Court allows counterclaim for construction defects but dismisses claim for property value reduction.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ:

Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

EVANGELOU & ANOTHER ν. AMBIZAS AND ANOTHER (1982) 1 CLR 41

Θεοσκέπαστη Φάρμ ν. Δημοκρατίας (1990) 1 ΑΑΔ 984

Star Fiberglass Ltd ν. Elneda Trading Ltd (1992) 1 ΑΑΔ 875

Κυριάκου Χλόη ν. Άννας Γρίβα (2002) 1 ΑΑΔ 825

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:

ECLI:CY:EDLEF:2016:A696

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΕΝΩΠΙΟΝ: Αλ. Παναγιώτου, Α.Ε.Δ.

Αρ. Αγωγής: 5531/07

Μεταξύ:

Tofarco Ltd, εκ από την Λευκωσία

Ενάγουσας

και

1. Ρογήρου Αποστολίδη, από την Λευκωσία

2. Ευαγγελίας Αποστολίδη, από την Λευκωσία Εναγομένων

Ημερομηνία: 22 Δεκεμβρίου 2016

Για ενάγουσα: κος Λούκας Κούσιος

Για εναγομένους: κος Γαβριήλ Αμπίζας

Α Π Ο Φ Α Σ Η

(στην ανταπαίτηση των εναγομένων 1 & 2)

Η ενάγουσα κίνησε την παρούσα αγωγή με την οποία αιτείται από τους εναγομένους, το ποσόν των £74.918,01. Η απαίτηση εδράζεται σε υπόλοιπο από αγορά διαμερίσματος που οι εναγόμενοι αγόρασαν στις 11.10.1994 από την ενάγουσα κατασκευαστική εταιρεία, δυνάμει αγοραπωλητηρίου εγγράφου.

Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, για το εν λόγω διαμέρισμα που βρίσκεται στο ισόγειο της πολυκατοικίας Panthea Mansion East Block στην

Λευκωσία, εκδόθηκε ξεχωριστός τίτλος από το 2000. Οι εναγόμενοι έχουν ειδοποιηθεί να εξοφλήσουν το πιο πάνω υπόλοιπο προκειμένου να γίνει η μεταβίβαση πλην όμως παρέλειψαν να πράξουν κάτι τέτοιο παρά το ότι ειδοποιήθηκαν γραπτώς από την ενάγουσα.

Οι εναγόμενοι με την υπεράσπιση και ανταπαίτηση τους, αρνούνται ότι το υπόλοιπο οφειλόμενο ποσόν είναι αυτό που αιτείται η ενάγουσα με την αγωγή της. Επιπλέον, επικαλούνται παράβαση των υποχρεώσεων της ενάγουσας για επιμέλεια στην οικοδόμηση της πολυκατοικίας με αποτέλεσμα στην υπό κρίση οικοδομή να εντοπίζονται πολλές κακοτεχνίες όπως ρωγμές, αποκολλήσεις, αλλοίωση κλίσεων πατωμάτων, διαρροές και απόκλιση κολώνων. Είναι η θέση των εναγομένων ότι αναγκάστηκαν οι ίδιοι με δικά τους έξοδα να διορθώσουν μερικές από τις πιο πάνω κακοτεχνίες, το κόστος των οποίων διεκδικούν με την ανταπαίτηση τους.

Διάφορες μελέτες εμπειρογνωμόνων κατέδειξαν σύμφωνα με τους εναγομένους ότι η επίδικη οικοδομή ήταν προβληματική λόγω της κατασκευής της. Εντοπίστηκαν ανεπαρκείς μονώσεις που προκάλεσαν πολλαπλά προβλήματα καθώς και καθιζήσεις και ρωγμές σε όλους τους ορόφους. Ειδικότερα για το διαμέρισμα των εναγομένων, έγιναν μελέτες από εμπειρογνώμονες, στις οποίες επιβεβαιώθηκαν οι ρηγματώσεις στην τοιχοποιία, τόσον εσωτερικά όσον και περιμετρικά εξωτερικά.

Είναι η θέση των εναγομένων ότι τα πιο πάνω προβλήματα προέκυψαν γιατί δεν φαίνεται να τηρήθηκαν οι συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης που έγινε πριν την οικοδόμηση της πολυκατοικίας. Ως αποτέλεσμα, η αποστράγγιση των νερών της βροχής δεν είναι ικανοποιητική. Τα νερά συγκεντρώνονται στο υπόγειο και επηρεάζουν αρνητικά το υπέδαφος και την υγρασία. Επιπλέον δεν τοποθετήθηκαν οι κατάλληλες υγρομονώσεις και δεν δόθηκαν οι κατάλληλες λύσεις στην αποχέτευση νερών από τις βεράντες των ορόφων με αποτέλεσμα τα νερά να εισρέουν στα διαμερίσματα και να προκαλούν ζημιές στα πατώματα και στις επιπλώσεις.

Η ζημιά που έχουν υποστεί οι εναγόμενοι σύμφωνα με την ανταπαίτηση τους, ανέρχεται στο ποσόν των €186.394,00, το οποίο ανταπαιτούν από την ενάγουσα.

Πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, η απαίτησή της ενάγουσα διευθετήθηκε εξώδικα. Συγκεκριμένα, οι εναγόμενοι αποδέχθηκαν απόφαση όσον αφορά την απαίτηση της ενάγουσας για το ποσό των €58.000,00 ως υπόλοιπο αγοράς τους διαμερίσματος. Συμφωνήθηκε επίσης η αναστολή εκτέλεσης της πιο πάνω απόφασης, μέχρι την πλήρη εκδίκαση της ανταπαίτησης των εναγομένων

Έτσι παρέμεινε προς εκδίκαση, μόνο η ανταπαίτηση των εναγομένων για αποζημιώσεις λόγω της ζημιάς που έχουν υποστεί ένεκα των κατά τους ισχυρισμούς τους, κακοτεχνιών στην επίδικη οικοδομή και ειδικά στο διαμέρισμα τους.

1. Μαρτυρία

Οι εναγόμενοι προσέφεραν πρώτοι μαρτυρία, λόγω του ότι παρέμεινε προς εκδίκαση μόνο η ανταπαίτηση, το βάρος απόδειξης της οποίας έχουν οι ίδιοι.

Για τους εναγόμενους κατέθεσαν 10 συνολικά μάρτυρες, στην πλειοψηφία τους εμπειρογνώμονες. Για την ενάγουσα κατέθεσαν 4 μάρτυρες μεταξύ των οποίων και ο επιβλέπων μηχανικός του έργου και διευθυντής της ενάγουσας (Μ.Ε.1) καθώς και δύο εμπειρογνώμονες. Παρά την πρόθεση του Δικαστηρίου για σύντομη εκδίκαση της υπόθεσης, η ακροαματική διαδικασία υπήρξε μακρά. Αυτό γιατί η αντεξέταση των μαρτύρων ήταν ιδιαίτερα χρονοβόρα, λόγω του ότι επρόκειτο κυρίως για μαρτυρία εμπειρογνωμόνων με αναφορά σε εξειδικευμένα τεχνικά θέματα.

Θα παραθέσω στην συνέχεια, σύνοψη της δοθείσας μαρτυρίας αφού σκοπός δεν είναι η αναπαραγωγή του συνόλου της μαρτυρίας που δόθηκε στο Δικαστήριο. Εκτενέστερη ανάλυση θα γίνει όπου είναι δυνατόν, στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας.

Ως Μ.Υ.1 κατέθεσε ο εναγόμενος 1 Ρογήρος Αποστολίδης. Σύμφωνα με την γραπτή του δήλωση (έγγραφο 1), είναι έμπορος στον τομέα των οικοδομικών υλικών εδώ και 40 χρόνια. Έτυχε επίσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό, σε διάφορα εργοστάσια κατασκευής οικοδομικών υλικών.

Ο μάρτυρας ανέφερε ότι αγόρασε στις 11.10.94 από την ενάγουσα μαζί με την εναγόμενη 2 σύζυγο του, το υπό κρίση διαμέρισμα στην περιοχή Λυκαβηττού, έναντι του τιμήματος των £80.000.00. Η επιλογή αγοράς του συγκεκριμένου διαμερίσματος, έγινε λόγω της προνομιούχας περιοχής στην οποία θα αναγειρόταν από απόψεως τοποθεσίας και υψομέτρου αλλά και των παραστάσεων της ενάγουσας ότι το κτήριο θα είχε μοναδική θέα. Γι’ αυτό και το τίμημα αγοράς ήταν ψηλότερο από το σύνηθες για την εποχή.

Περαιτέρω λόγω της ιδιαιτερότητας του εδάφους, η ενάγουσα θα εκτελούσε ειδική θεμελίωση υψηλού κόστους. Υπήρξαν επί του προκειμένου παραστάσεις από την ενάγουσα ότι θα γινόταν ειδική δαπανηρή θεμελίωση λόγω της μορφολογίας του εδάφους και επίσης ότι η κατασκευή θα ήταν υψηλής ποιότητας. Έγινε αναφορά στην γεωτεχνική μελέτη της εταιρείας Earthmetrix που επέβαλλε συγκεκριμένες υποχρεώσεις στην ενάγουσα αναφορικά με την θεμελίωση του κτηρίου, οι οποίες ανέβαζαν το κόστος του.

Οι εναγόμενοι, παρά το αυξημένο κόστος του διαμερίσματος, αποφάσισαν να προχωρήσουν στην αγορά του λόγω των πιο πάνω παραστάσεων και επειδή πείστηκαν ότι ενόψει της εδαφοτεχνικής μελέτης θα γινόταν η καλύτερη και ασφαλέστερη θεμελίωση.

Δυστυχώς όμως κατά τον μάρτυρα, η ενάγουσα δεν εκτέλεσε το έργο με την απαιτούμενη προσοχή και επιμέλεια. Έχει ιδίαν γνώση για το γεγονός αυτό αφού αναγκαστικά για διάφορους λόγους μετακόμισε στο διαμέρισμα τον Δεκέμβριο του 1995 προτού ολοκληρωθεί ολόκληρο το κτήριο και είδε προσωπικά διάφορα μέρη του εργοταξίου. Αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην τοποθέτηση του πατώματος της βεράντας στο διαμέρισμα του χωρίς να χρησιμοποιηθεί υγρομόνωση. Όταν είπε στους εργάτες να αναμένουν για να τους φέρει από το κατάστημα του μονωτικό υλικό, αυτοί αδιαφόρησαν και τοποθέτησαν το πάτωμα της βεράντας χωρίς να προηγηθεί υγρομόνωση.

Το διαμέρισμα του ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1996, Οι εργασίες στην υπόλοιπη οικοδομή ολοκληρώθηκαν ένα χρόνο μετά, τον Απρίλιο του 1997. Από τις αρχές του 1996, άρχισαν τα προβλήματα στο παρκέ του διαμερίσματος. Επιπλέον, παρατηρήθηκαν ρωγματώσεις και απόκλιση κολόνων της οικοδομής. Η ενάγουσα καθησύχαζε τους εναγομένους ότι όλα ήταν φυσιολογικά και ότι όταν θα κατοικηθούν όλα τα διαμερίσματα, το κτήριο θα πήγαινε στον τόπο του και θα σταθεροποιείτο. Ήδη από τον Δεκέμβριο του 1996, η Διαχειριστική Επιτροπή των αγοραστών και οι ίδιοι οι εναγόμενοι, ζήτησαν από το ΕΤΕΚ το διορισμό πραγματογνωμόνων για την εκπόνηση έκθεσης και την καταγραφή των ζημιών στην πολυκατοικία.

Τον Απρίλιο του 1996, ξεκόλλησε το παρκέ στο σαλόνι του διαμερίσματος. Είχε υποστεί σημαντική υγρασία με αποτέλεσμα να φουσκώσει υπερβολικά και να στρεβλώσει. Η τελική επιφάνεια του παρκέ ήταν τόσο ανώμαλη, σε βαθμό που απαιτείτο η αντικατάσταση του. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι τα προβλήματα στο παρκέ, δημιουργήθηκαν γιατί μεταξύ άλλων, η ενάγουσα δεν ακολούθησε τις οδηγίες του προμηθευτή για την σωστή τοποθέτηση και επίσης δεν έλαβε κανένα μέτρο υγρομόνωσης ή μέτρα για αποφυγή εκροής νερού και υγρασίας από πόρτες και βεράντες.

Τα προβλήματα δεν εντοπίζονταν μόνο στο διαμέρισμα των εναγομένων αλλά αφορούσαν το σύνολο της οικοδομής. Έτσι, το Μάρτιο του 1999, η πλειοψηφία των ιδιοκτητών εξουσιοδότησε την Διαχειριστική Επιτροπή όπως αναθέσει σε εμπειρογνώμονα την εξέταση των προβλημάτων. Η ενάγουσα όμως, προέβαλε διάφορα προσκόμματα και αρνείτο τον διορισμό εμπειρογνωμόνων από το Ε.Τ.Ε.Κ. Τελικά έγινε κατορθωτός ο διορισμός δύο Πολιτικών Μηχανικών από το Ε.Τ.Ε.Κ, οι οποίοι κατόπιν επισκέψεων στην οικοδομή, συνέταξαν σχετική πραγματογνωμοσύνη

(τεκμ. 6).

Επίσης, στις 12.11.1999 έγινε λεπτομερής εξέταση του κτηρίου από την υπηρεσία αποκατάστασης ζημιών του Υπουργείου Εσωτερικών για να διαπιστωθούν τυχόν ζημιές της πολυκατοικίας από τον σεισμό του 1999 (τεκμ. 7). Σημαντικό είναι κατά τον μάρτυρα ότι δεν εντοπίστηκαν ζημιές που να οφείλονται στον σεισμό του 1999. Γίνεται όμως αναφορά σε ανεπαρκείς μονώσεις που έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα και ότι σε τρεις περιοχές της οικοδομής, παρατηρούνται ρωγμές υπό γωνία 45º, ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης. Οι ρωγμές είναι χαρακτηριστικά επαναλαμβανόμενες σε όλους τους ορόφους.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι ζήτησε ο ίδιος από το γραφείο Πολιτικών Μηχανικών Vafeades & Co να καταγράψει τις ζημιές ειδικά στο διαμέρισμα των εναγομένων. Κατέθεσε ως τεκμήριο 8, την έκθεση του εν λόγω γραφείου. Στην συνέχεια, πήρε προσφορά από την εταιρεία Vant Enterprises Ltd (τεκμ. 9) για τις διορθώσεις που πρότεινε η πιο πάνω μελέτη του γραφείου Vafeades. Το ποσόν της προσφοράς ανέρχεται σε £24.450,00 (€41.775,31) με τιμές του 2004 που έγινε η προσφορά. Ο μάρτυρας παρέθεσε στο σημείο αυτό με λεπτομέρεια, τα προβλήματα που χρήζουν επιδιόρθωσης στο διαμέρισμα του. Ισχυρίστηκε μεταξύ άλλων, ρωγμές στα πατώματα, ταβάνια και τοίχους, διαρροές, απόκλιση κολώνων, υγρασία και αστάθειες στα θεμέλια του κτηρίου και άλλες αδυναμίες στην οικοδομή.

Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι η ενάγουσα περί το 2003-2004, έκτισε άλλη οικοδομή που επηρέασε σημαντικά τη θέα, του διαμερίσματος του, ενάντια στις προηγούμενες διαβεβαιώσεις του διευθυντή της Λάκη Τοφαρίδη (Μ.Ε.1).

Λόγω της άρνησης της ενάγουσας να προβεί σε επιδιορθώσεις στο διαμέρισμα των εναγομένων, τους ανάγκασε να το επισκευάσουν με δικά τους έξοδα στο βαθμό του δυνατού, έτσι ώστε να διατηρήσουν το διαμέρισμα σε κατοικήσιμη κατάσταση.

Το γραφείο Vafeades & Co, προέβη σε περαιτέρω μελέτη το 2003 που αφορά ολόκληρη την οικοδομή και τιτλοφορείται «Έκθεση Αποκατάσταση Βλαβών» (τεκμ. 11). Κατέθεσε επίσης ως τεκμήριο 12, νέα γεωτεχνική μελέτη της εταιρείας Geoinvest Ltd που αποτελεί μέρος του τεκμηρίου 11.

Στη μελέτη την οποία προέβη το ΕΤΕΚ μέσω των Πολιτικών Μηχανικών Πήττα & Αχνιώτη, παρουσιάζεται αναλυτική καταγραφή των βλαβών με φωτογραφική τεκμηρίωση. Ανάμεσα σε άλλες, οι βλάβες που έχουν καταγραφεί μόνο στο ισόγειο του ανατολικού τμήματος, έχουν ως εξής:

1. Τριχοειδείς ρωγματώσεις σε πλάκες οροφής.

2. Τριχοειδείς ρωγματώσεις σε δοκούς.

3. Οριζόντιες ρωγματώσεις αποκόλλησης τοιχοπληρώσεων.

4. Οριζόντιες, λοξές και διαγώνιες ρωγματώσεις σε τοιχοπληρώσεις

5. Λοξές τριχοειδείς ρωγματώσεις σε τοιχοπληρώσεις στις γωνιές ανοιγμάτων (θυρών ή και παραθύρων)

6. Ρωγματώσεις και αποκολλήσεις σε στηθαία βεραντών

7. Βλάβες σε ξύλινα δάπεδα λόγω υγρασίας

8. Ατελές αρμολόγημα δαπέδου σε βεράντες

9. Ξεφυλλίσματα μπογιάς και υγρασίες σε χαμηλά σημεία τοίχων και σε στηθαία βεραντών

10. Μετακινήσεις και ρωγματώσεις σε δάπεδα εξωτερικών χώρων

11. Σέλωμα πλάκας σαλονιού.

Προκύπτει από όλες τις εκθέσεις κατά τον μάρτυρα ότι δεν τηρήθηκαν οι συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης. Ως αποτέλεσμα, η αποστράγγιση των νερών της βροχής δεν είναι ικανοποιητική. Τα νερά συγκεντρώνονται στο υπόγειο και επηρεάζουν αρνητικά το υπέδαφος με την αυξομείωση της περιεκτικότητας σε υγρασία. Επιπλέον, δεν τοποθετήθηκαν οι κατάλληλες υγρομονώσεις τις οποίες συστήνει και η εδαφοτεχνική μελέτη με αποτέλεσμα να εκτίθεται το σκυρόδεμα και οι οπλισμοί του σε διαβρωτικό περιβάλλον. Επίσης δεν δόθηκαν κατάλληλες λύσεις στην αποχέτευση νερών από τις βεράντες των ορόφων με αποτέλεσμα σε μερικές περιπτώσεις τα νερά να εισρέουν στα διαμερίσματα και να δημιουργούνται ζημιές σε πατώματα και οροφές.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι τα προβλήματα ολόκληρης της οικοδομής, σημειώθηκαν αμέσως μετά το κτίσιμο της. Δεν ισχύουν ως εκ τούτου οι διάφορες δικαιολογίες της ενάγουσας ότι οι ζημιές οφείλονται σε ανέγερση άλλων κτιρίων καθότι τα γειτνιάζοντα κτίρια, ανεγέρθηκαν μετά την καταγραφή των ζημιών.

Όσον αφορά το επίδικο διαμέρισμα, από το 1996 ο μάρτυρας καλούσε συνεργεία σχεδόν κάθε χρόνο για αποκατάσταση διαφόρων βλαβών όπως διόρθωση και τοποθέτηση νέων παρκέ, αντικατάσταση πλακιδίων που αποκολλήθηκαν, εφαρμογή ξύλινων κορνίζων για κάλυψη των ρωγμών και της υγρασίας, εφαρμογή wallpaper, σπατουλαρίσματα, μπογιατίσματα κτλ.

Παρόλα αυτά, ακόμα και σήμερα υπάρχουν έντονα ορισμένες ζημιές. Κατέθεσε επί προκειμένου ως τεκμήριο 15, σχετικές φωτογραφίες από το διαμέρισμα. Κατέθεσε επίσης ως τεκμήριο 16, αναλυτική κατάσταση επιδιορθώσεων στις οποίες προέβη στο διαμέρισμα με τα αντίστοιχα ποσά δαπανών, τα οποία ανέρχονται συνολικά σε €26.032,00.

Στη συνέχεια, παρέθεσε αναλυτικά τις εργασίες που πρέπει να γίνουν για να επιδιορθωθεί το διαμέρισμα, την αξία των οποίων καθόρισε σε €74.932,00.

Τέλος, ο μάρτυρας ανέφερε ότι λόγω των πιο πάνω προβλημάτων, το διαμέρισμα του έχει υποστεί μείωση της αξίας του κατά €85.430,00.

Όλες οι πιο πάνω ζημιές, συμποσούνται στο ποσό των €186.394,00, το οποίο οι εναγόμενοι ανταπαιτούν από την ενάγουσα.

Στην αντεξέταση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι είναι για πολλά χρόνια έμπορος οικοδομικών υλικών. Έχει εκπαιδευτεί για υλικά συγκεκριμένων οίκων τους οποίους αντιπροσωπεύει. Δέχθηκε όμως ότι οι γνώσεις του, περιορίζονται μόνο στα υλικά που εμπορεύεται.

Συνεργάστηκε παλιά με την ενάγουσα εταιρεία, όμως απέρριψε υποβολή ότι προμήθευσε υλικά για το επίδικο έργο, πλην των υλικών για μόνωση της ταράτσας. Η ενάγουσα μάλιστα επέλεξε την οικονομικότερη λύση αλλά παρόλα αυτά, τα πρώτα 6-7 χρόνια δεν παρουσιάστηκε πρόβλημα στην υγρομόνωση της ταράτσας.

Επέμενε ότι η τιμή αγοράς του διαμερίσματος ήταν πολύ ακριβή γιατί όπως τους είπε ο Διευθυντής της ενάγουσας Τοφαρίδης (Μ.Ε.1), η μορφολογία του εδάφους ήταν προβληματική όπως απέδειξε σχετική μελέτη. Ως εκ τούτου, έπρεπε να γίνει ειδική θεμελίωση που κόστιζε αρκετά. Ήταν όμως η θέση του μάρτυρα ότι η ενάγουσα δεν ακολούθησε τελικά τις συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν προβλήματα στην οικοδομή. Το γεγονός αυτό, διαπιστώνεται και από τις εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων που διόρισαν οι εναγόμενοι.

Όσον αφορά την βεράντα του διαμερίσματος του, ανέφερε ότι είχε εσφαλμένες ρύσεις με αποτέλεσμα τα νερά να μην διοχετεύονται προς την υδρορροή αλλά να εισέρχονται στο διαμέρισμα. Το ίδιο πρόβλημα με τις βεράντες έχουν και οι υπόλοιποι αγοραστές διαμερισμάτων.

Αποφάσισε με δική του πρωτοβουλία να τοποθετήσει παρκέ στο σαλόνι του διαμερίσματος ενώ δεν προβλεπόταν κάτι τέτοιο από τα σχέδια. Αρνήθηκε όμως ότι του ανέφεραν από την ενάγουσα ότι δεν ενδείκνυται η τοποθέτηση παρκέ στο ισόγειο διαμέρισμα του. Ισχυρίστηκε ότι η ζημιά στο παρκέ, προκλήθηκε λόγω των νερών που εισχώρησαν από την βεράντα στο σαλόνι. Το ίδιο πρόβλημα αντιμετώπισαν και διαμερίσματα στον 1ο όροφο και στο ρετιρέ της πολυκατοικίας, όπου καταστράφηκαν τα παρκέ που τοποθέτησαν οι ιδιοκτήτες.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι πλείστοι των ιδιοκτητών, θορυβημένοι από τα προβλήματα στην πολυκατοικία, αποφάσισαν να διορίσουν εμπειρογνώμονα του Ε.Τ.Ε.Κ για να ερευνήσει τα πιο πάνω προβλήματα και να συντάξει έκθεση. Αρκετοί δε από τους ιδιοκτήτες, πούλησαν τα διαμερίσματα τους και εγκατέλειψαν την πολυκατοικία. Ο ίδιος δεν μπόρεσε να το πράξει παρά την συμβουλή του εμπειρογνώμονα του Ε.Τ.Ε.Κ, λόγω όπως είπε, οικονομικών προβλημάτων.

Η Επαρχιακή Διοίκηση διερεύνησε επίσης το κτήριο για θέματα αντισεισμικότητας, κατόπιν αιτήματος της πολιτικής άμυνας για δημιουργία πολιτικού καταφυγίου. Επειδή υπήρχαν στατικά προβλήματα στο κτήριο, έγινε η σχετική διερεύνηση. Με επιστολή προς την διαχειριστική επιτροπή (τεκμ. 7), εκπρόσωπος της Επαρχιακής Διοίκησης αναφέρει ότι μετά από λεπτομερή εξέταση του κτηρίου εσωτερικά και εξωτερικά, δεν εντοπίστηκαν ζημιές που να οφείλονται στον σεισμό της 11.8.1999. Παρόλα αυτά, έχουν διαπιστωθεί σοβαρά προβλήματα λόγω ανεπαρκούς μονώσεως. Αναφέρεται επίσης ότι σε τρεις περιοχές της οικοδομής, παρατηρούνται ρωγμές υπό γωνία 45°, ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης. Οι ρωγμές, είναι χαρακτηριστικά επαναλαμβανόμενες σε όλους τους ορόφους.

Ο μάρτυρας αρνήθηκε στην συνέχεια υποβολή ότι όλα τα προβλήματα της οικοδομής οφείλονται στην κακή συντήρηση των ιδιοκτητών. Ισχυρίστηκε ότι όλοι οι ιδιοκτήτες συντηρούν το κτήριο επί μονίμου βάσεως. Επιπλέον, η ενάγουσα τοποθέτησε σιδερένιους στύλους στο υπόγειο για να επιδιορθώσει 5 δοκούς. Αρνήθηκε υποβολή ότι αυτή η εργασία δεν αφορούσε τον στατικό τομέα της οικοδομής. Αυτό έγινε μετά από εισήγηση του εμπειρογνώμονα Σανταμά, που εντόπισε το πρόβλημα και με επιστολή του προς την ενάγουσα ανέφερε ότι 5 δοκοί στο υπόγειο ήταν άκρως επικίνδυνοι. Υπέβαλε μάλιστα και σχέδιο επίλυσης του προβλήματος.

Ήταν τέλος η θέση του μάρτυρα ότι τα προβλήματα στην οικοδομή, προέκυψαν από το γεγονός ότι η ενάγουσα δεν ακολούθησε τις συστάσεις της Earthmetrics για τα θεμέλια, την μελέτη της οποίας η ίδια ζήτησε. Το γεγονός αυτό προκύπτει και από την έκθεση της εταιρείας Geoinvest που προέβη μεταγενέστερα σε έρευνα του υπεδάφους.

Ως Μ.Υ.2 κατέθεσε ο Πολιτικός Μηχανικός Πέτρος Βαφεάδης.

Ανέφερε ότι ο εναγόμενος 1 επικοινώνησε μαζί του ως πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής της επίδικης πολυκατοικίας. Τον ενημέρωσε ότι εμπειρογνώμονες του Ε.Τ.Ε.Κ, είχαν προβεί σε εξέταση και καταγραφή των προβλημάτων της οικοδομής και στην συνέχεια, τον συμβούλευσαν να απευθυνθεί σε ιδιώτη μελετητή για να εξετάσει τους τρόπους επιδιόρθωσης των προβλημάτων και να εκπονήσει σχετική μελέτη.

Ο μάρτυρας αφού μελέτησε την καταγραφή των βλαβών όπως προκύπτουν από την έκθεση του Ε.Τ.Ε.Κ (τεκμ. 6), αποδέχθηκε την πρόταση. Στην συμφωνία με την Διαχειριστική Επιτροπή, συμπεριλαμβανόταν και η ετοιμασία εγγράφων, όρων κλπ για να βγουν προσφορές και να ανατεθούν τα έργα επιδιόρθωσης σε εργολάβο. Μετά από επισταμένη μελέτη κατάρτισε την έκθεση (τεκμ.11), η οποία αφορούσε ολόκληρη της οικοδομή. Ταυτόχρονα, οι εναγόμενοι ζήτησαν και επιμέρους έκθεση για το δικό τους διαμέρισμα όπως και έγινε (τεκμ. 8).

