου οίκοθεν ή ύστερα από αίτηση κάθε ενδιαφερόμενου. Καταρτίζει έκθεση στην οποία περιγράφει λεπτομερώς την κατάσταση του απαλλοτριωμένου και των συστατικών του, τις τυχόν ιδιαίτερες συνθήκες αυτού. Εκτιμά αιτιολογημένα και αναλυτικά την αξία του. Η έκθεση υποβάλλεται στο αρμόδιο δικαστήριο ως στοιχείο της προδικασίας της δίκης για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης και συνεκτιμάται ως συμβουλευτική γνωμοδότηση». Στην παραγρ. 6 ορίζεται ότι «Η εκτίμηση παραλείπεται για ακίνητα που εμπίπτουν στο κατά τις ισχύουσες διατάξεις σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους». Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 6 προστέθηκε με την παρ. 6 . αρθρ. 1 Ν. 2985/2002 | ΦΕΚ Α’ 18/4-2-2002 (έναρξη ισχύος την 01.01.2002) ορίζεται ότι: «προκειμένου ειδικώς για τον προσδιορισμό της κατά το άρθρο 13 παρ.4 αποζημίωσης, η εκτίμηση γίνεται σε κάθε περίπτωση».

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 17 παρ.3 του ΚΑΑΑ, η συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό ή οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης είναι απαράδεκτη εάν δεν προσαχθούν: (α) ... • (β) η κατά την παράγραφο 3 του άρθρου 15 έκθεση ή η κατά την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου βεβαίωση και (γ) η έκθεση που ορίζεται στην παράγραφο 6 του άρθρου 15.

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με την παράγραφο 6 εδ. β' του άρθρου 15 του ίδιου Κώδικα, συνάγεται ότι απαιτείται ως μέρος της προδικασίας η σύνταξη έκθεσης από την άνω επιτροπή εκτίμησης της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου, όταν ζητείται ο προσδιορισμός της κατά το άρθρο 13 παράγραφος 4 αποζημίωσης (ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη).

Επισημαίνεται ότι η διάταξη του άρθρου 15 παρ. 6, εδάφιο α', του ν. 2882/2001, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 129 παρ.3 του ν. 4070/2012, εφαρμόζεται εν προκειμένω σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 146 παρ.9 του ίδιου νόμου, που ορίζει ότι η διάταξη του άρθρου 15 παρ.6, εδάφιο α' του ν. 2882/2001, όπως αντικαταστάθηκε εφαρμόζεται στις εκκρεμείς κατά την έναρξη της ισχύος του του νόμου απαλλοτριώσεις.

Σύμφωνα δε με αυτή τη διάταξη «Σε περιπτώσεις απαλλοτριώσεων μεγάλου οικονομικού ενδιαφέροντος, ο υπέρ ου η απαλλοτρίωση ή ο υπόχρεος προς αποζημίωση δύναται να ζητήσει τη σύνταξη έκθεσης εκτίμησης των απαλλοτριούμενων από ανεξάρτητο και πιστοποιημένο Εκτιμητή, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας καθορισμού της αποζημίωσης.

Η εν λόγω Έκθεση εκτίμησης, μπορεί να αντικαθιστά την έκθεση προεκτίμησης της Επιτροπής του παρόντος άρθρου ή να χρησιμοποιείται παράλληλα για την απόδειξη της αξίας των απαλλοτριωθέντων. Η έκθεση του ανεξάρτητου Εκτιμητή καλύπτει το σύνολο της αξίας των απαλλοτριούμενων ακινήτων και των επικειμένων τους, την μείωση τη αξίας των απομενόντων τμημάτων μετά την απαλλοτρίωση και την ύπαρξη ή μη ωφέλειας των παρόδιων ιδιοκτητών, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 653/1977».

Εν προκειμένω, το Εφετείο δέχθηκε με την αναιρεσιβλλόμενη απόφασή του, το αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομείναντα μετά την απαλλοτρίωση τμήματα των ακινήτων των καθ'ων που παρέστησαν (υπό στοιχείο 5β και 13β), τα οποία φέρουν κτηματολογικό αριθμό 50,82 και 83, δίκασε δε το συγκεκριμένο αίτημα χωρίς να τηρηθεί η προδικασία του άρθρου 17 παρ. 3 του ν. 2882/2001και συγκεκριμένα, χωρίς να προσκομισθεί έκθεση της Εκτιμητικής Επιτροπής του άρθρου 15 παρ. 6 του ν. 2882/2001 ή χωρίς να ζητηθεί η σύνταξη έκθεσης εκτίμησης των απαλλοτριούμενων από ανεξάρτητο και πιστοποιημένο Εκτιμητή, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας καθορισμού της αποζημίωσης, η οποία μπορεί να αντικαθιστά την Έκθεση προεκτίμησης της Επιτροπής του παρόντος άρθρου ή να χρησιμοποιείται παράλληλα για την απόδειξη της αξίας των απαλλοτριωθέντων, δεχόμενο ότι στην περιοχή που βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα ισχύει το αντικειμενικό σύστημα καθορισμού φορολογητέας αξίας ακινήτων και αρκέσθηκε στην έκθεση της κτηματική υπηρεσίας όπου αναφέρεται η αντικειμενική αξία γης.

Τα στοιχεία όμως αυτά δεν πληρούν την απαιτούμενη προδικασία για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης – η τήρηση της οποίας πέραν του ότι ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, αφού οι διατάξεις που την αφορούν είναι δημόσιας τάξης, η έλλειψη της προβλήθηκε και με λόγο έφεσης από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτη για το λόγο αυτό την αίτηση των φερομένων ιδιοκτητών των με αριθμ. 50, 82 και 83 ιδιοκτησιών ούτε το αίτημα αυτών που παρενέβησαν στη δίκη επικαλούμενοι δικαίωμα κυριότητας επί των ως άνω ιδιοκτησιών. Επομένως, είναι βάσιμος ο δεύτερος από τους λόγους της αίτησης αναίρεσης κατά τα σημεία που στηρίζεται στο άρθρο 559 αρ. 14 ΚΠολΔ.

Ενόψει αυτού, παρέλκει η έρευνα του τρίτου λόγου της αναιρεσέως, με τον οποίο το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αναιρετική πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, για ευθεία παραβίαση της ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 13 παρ.4 ν. 2882/2001, αφού η αναιρετική εμβέλεια του, δεκτού γενομένου ως βασίμου, δευτέρου λόγου της αναιρέσεως, στο κεφάλαιο της προσβαλλομένης αποφάσεως που αφορά την ιδιαίτερη αποζημίωση για μείωση της αξίας των απαλλοτριωμένων αγροτικών ακινήτων με αριθμούς ΚΠ 50,82 και 83, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση του τρίτου διατυπουμένου με την ένδικη αίτηση αναιρετικού λόγου.

[VII] Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει, κατά παραδοχή του ανωτέρω δευτέρου λόγου αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση ως προς το ανωτέρω κεφάλαιο (ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης αξίας των με ΑΚΠ 50,82, 83 ακινήτων) και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο όμως από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Δικαστικά έξοδα υπέρ του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου δεν επιβάλλονται, ελλείψει σχετικού αιτήματός του.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 399/2010 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης κατά το κεφάλαιό της που αφορά την επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας, των με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα 50, 82 και 83 απαλλοτριωμένων αγροτικών ακινήτων. Και

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την προσβαλλομένη απόφαση.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Μαΐου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ταύτης

αποχωρησάσης από την

Υπηρεσία η αρχαιότερη

της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

και ήδη Αντιπρόεδρος ΑΠ

Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 20 Ιουλίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