Στην συνέχεια, ο μάρτυρας αναφέρθηκε στα αποτελέσματα των μελετών του και τις σχετικές εκθέσεις που συνέταξε το γραφείο του. Το τεκμήριο 11, είναι η έκθεση που ετοιμάστηκε για την Διαχειριστική Επιτροπή και αφορά το σύνολο της οικοδομής. Το τεκμήριο 12, είναι παράρτημα της έκθεσης που ετοίμασε το εξειδικευμένο γεωλογικό εργαστήριο (Geoinvest), αναφορικά με το υπέδαφος. Οι εξειδικευμένες αυτές έρευνες, ήταν αναγκαίες για να εξεταστούν οι συνθήκες θεμελίωσης και να γίνουν οι ανάλογες εισηγήσεις επιδιόρθωσης. Διαπιστώθηκε ότι η ενάγουσα δεν υιοθέτησε τις εισηγήσεις της αρχικής γεωτεχνικής μελέτης που έκανε η εταιρεία Earthmetrics. Το τεκμήριο 13 είναι επίσης παράρτημα της έκθεσης, στο οποίο φαίνονται οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες για την επιδιόρθωση των βλαβών που εντοπίστηκαν. Το τεκμήριο 15, είναι η φωτογραφική τεκμηρίωση των ζημιών που υπάρχουν στο διαμέρισμα του εναγομένου 1.

Ο μάρτυρας αναφέρει στην συνέχεια ότι κρίθηκε αναγκαίο να γίνει εκ νέου στατική μελέτη για το κτήριο ώστε να γίνει σωστή εκτίμηση των ζημιών και να αξιολογηθούν οι μηχανισμοί που τις δημιούργησαν. Ένας επιπρόσθετος λόγος, είναι επειδή η περιοχή είναι γνωστή για το προβληματικό υπέδαφος της. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να αξιολογηθεί η επίδραση που είχε στο κτήριο, το προβληματικό υπέδαφος στο επίπεδο της θεμελίωσης.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η ενάγουσα δεν υιοθέτησε τις εισηγήσεις τις εταιρείας Earthmetrics με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν προβλήματα στο κτήριο. Οι εισηγήσεις εδράζονταν σε τρείς άξονες. Η πρώτη απαιτούσε αρκετά στιβαρή θεμελίωση ώστε να αποροφηθούν διάφορες μετατοπίσεις. Η δεύτερη να γίνει αντικατάσταση και βελτίωση του υπεδάφους κάτω από την θεμελίωση του κτηρίου και τρίτο να γίνει αποτελεσματική αποστράγγιση των ομβρίων νερών ώστε να εξασφαλιστεί ότι το υπέδαφος που αποτελείται από κόννο να μην επηρεάζεται από τις εποχιακές μεταβολές και τα όμβρια ύδατα.

Η γεωλογική έρευνα που έγινε για τους σκοπούς της δικής του έκθεσης, καταγράφει ότι δεν έγινε καμία αντικατάσταση και βελτίωση του εδάφους κάτω από την θεμελίωση και επίσης δεν προβλέφθηκε η αποτελεσματική αποστράγγιση των ομβρίων υδάτων. Ήταν επί του προκειμένου η θέση του μάρτυρα ότι ο στατικός φορέας ανέρχεται σε περίπου 20-23% σε σχέση με το κόστος κατασκευής. Αν ακολουθούντο οι εισηγήσεις για αποστράγγιση των όμβριων υδάτων και ενίσχυση της θεμελίωσης, θα επέφερε μια διαφορά της τάξης του 2-3% στο συνολικό κόστος της κατασκευής.

Σε σχέση με τους ισχυρισμούς που προβλήθηκαν από την ενάγουσα για την δημιουργία προβλημάτων λόγω της ανέγερσης άλλης οικοδομής δίπλα από την πολυκατοικία, ο μάρτυρας ανέφερε ότι όταν έγινε η δική του μελέτη δεν είχε ακόμη αναγερθεί το κτήριο αυτό. Είχε εντούτοις διαπιστώσει ότι μέρος των όμβριων υδάτων, διοχετευόταν στο διπλανό οικόπεδο.

Όσον αφορά το διαμέρισμα των εναγομένων, ο μάρτυρας ετοίμασε όρους και προδιαγραφές ώστε να δοθούν προσφορές για τις εργασίες επιδιόρθωσης. Ανέφερε στον εναγόμενο 1 ότι μια προσφορά το έτος 2004 για £20.000,00 με £24.000,00 (€52.000,00), ήταν λογική νοουμένου ότι προέβαινε σε εξειδικευμένες επιδιορθώσεις. Για τιμές του 2012 η προσφορά αυτή είναι λογικό να έχει αύξηση στις €71.000,00 με €72.000,00.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι η έκθεση του βασίστηκε πάνω σε δικά του ευρήματα, αναφορικά με την στατική μελέτη του κτηρίου. Τα ευρήματα αυτά, επιβεβαιώθηκαν από την έρευνα της Geoinvest σε σχέση με το υπέδαφος. Άλλες εκθέσεις όπως των Πήττα – Αχνιώτη και της Earthmetrics είχαν την σημασία τους ως επιβεβαίωση των δικών του ευρημάτων.

Ο ίδιος δεν κάνει έλεγχο όπως είπε στην έκθεση του αρχικού μελετητή. Οι όροι εντολής του ήταν να καθορίσει τον τρόπο επιδιόρθωσης των βλαβών. Επειδή όμως το κτήριο είχε σημαντικές βλάβες, απαίτησε από την Διαχειριστική Επιτροπή όπως προβεί στην δική του στατική μελέτη για να προσδιοριστούν οι αδυναμίες της οικοδομής και να βρεθεί τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων. Αυτός ήταν ο σκοπός της έκθεσης του και όχι να ελέγξει τις προγενέστερες μελέτες.

Ζητήθηκε νέα γεωλογική έρευνα από την Geoinvest, προκειμένου να διαπιστωθεί αν ακολουθήθηκαν οι εισηγήσεις της Earthmetrics για να αντιμετωπιστεί το δύσκολο και επικίνδυνο χαρακτηριστικό του υπεδάφους του κόννου που είναι η διόγκωση και συρρίκνωση με την μεταβολή της υγρασίας του. Επανέλαβε ότι από την γεωλογική έρευνα, προέκυψε ότι δεν υιοθετήθηκαν από την ενάγουσα οι εισηγήσεις της Earthmetrics για αντικατάσταση του υπεδάφους 50 εκατοστών κάτω από την θεμελίωση και αποτελεσματική αποστράγγιση των όμβριων υδάτων. Επέμενε δε ότι η Earthmetrics παρότι έδωσε εναλλακτικές επιλογές στην ενάγουσα ως προς την θεμελίωση με πεδιλοδοκούς ή κοιτόστρωση, στο ζήτημα της αντικατάστασης του υπεδάφους και την αποστράγγιση των υδάτων δεν γινόταν εναλλακτική εισήγηση. Αν ο κατασκευαστής επιλέξει να μην ακολουθήσει τις εισηγήσεις αυτές, οφείλει κατά τον μάρτυρα να είναι προσεκτικός και να αντιμετωπίσει με κάποιο άλλο τρόπο τα προβλήματα.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η διόγκωση και συρρίκνωση του συγκεκριμένου υπεδάφους, ασκούν σοβαρές πιέσεις στο κτήριο και αν ο κατασκευαστής επιλέξει να το αφήσει εκτεθειμένο χωρίς δικλείδες ασφαλείας τότε ελλοχεύουν κίνδυνοι καταπόνησης, η οποία εξουδετερώνει σε μεγάλο βαθμό, τα κάθετα φορτία της οικοδομής.

Είναι επίσης προφανές κατά τον μάρτυρα ότι η ενάγουσα δεν απέτρεψε αυτούς τους κινδύνους. Σύμφωνα με τα ευρήματα της γεωλογικής μελέτης της Geoinvest, παρατηρήθηκε ροή νερού μετά από εκσκαφή δίπλα από τα θεμέλια, γεγονός που αποδεικνύει ότι τα περιμετρικά θεμέλια δεν είχαν αποστραγγιστεί από τα όμβρια ύδατα και ήταν εκτεθειμένα ιδιαίτερα στις καταπονήσεις και στις αυξομειώσεις της υγρασίας του κόννου. Χαρακτήρισε ως πολύ επικίνδυνη την ροή νερών στο περιμετρικό θεμέλιο, η οποία θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με την αντικατάσταση του υπεδάφους σε στρώση 50 εκατοστών κάτω από τα θεμέλια.

Στην συνέχεια, ο μάρτυρας ρωτήθηκε για τους μηχανισμούς δημιουργίας βλαβών στο κτήριο όπως φαίνονται στα ευρήματα του αλλά και σε προηγούμενες μελέτες. Ισχυρίστηκε ότι οι μηχανισμοί αυτοί όπως π.χ. η διαφορική μετακίνηση των κολόνων, προκαλούνται από την διόγκωση του εδάφους. Υπάρχουν όμως και άλλα αίτια που οφείλονται σε κακοτεχνίες. Έφερε ως παράδειγμα τις βεράντες στο διαμέρισμα των εναγομένων. Ενώ το αρχικό σχέδιο προέβλεπε δοκούς, στην πραγματικότητα η έρευνα κατέδειξε ότι δεν υπήρχαν δοκοί. Επίσης, η επιχωμάτωση της ισόγειας βεράντας σύμφωνα με την εισήγηση της Earthmetrics, έπρεπε να γίνει με κατάλληλα διαβαθμισμένα χώματα. Αντιθέτως, η επιχωμάτωση έγινε με έδαφος της περιοχής με αποτέλεσμα κάτω από τις βεράντες των εναγομένων να υπάρχει κόννος που υπόκειται σε μεγάλη αυξομείωση υγρασίας, η οποία επηρεάζει τα πατώματα. Επίσης πίσω από τους τοίχους αντιστήριξης δεν έγινε το φίλτρο από χαλίκια όπως εισηγήθηκε η Earthmetrics. Οι βεράντες του διαμερίσματος των εναγομένων, είναι προέκταση του τοίχου αντιστήριξης και εδράζονται πάνω στα χώματα που τοποθετήθηκαν πίσω από τον τοίχο αντιστήριξης.

Πέραν των κακοτεχνιών, ο μηχανισμός δημιουργίας βλαβών όπως είναι η διόγκωση και συρρίκνωση του εδάφους, εξακολουθεί να ισχύει. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι οι επιδιορθώσεις στις βλάβες που προκλήθηκαν λόγω των διαφορικών μετακινήσεων θα πρέπει να γίνουν με εξειδικευμένο τρόπο και όχι με απλό γέμισμα των ρωγμών και μπογιάτισμα. Αυτό γιατί οι διαφορικές μετακινήσεις λόγω αυξομείωσης της υγρασίας του κόννου, είναι συνεχόμενες και οι εν λόγω ζημιές θα επαναλαμβάνονται.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι διαπιστώθηκαν οι μηχανισμοί βλάβης και τι είδους ζημιές δημιουργούν. Οι επιδιορθώσεις όμως δεν είναι εύκολη εργασία. Θα πρέπει να υπάρχει κάποιος βαθμός βεβαιότητας όταν αποφασίζεται η επέμβαση για επιδιόρθωση χωρίς να μπορεί κάποιος να εγγυηθεί ότι με αυτόν τον τρόπο θα αντιμετωπιστεί πλήρως η ζημιά, ειδικά στην περίπτωση όπου δεν αντιμετωπίζεται ο μηχανισμός που την δημιουργεί. Έφερε ως παράδειγμα, τις επεμβάσεις που πρέπει να γίνουν για αντιμετώπιση της διαφορικής καθίζησης. Οι επεμβάσεις αυτές, ισχυρίστηκε ότι έχουν διαφορετικό ποσοστό επιτυχίας.

Όσον αφορά τον οχετό που καταστράφηκε από την οικοδόμηση του γειτονικού κτηρίου και την διάνοιξη λάκκου από του ιδιοκτήτες, ο μάρτυρας ανέφερε ότι ο εν λόγο λάκκος δεν εκτελεί ικανοποιητική αποστράγγιση. Μαζεύει μόνο όσα νερά υπερχειλίζουν και πέφτουν σε αυτόν. Η σπασμωδική αντιμετώπιση του προβλήματος χωρίς ένα αποτελεσματικό σύστημα που να μαζεύει όλα τα νερά θα επιδεινώσει κατά τον μάρτυρα το πρόβλημα. Γιατί η μερική διοχέτευση των υδάτων θα αφήσει στεγνό και συρρικνωμένο το κόννο σε ένα σημείο ενώ σε άλλο σημείο υγρό και διογκωμένο με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν περισσότερα προβλήματα διαφορικών μεταβολών. Ο απορροφητικός λάκκος είναι ένα μικρό μέρος από τις εργασίες επιδιόρθωσης που έπρεπε να γίνουν. Με την διάνοιξη του λάκκου δεν αντιμετωπίζεται το πρόβλημα.

Ο μάρτυρας επέμενε ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα όλες οι αιτίες που προκαλούν τις βλάβες και να διορθωθούν με τον κατάλληλο τρόπο οι ζημιές. Επανέλαβε ότι ένα μέρος του μηχανισμού βλαβών προέρχεται από την μη ικανοποιητική αποστράγγιση των υδάτων. Υπάρχουν όπως είπε, σωρεία από πηγές νερού που επηρεάζουν τα θεμέλια. Είναι πίσω από τους τοίχους αντιστήριξης, κάτω από την θεμελίωση, από τις υδρορροές, καθώς και αυτά που κατεβαίνουν από την ράμπα στο υπόγειο.

Αναφορικά με τις ρωγματώσεις, ανέφερε ότι αυτές δεν δημιουργούνται από μόνες τους. Οφείλονται σε κινήσεις του κτηρίου που δημιουργούν δυνάμεις, οι οποίες εκτονώνονται με την σχηματισμό των ρωγμών. Στην προκειμένη περίπτωση, όσες ρωγμές είναι διαγώνιες και βρίσκονται κοντά σε κολόνα δοκό, οφείλονται στην διαφορική καθίζηση της πολυκατοικίας.

Απέκλεισε το ενδεχόμενο να οφείλονται σε εργασίες ανέγερσης γειτονικού ακινήτου. Σε υποβολή ότι οι ρωγμές οφείλονται σε σεισμό, υπενθύμισε ότι αυτές είναι μόνο ένας μέρος του προβλήματος. Υπάρχουν και άλλα προβλήματα με τις βεράντες, τα στηθαία, τα κάγκελα, την εισροή νερών στα διαμερίσματα και την μετατόπιση πλακών. Όλα αυτά τα προβλήματα δεν μπορεί κατά τον μάρτυρα να προέρχονται από σεισμική δραστηριότητα ή κακή συντήρηση της πολυκατοικίας από τους ιδιοκτήτες.

Ως Μ.Υ.3 κατέθεσε ο Πολιτικός Μηχανικός Μιχάλης Πήττας. Διορίστηκε μαζί με τον συνάδελφο του Στέλιο Αχνιώτη από το Ε.Τ.Ε.Κ ως πραγματογνώμονας για εξέταση προβλημάτων στην επίδικη οικοδομή ύστερα από αίτηση της Διαχειριστικής Επιτροπής. Μετά από εξέταση της οικοδομής, συνέταξαν έκθεση πραγματογνωμοσύνης (τεκμ. 6), στην οποία καταγράφουν αναλυτικά τις ζημιές και τα προβλήματα της πολυκατοικίας.

Ο μάρτυρας αναφέρθηκε στην συνέχεια με συνοπτικό τρόπο, στα προβλήματα που εντόπισε στην επίδικη οικοδομή και τα οποία καταγράφονται στην πιο πάνω έκθεση (τεκμ.6). Επρόκειτο για ρωγμές σε τοιχοποιίες και στον σκελετό, ιδιαίτερα στο υπόγειο σε δοκούς και τοίχους. Διαπιστώθηκε επίσης παραμονή νερού στο επίπεδο του υπογείου που δεν έπρεπε να υπάρχει λόγω της προβληματικής μορφολογίας του εδάφους. Ιδιαίτερη εντύπωση του έκανε, η ροή νερού από κάποια ρωγμή του υπογείου. Διαπιστώθηκε περαιτέρω, πρόβλημα με μια κολόνα που απέκλινε αλλά και υγρασίες σε διαμερίσματα που είχαν ξύλινα πατώματα. Πέραν της οικοδομής ως συνόλου, εξέτασαν και προβλήματα σε διάφορα διαμερίσματα, συμπεριλαμβανομένου και του διαμερίσματος των εναγομένων.

Η έκθεση συνοδεύεται από το παράρτημα Α που είναι σχέδια της οικοδομής και το παράρτημα Β που είναι φωτογραφικό υλικό. Το παράρτημα Γ αφορά την μελέτη της Earthmetrics και το παράρτημα Δ την ανταλλαγή διαφόρων επιστολών.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι η ενάγουσα μέσω του διευθυντή της κου Τοφαρίδη, ήταν κάθετα αντίθετη με την διενέργεια οποιουδήποτε ελέγχου στην πολυκατοικία. Ως εκ τούτου δεν υπήρξε εκ μέρους της καμία συνεργασία και βοήθεια στους εμπειρογνώμονες. Ως αποτέλεσμα, αποφασίστηκε σε συμφωνία και με το Ε.Τ.Ε.Κ όπως η πραγματογνωμοσύνη γίνει με βάση τα όσα μπορούσαν να δουν οι εμπειρογνώμονες καθώς και από στοιχεία που κατάφεραν να εξασφαλίσουν από τον Δήμο Λευκωσίας όπως τα σχέδια για την άδεια οικοδομής και την εδαφοτεχνική μελέτη. Ο μάρτυρας ήταν σαφής ότι η έρευνα έγινε παρά την αντίθεση της ενάγουσας και μετά από οδηγίες του Ε.Τ.Ε.Κ, του οποίου και οι δύο μελετητές, ήταν πραγματογνώμονες.

Η πιο σοβαρή αιτία των προβλημάτων που εντόπισαν και η οποία μπορούσε να προκαλέσει αυτές τις βλάβες, ήταν η σύσταση του εδάφους και η ικανότητα του να διογκώνεται, κάτι που εντόπισε και η εδαφοτεχνική μελέτη. Η περιοχή είναι γνωστή για αυτές τις ιδιότητες του εδάφους και υπάρχουν και άλλες παρόμοιες μελέτες που εντοπίζουν το ίδιο πρόβλημα.

Προκύπτει από τα στοιχεία του Δήμου Λευκωσίας ότι η εδαφοτεχνική μελέτη, πρότεινε σύστημα πεδιλοδοκών και κοιτόστρωσης στην θεμελίωση της οικοδομής. Από τα σχέδια δεν προκύπτει να έγινε κάτι τέτοιο. Επίσης πρότεινε εξυγιαντική στρώση και σύστημα αποστράγγισης του νερού τόσο περιμετρικά όσο και από το δάπεδο του υπογείου. Στα σχέδια δεν συμπεριλαμβανόταν η εξυγιαντική στρώση. Ούτε έγινε ικανοποιητική αποστράγγιση γιατί έτρεχε νερό από τον τοίχο και υπήρχαν στάσιμα νερά στο υπόγειο.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι υπήρχαν πολλά στοιχεία που θα μπορούσε να τους προμηθεύσει η ενάγουσα που δεν φαίνονται στα αρχιτεκτονικά σχέδια, όπως η ποιότητα του σκυροδέματος και του χάλυβα που χρησιμοποιήθηκε. Έλειπαν επίσης ορισμένα πράγματα από τα σχέδια που αν τα είχαν θα ήταν πιο ολοκληρωμένη η μελέτη τους.

Αρνήθηκε ότι η μελέτη δεν ήταν τεκμηριωμένη λόγω της απουσίας των πιο πάνω στοιχείων. Απλά δεν τους δόθηκε η δυνατότητα να διαπιστώσουν αν πλην της μη συμμόρφωσης με την εδαφοτεχνική μελέτη για τα θεμέλια, τα προβλήματα είχαν αιτία και στην ποιότητα της κατασκευής. Λόγω απαγόρευσης εργαστηριακών ερευνών δεν ήταν σίγουροι αν έγινε η εξυγιαντική στρώση. Προκύπτει όμως από τας σχέδια ότι δεν έγινε γιατί δεν προβλεπόταν σε αυτά. Επιπλέον λόγω της συσσώρευσης νερού και ελλείψει άλλων στοιχείων, συμπέραναν ότι δεν έγινε σύστημα αποστράγγισης ή αν έγινε δεν ήταν ικανοποιητικό. Είναι η συσσώρευση νερού κατά τον μάρτυρα που προκαλεί την διόγκωση του αργίλου και συνεπακόλουθα την μετακίνηση του κτηρίου, η οποία με την σειρά της προκαλεί τις ρωγμές. Στην περίπτωση που δεν χρησιμοποιήθηκε η σωστή ποιότητα σκυροδέματος και οπλισμού, ενδέχεται το γεγονός αυτό να συνέτεινε στην περαιτέρω επιδείνωση των ρωγμών.

Αναφορικά με τις ρωγμές στους τοίχους, ανέφερε ότι αυτές έχουν κάποια αιτία και καταδεικνύουν ορισμένες φορές την ανεπάρκεια του σκελετού. Αν δεν προέρχονται από σεισμό ή δονήσεις από κατασκευαστικά μηχανήματα, τότε είναι αποτέλεσμα κατασκευαστικής κακοτεχνίας ή μετακίνησης του κτηρίου. Στην συγκεκριμένη περίπτωση από την μορφή και τον τρόπο δημιουργίας των ρωγμών, προκύπτει ότι αυτές είναι αποτέλεσμα διαφορικής καθίζησης του κτηρίου. Απέκλεισε τον σεισμό ως αιτία γιατί όταν έγινε η μελέτη το 1999 δεν είχε προηγηθεί σεισμός στην Λευκωσία.

Ο μάρτυρας αρνήθηκε υποβολή ότι η ενάγουσα τοποθέτησε τις κατάλληλες υγρομονώσεις και ότι τα προβλήματα υγρασίας οφείλονται σε επεμβάσεις των εναγομένων και άλλων ιδιοκτητών στις υδρορροές. Επεσήμανε ότι διαπίστωσε μετά από βροχή να τρέχει νερό από περιμετρικό τοίχο του υπογείου, γεγονός που καταδεικνύει κατά την άποψη του ότι αστόχησε η υγρομόνωση.

Αρνήθηκε επίσης υποβολή ότι δεν ήταν σε θέση να καταλήξει σε θετικά συμπεράσματα λόγω έλλειψης στοιχείων. Ανέφερε ότι η πραγματογνωμοσύνη περιλάμβανε αρχικά αναλυτική περιγραφή ζημιών. Ακολούθως και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία που ήταν τα σχέδια της άδειας και η εδαφοτεχνική μελέτη σε συνδυασμό με την επιτόπου αυτοψία και τους δικούς τους υπολογισμούς και πράξεις, κατέληξαν σε θετικά συμπεράσματα ως προς την αιτία των προβλημάτων. Επιπλέον, η έρευνα εντόπισε περιοχές όπου η ενάγουσα δεν εφάρμοσε όσα προέβλεπαν οι κανονισμοί που ίσχυαν τότε αναφορικά με την οικοδόμηση του κτηρίου.

Ως Μ.Υ.4 κατέθεσε ο Ανδρέας Βασιλείου, Πολιτικός Μηχανικός και ιδιοκτήτης της εργοληπτικής εταιρείας Vant Enterprises Ltd. Κατά τον Ιανουάριο του 2004, έδωσε προσφορά (τεκμ.9) στους εναγομένους με βάση τα σχέδια και τους όρους του αρχιτέκτονα Βαφεάδη (Μ.Υ.2). Η προσφορά αφορούσε οικοδομικές εργασίες στο επίδικο διαμέρισμα των εναγομένων που είχε μεγάλες και εμφανείς κακοτεχνίες.

Η προσφορά το 2004 ήταν για £24.000,00 δηλαδή για €41.710,00. Η τιμή αυτή το 2012 αυξήθηκε λόγω της αύξησης στην τιμή των εργατικών και υλικών. Επίσης λόγω της συνεχόμενης καθίζησης του κτηρίου, έχουν αυξηθεί οι κακοτεχνίες με αποτέλεσμα οι τιμή της προσφοράς του να αυξηθεί το 2012 σε €71.000,00. Για σημερινές τιμές λόγω και της οικονομικής κρίσης, ο μάρτυρας ανέφερε ότι το ποσόν δεν θα αυξανόταν αλλά θα παρέμενε το ίδιο.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι προμηθεύεται υλικά που εμπορεύεται ο εναγόμενος 1 και έχει μια καλή σχέση μαζί του. Κατά διαστήματα τον ρωτούσε τι γίνεται με την προσφορά αλλά ο εναγόμενος 1, το σκεφτόταν να προχωρήσει.

Ανέφερε στην συνέχεια ότι ασχολείται από το 1985 με αυτές τις εργασίες και έχει το απαραίτητο υλικό και προσωπικό. Από την δική του πείρα, τα προβλήματα οφείλονται στο ότι η θεμελίωση έγινε πάνω σε κόννο χωρίς να γίνει υπόστρωμα και γερή συμπίεση του εδάφους. Οι ρωγμές που δημιουργήθηκαν στο κτήριο, μεγαλώνουν συνέχεια. Ειδικά στο διαμέρισμα των εναγομένων, υπάρχει μεγάλη ρωγμή που ξεκόλλησε τον τοίχο από το ταβάνι και εξακολουθεί να μεγαλώνει. Στο πάτωμα υπάρχουν επίσης προβλήματα. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι αν περπατήσεις στο δάπεδο, νιώθεις ότι ανεβοκατεβαίνεις.

Η προσφορά που υπέβαλε (τεκμ.9), αφορά κακοτεχνίες στο διαμέρισμα των εναγομένων. Όμως ο ίδιος εντόπισε κακοτεχνίες σε όλη την οικοδομή. Έκαμε αναφορά στο υπόγειο όπου ο εργολάβος έβαλε σιδερονεφκιές για να στερεώσει την οροφή. Φαίνεται καθαρά όπως είπε, η διάβρωση των σιδέρων της πλάκας του υπογείου. Πρόκειται κατά την άποψη του για επικίνδυνη εξέλιξη γιατί απειλείται να πέσει η πλάκα του υπογείου. Το ανέφερε στον εναγόμενο 1 και του σύστησε να προβούν οι ιδιοκτήτες σε άμεσες ενέργειες διόρθωσης.

Τέλος, ο μάρτυρας διαφώνησε ότι οι τιμές του είναι παράλογες και επέμενε ότι αυτές είναι οι κανονικές τιμές της αγοράς.

Ως Μ.Υ.5 κατέθεσε ο Ανδρέας Σιαθάς. Είναι Γεωλόγος και διατηρεί εδώ και 30 χρόνια την εταιρεία Geoinvest Ltd (Γεωέρευνα), στην οποία εργοδοτεί περίπου 15 με 20 άτομα.

Με οδηγίες του Πέτρου Βαφεάδη (Μ.Υ.2) που ήταν σύμβουλος της Διαχειριστικής Επιτροπής, προέβη σε μελέτη των γεωτεχνικών συνθηκών στον χώρο της πολυκατοικίας Πανθέα καθώς και εργαστηριακών ελέγχων του σκυροδέματος. Για την εν λόγω μελέτη, ετοίμασε έκθεση στην οποία καταγράφει τα ευρήματα του (τεκμ. 12).

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης του, η πολυκατοικία βρίσκεται σε ένα χώρο στον οποίο υπάρχει πολύ επικίνδυνο έδαφος. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την παρουσία νερού, πολλαπλασιάζει τα προβλήματα. Τα προβλήματα αυτά ήταν γνωστά κατά τον μάρτυρα στον κατασκευαστή λόγω της έρευνας που προηγήθηκε (παράρτημα Γ του τεκμ.6) από άλλη γεωτεχνική εταιρεία, την Earthmetrics. Χαρακτήρισε την έκθεση της Earthmetrics πιο

επισταμένη αφού στην δική του περίπτωση δεν υπήρχε χώρος για εκτεταμένες έρευνες επειδή το έδαφος είχε ήδη καταληφθεί από την πολυκατοικία. Παρόλα αυτά, τα βασικά ευρήματα της μελέτης της Earthmetrics, επιβεβαιωθήκαν και από την δική του έκθεση.

Ανέφερε στην συνέχεια ότι το έδαφος στην περιοχή χαρακτηρίζεται από ψηλή πλαστικότητα. Αυτό σημαίνει ότι αν απορροφήσει νερό, διογκώνεται και αν χάσει νερό, συρρικνώνεται. Το γεγονός αυτό μπορεί λόγω μετακίνησης του εδάφους να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην οικοδομή που πολλαπλασιάζονται αν υπάρχει συσσώρευση νερού. Οι κατασκευαστές της οικοδομής, όφειλαν να λάβουν μέτρα κατά την θεμελίωση της ώστε να αποφύγουν αυτά τα προβλήματα.

Ανέφερε ότι ακόμη και αν λήφθηκαν τέτοια μέτρα, εντούτοις δεν φαίνεται να είναι πετυχημένα όσον αφορά τουλάχιστον την διαχείριση του νερού. Αυτό προκύπτει κατά τον μάρτυρα, από μόνο το γεγονός ότι στην βάση της πολυκατοικίας όπου βρίσκονται και τα θεμέλια, υπάρχει συσσωρευμένο νερό. Το νερό δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί αν λαμβάνονταν τα ενδεικνυόμενα μέτρα μόνωσης και αποστράγγισης.

Επέμενε ότι παρότι η δική του μελέτη ήταν περιορισμένης έκτασης, δεν εντόπισε να έχει προβλεφθεί περιμετρική αποστράγγιση των νερών της οικοδομής ούτε ικανοποιητική υγρομόνωση.

Στην συνέχεια, ο μάρτυρας εξήγησε με απλά λόγια τις ιδιότητες του εδάφους στην περιοχή. Πρόκειται όπως είπε για άργιλο (κόνος) που είναι πολύ σκληρό έδαφος. Εντούτοις, έχει πολύ μεγάλη πλαστικότητα και διογκώνεται σε μεγάλο βαθμό σε περίπτωση υγρασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να προκαλούνται μεγάλες πιέσεις στην οικοδομή, ανασηκώνοντας το κτήριο ή μέρος του προς τα πάνω. Εάν μειωθεί η υγρασία, το έδαφος αρχίζει να συρρικνώνεται με αποτέλεσμα την καθίζηση της οικοδομής.

Ακολούθως, ο μάρτυρας ανέφερε ότι σε σημεία στα οποία προέβη σε έλεγχο δεν εντοπίστηκε υγρομόνωση. Η επιχωμάτωση των θεμελίων έγινε με ακατάλληλα υλικά που δεν μπορούν να συμπυκνωθούν επαρκώς. Έτσι, αφήνεται περιθώριο στο νερό να διεισδύσει στα θεμέλια. Ακόμα, διαπίστωσε την ύπαρξη νερού στον τοίχο, όταν τον τρύπησαν για να πάρουν δείγμα σκυροδέματος για έλεγχο.

Ο μάρτυρας απέκλεισε το ενδεχόμενο να προκλήθηκαν ζημιές από σεισμό στην επίδική οικοδομή που είναι σχετικά καινούργια. Ήταν η θέση του ότι δεν έγιναν σεισμοί στην περιοχή τέτοιας έκτασης που να δικαιολογούν αυτού του είδους τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η επίδικη οικοδομή. Εκτός και αν ο κατασκευαστής εγκληματικά κατά τον μάρτυρα δεν πήρε τις προβλεπόμενες αντισεισμικές προφυλάξεις κατά την οικοδόμηση της πολυκατοικίας.

Στην αντεξέταση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι συμφωνεί με τα ευρήματα και τις συστάσεις που έγιναν από την εταιρεία Earthmetrics. Όσον αφορά την εξυγιαντική στρώση, με τις γνώσεις που υπήρχαν τότε θα την εισηγείτο και ο ίδιος. Όμως σήμερα και με βάση πιο σύγχρονες παρατηρήσεις, τα δεδομένα έχουν αλλάξει και δεν θα πρότεινε κάτι τέτοιο. Η κύρια προϋπόθεση σωστής οικοδόμησης, ήταν κατά τον μάρτυρα η υδατομόνωση της οικοδομής και η αποφυγή αλλαγής της υγρασίας της μάργας. Για να εφαρμοσθεί αυτό θα έπρεπε να είχαν ληφθεί μέτρα ορθής διαχείρισης των υδάτων δηλαδή ένα ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης. Στην περίπτωση αυτή, η ομοιογενοποίηση του εδάφους με την εξυγιαντική στρώση, πιθανόν να μην χρειαζόταν. Εν πάση περιπτώσει, οι απόψεις διίστανται επί του θέματος αφού άλλοι θεωρούν αναγκαία την εξυγιαντική στρώση και άλλοι όχι.

Το όλο ζήτημα κατά τον μάρτυρα, είναι να μην αφεθούν τα νερά να πλησιάσουν και να συσσωρευτούν περιμετρικά της οικοδομής. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, είχε προβεί σε γεωτρήσεις κοντά στην θεμελίωση όπου βρήκε νερό. Δεν θυμάται αν κοντά υπήρχε λάκκος. Δεν θεωρεί όμως ότι ένας λάκκος με αντλιοστάσιο θα ήταν ικανοποιητικό μέτρο αποστράγγισης των νερών. Θα έπρεπε κατά την άποψη του να υπάρχει κάποιο σύστημα αποστράγγισης περιμετρικά της πολυκατοικίας, το οποίο να εμποδίζει το νερό να εισρέει κάτω από την μάργα. Επιπλέον, ενδεχόμενα να διεισδύει νερό στους τοίχους αντιστήριξης, το οποίο επίσης εισέρχεται στην μάργα.

Κατά τον μάρτυρα, η ύπαρξη νερού από μόνη της, καταδεικνύει ότι δεν υπάρχει ικανοποιητική υδατομόνωση. Ακόμα και αν ο κατασκευαστής προέβλεψε ένα σωστό σχέδιο αποστράγγισης, είναι εμφανές ότι αυτό απέτυχε αφού το νερό συσσωρεύεται εκεί.

Ως Μ.Υ.6 κατέθεσε ο Παύλος Λοΐζου, ιδιοκτήτης και ένοικος από το 1995 του διαμερίσματος W2 που βρίσκεται στο ισόγειο της επίδικης πολυκατοικίας. Ανέφερε ότι το διαμέρισμα του που είναι στην απέναντι πλευρά της οικοδομής σε σχέση με το διαμέρισμα των εναγομένων, εμφανίζει προβλήματα ρωγμών. Επίσης, η μπροστινή βεράντα έπαθε καθίζηση και η πίσω βεράντα πάνω από το υπόγειο πάρκινγκ, υπέστη κλίση με αποτέλεσμα όταν βρέχει να μπαίνουν τα νερά στα υπνοδωμάτια. Για όλα τα πιο πάνω, τα πρώτα 4-5 χρόνια έφερνε τεχνικούς για να διορθώνουν τις κακοτεχνίες, οι οποίες όμως επανεμφανίζονταν σε 2-3 μήνες. Ρωγμές σημειώθηκαν γενικά παντού σε όλο το διαμέρισμα, στα παράθυρα και στο καθιστικό. Διαπίστωσε επίσης ότι εκτός από ρωγμές, σημειώθηκαν και μετακινήσεις των τοίχων. Πολλοί σουβάδες φούσκωναν και έπεφταν στο διαμέρισμα. Για να μην βλέπει τις ρωγμές, έντυσε το καθιστικό και την κουζίνα με χαρτί τοίχου (wallpaper) αλλά ακόμα και αυτό, 4 χρόνια μετά ξεκόλλησε.

Επισκέφθηκε το διαμέρισμα των εναγομένων το οποίο όπως είπε, είχε προβλήματα πολύ χειρότερα από το δικό του. Επίσης, η πολυκατοικία εξωτερικά είναι σε άθλια κατάσταση. Οι ανθώνες έχουν σκουριάσει και μαζεύεται ο σουβάς στο ισόγειο.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι κατά τις συζητήσεις για αγορά του διαμερίσματος, του ελέχθη από εκπροσώπους της ενάγουσας ότι θα γίνει καλή θεμελίωση λόγω του ότι το έδαφος στην περιοχή ήταν κόνος. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι από τις ζημιές που έχουν δημιουργηθεί στην πολυκατοικία, είναι σαφές ότι δεν έγινε καλή θεμελίωση. Αρνήθηκε ότι τα νερά στη βεράντα του είναι αποτέλεσμα κακής συντήρησης και βουλώματος της υδρορροής. Επέμενε ότι άλλαξε η κλίση της βεράντας και τα νερά εισέρχονται στο διαμέρισμα.

Επανέλαβε ότι τα πρώτα χρόνια, επιδιόρθωνε τις ρωγμές. Στην συνέχεια όμως σταμάτησε να ασχολείται γιατί δεν έχει τη δυνατότητα επιδιορθώσεων 2-3 φορές το χρόνο. Γνωρίζει ότι και σε άλλα διαμερίσματα τοποθετήθηκε χαρτί στους τοίχους για να μην φαίνονται οι μεγάλες ρωγμές.

Ο αποχετευτικός λάκκος κτίστηκε πριν 7-8 χρόνια με σκοπό να μαζεύει τα νερά της βροχής. Πλήρωσαν για αυτό όλοι οι ιδιοκτήτες διαμερισμάτων. Πριν γίνει ο λάκκος σε εκείνο το σημείο, μαζεύονταν όπως είπε, πολλά νερά.

Ως Μ.Υ.7 κατέθεσε η Πολιτική Μηχανικός Δέσποινα Χατζημάρκου. Το 1999 εργάστηκε στην Πολιτική Άμυνα με ένα σύντομο συμβόλαιο. Μέρος των καθηκόντων της, ήταν και η εξέταση παραπόνων από ιδιοκτήτες κτιρίων σχετικά με ζημιές από τον σεισμό του Αυγούστου του 1999. Μετά από επιστολή των ιδιοκτητών, επισκέφθηκε μαζί με άλλους συναδέλφους της το επίδικο κτίριο, προκειμένου να εξετάσει ζημιές από τον σεισμό.

Αφού εξέτασαν το κτίριο δεν διαπίστωσαν να υπάρχουν ζημιές που να οφείλονται στον σεισμό. Διαπίστωσαν όμως προβλήματα ρωγμών υπό γωνία 45 μοιρών που ήταν ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης των πεδίλων και αστοχίας των μονώσεων. Αναγνώρισε στο τεκμήριο 7, την επιστολή που στάλθηκε προς την Διαχειριστική Επιτροπή της επίδικης οικοδομής από την Επαρχιακή Διοίκηση. Στην εν λόγω επιστολή, αναφέρεται ότι δεν εντοπίστηκαν ζημιές που να οφείλονται σε σεισμό όμως οι ανεπαρκείς μονώσεις της πολυκατοικίας έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Σε τρεις περιοχές της οικοδομής, παρατηρούνται ρωγμές υπό γωνία 45 μοιρών που είναι ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης. Οι ρωγμές είναι χαρακτηριστικά επαναλαμβανόμενες σε όλους τους χώρους. Στην ίδια επιστολή επισύρεται η προσοχή στο γεγονός ότι το είδος των βλαβών καθιστά το κτήριο υποψήφιο για σοβαρές ζημιές σε περίπτωση σεισμού και μειώνει γενικά το χρόνο της ζωής του. Τέλος, γίνεται εισήγηση να ανατεθεί σε ιδιώτες μελετητές ο έλεγχος της πολυκατοικίας, οι οποίοι να εντοπίσουν τα προβλήματα και να προτείνουν μέτρα οριστικής αντιμετώπισης τους.

Η μάρτυρας ανέφερε περαιτέρω ότι ο σεισμός του 1999, είχε ελάχιστη ή μηδενική επίπτωση σε κτίρια της Λευκωσίας.

Στην αντεξέταση, κατέθεσε ότι την έρευνα στην οικοδομή την έκανε μαζί με 2-3 συναδέλφους της που ήταν επίσης Πολιτικοί Μηχανικοί. Την επιστολή (τεκμ.7) δεν την υπόγραψε η ίδια αλλά συμφωνεί με το περιεχόμενο της. Μετά την επίσκεψη σε κάθε οικοδομή, ετοίμαζαν μια σύντομη έκθεση προς τον προϊστάμενο για τις επί τόπου διαπιστώσεις τους. Με βάση αυτή την έκθεση, ο προϊστάμενος συνέτασσε την επιστολή και ενημέρωνε τους ιδιοκτήτες των υποστατικών. Οι ζημιές που η ίδια διαπίστωσε στο κτίριο, αναγράφονται στο τεκμήριο 7 και για τις οποίες επέμενε ότι δεν οφείλονται στο σεισμό. Όσον αφορά τις ανεπαρκείς μονώσεις, εξήγησε ότι στο υπόγειο το νερό διαπερνούσε τους τοίχους. Αυτό κατά την άποψη της, καταδεικνύει ότι η υγρομόνωση ήταν ανεπαρκής.

Καθήκον της ήταν να διαπιστώσει αν το κτίριο είχε βλάβες από σεισμό. Είχε επίσης οδηγίες από τον προϊστάμενο της να αναφέρει αν διαπίστωνε κάποια εμφανή προβλήματα στην οικοδομή. Πέραν τούτου, λεπτομερής διάγνωση της παθολογίας του κτηρίου δεν ήταν μέσα στους όρους εντολής της.

Ήταν περαιτέρω η θέση της ότι στην περίπτωση της διαφορικής καθίζησης, η εμφάνιση ρωγμών θα συνεχίζεται εκτός αν αντιμετωπιστεί ριζικά το πρόβλημα στα θεμέλια της οικοδομής. Οι ρωγμές 45 μοιρών είναι ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης χωρίς όμως να είναι απόλυτα σίγουρη ότι οφείλονται σε κάτι τέτοιο. Εξ’ ου και εισηγήθηκε προς τους ιδιοκτήτες, την ανάθεση μελέτης σε ιδιώτες Πολιτικούς Μηχανικούς με σκοπό τη ριζική επίλυση του προβλήματος.

Δέχθηκε ότι ο σεισμός του 1999 έγινε αισθητός στη Λευκωσία. Όμως, τα κτίρια στην Κύπρο μετά το 1987 γίνονται με αντισεισμικές πρόνοιες που σημαίνει ότι μπορούν να απορροφούν ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας του σεισμού. Επιπλέον, αν οι ρωγμές στο επίδικο κτήριο οφείλονταν στο σεισμό, αυτές θα ήταν χιαστή πάνω στους τοίχους και δεν θα ήταν μονής κατεύθυνσης υπό γωνία 45 μοιρών. Εισηγήθηκε μάλιστα ότι αν οι ρωγμές προέρχονταν από το σεισμό, τότε αυτό σημαίνει ότι εξ αρχής υπήρχε πρόβλημα στη μελέτη και κατασκευή του κτηρίου. Αρνήθηκε επίσης υποβολή ότι τα αντισεισμικά μέτρα που ίσχυαν όταν κτιζόταν το κτίριο δεν ήταν τόσο αυστηρά. Αντιθέτως, ανέφερε ότι εργάστηκε αρκετά χρόνια με αυτά τα αντισεισμικά μέτρα, τα οποία δεν δίστασε να χαρακτηρίσει ως υπερβολικά.

Κατά τη μελέτη του κτηρίου δεν θεώρησε αναγκαίο να επικοινωνήσει με την ενάγουσα που ήταν η κατασκευάστρια εταιρεία. Αυτό θα γινόταν όπως είπε, εάν διαπίστωναν ρωγμές που να οφείλονται στο σεισμό.

Ως Μ.Υ.8 κατέθεσε η Ανδρούλλα Ψάλτη η οποία είναι επίσης κάτοικος στην επίδικη οικοδομή. Αγόρασε το διαμέρισμα της τον Οκτώβριο του 1994 όταν ακόμα ασκούσε το επάγγελμα του κτηματομεσίτη. Πλήρωσε τότε £70.000,00, ποσόν που ήταν πιο ακριβό από τις τρέχουσες τιμές λόγω της τοποθεσίας που είχε το ακίνητο με θέα όλη την Λευκωσία. Ο κ. Λάκης Τοφαρίδης εκ μέρους της ενάγουσας, προκειμένου να τους πείσει να αγοράσουν το διαμέρισμα, αναφέρθηκε στη θέα που θα είχε λόγω της τοποθεσίας του.

Μετακόμισαν στο διαμέρισμα αρχές του 1996. Μετά από μερικούς μήνες, άρχισαν να παρουσιάζονται ρωγμές στους τοίχους. Στους έξι μήνες, υπάλληλοι της ενάγουσας αφού ειδοποιήθηκαν από την ίδια, έκλεισαν τις ρωγμές και έβαψαν τους τοίχους. Όμως δυστυχώς μετά από μερικούς μήνες, παρουσιάστηκαν ξανά οι ρωγμές.

Ζημιές υπήρχαν επίσης στα μπάνια όπου λόγω των ρωγμών έσπασαν τα πλακάκια. Τα διόρθωσε αλλά το ίδιο ακριβώς πρόβλημα, επανήλθε μετά από λίγα χρόνια. Προέβαινε σε αρκετές επιδιορθώσεις πλην όμως τα προβλήματα επανέρχονταν. Στη συνέχεια και λόγω προβλημάτων υγείας του συζύγου της, σταμάτησε να διορθώνει τις κακοτεχνίες. Από ότι γνωρίζει, όλοι οι αγοραστές έχουν προβλήματα. Αλλά προσωπική γνώμη, έχει μεταξύ άλλων και για το διαμέρισμα των εναγομένων, το οποίο είδε επανειλημμένα.

Στη συνέχεια, επειδή όλοι οι ιδιοκτήτες ανησυχούσαν για ζητήματα στατικότητας, απευθύνθηκαν στο Ε.Τ.Ε.Κ. Ακολούθως απευθύνθηκαν στον κ. Βαφεάδη, ο οποίος προέβη σε εμπεριστατωμένη μελέτη για τα προβλήματα της οικοδομής. Απευθύνθηκαν και σε δικηγόρους αλλά τα δικαστικά έξοδα ήταν αποτρεπτικά για πολλούς ιδιοκτήτες. Αρκετοί από αυτούς, πούλησαν ή ενοικίασαν τα διαμερίσματα τους και εγκατέλειψαν την οικοδομή.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι μετά την εγκατάσταση της στην πολυκατοικία, κτίστηκε άλλη οικοδομή που κάλυψε τη μισή θέα που διαφήμιζε η ενάγουσα.

Ως Μ.Υ.9 κατέθεσε ο Στράτος Χριστοδούλου που είναι εκτιμητής ακινήτων. Οι εναγόμενοι του ανέθεσαν να προβεί σε εκτίμηση για τον υπολογισμό της μείωσης, στην αγοραία αξία του διαμερίσματος τους λόγω προβλημάτων στο ίδιο το διαμέρισμα αλλά και στην πολυκατοικία. Κατέθεσε ως τεκμήριο 24, την έκθεση που συνέταξε μετά από σχετική μελέτη. Σύμφωνα με αυτή, η συνολική απώλεια στην αξία του διαμερίσματος, ανέρχεται σε €43.000 και οφείλεται στις κακοτεχνίες και την παύση της απρόσκοπτης θέας.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι εκπροσωπεί την εταιρεία Land Tourist Valuation. Δέχθηκε ότι σύμφωνα με την ιστοσελίδα της εταιρείας του, υπάρχει μια συνολική μείωση στις αξίες των ακινήτων από το 2008. Η τάση μέχρι και την ημέρα που έδινε μαρτυρία, ήταν καθοδική. Κατά την εκτίμηση, χρησιμοποίησε ένα εγχειρίδιο εκτιμήσεων του Βασιλικού Ινστιτούτου Εγκεκριμένων Εκτιμητών (RICS). Αυτό δίδει κάποιες κατευθυντήριες γραμμές που προσδίδουν στην εκτίμηση το στοιχείο της αντικειμενικότητας. Δεν σημαίνει όμως κατά τον μάρτυρα ότι καθορίζει τα πάντα και ότι είναι υποκειμενικές οι εκτιμήσεις που εκφεύγουν μερικώς από τα πλαίσια του. Ο ίδιος εν πάση περιπτώσει, στην υπό κρίση εκτίμηση χρησιμοποίησε σε μεγάλο βαθμό, το εν λόγω εγχειρίδιο.

Είχε την ευκαιρία να δει ενδελεχώς το διαμέρισμα των εναγομένων αλλά και γενικότερα το κτήριο, τόσον εξωτερικά όσον και εσωτερικά. Χρειάστηκε να προβεί σε δύο επιτόπιες επιθεωρήσεις. Αναφέρθηκε σε ρωγμές στην τοιχοποιία του διαμερίσματος χωρίς όμως να συμβουλευτεί κάποιο Πολιτικό Μηχανικό πριν τη σύνταξη της έκθεσης. Αναφέρεται επίσης σε σιδερονεφκιές στο υπόγειο που ενισχύουν τις δοκούς του κτηρίου. Προέβη σε αυτή τη διαπίστωση χωρίς να είναι μηχανικός, αφού ήταν εμφανές κατά την άποψη του και σε μη ειδικούς ότι το ακίνητο έχει κάποια προβλήματα. Έγραψε για αυτά που ο ίδιος είδε και ήταν εμφανή με μια απλή περιήγηση μέσα στο ακίνητο. Δεν είναι όμως ειδικός επί του θέματος για να καταθέσει σε σχέση με τη χρησιμότητα των δοκών που τοποθετήθηκαν στο υπόγειο. Επίσης, διαπίστωσε επί τόπου ότι φαίνονταν τα σίδερα μέσα από το μπετόν. Δεν χρειάζεται όπως είπε, ειδική γνώση για να διαπιστωθεί ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα διάβρωσης. Ισχυρίστηκε ότι μέσα από τις φωτογραφίες που τράβηξε και που συνοδεύουν την έκθεση του, προσπάθησε να δείξει συγκεκριμένα προβλήματα, τα οποία θα αντιλαμβανόταν οποιοσδήποτε δεν είναι ειδικός και επισκεπτόταν το κτίριο.

Στην εκτίμηση του, ακολούθησε τη συγκριτική μέθοδο που προβλέπεται στο εγχειρίδιο του RICS. Εξήγησε ότι στην προσπάθεια να καθοριστεί η αγοραία αξία ενός ακινήτου, γίνονται συγκρίσεις με παρόμοια ακίνητα με τις αναγκαίες αναπροσαρμογές. Η προσπάθεια είναι να βρεθούν πάντα, όσον το δυνατόν παρόμοια ακίνητα. Όσο πιο παρόμοιο ακίνητο με το υπό μελέτη, τόσο πιο ακριβής είναι η εκτίμηση. Επιπλέον, η ημερομηνία που έγινε η πράξη της πώλησης θα πρέπει να είναι όσο πιο κοντά στην ημερομηνία εκτίμησης, νοουμένου ότι δεν άλλαξαν οι οικονομικές συνθήκες. Τα κοινά χαρακτηριστικά των συγκριτικών ακινήτων, αφορούν κυρίως την τοποθεσία, την κατάσταση και την ποιότητα του κτηρίου. Όσον αφορά τα εσωτερικά χαρακτηριστικά, είναι καλύτερα όπως είπε αν μπορείς να τα δεις σε σύγκριση με το υπό μελέτη.

Στη μελέτη του, βρήκε τέσσερα συγκριτικά ακίνητα. Οι ημερομηνίες που έγιναν οι πράξεις για αυτά, είναι δύο τον Σεπτέμβριο του 2009, ένα το 2010 και ακόμη ένα το 2014. Είναι όλα στην ίδια τοποθεσία, το ίδιο κτίριο και από τον ίδιο κατασκευαστή. Τα στοιχεία αυτά, τα βρήκε από το αρχείο του Κτηματολογίου. Επεδίωξε να βρει ακίνητα στην ίδια περιοχή, επειδή τα συγκεκριμένα βρίσκονται σε εφαπτόμενο τεμάχιο, δίπλα ακριβώς από αδιέξοδο και διέθεταν θέα όπως το υπό μελέτη.

Ρωτήθηκε γιατί δεν αναφέρθηκε σε δύο τουλάχιστον πωλήσεις που έγιναν στο ίδιο κτίριο με το επίδικο διαμέρισμα. Απάντησε ότι εντόπισε τις πιο πάνω πωλήσεις. Όμως τα συγκεκριμένα διαμερίσματα επειδή βρίσκονται στην ίδια πολυκατοικία, δηλαδή έχουν τα ίδια προβλήματα με το επίδικο, δεν θα χρησίμευαν στο να διερευνήσει κατά πόσο μειώθηκε η αξία τους. Θεωρώντας ότι τα προβλήματα της πολυκατοικίας χρονολογούνταν, θεώρησε πιο σωστό να αποφύγει αυτές τις πωλήσεις που έγιναν το 2011 και να χρησιμοποιήσει πωλήσεις του διπλανού κτηρίου που βρίσκεται στην ίδια περιοχή και στο οποίο δεν υπήρχαν προβλήματα.

Ανέφερε ότι υπήρξε μείωση των αξιών των ακινήτων από το 2009. Ακολουθώντας αυτή την τάση και έχοντας υπόψη το δείκτη της Κεντρικής Τράπεζας αλλά και του RICS, θεώρησε ότι 30% μείωση ήταν λογική από το 2009 μέχρι σήμερα. Ισχυρίστηκε ότι ο δείκτης της Κεντρικής Τράπεζας δεν είναι για να τον ακολουθείς βήμα με βήμα αλλά για να σου δείχνει μια πορεία. Ο εν λόγω δείκτης είναι γενικός και έτσι δεν μπορείς να τον ακολουθείς 100%. Τα ακίνητα όπως είπε, μπορεί να μειώθηκαν περισσότερο ή λιγότερο από 30%, αλλά θεωρεί λογική τη μείωση γύρω στο 30%. Παρότι ο δείκτης της Κεντρικής Τράπεζας ήταν γύρω στο 20%, ο δείκτης του RICS αναφέρεται σε μείωση 20-30%. Επανέλαβε ότι όλοι οι δείκτες δείχνουν μία τάση και δεν καθορίζουν επακριβώς την αναπροσαρμογή που πρέπει να κάνει ο εκτιμητής. Στην προκειμένη περίπτωση, επειδή τα συγκριτικά ακίνητα ήταν του 2009 θεώρησε λογική την αναπροσαρμογή στο 30%. Αρνήθηκε δε υποβολή ότι ήταν μεγάλη η αναπροσαρμογή που έκανε και ότι για αυτό το λόγο, η εκτίμηση του δεν ήταν αντικειμενική.

Αφαίρεσε 10% από την τιμή του επίδικου διαμερίσματος λόγω των ζημιών που διαπίστωσε. Το ζητούμενο όπως είπε, δεν ήταν να διερευνήσει την ουσία των ζημιών αλλά το κατά πόσο ένας υποψήφιος αγοραστής θα ζητούσε μείωση της τιμής λόγω των κακοτεχνιών. Θεώρησε απολύτως λογικό μόλις ο αγοραστής διαπιστώσει τις εμφανείς κακοτεχνίες να ζητήσει σχετική έκπτωση. Ο ίδιος καθόρισε ως λογικό ποσοστό το 10%, λαμβάνοντας υπόψη ότι πολλοί δεν θα ενδιαφερθούν καν να αγοράσουν το διαμέρισμα λόγω των προβλημάτων του, ενώ άλλοι θα ζητήσουν σχετική έκπτωση. Επειδή δεν μπορεί να καθοριστεί με ακρίβεια αυτή η έκπτωση, χρησιμοποίησε το εν λόγω ποσοστό που αν και λογικό, το χαρακτήρισε ως συντηρητικό, απλώς για να αντικατοπτρίσει την έκπτωση που θα ζητήσει υποψήφιος αγοραστής σε διαμέρισμα με τα συγκεκριμένα προβλήματα.

Προέβη σε επιπλέον αποκοπή, αναφορικά με το κόστος για επιδιόρθωση του διαμερίσματος. Αλλά ακόμη και σε αυτή την περίπτωση ισχύει η μείωση της αξίας. Ακόμη δηλαδή και διορθωμένο να είναι το διαμέρισμα και πάλι θα πρέπει να δοθεί κάποιο κίνητρο έκπτωσης σε αγοραστή που θα επιλέξει ελαττωματικό διαμέρισμα που επιδιορθώθηκε.

Ως Μ.Υ.10 κατέθεσε ο Σταύρος Ζανέττος που διαμένει σε διαμέρισμα στην επίδικη οικοδομή που βρίσκεται στον 1ο όροφο, ακριβώς πάνω από το διαμέρισμα των εναγομένων.

Ισχυρίστηκε ότι από την αρχή της παράδοσης του διαμερίσματος, ξεκίνησαν προβλήματα όπως ρωγμές στους τοίχους που επανεμφανίζονται. Στην αποθήκη που έχει στο υπόγειο, εμφανίζεται πολύ υγρασία και οι τοίχοι έχουν ξεφλουδίσει. Όλοι οι ένοικοι ανησύχησαν για τις ρωγμές και ζήτησαν την βοήθεια του Ε.Τ.Ε.Κ. Ως αποτέλεσμα, μπήκαν υποστηρικτικές κολόνες στο υπόγειο.

Στην αντεξέταση ανέφερε ότι δεν είναι ειδικός για να αναφέρει τον λόγο που τοποθετήθηκαν υποστηρικτικές κολόνες στο υπόγειο. Το διαμέρισμα είναι σε προνομιούχα περιοχή κοντά στο Χίλτον όμως η θέα που είχε πριν, χάθηκε λόγω του ότι κτίστηκαν και άλλες οικοδομές. Επανέλαβε ότι οι ρωγμές είναι επαναλαμβανόμενες. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι για 20 χρόνια τις διορθώνει και κάθε χρόνο επανεμφανίζονται.

Με το τέλος της μαρτυρίας για τους εναγομένους, δηλώθηκε από κοινού ότι πέραν της προσφοράς του Μ.Υ.4 θα χρειαστούν για επιδιορθώσεις στο επίδικο διαμέρισμα και τα ποσά των €1.068,00, €2.136,00 & €308,00.

Ως Μ.Ε.1 κατέθεσε ο Κλεόβουλος Τοφαρίδης. Στη γραπτή του δήλωση (έγγραφο 2), αναφέρει ότι είναι και ήταν κατά τους ουσιώδεις χρόνους, ένας εκ των διευθυντών της ενάγουσας και έχει προσωπική γνώση των γεγονότων της παρούσας αγωγής. Έχει επίσης στην κατοχή και φύλαξη του, διάφορα έγγραφα που σχετίζονται με την υπόθεση.

Εκτός από τα καθήκοντα του ως διευθυντής της ενάγουσας, αναφέρει ότι σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός και ασκεί το επάγγελμα αυτό από το 1973.

Η ενάγουσα ιδρύθηκε το 1977 και ασχολείται έκτοτε με τη μελέτη, κατασκευή, αγορά, πώληση και ενοικίαση κτιρίων και γενικά με την ανάπτυξη γης.

Περί το 1993, η ενάγουσα υπέβαλε αιτήσεις και εξασφάλισε τις σχετικές άδειες από τις αρμόδιες αρχές για την κατασκευή της επίδικης οικοδομής που είναι γνωστή ως «Panthea Mansions East and West». Στο ανατολικό μέρος του πιο πάνω κτηρίου, βρίσκεται και το διαμέρισμα που αγόρασαν οι εναγόμενοι. Ο μάρτυρας κατέθεσε ως τεκμήριο 26 Α+Β, αντίγραφο της πολεοδομικής άδειας και της άδειας οικοδομής που εκδόθηκαν από τον Δήμο Λευκωσίας.

Για την εξασφάλιση των πιο πάνω αδειών και κατ’ επέκταση την κατασκευή του κτηρίου, η ενάγουσα ετοίμασε αρχιτεκτονικά, στατικά και μηχανολογικά σχέδια. Επιπλέον, παρότι δεν επιβαλλόταν από οιονδήποτε κανονισμό, η ενάγουσα προσέλαβε ειδικούς, ήτοι την εταιρεία Earthmetrix για τον καταρτισμό εδαφοτεχνικής μελέτης.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι ο καταρτισμός εδαφοτεχνικών μελετών, ήταν και είναι πολιτική της ενάγουσας στα πλαίσια της απόλυτα επαγγελματικής προσέγγισης της για την κατασκευή πολυόροφων κτιρίων. Κύριος στόχος είναι να εφοδιάσουν τον επιβλέποντα μηχανικό με διάφορες πληροφορίες, τις οποίες θα χρησιμοποιήσει για την κατασκευή του έργου.

Η εδαφοτεχνική μελέτη που κατάρτισε η εταιρεία Earthmetrix για το επίδικο κτήριο, περιέχει μεταξύ άλλων διάφορες πληροφορίες για το έδαφος και υπέδαφος του ακινήτου ως επίσης και συστάσεις για τη διαδικασία προετοιμασίας του εδάφους - υπεδάφους και σχετικά με τη θεμελίωση και υγρομόνωση του κτηρίου.

Για την κατασκευή του κτηρίου, ο ίδιος ο μάρτυρας ενεργούσε ως επιβλέπων μηχανικός. Μαζί με ομάδα ειδικών, μελέτησε τις συστάσεις τις Earthmetrix που απετέλεσε την βάση για την εκπόνηση της στατικής μελέτης του κτηρίου, στην οποία περιλαμβάνεται και η θεμελίωση του.

Ο μάρτυρας διαφώνησε με τη θέση των εναγομένων ότι η ενάγουσα δεν εφάρμοσε τις συστάσεις τις Earthmetrix. Δεν ακολουθήθηκε μόνο η σύσταση για τοποθέτηση εξυγιαντικής στρώσης 50 cm που αναφέρεται στη σελίδα 7 της μελέτης της Earthmetrix.

Η τοποθέτηση αυτή, σκοπό έχει την ομοιογενοποίηση (unification) του εδάφους εάν κρινόταν αναγκαίο. Η τοποθέτηση τέτοιας στρώσης, ουδεμία σχέση έχει με τον περιορισμό της υγρασίας και σε κάθε περίπτωση δεν υφίστανται οι προϋποθέσεις που θα καθιστούσαν την τοποθέτηση της, αναγκαία για σκοπούς ομοιογενοποίησης του εδάφους.

Ο ίδιος ως επιβλέπων μηχανικός και η ομάδα του, επιθεώρησαν και ετοίμασαν το έδαφος για την κατασκευή και μετά από διαβούλευση με την Earthmetrix, κρίθηκε ότι το έδαφος ήταν ανενόχλητο και ξηρό, ήτοι ικανό και κατάλληλο για να δεχθεί τη θεμελίωση του κτηρίου και σε καμία περίπτωση δεν χρειαζόταν να γίνει ομοιογενοποίηση του εδάφους.

Σε σχέση με την αγορά του διαμερίσματος, ο μάρτυρας ανέφερε ότι είχε πολλές συναντήσεις με τους εναγομένους που αφορούσαν κυρίως διαπραγματεύσεις για την τιμή πώλησης και συζήτηση όσον αφορά κάποια χαρακτηριστικά του διαμερίσματος. Ισχυρίστηκε ότι ουδέποτε υποσχέθηκε στους εναγομένους ότι το κτήριο θα είχε απρόσκοπτη και περιμετρική θέα. Θα ήταν άλλωστε αδύνατο να υποσχεθεί κάτι τέτοιο, δεδομένου ότι το διαμέρισμα των εναγομένων είναι ισόγειο και το επίδικο κτήριο περιβάλλεται και από άλλα ιδιωτικά ακίνητα.

Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του διαμερίσματος αλλά και μετά την παράδοση της κατοχής του στους εναγομένους, υπήρξαν διάφορες συζητήσεις και συναντήσεις, στις οποίες οι εναγόμενοι εξέφρασαν την επιθυμία να τοποθετήσουν στο διαμέρισμα πάτωμα τύπου παρκέ αντί κεραμικού που προνοούσαν οι τεχνικοί όροι του πωλητηρίου εγγράφου. Ο ίδιος εξέφρασε τη διαφωνία του, θεωρώντας λανθασμένη αυτή την επιλογή. Παρά ταύτα, οι εναγόμενοι επέλεξαν την τοποθέτηση «κολλητού παρκέ», το οποίο δεν προμηθεύτηκαν από την ενάγουσα.

Η παράδοση του διαμερίσματος έγινε στους εναγομένους περί τον Οκτώβριο του 1995. Κατά το 1998 επικοινώνησε μαζί του ο εναγόμενος 1 για να του αναφέρει κάποια προβλήματα που εντόπισε στο κτήριο. Αφορούσαν συσσώρευση νερών της βροχής στο υπόγειο, στο πίσω μέρος του κτηρίου, καθώς και διάφορες μικρορωγμές στους τοίχους. Επισκέφθηκε προσωπικά την οικοδομή στην παρουσία του εναγομένου 1. Διαπίστωσε ότι όντως συσσωρεύονταν νερά της βροχής στο υπόγειο ενώ παρατήρησε επίσης ότι υπήρχαν και τριχοειδείς ρωγμές σε κάποια σημεία περιμετρικά του κτηρίου.

Ανέφερε στον εναγόμενο 1 ότι η συσσώρευση νερού της βροχής οφείλεται στο κλείσιμο - καταστροφή του οχετού, λόγω εργασιών σε οικοδομή που συνορεύει με το κτήριο, ακριβώς εκεί που βρισκόταν ο οχετός. Συμβούλευσε τον εναγόμενο 1, ο οποίος του ανέφερε ότι ενεργούσε εκ μέρος της Διαχειριστικής Επιτροπής, πως η καλύτερη λύση για το πρόβλημα αφού ο οχετός είχε καταστραφεί, ήταν η δημιουργία λάκκου στον ίδιο περίπου χώρο στον οποίο να τοποθετηθεί αντλία που να διώχνει εκτός της οικοδομής, τα όποια νερά μαζεύονταν εκεί. Εκ των υστέρων πληροφορήθηκε ότι με αυτή του την συμβουλή, συμφώνησε και ο κ. Βαφεάδης περί το 2003, από τον οποίο ο εναγόμενος 1 ζήτησε πραγματογνωμοσύνη. Όμως οι εναγόμενοι και οι υπόλοιπο ιδιοκτήτες του κτηρίου, κατασκεύασαν αυτόν τον λάκκο και τοποθέτησαν την αντλία πολύ αργότερα το 2007-2008, δηλαδή μετά περίπου δέκα χρόνια.

Όσον αφορά τις ρωγμές, αυτές ήταν τριχοειδείς και ασήμαντες, τις οποίες η ενάγουσα διόρθωσε χωρίς οποιαδήποτε χρέωση περί τον Απρίλιο του 1998. Απέρριψε τους ισχυρισμούς των εναγομένων ότι οι ρωγμές οφείλονται σε κακοτεχνίες. Ισχυρίστηκε ότι οφείλονται στη μη ορθή συντήρηση του κτηρίου από τους ιδιοκτήτες. Από το 1996 που παραδόθηκε ολόκληρο το κτήριο στους αγοραστές των διαμερισμάτων, ουδέποτε έχει βαφτεί. Μετά την καταστροφή του οχετού, ο λάκκος και η αντλία για την αποστράγγιση των νερών της βροχής, κατασκευάστηκε περίπου δέκα χρόνια μετά την συμβουλή του μάρτυρα. Έγιναν επίσης επεμβάσεις στο κτήριο από αγοραστές διαμερίσματος που είχαν ως αποτέλεσμα να κλείσουν διάφορες υδρορροές και να παρουσιάζεται συσσώρευση υδάτων σε διάφορα σημεία.

Όσον αφορά το διαμέρισμα των εναγομένων, αυτό παρουσιάζει κάποιες ρωγμές που οφείλονται κατά τον μάρτυρα, στην έντονη βλάστηση στον κήπο της βεράντας. Για τις υπόλοιπες ρωγμές στο κτήριο, ήταν η θέση του ότι ο κυρίαρχος λόγος που παρουσιάστηκαν, οφείλεται σε σεισμικές καταπονήσεις αλλά και άλλες καταπονήσεις που έχει υποστεί η οικοδομή από το κτίσιμο κτηρίων σε γειτονικά ακίνητα. Για το ζήτημα αυτό, η ενάγουσα μέσα στα πλαίσια της πολιτικής της για χρησιμοποίηση εμπειρογνωμόνων σε όλους τους τομείς, κάλεσε τον ανεξάρτητο πραγματογνώμονα - μηχανικό Στέλιο Παπαστυλιανού, ζητώντας του να καταρτίσει σχετικές μελέτες και να παρουσιάσει τα συμπεράσματα του σε κατοπινό στάδιο.

Όσον αφορά την τοποθέτηση μεταλλικών πλαισίων στο δυτικό μέρος του κτηρίου μετά από εισήγηση του Πολιτικού Μηχανικού κ. Μάριου Σανταμά που ενεργούσε εκ μέρους των ιδιοκτητών, ο μάρτυρας ανέφερε ότι αυτά τοποθετήθηκαν λαμβάνοντας υπόψη ότι ο σκοπός τους, σύμφωνα με τον κ. Σανταμά, ήταν η υποστήριξη της βεράντας συγκεκριμένου ισογείου διαμερίσματος, η οποία βεράντα ουδεμία σχέση έχει με τον φέροντα οργανισμό του κτηρίου.

Ήταν τέλος η θέση του μάρτυρα ότι η ενάγουσα έχει μακρά ιστορία στον τομέα που δραστηριοποιείται. Για το υπό κρίση κτήριο, όπως και για κάθε άλλο έργο της, συμμορφώθηκε με όλα όσα τάσσουν τόσο η σχετική νομοθεσία όσο και οι κανονισμοί, σε απόλυτη συμφωνία με την οικοδομική πρακτική και τεχνοτροπία της εποχής.

Ενώπιον του Δικαστηρίου, ο μάρτυρας ανέφερε ότι η ενάγουσα ακολουθεί ενιαία πολιτική σε όλα τα κτήρια που κατασκευάζει. Ενώ δεν το απαιτεί ο νόμος, προχωρεί σε εδαφοτεχνική μελέτη πριν να ανοικοδομήσει οποιοδήποτε κτήριο.

Αρνήθηκε ότι είπε στους αγοραστές ότι θα έχουν απρόσκοπτη θέα αφού η επίδικη πολυκατοικία γειτνιάζει με δύο άδεια οικόπεδα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν. Παρόλα αυτά, η ανέγερση νέας πολυκατοικίας από την εταιρεία του σε γειτονικό ακίνητο, έγινε με πλήρη σεβασμό στους αγοραστές της επίδικης οικοδομής. Ισχυρίστηκε όμως ότι όταν αξιοποιηθεί και το άλλο οικόπεδο, η θέα θα χαθεί.

Αναφορικά με την αποστράγγιση των όμβρων υδάτων, ισχυρίστηκε ότι υπήρχε στο οικόπεδο ένας οχετός που έβγαζε τα νερά κάτω στον δημόσιο δρόμο. Θεώρησε ότι χρησιμοποιώντας αυτόν τον αγωγό θα πρόσφερε μια ανέξοδη λύση του προβλήματος απορροής των νερών. Όσον αφορά τους τοίχους αντιστήριξης, ανέφερε ότι όλοι μονώθηκαν με υγρή άσφαλτο που προμηθεύτηκε από τον εναγόμενο 1, ο οποίος τότε ήταν συνεργάτης και προμηθευτής υλικών της ενάγουσας.

Η συνεργασία με την Earthmetrix αναφορικά με εδαφολογικές μελέτες, ξεκίνησε λίγο πριν την οικοδόμηση της επίδικης πολυκατοικίας και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Δεν ζητούν μελέτη για κάθε οικοδομή αλλά εκεί όπου κρίνουν ότι είναι απαραίτητο. Ο ίδιος, λόγω πείρας γνωρίζει τα υποστρώματα της Λευκωσίας πολύ καλά. Απλά, η εδαφολογική μελέτη γίνεται για επιβεβαίωση και για να βοηθήσει τον μελετητή να πάρει τις σωστές αποφάσεις.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν θεώρησε αναγκαίο να ακολουθήσει την εισήγηση της Earthmetrix για εξυγιαντική στρώση 50 εκατοστών. Η εκσκαφή έγινε στα 4 μέτρα και το επίπεδο νερού ήταν στα 8 μέτρα. Το έδαφος στα 4 μέτρα, ήταν συμπαγές και ομοιογενές. Ως εκ τούτου δεν χρειαζόταν άλλη ομοιογενοποίηση με αμμοχάλικο. Ήταν δική του ευθύνη να πάρει την σωστή απόφαση. Προχώρησε στην θεμελίωση χωρίς την εξυγιαντική στρώση γιατί θεωρούσε ότι ήταν λάθος η τοποθέτηση της σε εκείνο το στάδιο αφού όπως είπε δεν θα εξυπηρετούσε σε τίποτε. Την στιγμή που το επίπεδο νερού ήταν στα 8 μέτρα και τα θεμέλια στα 4, ήταν αχρείαστη η εξυγιαντική στρώση, η οποία είναι συνδεδεμένη με την ύπαρξη νερού.

Δεν ακολουθήθηκε η εισήγηση Earthmetrix για περιμετρική αποστράγγιση αλλά την εναλλακτική της εισήγηση για τοποθέτηση πεδιλοδοκών με ισχυρή σύνδεση. Έγινε επίσης απορροή των νερών που κατέληγαν σε δημόσιο οχετό και έφευγαν από το πίσω μέρος της αυλής.

Δέχθηκε ότι μέρος του χώματος της εκσκαφής επαναχρησιμοποιήθηκε για επιχωμάτωση. Ισχυρίστηκε όμως ότι στην προκειμένη περίπτωση, πετάχτηκε πολύ χώμα. Επέλεξαν όπως είπε το νερό της βροχής να πέφτει στο υπόγειο, να κυλά στο αυλάκι, να πιάνει τον οχετό και να φεύγει. Αυτό συνέβαινε για δύο χρόνια πριν την καταστροφή του οχετού.

Αρνήθηκε επιπλέον ότι το κτήριο μετά την οικοδόμηση του θα μπορούσε να επηρεαστεί από τα νερά της βροχής. Λόγω του ότι εκεί είναι λόφος, ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε κίνδυνος να εγκλωβιστεί νερό. Η μόνη περίπτωση ήταν όπως και έγινε, η καταστροφή και το κλείσιμο του οχετού. Κλήθηκε το 1998 από τον εναγόμενο 1 και μόλις είδε την κατάσταση με την συσσώρευση των νερών, εισηγήθηκε την κατασκευή λάκκου με αντλία για αποστράγγιση τους. Όμως, οι ένοικοι της πολυκατοικίας ακολούθησαν την εισήγηση του 10 χρόνια μετά, δηλαδή το 2008.

Του έγινε υποβολή ότι υπήρξε καθίζηση στο υπόγειο πριν την καταστροφή του οχετού. Αρχικά δήλωσε άγνοια και στην συνέχεια αρνήθηκε το γεγονός.

Κατά την διάρκεια των εκσκαφών του έργου δεν διορίστηκε εγγεγραμμένος γεωτεχνικός από την ενάγουσα. Χρησιμοποιήθηκε όμως η εταιρεία Earthmetrix στην προπαρασκευαστική γεωτεχνική μελέτη. Δεν ενημέρωσε την Earthmetrix ότι δεν θα γίνουν δεκτές όλες οι εισηγήσεις της. Επανέλαβε ότι ως μελετητής του έργου, έπαιρνε τις αποφάσεις και καλούσε όπου κατά την γνώμη του υπήρχε ανάγκη, άλλους ειδικούς. Υποστήριξε μάλιστα ότι η εταιρεία του είναι πρωτοποριακή γιατί πριν 20 χρόνια χωρίς να είναι υποχρεωτικό, ζητούσε την συνδρομή των γεωτεχνικών της Earthmetrix. Όμως, ο ίδιος ως ο μελετητής του έργου θα αποφάσιζε αν θα ήταν σωστό να ακολουθήσει τις εισηγήσεις τους.

Η θέα από το ισόγειο διαμέρισμα των εναγομένων χάθηκε κατά τον μάρτυρα με το κτίσιμο άλλου κτηρίου αλλά και μετά την δενδροφύτευση που έκαναν στην αυλή τους. Αρνήθηκε ότι το διαμέρισμα ήταν πιο ακριβό από άλλα λόγω θέας. Αρνήθηκε επίσης ότι υποσχέθηκε απρόσκοπτη θέα στους αγοραστές. Το μόνο που τους ανέφερε, είναι ότι το διπλανό οικόπεδο είχε προβλήματα ανάπτυξης χωρίς ποτέ να ισχυριστεί ότι σε αυτό δεν θα κτιζόταν οιαδήποτε οικοδομή. Για τις τιμές των διαμερισμάτων, επικαλέστηκε το γεγονός ότι η οικοδομή βρισκόταν στην συγκεκριμένη περιοχή, σε ακριβό οικόπεδο. Για την εποχή όμως, η τιμή ήταν κατά την άποψη του κανονική παρότι χαρακτήρισε όλες τις κατασκευές της εταιρείας του ως ακριβές.

Ανέφερε στην συνέχεια ότι ο εναγόμενος 1, πολύ καθυστερημένα και όταν άρχισε η εργασία για να τοποθετηθούν τα πλακάκια στην βεράντα, ζήτησε την τοποθέτηση μονωτικού υλικού. ‘Όμως επειδή η εργασία αυτή είχε ήδη ξεκινήσει δεν μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο. Η τακτική τότε ήταν στις ακάλυπτες βεράντες να τοποθετείται υγρομόνωση πάνω στην οποία τοποθετείτο το πάτωμα.

Ακολούθως, ο μάρτυρας ανέφερε ότι δεν είχε καλές σχέσεις με τον εναγόμενο 1, ο οποίος λόγω οικονομικών προβλημάτων δεν ξόφλησε το διαμέρισμα παρότι είχε λάβει κατοχή. Στην συνέχεια, ο εναγόμενος 1 εργολαβικά κατά τον μάρτυρα, άρχισε να κατηγορεί την οικοδομή και να δημιουργεί προβλήματα στις σχέσεις της ενάγουσας με τους υπόλοιπους αγοραστές. Χαρακτήρισε τον εναγόμενο 1 ως λεπτολόγο που συστηματικά προσπαθούσε να μειώσει την ποιότητα της δουλειάς της ενάγουσας.

Αρνήθηκε ότι σε όλα τα διαμερίσματα υπάρχει κλίση των βεραντών προς το εσωτερικό των διαμερισμάτων ούτε και ότι οι δοκοί στα μπαλκόνια κατασκευάστηκαν εσφαλμένα με τούβλα αντί με μπετόν.

Είναι πολιτική της ενάγουσας ένα χρόνο μετά την παράδοση να επισκέπτεται τις οικοδομές που κτίζει και να προβαίνει σε επιδιορθώσεις. Ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει οικοδομή που να μην έχει ρωγμές ειδικά στους τοίχους αφού το κτήριο κινείται. Επιπλέον στις 9.10.1996, το κτήριο υπέστη σεισμική δόνηση 6,5 ρίχτερ. Άλλο στοιχείο που πιθανόν να επηρέασε την μόνωση, είναι τα μεγάλα δένδρα που φύτευσε ο εναγόμενος 1 στην αυλή του στο ισόγειο.

Ο κος Σανταμάς τον οποίον κάλεσαν αγοραστές διαμερισμάτων, έλεγξε την οικοδομή χωρίς να διαπιστώσει σοβαρά προβλήματα. Μόνο αναφορικά με την δεξιά πλευρά, οι δοκοί που συνδέουν την βεράντα ήταν μόνο σε ένα τοίχο. Για λόγους καλαισθησίας, του ζήτησε ο κος Σανταμάς και το επιδιόρθωσε τοποθετώντας 5 υποστυλώματα. Αρνήθηκε ότι ο κος Σανταμάς εξέφρασε την άποψη ότι οι δοκοί ήταν άκρως επικίνδυνοι και ότι έχρηζαν άμεσης επιδιόρθωσης.

Ο μάρτυρας ανέφερε τέλος ότι από την πλευρά των εναγομένων, έχουν μεγαλοποιηθεί κάποια μικρά προβλήματα της πολυκατοικίας, τα οποία ούτως ή άλλως υπάρχουν σε όλες τις οικοδομές.

Ως Μ.Ε.2 κατέθεσε ο Πολιτικός Μηχανικός Φαίδωνας Νικολάου. Υπηρέτησε στον Δήμο Λευκωσίας από το 1978 έως και το 2010. Μετά από παράκληση της ενάγουσας, επιθεώρησε τον φάκελο της επίδικης οικοδομής στον Δήμο Λευκωσίας.

Η αδειοδότηση συμπεριλαμβάνει κατά τον μάρτυρα, δύο άδειες. Την πολεοδομική και την οικοδομική άδεια. Στην διαδικασία ελέγχου για πολεοδομική άδεια, εξετάζεται αρχικά η πληρότητα της αίτησης και μετά οι συντελεστές δόμησης, οι χώροι στάθμευσης κ.α. Μετά την έκδοση της πολεοδομικής άδειας, ζητείται η έκδοση της οικοδομικής άδειας. Σε αυτή ο έλεγχος γίνεται αναφορικά με τα κατασκευαστικά σχέδια και το θέμα της πυρασφάλειας. Μετά την συμπλήρωση της οικοδομής, υποβάλλεται αίτηση για πιστοποιητικό τελικής έγκρισης. Ελέγχεται δηλαδή η οικοδομή, κατά πόσον έχει κτιστεί σύμφωνα με τα εγκεκριμένα σχέδια και τους όρους των αδειών. Η Δημοτική αρχή μπορεί να δώσει οδηγίες ως προς την κατασκευή δημοτικών πεζοδρομίων, οχετών, όμβριων υδάτων κλπ.

Στην περίπτωση της επίδικης οικοδομής, ο Δήμος Λευκωσίας έδωσε οδηγίες για κατασκευή οχετών όμβριων υδάτων μπροστά από την οικοδομή. Θυμάται να επισκέφθηκε τον χώρο μετά από κάποιο παράπονο αλλά επειδή δεν βρήκε αλληλογραφία του με τον κατασκευαστή στον φάκελο, υποθέτει ότι δεν θα εντόπισε οποιοδήποτε πρόβλημα.

Στην αντεξέταση ανέφερε ότι επειδή η οικοδομή πήρε πιστοποιητικό τελικής έγκρισης, υποθέτει χωρίς να είναι σίγουρος ότι έγινε ο οχετός ως οι οδηγίες του Δήμου Λευκωσίας.

Ως Μ.Ε.3 κατέθεσε ο εκτιμητής ακινήτων Κλέων Ιακωβίδης. Κατέθεσε ως τεκμήριο 34, εκτίμηση αναφορικά με την αξία του επίδικου διαμερίσματος.

Ισχυρίστηκε ότι η περιοχή που βρίσκεται το ακίνητο, είναι πολύ ελκυστική για σκοπούς οικιστικής ανάπτυξης λόγω της εγγύτητας της με το εμπορικό κέντρο και τις απαραίτητες υπηρεσίες. Επιπλέον, το διαμέρισμα βρίσκεται σε μια οικοδομή καλών προδιαγραφών. Ως τέτοιες καλές προδιαγραφές, χαρακτήρισε τον αρχιτεκτονική του κτηρίου σε συνδυασμό με τους κήπους, την πλατεία που έχει μπροστά και το πλεονέκτημα της κεντρικής θέρμανσης που έχει το διαμέρισμα σε συνδυασμό με την πρόβλεψη για κλιματισμό.

Στην σελίδα 7 της εκτίμησης του, αναφέρεται σε κάποιες ζημιές και στο κόστος επιδιόρθωσης τους, το οποίο η ενάγουσα καθόρισε για όλο το κτήριο σε €31.000,00. Αυτές οι ζημιές, λήφθηκαν πολύ σοβαρά υπόψη στον καθορισμό της αξίας του διαμερίσματος. Λήφθηκε επίσης υπόψη, η γενικότερη κατάσταση της αγοράς, η τοποθεσία του ακινήτου, το είδος του διαμερίσματος και το μέγεθος του. Το κόστος επιδιόρθωσης που ανέρχεται σε €31.000,00, το πήρε από σχετική μελέτη της ενάγουσας.

Η τελική κατάληξη του, είναι ότι αν κάποιος επιθυμούσε να αγοράσει το ακίνητο στην κατάσταση που είναι σήμερα, θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει το ποσόν των €225.000,00. Χρησιμοποίησε επιπλέον για τον καθορισμό της αξίας του ακινήτου, την συγκριτική μέθοδο. Θεωρείται όπως είπε, η πιο ενδεδειγμένη μέθοδος για τον υπολογισμό μιας αξίας και βασίζεται στις πωλήσεις άλλων ακινήτων που είναι παρόμοιας φύσης με αυτό που εξετάζεται.

Προέβη σε έρευνες της κτηματαγοράς για τις δύο περιόδους που του ζήτησε η ενάγουσα το 1994 και το 2015 μέσα στην γεωγραφική περιοχή που βρίσκεται το επίδικο διαμέρισμα. Εντόπισε διάφορα διαμερίσματα και για τις δύο περιόδους. Αφού αυτά φιλτραρίστηκαν όπως είπε αναφορικά με την ηλικία, εμβαδόν κλπ, κατέληξε στην πιο πάνω αξία του επίδικου διαμερίσματος των εναγομένων.

Στην αντεξέταση ανέφερε ότι για σκοπούς της εκτίμησης του, μελέτησε και το συμβόλαιο αγοράς του διαμερίσματος, το οποίο του δόθηκε από την ενάγουσα. Του δόθηκε επίσης ανάλυση επιπρόσθετων εργασιών (extra), το κόστος των οποίων ήταν £14.305,00. Του υποβλήθηκε ότι η ίδια η ενάγουσα μείωσε το κόστος των επιπρόσθετων εργασιών σε £7.000,00, γεγονός για το οποίο δήλωσε άγνοια. Παρόλα αυτά, δέχθηκε ότι στην έκθεση του, έχει προσαρμόσει το ποσόν των επιπρόσθετων εργασιών σαν αναβάθμιση του διαμερίσματος και ένα μέρος αυτού του ποσού γύρω στο 70%, λήφθηκε υπόψη στην τελική εκτίμηση της αξίας του διαμερίσματος. Δέχθηκε επιπλέον ότι είναι σύνηθες σε όλα τα διαμερίσματα να υπάρχουν επιπρόσθετες εργασίες. Γι’ αυτό τον λόγο δεν αλλοιώνονται οι αξίες των συγκριτικών ακινήτων αφού και εκεί υπάρχουν επιπρόσθετες εργασίες.

Επέμενε ότι η επίδικη οικοδομή είναι καλών προδιαγραφών. Επανέλαβε επί του προκειμένου τις διαπιστώσεις της έκθεσης του ότι κάποια προβλήματα πλην της τοποθέτησης σιδερονεφκιών στο υπόγειο, εντοπίζονται τακτικά σε πολλές πολυκατοικίες ανεξαρτήτως ηλικίας. Ως τέτοια συνηθισμένα προβλήματα που εντόπισε και στην επίδικη πολυκατοικία, ανέφερε το να φύγει ο σοβάς, να έχουν φανεί κάποια σίδερα, να υπάρχουν στίγματα υγρασίας και ρωγμές στους τοίχους. Δέχθηκε όμως ότι δεν είναι σύνηθες αυτά τα προβλήματα να εμφανίζονται στα 2 – 3 χρόνια ζωής της οικοδομής. Γι’ αυτό και ο ίδιος συμβουλεύει πελάτες του να βλέπουν διαμερίσματα 5 χρονών παρά καινούργια γιατί στα 5 χρόνια φαίνεται και η κατάσταση του κτηρίου.

Υποστήριξε ότι τα πιο πάνω προβλήματα στις οικοδομές προκύπτουν συνήθως από κακή ή καθόλου συντήρηση από τις διαχειριστικές επιτροπές. Όμως όσον αφορά την επίδικη πολυκατοικία, επανέλαβε αυτό που εμφαντικά αναφέρει στην σελίδα 7 της έκθεσης του (τεκμ.34) ότι δεν έχει την εμπειρία ούτε την πραγματογνωμοσύνη να ερμηνεύσει σε βάθος αν οι ζημιές στην επίδικη οικοδομή, είναι αποτέλεσμα κακής συντήρησης ή κατασκευαστικών λαθών.

Στην έκθεση του, αναφέρει ότι ο σύμβουλος μηχανικός της ενάγουσας κος Παπαστυλιανού αρνήθηκε όταν τον ρώτησε σχετικά, τον ισχυρισμό του εναγομένου ότι υπάρχει επιστολή από τον Δήμο Λευκωσίας για επικινδυνότητα της επίδικης οικοδομής σε περίπτωση σεισμού. Του είπε μάλιστα ότι το κτήριο πέρασε με επιτυχία δύο ισχυρούς σεισμούς. Του υπεδείχθη το τεκμήριο 7 που είναι έγγραφο του Δήμου Λευκωσίας και αναφέρεται σε επικινδυνότητα της οικοδομής σε περίπτωση σεισμού. Υποστήριξε ότι το έγγραφο αυτό θα έπρεπε να του το δώσει ο κος Παπαστυλιανού. Δέχθηκε επίσης ότι οι πιο πάνω σεισμοί έγιναν με επίκεντρο τα δυτικά της Κύπρου με περιορισμένες ζημιές, κυρίως σε Πάφο και Λεμεσό.

Επέμενε ότι το κόστος των επιδιορθώσεων για ολόκληρη την πολυκατοικία ανέρχεται όπως του είπαν από την ενάγουσα, σε €31.000,00. Του αναφέρθηκε το πιο πάνω ποσόν τηλεφωνικά από τον εμπειρογνώμονα της ενάγουσας Παπαστυλιανού. Το στοιχείο αυτό, τον βοήθησε στο να καταλήξει ότι το κτήριο δεν είναι επικίνδυνο όπως ισχυρίζονται οι εναγόμενοι. Δεν θεώρησε αναγκαίο να πάρει και την θέση της άλλης πλευράς. Δέχθηκε όμως ότι δεν είναι ειδικός επί του θέματος. Είναι εκτιμητής ακινήτων και όχι Πολιτικός Μηχανικός. Δεν μπορεί να γνωρίζει αν υπάρχουν κατασκευαστικά λάθη ή αν κάποια προβλήματα οφείλονται σε παραλήψεις της Διαχειριστικής Επιτροπής. Αν γνώριζε ότι το κόστος επισκευής είναι περισσότερο τότε θα προέβαινε σε επιπλέον έρευνες.

Αναφορικά με το διαμέρισμα των εναγομένων, ανέφερε ότι μετά από επιτόπια έρευνα, διαπίστωσε να βρίσκεται γενικά σε καλή κατάσταση. Δέχθηκε ότι όπως του ανέφερε ο εναγόμενος 1, έγιναν κάποιες επιδιορθώσεις στο ακίνητο. Ο ίδιος κλήθηκε να προβεί σε εκτίμηση την συγκεκριμένη περίοδο και δεν τον ενδιαφέρει όπως είπε τι έγινε πριν ή μετά.

Το γεγονός της τοποθέτησης των σιδερονευκιών στο υπόγειο, μπορεί κάποιος εν τη αγνοία του να το θεωρήσει επικίνδυνο. Κάποιος που έχει γνώσεις θα το θεωρήσει ότι είναι καλό γιατί βοηθά στην αντισεισμικότητα του κτηρίου. Το ότι τοποθετήθηκαν σιδερονευκιές δεν σημαίνει απαραίτητα κατά τον μάρτυρα ότι υποβαθμίστηκε το κτήριο. Ο ίδιος ο κος Παπαστυλιανού, του ανέφερε ότι είναι μια αναβάθμιση της αντισεισμικότητας του κτηρίου. Δεν γνωρίζει αν κρίθηκε αναγκαίο για πρόληψη πραγματικού κινδύνου. Δέχθηκε όμως ότι μέσα από τους τοίχους, είχαν φανεί τα σίδερα. Ρώτησε γι’ αυτό και του είπαν ότι είναι επιφανειακό το πρόβλημα. Είδε όπως είπε, κτήρια μικρότερα σε ηλικία με τα ίδια ακριβώς προβλήματα.

Ως Μ.Ε.4 κατέθεσε ο Πολιτικός Μηχανικός Στέλιος Παπαστυλιανού. Διατηρεί το δικό του γραφείο στην Λευκωσία. Με την ενάγουσα εταιρεία είχε μόνο δύο συνεργασίες αφού όπως είπε, αυτή εργοδοτεί τους δικούς της Πολιτικούς Μηχανικούς.

Κατέθεσε μετά από έρευνα, έκθεση ως προς την κατάσταση της επίδικης οικοδομής (τεκμ. 35). Του πήρε πάνω από ένα χρόνο για να την ετοιμάσει γιατί έπρεπε να μελετήσει όλες τις προηγούμενες εκθέσεις που έγιναν για το κτήριο. Επιπλέον, έπρεπε να μαζέψει όλες τις πληροφορίες από τις αρμόδιες αρχές, δηλαδή το Δημαρχείο Λευκωσίας και τον Έπαρχο. Περαιτέρω επισκέφθηκε το κτήριο αρκετές φορές αλλά και επιμέρους διαμερίσματα για να συλλέξει πληροφορίες και να κάνει τις δικές του μετρήσεις. Ήθελε επίσης να δει την συμπεριφορά του κτηρίου για ένα χρόνο υπό διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες.

Μελέτησε τις εκθέσεις Βαφεάδη και Αχνιώτη – Πήττα, τις οποίες στην έκθεση του, τις αναφέρει με το τίτλο «αρχική μελέτη». Με τις πιο πάνω μελέτες συμφωνεί σε δύο σημεία. Το πρώτο είναι η αιτία πρόκλησης κάποιων βλαβών στο κτήριο, που είναι το νερό. Το δεύτερο, είναι η καταγραφή κάποιων βλαβών, που όμως μεγαλοποιήθηκαν από τους συναδέλφους του.

Σε σχέση με τις ρωγμές, ανέφερε ότι δεν οφείλονταν αποκλειστικά στο νερό. Ισχυρίστηκε ότι όταν το 1996 ολοκληρωνόταν το κτήριο, ήταν φυσιολογικό και αναμενόμενο να παρουσιαστούν ρωγμές, όταν αυτό έπαιρνε την τελική του θέση στο υπόστρωμα του εδάφους. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι δεν υπάρχει περίπτωση οικοδόμησης κτηρίου που να μην παρουσιάσει αρχικά μικρορωγμές μέχρι να πάρει την τελική του θέση στο υπέδαφος.

Τον Οκτώβριο του 1996 όταν το κτήριο έπαιρνε την τελική του θέση, δέχθηκε σεισμική δόνηση που έγινε αισθητή σε όλη την Κύπρο και στην Λευκωσία ιδιαίτερα. Αυτή η σεισμική δράση την ώρα που το κτήριο έπαιρνε την τελική του θέση, λειτούργησε δυσμενώς και είναι βέβαιος πως διεύρυνε αυτές τις μικρορωγμές λόγω της τελικής φάσης τοποθέτησης του κτηρίου.

Στην συνέχεια σύμφωνα με μαρτυρίες που πήρε, κάποιος οχετός που υπήρχε, έκλεισε το 1998 με αποτέλεσμα τα νερά αντί να απομακρύνονται από το επίπεδο της θεμελίωσης και του υπογείου, εισχωρούσαν στο υποθεμέλιο. Εκείνη την χρονική περίοδο και συγκεκριμένα τον Αύγουστο του 1999, το κτήριο δέχθηκε και δεύτερη σεισμική επίθεση. Είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος κατά τον μάρτυρα ότι όταν ένα κτήριο πάλλεται στην παρουσία νερού στα θεμέλια, σίγουρα η κατάσταση επιβαρύνεται. Το 1999 επηρεάστηκαν οι ήδη υπάρχουσες ρωγμές του 1996. Αυτές τις ρωγμές, είχε καταγράψει η πρώτη έκθεση Αχνιώτη – Πήττα. Όταν το 2003 ο Βαφεάδης κλήθηκε να υποβάλει έκθεση, δεν διαπίστωσε επιπλέον ζημιές. Αναφέρει μόνο ότι οι υφιστάμενες επηρεάστηκαν άλλες λίγο άλλες πολύ και άλλες καθόλου.

Αυτή η διαπίστωση καταδεικνύει κατά τον μάρτυρα ότι από το 1999 που το κτήριο δέχθηκε την τελευταία σεισμική επίθεση μέχρι και σήμερα δεν υπήρξε διεύρυνση κάποιας ρωγμής. Αν όντως το κτήριο είχε πρόβλημα καθιζήσεων για 15 χρόνια, τότε σήμερα κατά τον μάρτυρα δεν θα υπήρχε κτήριο εκεί. Η σημερινή εικόνα, τον οδηγεί στο ασφαλές συμπέρασμα ότι οι κύριες βλάβες του κτηρίου, είχαν δημιουργηθεί αρχικά από τις πρώτες ρωγμές λόγω τελικής φόρτισης και στη συνέχεια από τον συνδυασμό δύο σεισμικών δράσεων με τη δεύτερη να είναι στην παρουσία νερού.

Η παρουσία νερού κατά τον μάρτυρα σε υπέδαφος όπως η άργιλος, δημιουργεί προβλήματα αφού το υπέδαφος διογκώνεται και συρρικνώνεται. Το στοιχείο αυτό, εντοπίστηκε και από την πρώτη μελέτη της Earthmetrics. Διαφώνησε όμως με την εισήγηση της Earthmetrics για την αναγκαιότητα εξυγιαντικής στρώσης 50 εκατοστών στα θεμέλια. Δεν προσθέτει τίποτε όπως είπε κάτι τέτοιο, σε ένα κτήριο με 7 πλάκες. Η θέση του είναι ότι η εξυγιαντική στρώση, προτάθηκε από την Earthmetrics για να ομαλοποιηθεί η εκσκαφή και να γίνει επίπεδη ώστε να τοποθετηθούν τα θεμέλια. Ο επιβλέπων μηχανικός επέλεξε να μην τοποθετήσει εξυγιαντική στρώση αλλά να τοποθετήσει μπετόν 10, 15 και αλλού 50 εκατοστών. Έκρινε ότι η εξυγιαντική στρώση δεν θα εμπόδιζε το νερό να εισχωρήσει στο υπέδαφος ενώ η τοποθέτηση του μπετόν, στοίχισε τα διπλάσια.

Το πρόβλημα κατά τον μάρτυρα δεν ήταν στα θεμέλια αλλά στην επιφάνεια. Όταν αφήσεις το νερό από την επιφάνεια να εισχωρήσει στο υπέδαφος δεν μπορείς να ξέρεις πως θα αντιδράσει. Γι’ αυτό και οι Πολιτικοί Μηχανικοί, έχουν πολλές φορές δύο και τρεις γραμμές άμυνας για να μην εισέλθει το νερό στο υπέδαφος. Αυτό έγινε κατά τον μάρτυρά και στην επίδικη οικοδομή από τον επιβλέποντα μηχανικό. Έγινε συγκεκριμένα, ένα μεγάλο κανάλι με κλίσεις.

Στην αντεξέταση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι μετά την κατάθεση των σχεδίων στο Δημαρχείο για εξασφάλιση άδειας οικοδομής, καταρτίζονται τα λεγόμενα κατασκευαστικά σχέδια. Πρόκειται για σχέδια λεπτομερειών που δεν έχουν σχέση με την αδειοδότηση του κτηρίου. Το κτήριο οικοδομείται στην βάση των κατασκευαστικών σχεδίων που στηρίζονται όμως στα σχέδια της άδεια οικοδομής. Τα κατασκευαστικά σχέδια δεν αποστέλλονται στο Δημαρχείο όμως κατά το στάδιο της τελικής έγκρισης, το Δημαρχείο ελέγχει κατά πόσον η πολυκατοικία ανεγέρθηκε σύμφωνα με τα σχέδια της άδειας οικοδομής.

Για την γεωτεχνική μελέτη της Earthmetrics, ανέφερε ότι για την εποχή ήταν πρωτοποριακό να γίνονταν τέτοιου είδους έρευνες πριν την κατασκευή οικοδομών. Ήταν όμως η θέση του ότι μια σωστή εταιρεία που έχει να κάνει με ένα μεγάλο κτήριο, πρέπει να ξοδέψει κάποια λεφτά και να κάνει τις αναγκαίες μελέτες ούτως ώστε να είναι τα κτήρια ασφαλή. Στην προκειμένη περίπτωση ήταν ανάγκη να γίνει η γεωτεχνική μελέτη, ανεξάρτητα αν ήταν γνωστό ότι η περιοχή είχε πρόβλημα αργίλου.

Την τελευταία φορά που επισκέφθηκε το διαμέρισμα των εναγομένων ήταν τον Ιανουάριο του 2016. Αρνήθηκε υποβολή ότι επιλεκτικά δεν επισκέφθηκε άλλα διαμερίσματα των οποίων οι ιδιοκτήτες, τον περίμεναν για να του υποδείξουν κακοτεχνίες. Δεν γνώριζε όπως είπε τους ιδιοκτήτες και κάποια άλλα διαμερίσματα, τα επισκέφθηκε σε προηγούμενο στάδιο με την μεσολάβηση της ενάγουσας.

Αναφορικά με την απομάκρυνση των όμβριων υδάτων, αρνήθηκε υποβολή ότι είναι ευθύνη του κατασκευαστή. Ισχυρίστηκε ότι ο ιδιοκτήτης με βάση τον Νόμο, έχει υποχρέωση τα νερά που φεύγουν από την οικία του να μην τα κατευθύνει σε ξένες κατοικίες αλλά σε δημόσιους οχετούς. Σε αντίθετη περίπτωση δεν θα διωχθεί ο μηχανικός ή ο κατασκευαστής αλλά ο ιδιοκτήτης.

Εντόπισε στην οικοδομή αρκετές υδρορροές. Κάποιες από αυτές, κατέληγαν σε αυλές του ισογείου. Δήλωσε άγνοια για το γεγονός ότι το Δημαρχείο έθεσε ως όρο για την τελική άδεια να απομακρυνθούν όλες οι υδρορροές από την οικοδομή. Ανέφερε ότι στην επίδικη οικοδομή δεν υπάρχει όγκος νερού ώστε να χρειαζόταν υδρολογική μελέτη. Μόνο η επιφάνεια του υπογείου είναι εκτεθειμένη στην βροχή καθώς επίσης και οι ταράτσες και μερικές βεράντες. Ωστόσο δέχθηκε ότι στο τελευταίο παράρτημα της έκθεσης του, κάνει εκτενή αναφορά στην ετήσια βροχόπτωση στην Κύπρο. Ισχυρίστηκε ότι αυτό έγινε, προκειμένου να αποδείξει ότι παρόλο που η βροχόπτωση ήταν μεγαλύτερη τα τελευταία χρόνια, το κτήριο δεν παρουσίασε κανένα πρόβλημα λόγω βροχής όπως παρουσιάστηκε αρχικά λόγω σεισμών. Επανέλαβε στο σημείο αυτό, την θέση του ότι τα προβλήματα στο κτήριο δημιουργήθηκαν από τις δύο σεισμικές δονήσεις που έλαβαν χώρα κατά το στάδιο που το κτήριο έπαιρνε την τελική του θέση στο υπέδαφος.

Το έδαφος του υπογείου είναι από μπετόν εκτός από ένα μικρό μέρος όπου οι ιδιοκτήτες τοποθέτησαν άσφαλτο. Δέχθηκε ότι εκεί που τελειώνει το μπετόν, υπάρχει μια μικρή κλίση προς το κτήριο. Αρνήθηκε όμως ότι για τον λόγο αυτό, το νερό οδεύει προς το κτήριο. Αντιθέτως, υποστήριξε ότι το νερό οδηγείται στο εξωτερικό του οικοπέδου μέσω ενός αυλακιού 40 μέτρων κατά μήκος του ανατολικού συνόρου. Χαρακτήρισε αυτή την μέθοδο που στηρίζεται στην βαρύτητα ως σημαντική για να φεύγει όπως είπε το νερό, όσο πιο γρήγορα γίνεται από το κτήριο. Του υποβλήθηκε ότι το αυλάκι αυτό δεν κατασκευάστηκε από την ενάγουσα αλλά από τους ιδιοκτήτες όταν τοποθέτησαν την άσφαλτο. Απάντησε ότι είδε το κανάλι αυτό στα κατασκευαστικά σχέδια. Ανέφερε στην συνέχεια ότι υψομέτρησε την άσφαλτο και διαπίστωσε ότι δεν υπάρχουν οι σωστές κλίσεις.

Δεν θυμόταν αν η μελέτη της Earth Metrics προνοούσε την τοποθέτηση ασφάλτου στο υπόγειο. Το κεντρικό νόημα αυτής της μελέτης κατά τον μάρτυρα, ήταν η αποφυγή εισχώρησης νερού στα θεμέλια και η κατασκευή ενός συστήματος αποστράγγισης των νερών από το οικόπεδο. Χαρακτήρισε ως καλή μέθοδο το αυλάκι, ένα μηχανικό μέσο που χρησιμοποιεί την βαρύτητα για να διοχετεύει το νερό έξω από το οικόπεδο. Αυτή είναι η περιμετρική αποστράγγιση που κατά τον μάρτυρα, πρότεινε η Earthmetrix.

Επισκέφθηκε ιδιοκτήτες διαμερισμάτων για να εξετάσει αν είχαν προβλήματα. Μόνο ο εναγόμενος 1 του ανέφερε ότι το διαμέρισμα του εξακολουθούσε μέχρι σήμερα να παρουσιάζει προβλήματα. Η κα Ψάλτη που κατέθεσε στο Δικαστήριο ως Μ.Υ.8, του ανέφερε ότι οι ρωγμές παρουσιάστηκαν τα πρώτα 4 με 6 χρόνια και στην συνέχεια η κατάσταση σταθεροποιήθηκε. Όταν του υποδείχθηκε ότι η Μ.Υ.8 ανέφερε ακριβώς τα αντίθετα στην μαρτυρία της στο Δικαστήριο, δήλωσε έκπληξη.

Επισκέφθηκε το Δημαρχείο και έλεγξε για σκοπούς της έκθεσης του, τον φάκελο της οικοδομής προκειμένου να μελετήσει τα σχέδια. Εκεί είδε και σημειώσεις που αφορούσαν τους οχετούς. Του υποβλήθηκε ότι σύμφωνα με το Δημαρχείο δεν έχει προβλεφθεί στα σχέδια της επίδικης οικοδομής, η κατασκευή απορροφητικού λάκκου ή άλλου συστήματος απορροής των όμβριων υδάτων. Κατατέθηκε στο σημείο αυτό σχετική βεβαίωση ημ. 23.2.16 ως τεκμήριο 42. Απάντησε ότι η επί τόπου κατάσταση καθώς και τα κατασκευαστικά σχέδια, διαψεύδουν αυτή την βεβαίωση.

Στο υπόγειο, τοποθετήθηκαν μεταλλικές ενισχύσεις γύρω στο 2004 μετά από συμβουλή του Πολιτικού Μηχανικού Μάριου Σανταμά όπως πληροφορήθηκε από την ενάγουσα. Επανέλαβε επίσης ότι παρά την μαρτυρία που δόθηκε περί του αντιθέτου, καταγράφηκαν ζημιές σε κτήρια στην Λευκωσία από τους σεισμούς που έγιναν το 1996 και 1999 στην Πάφο και την Λεμεσό.

Υποστήριξε στην συνέχεια την άποψη ότι ορθά δεν υιοθετήθηκε η σύσταση της Earthmetrics για τοποθέτηση εξυγιαντικής στρώσης στην θεμελίωση της οικοδομής. Η σύσταση ωστόσο ότι τα θεμέλια θα έπρεπε να τοποθετηθούν σε αδιατάρακτο έδαφος ακολουθήθηκε αφού δεν έγινε εκσκαφή σε άργιλο αλλά αυτή σταμάτησε μόλις αφαιρέθηκε η επιφανειακή στρώση από χαβαροτσιάκκιλο. Για να τοποθετηθεί εξυγιαντική στρώση όπως εισηγήθηκε η Earthmetrics θα έπρεπε να γίνει περαιτέρω εκσκαφή. Σε τέτοια όμως περίπτωση θα διαταρασσόταν το υπέδαφος από σκληρή άργιλο με αντίθετα αποτελέσματα. Ήταν δε κατηγορηματικός ότι η εξυγιαντική στρώση δεν προσφέρει καμία προστασία από την υγρασία και τα όμβρια ύδατα. Στην θέση της, τοποθετήθηκε από την ενάγουσα μπετόν που είναι καλύτερη όπως είπε λύση. Η χαβάρα που αφαιρέθηκε, χρησιμοποιήθηκε στην συνέχεια για επιχωμάτωση των τοίχων αντιστήριξης. Πρόκειται όπως είπε για κοινή πρακτική και το υλικό αυτό, είναι πολύ καλό για αυτή την χρίση.

Ισχυρίστηκε ότι οι εμπειρογνώμονες της άλλης πλευράς δεν μελέτησαν το ιστορικό του κτηρίου, προκειμένου να έχουν πλήρη εικόνα. Δέχθηκε όμως ότι ήταν λάθος της ενάγουσας που δεν τους έδωσε τα κατασκευαστικά σχέδια όταν ζήτησαν πληροφορίες για το κτήριο.

Η επανάληψη των ρωγμών κατά τον μάρτυρα δεν οφείλεται σε συνέχιση των προβλημάτων αλλά στο γεγονός ότι δεν επιδιορθώθηκαν με τον σωστό τρόπο. Εξάλλου το είδος των ρωγμών στο κτήριο, καταδεικνύει ότι αυτές δεν έγιναν από καθίζηση του εδάφους πέραν της αναμενόμενης μετά την ανέγερση του κτηρίου.

Οι δοκοί που υποστηρίχθηκαν από το μεταλλικό πλαίσιο είχαν ρωγμές από διαφορετική αιτία. Πολύ πιθανόν να οφείλονται σε υγρασία που οξείδωσε το σίδερο και διαρρέει το μπετόν. Ο ίδιος ο μάρτυρας διαφωνεί με την τοποθέτηση μεταλλικού πλαισίου γιατί αλλάζει τοπικά η κατανομή μάζας του κτηρίου με επιπτώσεις σε όλη την ομοιόμορφη ακαμψία της οικοδομής. Δεν μπορεί να ξέρει με βεβαιότητα αν θα έσκαζε το κτήριο στο σημείο εκείνο αν δεν τοποθετείτο το μεταλλικό πλαίσιο. Νομίζει ότι ήταν ελάχιστος ο κίνδυνος για να αναφέρει στην συνέχεια ότι καλά έκαναν και έβαλαν το μεταλλικό πλαίσιο.

Επανέλαβε την θέση που αναφέρεται στην έκθεση του ότι δεν εντόπισε ρωγμές που να διαπέρασαν τον κορμό του τοίχου. Του υποβλήθηκε ότι στην έκθεση Πήττα, καταγράφονται διαμπερείς ρωγμές στην περιοχή του κλιμακοστασίου. Απάντησε ότι δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει αν υπήρχαν όταν ο Πήττας συνέγραψε την έκθεση του και στην συνέχεια διορθώθηκαν. Όταν όμως ο ίδιος επισκέφθηκε το κτήριο δεν εντόπισε κάτι τέτοιο.

Αναφορικά με την διαρροή νερού από τον τοίχο, ισχυρίστηκε ότι εκεί περνούν οι σωλήνες της θέρμανσης. Είναι πολύ φυσιολογικό σε αυτή την περίπτωση που έγιναν ύστερες επεμβάσεις, να υπήρχε διαρροή νερού. Σε υποβολή ότι οι σωλήνες της θέρμανσης είναι σε διαφορετικό σημείο, ο μάρτυρας απάντησε ότι εν πάση περιπτώσει είναι κοντά στην διαρροή. Το στοιχείο αυτό μαζί με το γεγονός ότι υπήρχε μαζεμένο νερό στο έδαφος δεν αρκεί κατά τον μάρτυρα για να αποδειχθεί, η έλλειψη ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης.

Επανέλαβε την θέση ότι η συσσώρευση νερού έγινε μετά που καταστράφηκε ο οχετός. Αυτό σε συνδυασμό με την ύπαρξη των δύο σεισμών, δημιούργησε τα προβλήματα. Ο ίδιος εκτιμά ότι όλα αυτά είναι επισκευάσιμα και ότι δεν υπάρχει κανένα σοβαρό πρόβλημα στην οικοδομή.

Σχολιάζοντας επί του προκειμένου τις εκθέσεις των συναδέλφων του, ισχυρίστηκε ότι όλοι συμφωνούν για την προέλευση των προβλημάτων που είναι το νερό. Απλά ο ίδιος διαφωνεί στην εκτίμηση τους ότι αυτό οφείλεται στην κατασκευή της οικοδομής και στην απουσία συστήματος αποστράγγισης. Επέμενε ότι οφείλεται στην καταστροφή του οχετού και στις ζημιές από τους σεισμούς.

Σε σχέση με τον υπολογισμό του ποσού που θα χρειαστεί για τις επιδιορθώσεις, ανέφερε ότι δεν ζήτησε προσφορές. Γνωρίζει όμως τις τιμές λόγω της καθημερινής του τριβής στα εργοτάξια. Έκρινε ότι θα ήταν πλημμελής η πραγματογνωμοσύνη του αν δεν προέβαινε σε κοστολόγηση των ζημιών.

Στην επανεξέταση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι παρά την καταστροφή του οχετού και την διαρροή νερού στο υπέδαφος της θεμελίωσης, εντούτοις από το 2003 δεν εντοπίζεται διαφορική καθίζηση πέραν της αρχικής.

2. Αγορεύσεις

Ο συνήγορος για την ενάγουσα στην αγόρευση του, αναφέρθηκε στα παραδεκτά γεγονότα της υπόθεσης μεταξύ των οποίων είναι και το ότι στο επίδικο κτήριο έχουν καταγραφεί ζημιές. Ως αμφισβητούμενα γεγονότα, ανέφερε την αιτία των ζημιών και το ύψος των αποζημιώσεως που οι εναγόμενοι ανταπαιτούν. Ήταν η θέση του ότι η μαρτυρία της ενάγουσας, κατέδειξε ότι οι ζημιές δεν οφείλονται σε κακοτεχνίες αλλά σε παραλείψεις των ιδιοκτητών των διαμερισμάτων και σε άλλες φυσικές αιτίες. Ο συνήγορος ισχυρίστηκε με παραπομπή σε σχετική νομολογία, ότι το βάρος απόδειξης για το κατά πόσον υπήρξαν κακοτεχνίες στην οικοδομή, το φέρουν οι εναγόμενοι, οι οποίοι προβάλουν και τους σχετικούς ισχυρισμούς στην υπεράσπιση και ανταπαίτηση τους.

Στην συνέχεια, ο συνήγορος έκαμε εκτενή αναφορά στην δοθείσα μαρτυρία. Ισχυρίστηκε ότι ο εναγόμενος 1 δεν είναι εμπειρογνώμονας και ως εκ τούτου δεν είναι σε θέση να καταθέσει για τις κατ’ ισχυρισμό κακοτεχνίες.

Όσον αφορά τις αποζημιώσεις για μείωση της αξίας του διαμερίσματος, αυτές εδράζονται κατά τον συνήγορο σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος αφορά στις ζημιές λόγω κακοτεχνιών και ο δεύτερος σε απώλεια της θέας λόγω ανέγερσης κτηρίων περιμετρικά του διαμερίσματος. Σε σχέση με τον τελευταίο ισχυρισμό, ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει κάτι σχετικό στην επίδικη συμφωνία για την ύπαρξη απρόσκοπτης θέας. Η προσπάθεια του εναγομένου 1 να εντάξει τέτοια προϋπόθεση ως εξυπακουόμενο όρο της συμφωνίας, έχει κατά τον συνήγορο αποτύχει.

Στην συνέχεια, αναφέρθηκε στις δαπάνες που ο εναγόμενος 1 επικαλέστηκε με την μαρτυρία του αναφορικά με την επιδιόρθωση του διαμερίσματος. Ισχυρίστηκε ότι πρόκειται για αξίωση ειδικών αποζημιώσεων και ως εκ τούτου οι δαπάνες αυτές θα έπρεπε να αποδειχθούν με αυστηρότητα. Ο συνήγορος υπέδειξε κάποιες ειδικές δαπάνες που κατά την άποψη του δεν δικογραφούνται. Επιπλέον, σε περίπτωση που το κόστος αποκατάστασης είναι δυσανάλογο, τότε θα πρέπει να επιδικάζεται η απώλεια της αξίας του ακινήτου. Δεν τίθεται όμως θέμα οι εναγόμενοι στην παρούσα να δικαιούνται και τα δύο, τόσον το κόστος αποκατάστασης όσον και την απώλεια της αξίας του διαμερίσματος.

Παρόλα αυτά, ήταν η θέση του συνηγόρου ότι στην παρούσα υπόθεση, οι εναγόμενοι δεν δικαιούνται αποζημιώσεις για αποκατάσταση, γιατί οι εργασίες στις οποίες προέβησαν δεν αφορούσαν επιδιορθώσεις αλλά κάλυψη κάποιων προβλημάτων όπως ήταν οι ρωγμές. Πρόκειται λοιπόν για βελτιωτικές εργασίες για κάλυψη ζημιών και όχι για εργασίες αποκατάστασης. Ούτε είναι δυνατόν να κληθεί η ενάγουσα να πληρώσει εργασίες συντήρησης του διαμερίσματος, στις οποίες οποιοσδήποτε ιδιοκτήτης οφείλει να προβαίνει από καιρού εις καιρόν.

Είναι αυταπόδεικτο κατά τον συνήγορο ότι οι εναγόμενοι δεν έκαναν καμία προσπάθεια ελαχιστοποίησης της ζημιάς τους αλλά αντίθετα, τις έχουν πολλαπλασιάσει με τις δικές τους ενέργειες και παραλείψεις. Είχαν στην κατοχή τους τις εκθέσεις των δικών τους εμπειρογνωμόνων για το τι έπρεπε να κάνουν. Αντιθέτως, προέβησαν σε βελτιωτικές εργασίες και όχι σε εργασίες αποκατάστασης όπως τους εισηγούνταν οι εμπειρογνώμονες τους. Όσον αφορά τις εργασίες για τις οποίες τους έγινε προσφορά από την εταιρεία Vant Enterprises, αυτές είχαν ήδη εκτελεσθεί σύμφωνα με την μαρτυρία του εναγομένου 1.

Στην συνέχεια, ο συνήγορος αναφέρθηκε με παραπομπή σε νομολογία, στις αρχές που το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη στην αξιολόγηση μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων. Όσον αφορά τον Μ.Υ.4 Ανδρέα Βασιλείου, ιδιοκτήτη της εργοληπτικής εταιρείας Vant Enterprises Ltd, ισχυρίστηκε ότι δεν

πρέπει να κριθεί ως εμπειρογνώμονας αφού έχει μια σταθερή και συνεχιζόμενη επαγγελματική σχέση με τον εναγόμενο 1. Η μαρτυρία του κατά τον συνήγορο, αποκλειστικό σκοπό είχε να βοηθήσει τους εναγομένους προκειμένου να τους δοθούν οι αιτούμενες αποζημιώσεις, ώστε να προχωρήσει με την διεκπεραίωση των εργασιών της προσφοράς προς δικό του όφελος.

Η Μ.Υ.7 Δέσποινα Χατζημάρκου αναφέρει στην επιστολή της (τεκμ.7) ότι δεν εντόπισε ζημιές από σεισμό. Το συμπέρασμα αυτό είναι αποτέλεσμα μελέτης που προηγήθηκε, η οποία όμως δεν προσκομίστηκε στο Δικαστήριο. Για τον πιο πάνω λόγο δεν θα πρέπει κατά τον συνήγορο, η μαρτυρία της να γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο.

Όσον αφορά τον εκτιμητή ακινήτων Στράτο Χριστοδούλου (Μ.Υ.9), ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι η έκθεση εκτίμησης που ετοίμασε, πάσχει και πρέπει να απορριφθεί στην ολότητα της. Περιόρισε την έρευνα του μόνο σε 4 διαμερίσματα της παρακείμενης πολυκατοικίας, σε αντίθεση με τον εκτιμητή της ενάγουσας Κλέωνα Ιακωβίδη (Μ.Ε.3). Επιπλέον παρέλειψε να λάβει υπόψη του και να παρουσιάσει συγκριτικές πωλήσεις που αφορούσαν την ίδια πολυκατοικία.

Ακολούθως, ο συνήγορος έκαμε εκτενή αναφορά στην μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων για τους εναγομένους Βαφεάδη και Πήττα (Μ.Υ 2 & Μ.Υ.3). Ισχυρίστηκε ότι η έκθεση Αχνιώτη - Πήττα είναι ελλιπής αφού απουσιάζουν από αυτή, σημαντικά στοιχεία. Ο Πήττας δεν έχει γνώση για το πόση ήταν η διαφορική καθίζηση και ποια ήταν υπό τας περιστάσεις η αναμενόμενη. Πέραν τούτου, έχει παραδεχθεί ότι διάφορες ρωγμές από αυτές που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, μπορεί να οφείλονται σε σεισμική δόνηση.

Ο Βαφεάδης αναφέρει ότι η έκθεση Πήττα – Αχνιώτη ήταν περιορισμένη και συμπληρώθηκε από την δική του μελέτη, σκοπός της οποίας ήταν να εντοπίσει τα αίτια των βλαβών και να προτείνει μέτρα για αντιμετώπιση τους. Όμως παρότι ο ίδιος ισχυρίζεται ότι προέβη σε στατική μελέτη και σε υπολογισμούς στους οποίους βασίζει την όλη έκθεση του δεν κατέθεσε αυτά τα στοιχεία στο Δικαστήριο αλλά περιορίστηκε απλά στην παράθεση των συμπερασμάτων του. Η απουσία αυτών των υπολογισμών αλλά και των επιστημονικών κριτηρίων στα οποία βασίστηκε η έκθεση Βαφεάδη, είναι κρίσιμη για την αξιοπιστία του εμπειρογνώμονα ώστε να κριθεί η αξία των συμπερασμάτων του.

Ο Βαφεάδης όπως και ο Πήττας, αναφέρθηκαν σε ενδείξεις καθίζησης πέραν της αναμενόμενης. Είναι πασιφανές κατά τον συνήγορο, ότι δεν μπορεί να αποδοθεί ευθύνη στην ενάγουσα, με βάση μόνο ενδείξεις για καθίζηση του κτηρίου, η οποία δεν μετρήθηκε ποτέ από τους εμπειρογνώμονες των εναγομένων.

Ο Βαφεάδης, δέχεται ότι δεν έχουν εμφανιστεί νέες βλάβες πέραν κάποιων ελαφρών τριχοειδών χρωματώσεων. Αυτό καταδεικνύει ότι ο μηχανισμός δημιουργίας βλαβών δεν υφίστατο μετά την έκθεση Πήττα – Αχνιώτη. Ούτε ήταν σε θέση ο Βαφεάδης να αναφέρει μετρήσεις και λεπτομέρειες για το ποιες βλάβες κατά την άποψη του, έχουν διευρυνθεί.

Ο Γεωλόγος Ανδρέας Σιαθάς (Μ.Υ.5) ιδιοκτήτης της γεωτεχνικής εταιρείας Geoinvest Ltd (Γεωέρευνα), επιβεβαίωσε κατά τον συνήγορο την ορθότητα της άποψης της ενάγουσας ότι η εξυγιαντική στρώση που εισηγήθηκε η Earthmetrics δεν ήταν επιβεβλημένη. Επιπλέον, ο μάρτυρας αυτός παραδέχθηκε ότι ο τύπος θεμελίωσης που επέλεξε η ενάγουσα για το επίδικο κτήριο, ήταν ο ενδεδειγμένος.

Η μαρτυρία του εμπειρογνώμονα για την ενάγουσα Παπαστυλιανού (Μ.Ε. 4) ήταν εμπεριστατωμένη με όλα τα αναλυτικά στοιχεία που χρειάζεται το Δικαστήριο για να καταλήξει σε δικά του ευρήματα. Ο συνήγορος επεσήμανε ότι όλοι οι εμπειρογνώμονες, συμφωνούν ότι τα όποια προβλήματα της οικοδομής έχουν ως κύριο αίτιο την ύπαρξη νερού στο υπέδαφος.

Οι εναγόμενοι ισχυρίζονται επί του προκειμένου ότι τα κατασκευαστικά σχέδια, προβλέπουν ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης. Το κύριο μέρος τους, ήταν ένα περιμετρικό αυλάκι στο υπόγειο, κλίσεις στην ράμπα που οδηγούσε στο υπόγειο και τοποθέτηση χαβαροτσιάκκιλου με κλίση προς το αυλάκι που οδηγούσε τα ύδατα σε δημόσιο οχετό, ο οποίος συνόρευε με το βορειοανατολικό άκρο του κτηρίου. Το πιο πάνω σύστημα κρίθηκε ικανοποιητικό από τον Δήμο Λευκωσίας που εξέδωσε πιστοποιητικό τελικής έγκρισης σύμφωνα με την μαρτυρία του Φαίδωνα Νικολάου (Μ.Ε.2).

Σύμφωνα με την μαρτυρία του Τοφαρίδη (Μ.Ε.1) αλλά και άλλων ιδιοκτητών διαμερισμάτων, ο οχετός αυτός λειτουργούσε κανονικά μέχρι και το 1998 όπου και καταστράφηκε από εργασίες τρίτων προσώπων και όχι της ενάγουσας. Την περίοδο αυτή, το κτήριο βρισκόταν στην κατοχή των αγοραστών και όχι της ενάγουσας. Σε κατοπινό στάδιο το 2007 λόγω της συσσώρευσης νερών στο υπόγειο, δημιουργήθηκε απορροφητικός λάκκος όπως σύστησε ο Βαφεάδης από το 1998. Η μη λειτουργία του οχετού και η και η απουσία άλλης εναλλακτικής λύσης εξ’ υπαιτιότητας των αγοραστών για περίοδο 9-10 ετών, είχαν αρνητικές συνέπειες στην κατάσταση του κτηρίου. Η τοποθέτηση από τους ιδιοκτήτες ασφάλτου που δεν έχει την απαραίτητη κλίση προς το αυλάκι, επιτείνει το πρόβλημα αφού το νερό δεν οδεύει προς τον λάκκο και διαφεύγει στο υπέδαφος. Το γεγονός αυτό, καθιστά το κτήριο ευπαθές σε κινδύνους από σεισμό αλλά και αναμενόμενες διαφορικές καθιζήσεις.

Ήταν παρόλα αυτά η θέση του συνηγόρου ότι ουδεμία βλάβη υπάρχει στον φέρων οργανισμό του κτηρίου κάτι που θα υποδήλωνε την ύπαρξη της καθίζησης που επικαλείται η πλευρά των εναγομένων.

Ο συνήγορος ισχυρίστηκε τέλος ότι η ανταπαίτηση των εναγομένων θα πρέπει να απορριφθεί γιατί δεν υπάρχουν ενώπιον του Δικαστηρίου όλα τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια στα οποία οι εναγόμενοι βασίζουν την ανταπαίτηση τους. Αντιθέτως, η ενάγουσα απέδειξε ότι ο κύριος λόγος ύπαρξης των πιο πάνω προβλημάτων, είναι η καταστροφή του ολοκληρωμένου συστήματος αποστράγγισης των υδάτων που η ενάγουσα είχε κατασκευάσει.

Ο συνήγορος των εναγομένων στην δική του αγόρευση, ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα επέδειξε έλλειψη επαγγελματικής επιδεξιότητας και προσοχής. Επιπλέον κατά παράβαση των συμβατικών της υποχρεώσεων δεν παρέδωσε στους εναγομένους το επίδικο διαμέρισμα, στην κατάσταση που όφειλαν να το παραδώσουν και ολόκληρο το κτήριο οικοδομήθηκε με παραλείψεις, αμελώς και αντισυμβατικά, προκαλώντας προβλήματα που οδήγησαν στην ζημιά των εναγομένων.

Ο εναγόμενος 1 στην μαρτυρία του, αναφέρθηκε σε όλο το ιστορικό της αγοράς του διαμερίσματος και τον προβλημάτων που δημιουργήθηκαν στην συνέχεια. Η αγορά του συγκεκριμένου διαμερίσματος από τους εναγομένους, έγινε λόγω της απρόσκοπτης θέας που θα είχε μετά και από τις παραστάσεις Μ.Ε 1 Τοφαρίδη εκ μέρους της ενάγουσας. Για αυτό το λόγο και οι εναγόμενοι πλήρωσαν ψηλότερο από το κανονικό τίμημα. Για το ψηλό κόστος της αγοράς του διαμερίσματος, η ενάγουσα σύμφωνα με τους εναγομένους, επικαλέστηκε και το ψηλό κόστος της θεμελίωσης της οικοδομής λόγω της ιδιαιτερότητας του εδάφους. Ο ίδιος ο Μ.Ε.1 Τοφαρίδης, ανέφερε στους εναγομένους για τα ειδικά μέτρα που έπρεπε να ληφθούν λόγω σχετικής γεωτεχνικής μελέτης, τις εισηγήσεις της οποίας έπρεπε να ακολουθήσει γι’ αυτό και το αυξημένος κόστος της αγοράς του διαμερίσματος. Πρόκειται για την μελέτη της εταιρείας Earthmetrics που επισυνάπτεται ως παράρτημα 5 στην έκθεση του Μ.Υ.3 Πήττα (τεκμ. 6).

Πέραν των εκθέσεων των ειδικών, η άποψη του εναγομένου 1 που ενισχύεται και από τις προσωπικές του γνώσεις λόγω της πολύχρονης ενασχόλησης του με οικοδομικά υλικά, είναι ότι η ενάγουσα απέτυχε να παραδώσει το διαμέρισμα ελεύθερο από κακοτεχνίες και προβλήματα. Ο ίδιος ο εναγόμενος 1, είδε τους εργάτες της ενάγουσας να τοποθετούν το δάπεδο της βεράντας χωρίς την σχετική υγρομόνωση.

Το διαμέρισμα των εναγομένων ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1996 ενώ οι εργασίες για την υπόλοιπη οικοδομή, τον Απρίλιο του 1997. Πριν καν ολοκληρωθεί η πολυκατοικία, από τον Δεκέμβριο του 1996 εντοπίστηκαν κακοτεχνίες και προβλήματα. Τον Μάρτιο του 2009, μόλις δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, η πλειοψηφία των αγοραστών εξουσιοδότησε την Διαχειριστική Επιτροπή να διορίσει εμπειρογνώμονα για να εξετάσει τα προβλήματα της οικοδομής (τεκμ.4). Είχαν ήδη εντοπιστεί πολλές ρωγμές, μετακίνηση κολόνων, υγρασίες στους τοίχους, σπάσιμο κεραμικών στα μπάνια και πέσιμο σουβάδων. Παρόλα αυτά, η ενάγουσα αρνήθηκε τον διορισμό κοινού εκτιμητή από το Ε.Τ.Ε.Κ.

Στην συνέχεια, ο συνήγορος αναφέρθηκε στις εκθέσεις των Πήττα – Αχνιώτη (τεκμ.6) που διόρισε το Ε.Τ.Ε.Κ για να εξετάσει προβλήματα της πολυκατοικίας καθώς και στην έκθεση του Βαφεάδη (τεκμ.8), στην οποία γίνεται μεταξύ άλλων αναφορά στις ζημιές του διαμερίσματος των εναγομένων και πως αυτές έπρεπε να διορθωθούν. Αναφορά έγινε και στην μαρτυρία από την επαρχιακή διοίκηση όπου δεν εντοπίστηκαν ζημιές από τον σεισμό.

Αντιθέτως παρατηρήθηκαν ανεπαρκείς μονώσεις και ρωγμές ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης (τεκμ.7).

Ο συνήγορος αναφέρθηκε επιπλέον στις δύο γεωτεχνικές μελέτες, της Earthmetrics πριν την έναρξη των εργασιών και της Geoinvest που έγινε σε μεταγενέστερο στάδιο. Υποστήριξε ότι η ενάγουσα δεν ακολούθησε τις υποδείξεις της Earthmetrics για ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν τα προβλήματα στην οικοδομή με την διαφορική καθίζηση, τις ρωγμές και την υγρασία. Τα ίδια αποτελέσματα έδειξε και η μεταγενέστερη μελέτη της Geoinvest. Εκ μέρους της πιο πάνω εταιρείας, κατέθεσε ο Μ.Υ.5 Σιαθάς. Ανέφερε ότι τα μέτρα διαχείρισης του νερού δεν είχαν την απαιτούμενη επιτυχία και αυτό το λέει από μόνο του το γεγονός ότι στην βάση της πολυκατοικίας εκεί που είναι η θεμελίωση, συσσωρεύεται νερό. Καταδεικνύεται ότι δεν έχουν ληφθεί σωστά μέτρα για μόνωση ολόκληρης της οικοδομής και υπάρχουν νερά τα οποία δημιουργούν το πρόβλημα. Ο ίδιος μάρτυρας, απέρριψε το ενδεχόμενο τα προβλήματα να δημιουργήθηκαν από σεισμό.

Όλα τα πιο πάνω, καταδεικνύουν κατά τον συνήγορο ότι ολόκληρο το κτήριο οικοδομήθηκε αμελώς με παραλείψεις και η ενάγουσα κατά παράβαση της σύμβασης πώλησης με τους εναγομένους, τους παρέδωσε ένα διαμέρισμα στο οποίο εντοπίζεται σωρεία κακοτεχνιών και προβλημάτων.

Οι εναγόμενοι αναγκάζονταν κατά καιρούς να επιδιορθώνουν τις διάφορες βλάβες, καταβάλλοντας σημαντικά ποσά, τα οποία ανέφερε στην μαρτυρία του ο εναγόμενος 1. Έγινε επί του προκειμένου αναφορά και στην μαρτυρία του Μ.Υ.4 Βασιλείου, ο οποίος ετοίμασε προσφορά για τις επιδιορθώσεις στο επίδικο διαμέρισμα για το ποσόν των €71.000,00.

Ο Μ.Υ.5 Σιαθάς, πέραν της αναφοράς του για απουσία μόνωσης, ισχυρίστηκε ότι η επιχωμάτωση έγινε με ακατάλληλα υλικά που δεν μπορούν να συμπυκνωθούν επαρκώς και έτσι αφήνεται περιθώριο στο νερό να διεισδύσει στην θεμελίωση. Ισχυρίστηκε ότι ανεξάρτητα από την εξυγιαντική στρώση θα έπρεπε να είχαν ληφθεί, μέτρα ορθής διαχείρισης των υδάτων. Δεν θεώρησε επαρκή την λύση της εκσκαφής λάκκου. Ανέφερε ότι θα έπρεπε τα νερά να μαζεύονται περιμετρικά της οικοδομής με κάποιο σύστημα αποστράγγισης και να εμποδίζονται έτσι να εισχωρούν προς το υπέδαφος που περιέχει το επικίνδυνο υλικό του αργίλου.

Ο ίδιος μάρτυρας, απέρριψε το ενδεχόμενο να ευθύνεται οιοσδήποτε σεισμός για τα προβλήματα της πολυκατοικίας. Τους ίδιους ισχυρισμούς προέβαλε και η Πολιτική Μηχανικός Δέσποινα Χατζημάρκου (Μ.Υ.7), η οποία κατά τον ουσιώδη χρόνο εργαζόταν στην Πολιτική Άμυνα. Εξέτασε την επίδικη οικοδομή σε ανύποπτο για την παρούσα αγωγή χρόνο και εξέδωσε πιστοποιητικό (τεκμ.7), στο οποίο σαφώς αναφέρεται ότι δεν υπήρξαν ζημιές από σεισμό.

Ο συνήγορος αναφέρθηκε στην συνέχεια στις μαρτυρίες αγοραστών διαμερισμάτων (Μ.Υ.6, Μ.Υ.8 & Μ.Υ.10), με τις οποίες επιβεβαιώνεται η θέση των εναγομένων για τις παραστάσεις της ενάγουσας πριν την αγορά του διαμερίσματος ως προς την ύπαρξη απρόσκοπτης θέας. Επιβεβαιώνεται επίσης η θέση των εναγομένων για τα πολλαπλά προβλήματα που αντιμετωπίζει η επίδικη οικοδομή.

Ακολούθως, ο συνήγορος αναφέρθηκε στην μαρτυρία που προσκομίστηκε από την πλευρά της ενάγουσας. Ο Μ.Ε.1 Τοφαρίδης ισχυρίστηκε ότι δεν ακολούθησε τις υποδείξεις της Earthmetrics για τοποθέτηση εξυγιαντικής στρώσης 50 εκατοστών στα θεμέλια. Έκρινε όπως είπε ότι δεν θα εξυπηρετούσε σε τίποτα. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι αυτό έγινε σε συνεννόηση με την Earthmetrics. Ο συνήγορος επεσήμανε ότι δεν υπήρξε καμία μαρτυρία εκ μέρους της Earthmetrics που να επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό αυτό ούτε και κατατέθηκε οιονδήποτε έγγραφο από την εν λόγω εταιρεία από το οποίο να προκύπτει η συναίνεση της. Επιπλέον ο Μ.Ε.1 δεν έδωσε καμία ικανοποιητική απάντηση γιατί δεν ακολουθήθηκαν οι υπόλοιπες εισηγήσεις της Earthmetrics όπως π.χ. η περιμετρική αποστράγγιση, η κοιτόστρωση και οι τοποθέτηση πεδιλοδοκών με δυνατή σύνδεση μεταξύ τους.

Η επίκληση από τον Μ.Ε.1 της ιδιότητας του επαγγελματία δεν είναι ικανοποιητική. Αν όντως είχε επαγγελματική γνώση για τα εν λόγω θέματα δεν θα υπήρχε ανάγκη να ζητήσει την συνδρομή της Earthmetrics για την θεμελίωση και την επίλυση του προβλήματος που δημιουργούσε στο υπέδαφος η παρουσία αργίλου.

Ο Μ.Ε. 2 Φαίδων Νικολάου που εργάζεται στον Δήμο Λευκωσίας δεν πρόσθεσε οτιδήποτε νέο κατά τον συνήγορο. Δεν θυμόταν καν αν έγινε ο οχετός, προκειμένου η πολυκατοικία να πάρει την τελική έγκριση.

Αναφορικά με την μαρτυρία των εκτιμητών ακινήτων που παρουσίασαν οι δύο πλευρές, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι ο εκτιμητής Κλέων Ιακωβίδης που παρουσίασε η ενάγουσα (Μ.Ε.3) δεν ήταν τόσο πειστικός όσον ήταν ο εκτιμητής των εναγομένων Στράτος Χριστοδούλου (Μ.Υ.9). Ο συνήγορος επεσήμανε διάφορες αντιφάσεις στην μαρτυρία του Μ.Ε.3 για τις οποίες δεν θα πρέπει να γίνει αποδεκτή η μαρτυρία του ως προς την αξία του σημερινού διαμερίσματος.

Στην συνέχεια, ο συνήγορος αναφέρθηκε στην μαρτυρία του εμπειρογνώμονα Παπαστυλιανού που προσκόμισε η ενάγουσα (Μ.Ε.4). Αμφισβήτησε την αντικειμενικότητα του μάρτυρα αυτού, λόγω στενής επαγγελματικής σχέσης του με την ενάγουσα, γεγονός που παραδέχθηκε και ο Μ.Ε.1 Τοφαρίδης. Ο ίδιος ο Μ.Ε.4 ανέφερε ότι συνεργάζεται επαγγελματικά με την ενάγουσα και ότι όλα τα στοιχεία για την μελέτη του, τα πήρε από την ενάγουσα και τον Μ.Ε.1 Τοφαρίδη. Ο συνήγορος επεσήμανε επίσης ότι ο Μ.Ε.4 ήταν παρών σε όλη την δικαστική διαδικασία, παρακολουθώντας την μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων των εναγομένων και κρατώντας σχετικές σημειώσεις. Για όλους του πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.4 δεν μπορεί κατά τον συνήγορο να χαρακτηριστεί ως αντικειμενική.

Πέραν τούτου, ο συνήγορος αναφέρθηκε σε έκταση στην μαρτυρία του Μ.Ε.4 Παπαστυλιανού, επισημαίνοντας κάποιες αντιφάσεις για τις οποίες ο μάρτυρας αυτός θα πρέπει να κριθεί ως αναξιόπιστος.

Ως προς το βάρος απόδειξης, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι οι εναγόμενοι στον βαθμό και για τα θέματα που είχαν το βάρος, το απέσεισαν με την προσκομισθείσα μαρτυρία. Αντιθέτως, η ενάγουσα είχε το βάρος απόδειξης των δικών της ισχυρισμών π.χ. ότι αιτία των ζημιών ήταν ο οποιοσδήποτε σεισμός. Οι ενάγουσα απέτυχε να αποδείξει κατά τον συνήγορο, τον πιο πάνω ισχυρισμό της.

Ο συνήγορος ανέφερε ότι το αιτούμενο στην ανταπαίτηση ποσόν των €85.430,00 για απώλεια αξίας του διαμερίσματος, έχει περιοριστεί με την μαρτυρία του εκτιμητή Στράτου Χριστοδούλου (Μ.Υ.9) σε €43.000,00 (15% επί ποσού €283.000, ήτοι 10% λόγω ζημιών και 5% λόγω έλλειψης θέας). Τα πιο πάνω ποσά δεν επηρεάζουν κατά τον συνήγορο τις οποιεσδήποτε αποζημιώσεις ήθελε επιδικάσει το Δικαστήριο για αποκατάσταση των ζημιών αφού η απώλεια της αξίας του διαμερίσματος υπολογίστηκε μετά την αποκατάσταση των ζημιών στην οποία θα προβούν οι εναγόμενοι για επιδιόρθωση των κακοτεχνιών. .

Ο συνήγορος δέχθηκε ότι ο όρος για απρόσκοπτη θέα δεν αναγράφεται στο κείμενο της γραπτής σύμβασης των μερών για αγορά του επίδικου διαμερίσματος. Ισχυρίστηκε όμως ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πώλησης λόγω των προφορικών παραστάσεων και διαβεβαιώσεων προς τους εναγομένους από τον Μ.Ε.1 Τοφαρίδη. Παραστάσεων που οδήγησαν τους εναγομένους στην αγορά του συγκεκριμένου διαμερίσματος σε τιμή μεγαλύτερη από άλλα παρόμοια διαμερίσματα, λόγω ακριβώς των διαβεβαιώσεων για απρόσκοπτη θέα.

Η ενάγουσα ευθύνεται κατά τον συνήγορο για την απώλεια της θέας γιατί η ίδια έκτισε άλλες οικοδομές παρά τις πιο πάνω παραστάσεις της, παρεμποδίζοντας με αυτόν τον τρόπο, την απρόσκοπτη θέα που υποσχέθηκε στους εναγομένους.

Ως προς τις αποζημιώσεις για επιδιορθώσεις των κακοτεχνιών, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι οι δαπάνες που ήδη έγιναν αλλά και εκείνες που πρέπει να γίνουν, είναι ανεξάρτητα κονδύλια. Η αξίωση των εναγομένων για τις εργασίες που πρέπει να γίνουν για ριζική επίλυση του προβλήματος ως εισηγήθηκε ο Μ.Υ.2 Βαφεάδης, ανέρχονται σε €71.000,00 σύμφωνα με την μαρτυρία του Μ.Υ.4 Βασιλείου εκ μέρους της εταιρείας Vant Enterprises Ltd. Αυτές οι αποζημιώσεις είναι ανεξάρτητες από τις αποζημιώσεις για τις κατά καιρούς δαπάνες στις οποίες προέβησαν οι εναγόμενοι για στιγμιαίες διορθώσεις των κακοτεχνιών στο διαμέρισμα. Αντιθέτως, ο εμπειρογνώμονας της ενάγουσας Παπαστυλιανού (Μ.Ε.4), αναφέρθηκε σε ένα αυθαίρετο ποσόν για επιδιόρθωση των ζημιών, παραδεχόμενος ότι δεν ζήτησε προσφορές για να καταλήξει στις συγκεκριμένες τιμές.

Ήταν τέλος η θέση του συνηγόρου ότι οι εναγόμενοι απέδειξαν στον απαιτούμενο βαθμό την ανταπαίτηση τους. Ζήτησε ως εκ τούτου απόφαση για το ποσόν των €26.032,00 για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες επιδιόρθωσης, €74.512,00 για διορθώσεις που πρέπει να γίνουν (€71.000,00 πλέον τρία ποσά που δηλώθηκαν στο Δικαστήριο εκ €1.068,00, €2.136,00 και €308,00) και €43.000,00 για την απώλεια αξίας, σύνολο €143.544,00 πλέον τόκους και έξοδα.

3. Αξιολόγηση μαρτυρίας

Όπως έχει νομολογηθεί, το έργο της αξιολόγησης είναι το σημαντικότερο καθήκον του Δικαστηρίου. Μετά το πέρας της μαρτυρίας, το Δικαστήριο αφού εξετάσει τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα, τις αντιδράσεις και τη συμπεριφορά του στη ζωντανή ατμόσφαιρα της Δίκης, οφείλει να αναδείξει το αξιόπιστο ή όχι μιας εκδοχής υπό το πρίσμα της πείρας του και της ανθρώπινης φύσης που διαθέτει. Σχετική είναι μεταξύ άλλων η υπόθεση C. & A. Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου (1999) 1Β Α.Α.Δ. 1273, στην οποία έχει περαιτέρω λεχθεί ότι η εντύπωση που ο μάρτυρας αφήνει στο Δικαστήριο, είναι παράγοντας εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας του.

Στην παρούσα υπόθεση δόθηκε όγκος μαρτυρίας και κατατέθηκε σωρεία εγγράφων, κυρίως για εξειδικευμένα τεχνικά θέματα. Κατά την ακροαματική διαδικασία, είχα την ευκαιρία στην ζωντανή ατμόσφαιρα της Δίκης να παρακολουθήσω όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την μαρτυρία τους.

Ο εναγόμενος 1 (Μ.Υ.1) μου έκανε πολύ καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στο ιστορικό αγοράς του επίδικου διαμερίσματος και στα προβλήματα κακοτεχνιών που αντιμετώπισε αλλά και τις εργασίες αποκατάστασης των ζημιών, στις οποίες έχει προβεί. Η μαρτυρία του επί του θέματος δεν έχει βέβαια τον χαρακτήρα εμπειρογνωμοσύνης ως προς τα αίτια των ζημιών στο διαμέρισμα. Ο εναγόμενος 1 παρά την πολύχρονη πείρα του στον τομέα της εμπορίας οικοδομικών υλικών δεν έχει πείρα σε ζητήματα στατικότητας και σωστής θεμελίωσης κτηρίων.

Παρόλα αυτά όπως όλοι οι ιδιοκτήτες διαμερισμάτων, έτσι και ο εναγόμενος 1 είναι σε θέση να καταθέσει κατά πόσον το διαμέρισμα του παρουσίασε τεχνικής φύσης προβλήματα και κακοτεχνίες όπως ρωγμές, υγρασία και αποκόλληση πατωμάτων χωρίς να χρειάζεται να είναι εμπειρογνώμονας και χωρίς να καταθέτει ως προς την προέλευση των ζημιών για την οποία απαιτείται η μαρτυρία ειδικού. Η ύπαρξη αυτών των προβλημάτων, είναι κάτι που δεν χρειάζεται εμπειρογνωμοσύνη για να τα διαπιστώσει κανείς, ιδιαίτερα ο εναγόμενος 1 που κατοικεί στο διαμέρισμα και έχει καθημερινή επαφή με αυτά τα προβλήματα. Ο ίδιος εξάλλου ο εναγόμενος 1, κατέθεσε ότι διόρισε ειδικούς εμπειρογνώμονες για να διαπιστώσουν τα αίτια των προβλημάτων και να εισηγηθούν λύσεις όχι μόνον όσον αφορά το δικό του διαμέρισμα αλλά και για ολόκληρη την οικοδομή εκ μέρους της Διαχειριστικής Επιτροπής.

Όσον αφορά το ζήτημα της τοποθέτησης του πατώματος στην βεράντα του διαμερίσματος του, κρίνω ότι ο εναγόμενος 1 είναι σε θέση λόγω της εργασίας του να καταθέσει κατά πόσον έχει τοποθετηθεί υλικό υγρομόνωσης, το οποίο ο ίδιος εμπορεύεται. Ήταν παρών κατά την τοποθέτηση του πατώματος και διαπίστωσε ότι δεν τοποθετήθηκε τέτοιο υλικό παρά τις διαμαρτυρίες του, ισχυρισμός για τον οποίο υπήρξε απόλυτα πειστικός.

Περαιτέρω, ο εναγόμενος 1 κατέθεσε με ιδιαίτερη πειστικότητα ως προς τις παραστάσεις που δέχθηκε από τον διευθυντή της ενάγουσας Τοφαρίδη (Μ.Ε.1), σε σχέση με την απρόσκοπτη θέα που θα είχε το διαμέρισμα του και στον τρόπο με τον οποίο αποκόπηκε αυτή η θέα, λόγω της οικοδομής που έκτισε μεταγενέστερα η ενάγουσα. Ιδιαίτερα πειστικός ήταν και ως προς το γεγονός ότι η τιμή του διαμερίσματος ήταν αυξημένη σε σχέση με άλλα παρόμοια διαμερίσματα, λόγω ακριβώς αυτής της θέας αλλά και από το γεγονός ότι όπως τον πληροφόρησε ο Μ.Ε.1, θα χρειαζόταν ενισχυμένη θεμελίωση λόγω ιδιαιτερότητας του υπεδάφους.

Η μαρτυρία του εναγομένου 1 δεν κλονίστηκε καθόλου στην εκτεταμένη αντεξέταση του. Απαντούσε ευθέως και άμεσα σε όλες τις ερωτήσεις που του τέθηκαν χωρίς σε κανένα σημείο να μου δώσει οιανδήποτε ένδειξη προσχεδιασμού της μαρτυρίας του.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του εναγομένου 1, κρίνεται στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Οι Μ.Υ.6, Μ.Υ.8 και Μ.Υ.10, είναι αγοραστές διαμερισμάτων στην επίδικη οικοδομή. Και οι τρεις μου έκαναν θετική εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Όλοι οι πιο πάνω μάρτυρες, αναφέρθηκαν σε προβλήματα κακοτεχνιών που αντιμετωπίζουν τα διαμερίσματα τους αλλά και η οικοδομή συνολικά όπως ρωγμές στους τοίχους, είσοδο νερών από τις βεράντες, συσσώρευση υγρασίας, μετακίνηση κολόνων και αποκόλληση πατωμάτων.

Οι πιο μάρτυρες, ήταν πειστικοί στο ότι παρά την επιδιόρθωση των προβλημάτων, αυτά στην συνέχεια επανέρχονταν. Με την μαρτυρία τους επιβεβαίωσαν επίσης τους ισχυρισμούς του εναγομένου 1 για τον διορισμό εκ μέρους των αγοραστών, ειδικών εμπειρογνωμόνων στην προσπάθεια εντοπισμού και επίλυσης των προβλημάτων της οικοδομής.

Ιδιαίτερα πειστικοί ήταν ως προς τον ισχυρισμό ότι έτυχαν παραστάσεων από την ενάγουσα για αυξημένη τιμή των διαμερισμάτων λόγω απρόσκοπτης θέας της οικοδομής αλλά και στο ότι θα χρειαζόταν ενισχυμένη θεμελίωση λόγω της ιδιότητας του υπεδάφους. Τονίζω εδώ ιδιαίτερα την μαρτυρία της Μ.Υ.8 Ανδρούλλας Ψάλτη, η οποία είναι κτηματομεσήτρια και ως εκ της φύσης της δουλειάς της, ήταν σε θέση να καταθέσει κατά πόσον η τιμή των διαμερισμάτων στην επίδικη οικοδομή, ήταν αυξημένη σε σχέση με παρόμοια διαμερίσματα άλλων οικοδομών.

Η μαρτυρία των Μ.Υ.6, Μ.Υ.8 και Μ.Υ.10 κρινόμενη υπό το φως του συνόλου της μαρτυρίας αλλά και της γενικής εικόνας την οποία η μαρτυρία τους παρουσιάζει δεν δικαιολογεί συμπέρασμα για διάθεση των εν λόγω μαρτύρων ή οποιουδήποτε από αυτούς να αποφύγει την αλήθεια ή να πει ψέματα ούτε και αποκαλύπτει την δημιουργία ρήγματος στην μαρτυρία τους, ικανού να πλήξει καίρια την αξιοπιστία τους.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία των Μ.Υ.6, Μ.Υ.8 και Μ.Υ.10, γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Οι υπόλοιποι μάρτυρες των εναγομένων κατέθεσαν με την ιδιότητα του εμπειρογνώμονα. Η εκτίμηση της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτύρων. Μόνο που η συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα δεν έχει τόση σπουδαιότητα για την διαπίστωση της αξιοπιστίας της μαρτυρίας τους παρόλο που παραμένει ένα από τα στοιχεία για να κριθεί η αξία της γνώμης της (Star Fiberglass Ltd v. Elena Trading Ltd (1992) 1 Α.Α.Δ. 875).

Πληθώρα νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσεγγίζεται η μαρτυρία εμπειρογνωμόνων (βλ. μεταξύ άλλων Φιλίππου ν. Οδυσσέως (1989) 1 C.L.R 1, Θεοσκέπαστη Φαρμ. ν. Δημοκρατίας (1990) 1 Α.Α.Δ 984, Ευαγγέλου ν. Αμπίζας (1982) 1

Α.Α.Δ 41, Νικολάου ν. Σταύρου (1992) 1Β Α.Α.Δ 746, R v. Turner (1975) 1 All. E.R. 70).

Το Δικαστήριο σύμφωνα με την πιο πάνω νομολογία θα πρέπει πρώτα να πεισθεί ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στο τομέα που καταθέτει. Στην συνέχεια εξετάζει αν με τη μαρτυρία του, έχει δώσει τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του. Με τον τρόπο αυτό, το Δικαστήριο διαμορφώνει την δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών, πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία.

Στην Θεοσκέπαστη Φαρμ. ν. Δημοκρατίας (ανωτέρω), λέχθηκε ότι το κατά πόσο ένας μάρτυρας έχει τα απαιτούμενα προσόντα να κριθεί εμπειρογνώμονας, είναι ζήτημα που εμπίπτει στη σφαίρα της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο στα πλαίσια άσκησης της διακριτικής του ευχέρειας, εξετάζει τις γνώσεις και την εμπειρία του μάρτυρα, στα θέματα που καλείται να καταθέσει (Σιακόλα ν. Αστυνομίας Π.Ε 53/11 24.1.13). Έτσι κάποιος μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματογνώμονας, όχι μόνο λόγω ακαδημαϊκών προσόντων αλλά λόγω απόκτησης της αναγκαίας πείρας από την εργασία του (Κυριάκου ν. Γρίβα (2002) 1 Α.Α.Δ 825).

Ο Μ.Υ.2 ο Πολιτικός Μηχανικός Πέτρος Βαφεάδης, επίσης μου έκανε θετική εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Προέβη σε εμπεριστατωμένη μελέτη για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει τόσον το διαμέρισμα των εναγομένων (τεκμ.8) όσον και συνολικά η οικοδομή (τεκμ.11). Η επαγγελματική εργασία στην οποία προέβηκε, προκύπτει και από το γεγονός ότι έκρινε αναγκαίο να κάνει εκ νέου στατική μελέτη για το κτήριο, ώστε να γίνει σωστή εκτίμηση των ζημιών και να αξιολογηθούν οι μηχανισμοί που τις δημιούργησαν. Ζήτησε επίσης εξειδικευμένη έρευνα από το γεωλογικό εργαστήριο Geoinvest αναφορικά με το υπέδαφος (τεκμ.12). Αυτό κρίθηκε αναγκαίο επειδή η περιοχή είναι γνωστή για το προβληματικό της υπέδαφος και έτσι θα μπορούσε να αξιολογηθεί η επίδραση που έχει στο κτήριο στο επίπεδο της θεμελίωσης, το εν λόγω προβληματικό υπέδαφος.

Ο μάρτυρας συνοδεύει την μελέτη του με φωτογραφικό υλικό (τεκμ.15) αλλά και παράρτημα, στο οποίο φαίνονται οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες για την επιδιόρθωση των βλαβών που εντοπίστηκαν. Όσον αφορά το διαμέρισμα των εναγομένων, ετοίμασε όρους και προδιαγραφές ώστε να δοθούν προσφορές για τις εργασίες επιδιόρθωσης.

Πρόκειται κατά την κρίση μου για μια ολοκληρωμένη και με επαγγελματικό τρόπο πλήρως τεκμηριωμένη μελέτη, η οποία καταπιάστηκε με το σύνολο των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η οικοδομή και έδωσε με πειστικό τρόπο απαντήσεις στα προβλήματα που τέθηκαν.

Ο Μ.Υ.2 ήταν επί του προκειμένου σαφής ότι η ενάγουσα δεν υιοθέτησε τις εισηγήσεις της Earthmetrics αναφορικά μα την αντικατάσταση και βελτίωση του υπεδάφους κάτω από την θεμελίωση. Δεν προβλέφθηκε επίσης ένα αποτελεσματικό σύστημα αποστράγγισης των όμβριων υδάτων όπως εισηγήθηκε η Earthmetrics, με αποτέλεσα την διόγκωση και συρρίκνωση του υπεδάφους με την μεταβολή της υγρασίας του. Ο μάρτυρας ήταν αρκετά ξεκάθαρος στην θέση του ότι το γεγονός αυτό, ασκεί σοβαρές πιέσεις στο κτήριο. Πιέσεις που ελλοχεύουν κινδύνους καταπόνησης και εξουδετερώνουν σε μεγάλο βαθμό, τα κάθετα φορτία της οικοδομής. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, την διαφορική μετακίνηση των κολόνων, την καθίζηση του κτηρίου και την δημιουργία ρωγμών.

Ο μάρτυρας έκανε αναφορά και σε διάφορες άλλες κακοτεχνίες όπως στις βεράντες στο διαμέρισμα των εναγομένων και στην επιχωμάτωση της ισόγειας βεράντας που έγινε με ακατάλληλα υλικά, τα οποία με την αυξομείωση της υγρασίας επηρεάζουν τα πατώματα. Αναφορά έγινε και για κακοτεχνίες στα στηθαία και τα κάγκελα καθώς και στην εισροή νερών στα διαμερίσματα. Απέκλεισε δε με αρκετά πειστικό τρόπο, όλα αυτά τα προβλήματα να προέρχονται από σεισμική δραστηριότητα ή κακή συντήρηση των ιδιοκτητών.

Ο Μ.Υ.2 ήταν αρκετά σαφής στην θέση του ότι ο λάκκος που ανοίχθηκε μετά την καταστροφή του οχετού δεν αποτελεί ικανοποιητικό μέτρο αποστράγγισης. Πρόκειται για ένα μικρό όπως είπε μέρος των εργασιών επιδιόρθωσης που πρέπει να γίνουν. Αιτιολόγησε με επάρκεια την πιο πάνω θέση του, λέγοντας ότι υπάρχει σωρεία πηγών νερού που επηρεάζουν τα θεμέλια και χρειάζεται ως εκ τούτου ένα περιμετρικό σύστημα αποστράγγισης και όχι σπασμωδικά μέτρα που θα φέρουν αντίθετα αποτελέσματα.

Με ιδιαίτερη σαφήνεια, ανέφερε ότι το σύστημα που είχε προτείνει η Earthmetrix με την αποστράγγιση πίσω από τους τοίχους αντιστήριξης δεν έγινε. Οι υδρορροές του κτιρίου όσες είναι στο μπροστινό μέρος ρίχνουν τα όμβρια νερά στις αυλές του ισογείου, όσες είναι στο πίσω μέρος του ισογείου, ρίχνουν τα όμβρια νερά στο υπόγειο. Δεν υπάρχουν κλίσεις στο υπόγειο που να βγάζουν όλα τα νερά εκτός του υπογείου. Ο μάρτυρας ήταν επί του προκειμένου αρκετά κατηγορηματικός ότι η ενάγουσα δεν κατασκεύασε ένα αποτελεσματικό σύστημα αποστράγγισης όπως το εισηγήθηκε η Earthmetrix, τόσο περιμετρικά όσο και από το δάπεδο του υπογείου και το γεγονός αυτό, είναι που προκαλεί τα σοβαρά προβλήματα στην οικοδομή.

Η γενικότερη εντύπωση που μου έκαμε ο Μ.Υ.2, ήταν ότι πρόκειται για ένα επιστήμονα με πλήρη κατάρτιση και μεθοδικότητα που είναι καλός γνώστης του αντικειμένου του και σε θέση να εξηγήσει με λεπτομέρεια όλα τα ζητήματα που άπτονται των επιδίκων θεμάτων.

Συνοψίζοντας τα πιο πάνω, κρίνω ότι ο Μ.Υ.2 με την μαρτυρία του, με βοήθησε να κατανοήσω πλήρως τον μηχανισμό δημιουργίας των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η επίδικη οικοδομή καθώς και τον τρόπο που μπορεί να αντιμετωπιστεί, η σοβαρή αυτή κατάσταση. Περαιτέρω, η μαρτυρία του Μ.Υ.2 μου παρείχε όλα τα επιστημονικά κριτήρια ώστε να μπορέσω να εξαγάγω τα δικά μου συμπεράσματα στο πιο πάνω επίδικο ζήτημα.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, αποδέχομαι την μαρτυρία του Μ.Υ.2 στο σύνολο της ως αξιόπιστη και το σύνολο των ευρημάτων του, υιοθετούνται ως ευρήματα του Δικαστηρίου.

Ο Μ.Υ.3 Πολιτικός Μηχανικός Μιχάλης Πήττας, επίσης μου έκανε πολύ καλή εντύπωση. Πρόκειται για ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα, τον οποίο διόρισε το Ε.Τ.Ε.Κ μαζί με τον συνάδελφο του Στέλιο Αχνιώτη μετά από αίτημα της Διαχειριστικής Επιτροπής για εξέταση των προβλημάτων της επίδικης οικοδομής.

Ο μάρτυρας αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στα προβλήματα που εντόπισε η μελέτη του όπως ρωγμές σε τοιχοποιίες και στον σκελετό, ιδιαίτερα στο υπόγειο σε δοκούς και τοίχους ως επίσης και παραμονή νερού στο δάπεδο του υπογείου που δεν έπρεπε να υπάρχει λόγω της προβληματικής μορφολογίας του εδάφους. Ήταν αρκετά κατατοπιστικός για τα προβλήματα που δημιούργησε η συσσώρευση νερού, αναφέροντας χαρακτηριστικά την εντύπωση που του έκανε η ροή νερού από κάποια ρωγμή του υπογείου όπως και την απόκλιση μιας κολόνας αλλά και τις υγρασίες σε διαμερίσματα που είχαν ξύλινα πατώματα.

Παρά το γεγονός ότι η ενάγουσα αρνήθηκε κατηγορηματικά να τους δώσει στοιχεία για την οικοδομή αφού ήταν κάθετα αντίθετη στην διενέργεια ελέγχου, ο μάρτυρας ήταν πειστικός λέγοντας ότι η μελέτη τους ήταν επαρκής με τα στοιχεία που πήραν από το Δήμο Λευκωσίας όπως τα σχέδια για την άδεια οικοδομής και την εδαφοτεχνική μελέτη. Εξήγησε με επάρκεια πως από τα πιο πάνω σχέδια δεν προκύπτει να ακολουθήθηκαν οι συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης που έκανε η Earthmetrix για εξυγιαντική στρώση και ικανοποιητική αποστράγγιση. Εξήγησε επιπλέον ότι τα συμπεράσματα του στηρίζονται και σε δική του αυτοψία και υπολογισμούς που κατέληξαν σε θετικά συμπεράσματα ως προς την αιτία των προβλημάτων.

Ο μάρτυρας υπήρξε περαιτέρω αρκετά σαφής και ιδιαίτερα κατατοπιστικός στο ότι είναι η συσσώρευση νερού που προκαλεί την διόγκωση του αργίλου και συνεπακόλουθα την μετακίνηση του κτηρίου, η οποία με την σειρά της προκαλεί τις ρωγμές. Ήταν επίσης ιδιαίτερα πειστικός στο ότι τα προβλήματα δεν οφείλονται σε σεισμική δραστηριότητα.

Αιτιολόγησε την πιο πάνω θέση του, από το γεγονός ότι η μελέτη του και ο εντοπισμός των προβλημάτων της οικοδομής, προηγήθηκαν του σεισμού που έγινε το 1999. Ανέφερε περαιτέρω ότι η μορφή και ο τρόπος δημιουργίας των ρωγμών, καταδεικνύουν ότι αυτές είναι προϊόν διαφορικής καθίζησης του κτηρίου και όχι αποτέλεσμα σεισμικής δραστηριότητας.

Ο Μ.Υ.3 με αρκετά πειστικό τρόπο, απέρριψε τις υποβολές για κατασκευή κατάλληλης υγρομόνωσης από την ενάγουσα. Επεσήμανε ότι μετά από βροχή διαπίστωσε να τρέχει νερό από περιμετρικό τοίχο του υπογείου, γεγονός που καταδεικνύει ότι αστόχησε η υγρομόνωση. Απέρριψε επίσης υποβολή ότι υπήρχε ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης που διοχέτευε το νερό σε δημόσιο οχετό, ο οποίος στην συνέχεια καταστράφηκε. Επεσήμανε επί του προκειμένου ότι οι κανονισμοί του Δήμου Λευκωσίας, απαγορεύουν την διοχέτευση όμβριων υδάτων από οικοδομές σε δημόσιους οχετούς. Ούτε υπήρχε η δυνατότητα διοχέτευσης σε δημόσιο οχετό όπως χαρακτηριστικά είπε εκτός αν υπήρχε αντλιοστάσιο, κάτι που ο ίδιος δεν εντόπισε.

Ο μάρτυρας αναφέρθηκε στην διαπίστωση του ότι κάποιοι δοκοί της πλάκας δεν ικανοποιούσαν τους κανονισμούς λυγηρότητας και ενδεχομένως θα έπρεπε να έχουν μεγαλύτερο πάχος. Εξήγησε ότι προέβη στην διαπίστωση αυτή όχι από μελέτη των σχεδίων αλλά από δική του αυτοψία και υπολογισμούς στην οικοδομή.

Η αναλυτική περιγραφή των ζημιών, σε συνδυασμό με την επί τόπου αυτοψία και υπολογισμούς καθώς και η μελέτη των στοιχείων από τα σχέδια και την εδαφοτεχνική μελέτη, καθιστούν την μελέτη και τα συμπεράσματα του Μ.Υ.3, πλήρως κατατοπιστικά αναφορικά με τα προβλήματα της επίδικης οικοδομής.

Πρόκειται κατά την άποψη μου για μια ανεξάρτητη και αντικειμενική εμπειρογνωμοσύνη. Όχι μόνο γιατί ο Μ.Υ.3 και ο συνάδελφος του Αχνιώτης δεν επιλέχθηκαν από τους εναγομένους αλλά διορίστηκαν αποκλειστικά από το Ε.Τ.Ε.Κ. Αλλά κυρίως γιατί με επαγγελματικό και αντικειμενικό τρόπο, μελέτησαν και κατέγραψαν όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η οικοδομή. Αυτό όχι μόνο με βάση τα στοιχεία που είχαν στην κατοχή τους αλλά και μετά από αυτοψία του χώρου και δικές τους μετρήσεις και υπολογισμούς.

Επιπλέον, ο Μ.Υ.3 δε κλονίστηκε σε κανένα σημείο της αντεξέτασης του σε σχέση με τα ευρήματα που καταγράφονται στην έκθεση του όσον αφορά τις κακοτεχνίες που εντόπισε στην επίδικη οικοδομή αλλά και τις αιτίες που τις προκαλούν.

Η μαρτυρία του για όλους τους πιο πάνω λόγους, γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Ο Μ.Υ.4 Ανδρέας Βασιλείου, Πολιτικός Μηχανικός και ιδιοκτήτης της εργοληπτικής εταιρείας Vant Enterprises Ltd, μου έκανε θετική εντύπωση από

το εδώλιο του μάρτυρα. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις εργασίες επιδιόρθωσης του διαμερίσματος των εναγομένων για τις οποίες η εταιρεία του υπέβαλε προσφορά. Ήταν επιπλέον αρκετά σαφής ως προς τις κακοτεχνίες που εντόπισε στο επίδικο διαμέρισμα αλλά και στην υπόλοιπη οικοδομή, με έμφαση στην διάβρωση της πλάκας του υπογείου και την υποστύλωση της με μεταλλικά πλαίσια. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις ρωγμές του επίδικου διαμερίσματος που συνέχεια μεγαλώνουν και σε μια περίπτωση έφτασαν μέχρι του σημείου να ξεκολλήσουν τον τοίχο από το ταβάνι. Οι πιο πάνω ισχυρισμοί όπως και η θέση του για το ποσόν που θα χρειαστεί για αποκατάσταση των ζημιών δεν κλονίστηκαν καθόλου κατά την αντεξέταση. Το γεγονός ότι ο Μ.Υ.4 όπως με ειλικρίνεια ανέφερε, προμηθεύεται οικοδομικά υλικά από τον εναγόμενο 1, δεν ήταν αρκετό για να κλονίσει την αξιοπιστία του και την καλή εντύπωση που έκανε στο Δικαστήριο από το εδώλιο του μάρτυρα.

Η μαρτυρία του για τους πιο πάνω λόγους, γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Ο Μ.Υ.5, Γεωλόγος Ανδρέας Σιαθάς ιδιοκτήτης της εταιρείας Geoinvest Ltd, επίσης μου έκανε καλή εντύπωση.

Ήταν ειλικρινής χαρακτηρίζοντας την έκθεση της Earthmetrics πιο επισταμένη από την δική του αφού στην δική του περίπτωση δεν υπήρχε χώρος για εκτεταμένες έρευνες λόγω του ότι το έδαφος είχε ήδη καταληφθεί από την πολυκατοικία. Παρόλα αυτά, ήταν αρκετά σαφής ότι τα βασικά ευρήματα της μελέτης της Earthmetrics, επιβεβαιωθήκαν και από την δική του έρευνα.

Αυτά αφορούσαν την πλαστικότητα του εδάφους στην περιοχή, σε περίπτωση που δεχθεί υγρασία. Ήταν σαφής ότι η διόγκωση και συρρίκνωση του εδάφους, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα αφού προκαλούνται μεγάλες πιέσεις στην οικοδομή, ανασηκώνοντας το κτήριο ή μέρος του προς τα πάνω. Εάν μειωθεί η υγρασία, το έδαφος αρχίζει να συρρικνώνεται με αποτέλεσμα την καθίζηση της οικοδομής.

Ο μάρτυρας ήταν ξεκάθαρος στην θέση του ότι λόγω των πιο πάνω προβλημάτων, η ενάγουσα όφειλε να λάβει μέτρα μόνωσης και αποστράγγισης της οικοδομής. Επί του προκειμένου, ήταν ιδιαίτερα πειστικός ότι τέτοια μέτρα δεν λήφθηκαν και αυτό προκύπτει από μόνο το γεγονός ότι στην βάση της πολυκατοικίας όπου βρίσκονται και τα θεμέλια, υπάρχει συσσωρευμένο νερό. Όπως πολύ παραστατικά εξήγησε, το νερό δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί αν λαμβάνονταν τα ενδεικνυόμενα μέτρα μόνωσης και αποστράγγισης.

Ο μάρτυρας εξήγησε περαιτέρω με επαγγελματική και επιστημονική επάρκεια ότι στα σημεία στα οποία προέβη σε έλεγχο δεν εντοπίστηκε υγρομόνωση και ότι η επιχωμάτωση των θεμελίων έγινε με ακατάλληλα υλικά που δεν μπορούν να συμπυκνωθούν επαρκώς με αποτέλεσμα να αφήνεται περιθώριο στο νερό να διεισδύσει στα θεμέλια. Ήταν επιπλέον απόλυτα πειστικός, στο ότι διαπίστωσε την ύπαρξη νερού στον τοίχο όταν τον τρύπησε για να πάρει δείγμα σκυροδέματος για έλεγχο. Όπως απόλυτα πειστικός ήταν όταν απέκλεισε το ενδεχόμενο να προκλήθηκαν ζημιές από σεισμό στην επίδική οικοδομή.

Σημειώνω επίσης ότι ο Μ.Υ.5 ήταν ειλικρινής, αναφέροντας ότι σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί η πρακτική της εξυγιαντικής στρώσης σε προβληματικά υπεδάφη όπως την εισηγήθηκε η Earthmetrics. Υπάρχουν όπως είπε συγκρουόμενες απόψεις στους Γεωλόγους κατά πόσον είναι πλέον χρήσιμη αυτή η μέθοδος. Ήταν όμως παράλληλα απόλυτα σαφής, ότι τα προβλήματα στην επίδικη οικοδομή προκλήθηκαν κυρίως από την έλλειψη υδατομόνωσης και ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης. Εξήγησε ότι αν αυτά τα δύο ακολουθούντο από την ενάγουσα, ίσως να μην χρειαζόταν η εξυγιαντική στρώση στο υπέδαφος.

Η κύρια προϋπόθεση σωστής οικοδόμησης ήταν κατά τον μάρτυρα, η υδατομόνωση της οικοδομής και η αποφυγή αλλαγής της υγρασίας της μάργας μέσω ενός ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης. Ο μάρτυρας ανέφερε ότι η ενάγουσα απέτυχε στις υποχρεώσεις της αυτές. Ήταν απόλυτα κατηγορηματικός στην πιο πάνω θέση του, αιτιολογώντας την με πειστικά και επιστημονικά επιχειρήματα και παραπέμποντας στα ευρήματα της μελέτης που διεξήγαγε στην επίδικη οικοδομή.

Με την μαρτυρία του, ο Μ.Υ.5 με βοήθησε να κατανοήσω πλήρως την φύση του προβληματικού υπεδάφους στην επίδικη οικοδομή και την διόγκωση και συρρίκνωση της αργίλου όταν δεχθεί υγρασία. Με βοήθησε επίσης να κατανοήσω πλήρως την κύρια αιτία δημιουργίας των προβλημάτων στην επίδικη οικοδομή που είναι η απουσία ικανοποιητικού συστήματος υδατομόνωσης και αποστράγγισης των όμβριων υδάτων.

Για τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της.

Η Μ.Υ.7 Πολιτική Μηχανικός Δέσποινα Χατζημάρκου, μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν απόλυτα πειστική στην θέση της ότι στα πλαίσια εξέτασης του κτηρίου εκ μέρους της Επαρχιακής Διοίκησης δεν εντόπισε ζημιές από σεισμό. Πέραν του γεγονότος ότι ο σεισμός του 2009 είχε όπως είπε μηδενικές επιπτώσεις στα κτήρια της Λευκωσίας, η μάρτυρας εξήγησε επί του προκειμένου ότι οι διαπιστωθείσες ρωγμές στο επίδικο κτήριο ήταν 45 μοιρών, γεγονός που καταδεικνύει ότι δεν οφείλονται σε σεισμό αλλά σε διαφορική καθίζηση των πεδίλων και αστοχία των μονώσεων. Επιπλέον, όπως χαρακτηριστικά εξήγησε αν οι ρωγμές οφείλονταν στο σεισμό, αυτές θα ήταν χιαστή πάνω στους τοίχους και δεν θα ήταν μονής κατεύθυνσης υπό γωνία 45 μοιρών.

Η μάρτυρας ήταν αρκετά σαφής ότι τα σοβαρά προβλήματα που εντόπισε στην οικοδομή, οφείλονται σε ανεπαρκείς μονώσεις. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι στο υπόγειο, το νερό διαπερνούσε τους τοίχους. Η ίδια όπως με ειλικρίνεια δέχθηκε δεν ήταν σε θέση ούτε και αναφερόταν στους όρους εντολής της, να διαγνώσει με λεπτομέρειες την παθογένεια της διαφορικής καθίζησης του κτηρίου και να προτείνει λύσεις για αντιμετώπιση των προβλημάτων. Γι’ αυτό και σύστησε στους ιδιοκτήτες τον διορισμό ιδιώτη πολιτικού μηχανικού, ο οποίος αφού εντοπίσει τις αιτίες των προβλημάτων να προτείνει σχετικές λύσεις για ριζική επίλυση τους. Ο λόγος ήταν γιατί ότι όπως με πολύ πειστικό τρόπο εξήγησε, σε περιπτώσεις διαφορικής καθίζησης η δημιουργία ρωγμών θα συνεχίζονται εκτός αν αντιμετωπιστεί ριζικά το πρόβλημα στα θεμέλια της οικοδομής.

Ο εκτιμητής, Στράτος Χριστοδούλου (Μ.Υ.9) δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Κατέθεσε ότι η μείωση της αξίας του επίδικου διαμερίσματος λόγω των προβλημάτων στο ίδιο αλλά και στην οικοδομή, ανέρχεται σε €43.000,00. Ανέφερε ότι στην μελέτη του (τεκμ.24), προέβη σε σύγκριση των τιμών 4 παρόμοιων διαμερισμάτων που βρίσκονταν σε γειτονικό ακίνητο. Καθόρισε δε την μείωση της αξίας για τις κακοτεχνίες σε 10% και για την έλλειψη θέας σε 5%. Σε υπόδειξη κατά την αντεξέταση για παράβλεψη 2 πωλήσεων που έγιναν στην επίδικη οικοδομή, ανέφερε ότι τις εντόπισε αλλά δεν τις συμπεριέλαβε στην εκτίμηση του. Ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν βοηθητικές με την έννοια ότι τα διαμερίσματα αυτά έχουν τα ίδια προβλήματα κακοτεχνιών με το επίδικο και δεν θα χρησίμευαν προκειμένου να διαπιστωθεί κατά ποσόν μειώθηκε η αξία του επίδικου. Κρίνοντας ότι τα προβλήματα της επίδικης πολυκατοικίας χρονολογούνταν, θεώρησε πιο σωστό να αποφύγει αυτές τις πωλήσεις που έγιναν το 2011 και να χρησιμοποιήσει πωλήσεις του διπλανού κτηρίου που βρίσκεται στην ίδια περιοχή και στο οποίο δεν υπήρχαν προβλήματα.

Η πιο πάνω προσέγγιση δεν κρίνεται ικανοποιητική από το Δικαστήριο. Αν όντως η αξία του επίδικου διαμερίσματος αν δεν υπήρχαν κακοτεχνίες όφειλε να ήταν όπως αυτή των παρόμοιων διαμερισμάτων που πωλήθηκαν στην γειτονική πολυκατοικία, τότε η σύγκριση με τις πωλήσεις στην επίδικη οικοδομή θα μας έδινε ένα αντικειμενικό κριτήριο του κατά πόσον και σε πιο βαθμό, έχει μειωθεί η αξία των διαμερισμάτων σε αυτή λόγω των κακοτεχνιών. Αντιθέτως, ο υπολογισμός της μείωσης της αξίας του επίδικου διαμερίσματος έγινε από τον Μ.Υ.9, όχι στην βάση αυτών των αντικειμενικών κριτηρίων αλλά με υποθετικούς και αόριστους ισχυρισμούς με βάση την πείρα του μάρτυρα και για το πώς θα επηρεαζόταν η τιμή λόγω των κακοτεχνιών, στο μυαλό ενός προτιθέμενου αγοραστή. Όμως υπήρξαν αγορές διαμερισμάτων στην προβληματική επίδικη οικοδομή, τις οποίες ο Μ.Υ.9 αγνόησε με αποτέλεσμα η θέση του για την μείωση της αξίας του επίδικου διαμερίσματος να είναι αυθαίρετη και να μην αιτιολογείται με πειστικά και αντικειμενικά επιχειρήματα. Το ίδιο ισχύει και για την θέση του ως προς την μείωση της αξίας κατά 5% λόγω έλλειψης θέας.

Ο Μ.Υ.9 δεν έλαβε επιπλέον υπόψη στην εκτίμηση του, το κόστος αποκατάστασης των ζημιών παρότι όπως είπε, κάτι του ανέφερε σχετικά ο εναγόμενος 1. Δεν έδωσε όμως καμία εξήγηση γιατί δεν επηρεάζει την αξία του διαμερίσματος, η αποκατάσταση των ζημιών και το κόστος που συνεπάγεται για την επιδιόρθωση τους. Ούτε ανέφερε οτιδήποτε για το πώς τελικά θα διαμορφωθεί η αξία του επίδικου διαμερίσματος, στην περίπτωση που αποκατασταθούν οι ζημιές αυτές.

Για όλους του πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Υ.9 απορρίπτεται στο σύνολο της.

Ο Μ.Ε.1 Κλεόβουλος Τοφαρίδης δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν εμφανές καθ’ όλη την διάρκεια της μαρτυρίας του ότι αυτή αποσκοπούσε κυρίως στο να ενισχύσει την εκδοχή της ενάγουσας για τα γεγονότα παρά το να πει την αλήθεια στο Δικαστήριο. Στην προσπάθεια του δε αυτή, υπέπεσε σε αντιφάσεις που κρίνονται σημαντικές για την κρίση της αξιοπιστίας του.

Ισχυρίστηκε ότι η ίδια η Earthmetrics, συναίνεσε στην μη συμμόρφωση με την δική της εισήγηση για εξυγιαντική στρώση. Δεν έδωσε όμως εκ μέρους της εν λόγω εταιρείας, κανένα αποδεικτικό στοιχείο για αυτό του τον ισχυρισμό όταν του ζητήθηκε κατά την αντεξέταση. Ούτε και προσκόμισε δική του αλληλογραφία που να ενημερώνει ο ίδιος την Earthmetrics για την πρόθεση του να μην ακολουθήσει τις εισηγήσεις της, προκειμένου να πάρει τις απόψεις της ή να προσπαθήσει να εξασφαλίσει τις συναίνεση της. Για να αναιρέσει στην συνέχεια την πιο πάνω θέση, υποστηρίζοντας ότι δεν ενημέρωσε την Earthmetrics ότι δεν θα ακολουθήσει όλες τις εισηγήσεις της.

Επί της ουσίας της μη συμμόρφωσης με την εισήγηση της Earthmetrics για εξυγιαντική στρώση, ο μάρτυρας ανέφερε ότι ήταν δική του ευθύνη ως μελετητής του έργου να κρίνει αν χρειαζόταν κάτι τέτοιο. Στην υπό κρίση περίπτωση, αποφάσισε ότι δεν ήταν αναγκαία η εξυγιαντική στρώση. Επικαλέστηκε επί του προκειμένου, την πολυετή πείρα του στην κατασκευή παρόμοιων έργων και την πολύ καλή γνώση του για τα υποστρώματα της Λευκωσίας. Θέση που έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενο ισχυρισμό του ότι η εταιρεία του χωρίς να είναι υποχρεωμένη, ζητά γεωλογικές μελέτες όπου κρίνει αναγκαίο. Η αναζήτηση γεωλογικής μελέτης του υπεδάφους από ειδικούς όπως η Earthmetrics, σαφώς καταδεικνύει ότι η ενάγουσα αλλά και ο Μ.Ε.1 δεν είχαν τις τεχνικές γνώσεις για κάτι τέτοιο. Αν εξ’ άλλου, ο ίδιος ένιωθε ότι είχε την αναγκαία πείρα και γνώσεις σε ζητήματα υπεδάφους όπως ισχυρίστηκε, τότε δεν θα χρειαζόταν να ζητήσει την βοήθεια ειδικών όπως η Earthmetrics. Επιπλέον, η μη συμμόρφωση με τις εισηγήσεις των ειδικών δεν προκύπτει σύμφωνα με την δοθείσα μαρτυρία ότι έγινε σε συνεννόηση με αυτούς ούτε και ότι δόθηκε οιαδήποτε μαρτυρία ότι ο Μ.Ε.1 ζήτησε να ενημερωθεί από την Earthmetrics ως προς τις πιθανές επιπτώσεις από την μη τοποθέτηση εξυγιαντικής στρώσης στο υπέδαφος της θεμελίωσης της επίδικης πολυκατοικίας.

Σαφές είναι ότι για να ζητηθεί η συνδρομή της Earthmetrics, ο μάρτυρας αναγνώριζε ότι η πολυκατοικία θα κτιζόταν σε προβληματικό υπέδαφος και ήθελε κάποια βοήθεια ειδικού όχι μόνο ως προς την επιβεβαίωση για την σύσταση του εδάφους όπως ισχυρίστηκε, αλλά και ως προς τον τρόπο θεμελίωσης της πολυκατοικίας. Δεν είναι πειστική ως εκ τούτου η θέση του ότι η μελέτη της Earthmetrics έγινε απλά για να επιβεβαιωθεί η άποψη του για το υπέδαφος και όχι για να γίνουν εισηγήσεις ως προς την θεμελίωση.

Δεν θα υπήρχε λόγος να αποταθεί στην Earthmetrics χωρίς να ζητά εισηγήσεις και μόνο για επιβεβαίωση για κάτι που ο ίδιος όπως παραδέχθηκε, γνώριζε πολύ καλά. Εξ’ άλλου, στην ίδια την έκθεση της Earthmetrics που παρουσιάστηκε ως παράρτημα Γ στην έκθεση των Πήττα - Αχνιώτη (τεκμ.6), γίνονται εκτενείς εισηγήσεις για την θεμελίωση της οικοδομής αλλά και για εγκατάσταση συστήματος αποστράγγισης, προκειμένου να μην υπάρξουν συνέπειες στο κτήριο από το προβληματικό υπέδαφος.

Δεν θα υπήρχε λόγος η Earthmetrics να ασχοληθεί τόσο επισταμένα με τα ζητήματα αυτά αν η έκθεση της θα αφορούσε απλά την επιβεβαίωση ως προς την σύσταση του υπεδάφους στην περιοχή. Εξ’ άλλου, ο ίδιος ο μάρτυρας ανέφερε σε κάποιο άλλο στάδιο της αντεξέτασης του ότι η γεωτεχνική μελέτη για την επίδικη οικοδομή, κρίθηκε αναγκαία για να τον βοηθήσει ως μελετητή να πάρει τις σωστές αποφάσεις.

Ισχυρίστηκε μάλιστα σε αντίθεση με όσα ανέφερε προηγουμένως ότι συμμορφώθηκε με όλες τις υποδείξεις της Earthmetrics, πλην αυτής για την εξυγιαντική στρώση.

Ακολούθως, ο Μ.Ε.1 αρνήθηκε ότι στην πολυκατοικία εμφανίστηκαν σημαντικές ρωγμές. Έκανε αναφορά μόνο σε τριχοειδείς και ασήμαντες μικρορωγματώσεις, τις οποίες η ενάγουσα επιδιόρθωσε όπως είπε πριν τον Απρίλιο του 1998 χωρίς καμία χρέωση. Ισχυρισμός που έρχεται σε αντίθεση με όλους τους εμπειρογνώμονες της άλλης πλευράς που κατέθεσαν και με φωτογραφική τεκμηρίωση για σημαντικές ρωγματώσεις σε ολόκληρο το κτήριο.

Ο Μ.Ε.1 επέμενε στην συνέχεια ότι οι ρωγμές αυτές δεν οφείλονταν σε κακοτεχνίες αλλά σε κακή συντήρηση από τους ιδιοκτήτες. Δεν εξήγησε όμως πως πρόλαβαν να δημιουργηθούν οι ρωγμές το 1998 λόγω κακής συντήρησης σε ένα καινούργιο κτήριο που κατοικήθηκε μόλις τον προηγούμενο χρόνο. Ούτε ανέφερε, τι είδους συντήρηση όφειλαν να κάνουν οι ιδιοκτήτες μόλις εγκαταστάθηκαν στην πολυκατοικία, προκειμένου να μην εμφανιστούν οι ρωγμές αυτές σε διάστημα ενός χρόνου.

Εξ’ άλλου, ο ισχυρισμός για κακή συντήρηση δεν συνάδει με προηγούμενες θέσεις του μάρτυρα ότι οι ρωγμές οφείλονταν είτε σε σεισμό είτε στην διαδικασία τελικής απόθεσης του κτηρίου στο υπέδαφος μετά την οικοδόμηση του. Έφτασε μάλιστα να ισχυριστεί ότι όλα τα καινούργια κτήρια παρουσιάζουν ρωγμές κατά την διαδικασία αυτή.

Πέραν του γεγονότος ότι η πιο πάνω θέση δεν υποστηρίχθηκε από τον μάρτυρα με σχετική πειστικότητα και επαγγελματική επάρκεια, εν πάση περιπτώσει αντιφάσκει και με την τοποθέτηση του, ότι οι ρωγμές οφείλονται σε κακή συντήρηση.

Σε σχέση με την αποστράγγιση, ο Μ.Ε.1 επέμενε ότι το κτήριο δεν θα μπορούσε να επηρεαστεί από τα όμβρια ύδατα επειδή είναι λόφος και δεν υπήρχε κίνδυνος να εγκλωβιστεί νερό λόγω και της ύπαρξης του δημόσιου οχετού στον οποίο διοχετεύονταν τα νερά της βροχής. Αγνοώντας ότι όλοι οι εμπειρογνώμονες συμπεριλαμβανομένου και του εμπειρογνώμονα της ενάγουσας Παπαστυλιανού (Μ.Ε.4), κατέθεσαν ότι το κύριο πρόβλημα της πολυκατοικίας είναι η συσσώρευση νερού στα θεμέλια. Ισχυρίστηκε βέβαια ο

Μ.Ε.1 ότι με την καταστροφή του δημόσιου οχετού το 1998, το πιο πάνω σύστημα που κατασκεύασε η ενάγουσα δεν λειτουργούσε πλέον. Δεν εξήγησε όμως με λογικά επιχειρήματα πως τα προβλήματα στην πολυκατοικία όπως ρωγμές και καθίζηση του υπογείου, εμφανίστηκαν αμέσως μετά την οικοδόμηση της οικοδομής και εν πάση περιπτώσει πριν την κατ’ ισχυρισμό καταστροφή του εν λόγω δημόσιου οχετού.

Ο Μ.Ε.1 επέμενε επιπλέον ότι συμμορφώθηκε με την δεύτερη εισήγηση της Earthmetrics για ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης, διοχετεύοντας τα όμβρια ύδατα, αρχικά στο υπόγειο και στην συνέχεια μέσω ενός αυλακιού, στον δημόσιο οχετό. Όταν του υποδείχθηκε ότι οι ειδικοί αναφέρουν ότι αυτό δεν συνιστά περιμετρικό σύστημα αποστράγγισης όπως το εισηγήθηκε η Earthmetrics, δέχθηκε ότι δεν ακολούθησε και αυτή την εισήγηση της γεωτεχνικής μελέτης, επιλέγοντας το πιο πάνω τρόπο με διοχέτευση των νερών στον οχετό, την οποία έκρινε ως ανέξοδη. Ανέξοδη χαρακτήρισε και την λύση να χρησιμοποιήσει υλικό από το υπέδαφος για την επιχωμάτωση των τοίχων αντιστήριξης, παρά την θέση των εμπειρογνωμόνων της άλλης πλευράς ότι το υλικό αυτό είναι ακατάλληλο και ότι δεν ακολουθήθηκε η εισήγηση της Earthmetrics για επιχωμάτωση με φίλτρο από χαλίκια. Στην συνέχεια και παρά την αρχική του θέση για χρησιμοποίηση υλικού μόνο από το υπέδαφος για επιχωμάτωση των τοίχων αντιστήριξης, ο Μ.Ε.1 ανέφερε οι τοίχοι αντιστήριξης μονώθηκαν με υγρή άσφαλτο που προμηθεύτηκε από τον εναγόμενο 1.

Αρχικά ισχυρίστηκε ότι τα πέντε σιδερένια υποστυλώματα στο υπόγειο, τοποθετήθηκαν για στήριξη βεράντας ισογείου διαμερίσματος. Για να αναφέρει στην συνέχεια ότι τα τοποθέτησε μόνο για λόγους καλαισθησίας μετά από υπόδειξη του κυρίου Σανταμά. Αγνοώντας ότι ο κος Σανταμάς κλήθηκε από την Διαχειριστική Επιτροπή για να εισηγηθεί λύσεις αναφορικά με πρόβλημα που εμφανίστηκε σε πέντε δοκούς στο υπόγειο. Ούτε έδωσε κάποια ικανοποιητική δικαιολογία γιατί χρειαζόταν να διορθώσει μόνο καλαισθητικά το υπόγειο που δεν είναι σε κοινή θέα με την τοποθέτηση σιδερένιων δοκών.

Ο Μ.Ε.1 χωρίς να είναι ιδιαίτερα πειστικός, απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι τα διαμερίσματα ήταν ακριβά γιατί ο ίδιος υποσχέθηκε απρόσκοπτη θέα στους αγοραστές. Αρχικά ανέφερε ότι όλα τα διαμερίσματα της εταιρείας του είναι ακριβά ανεξαρτήτως τοποθεσίας. Ισχυρίστηκε όμως στην συνέχεια ότι η επίδικη πολυκατοικία είναι προνομιούχα γιατί βρίσκεται σε κεντρική περιοχή της Λευκωσίας, κάτι που δικαιολογεί την τιμή των διαμερισμάτων. Και ενώ ο ίδιος επιλέγει τα ονόματα των πολυκατοικιών που συνήθως ταυτίζονται με την οδό, στην συνέχεια δέχθηκε ότι στην παρούσα περίπτωση επιλέχθηκε όχι το όνομα του δρόμου αλλά το Πανθέα που σχετίζεται με την θέα της περιοχής.

Πέραν των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έκανε ο Μ.Ε.1 ήταν πολύ πτωχή. Σε ερωτήσεις και υποβολές που δεν ενίσχυαν την δική του εκδοχή, απέφευγε να απαντήσει και επικαλείτο την πολύχρονη πείρα και επαγγελματικότητα της εταιρείας του. Για όλα δε τα προβλήματα της οικοδομής, επέρριπτε την ευθύνη σε άλλους όπως τον σεισμό ή την κακή συντήρηση των ιδιοκτητών χωρίς όμως σε κανένα σημείο να είναι πειστικός και να αιτιολογεί τις θέσεις του με τεκμηριωμένα επιχειρήματα .

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.1 απορρίπτει στο σύνολο της αναξιόπιστη.

Η μαρτυρία Του Πολιτικού Μηχανικού του Δήμου Λευκωσίας Φαίδωνα Νικολάου (Μ.Ε.2) δεν βοήθησε στην επίλυση των επιδίκων θεμάτων. Ο μάρτυρας αναφέρθηκε στο πιστοποιητικό τελικής έγκρισης που πήρε η οικοδομή, υποθέτοντας ότι για να γίνει αυτό, πιθανόν η ενάγουσα να συμμορφώθηκε με την απαίτηση του Δήμου Λευκωσίας για κατασκευή οχετού όμβριων υδάτων μπροστά από την οικοδομή. Η μαρτυρία του Μ.Ε.2 όμως, παρέμεινε στα στάδιο των υποθέσεων αφού δεν κατατέθηκε ο φάκελος της οικοδομής ούτε ο ίδιος εντόπισε όπως είπε σχετική αλληλογραφία με τον κατασκευαστή που να αποδεικνύει ότι όντως η ενάγουσα κατασκεύασε οχετό όμβριων υδάτων μπροστά από την οικοδομή.

Να υπενθυμίσω εδώ ότι ούτε η ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι κατασκεύασε τέτοιο οχετό. Υπήρξε μόνο αναφορά του Μ.Ε.1 για ένα δημόσιο οχετό στον οποίο διοχετεύονταν τα όμβρια ύδατα. Πέραν τούτου, η κατασκευή οχετού μπροστά από την οικοδομή δεν συνιστούσε σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες των εναγομένων, επαρκή λύση και δεν αποτελούσε εν πάση περιπτώσει, συμμόρφωση με την υπόδειξη της Earthmetrics για ικανοποιητικό σύστημα περιφερειακής αποστράγγισης των όμβριων υδάτων.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.2 απορρίπτεται στο σύνολο της.

Ο Μ.Ε.3 εκτιμητής ακινήτων Κλέων Ιακωβίδης, δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ισχυρίστηκε ότι το κόστος επιδιόρθωσης της πολυκατοικίας είναι €31.000,00 όπως του το καθόρισε η ενάγουσα. Ο ίδιος δεν προέβη σε καμία έρευνα προκειμένου να επιβεβαιώσει ότι το ποσόν αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ούτε θεώρησε αναγκαίο να πάρει τις απόψεις και της άλλης πλευράς. Δέχθηκε παρόλα αυτά ότι το πιο πάνω ποσόν, λήφθηκε πολύ σοβαρά υπόψιν στον καθορισμό της αξίας του διαμερίσματος. Και ενώ επιπλέον έλαβε υπόψη ένα ποσοστό 70% του ποσού των €14.305,00 για έξτρα εργασίες στο διαμέρισμα, στην συνέχεια δήλωσε άγνοια σε υποβολή ότι το ποσόν των έξτρα εργασιών, μειώθηκε από την ίδια την ενάγουσα σε €7.000,00. Λήφθηκε δηλαδή υπόψη στην τελική εκτίμηση της αξίας του διαμερίσματος, ένα ποσοστό γύρω στο 70% των έξτρα εργασιών χωρίς να έχει υπόψιν του την πραγματική αξία των εργασιών αυτών.

Ο Μ.Ε.3 τονίζει εμφαντικά στην έκθεση του (τεκμ.34) ότι δεν είναι εμπειρογνώμονας για να καταθέσει επί των κακοτεχνιών της οικοδομής. Παρόλα αυτά, ανέφερε ότι τα προβλήματα που εντόπισε με τις ρωγμές στους τοίχους και την υγρασία δεν είναι σημαντικά και παρατηρούνται σε όλες τις οικοδομές, οφείλονται δε σε κακή συντήρηση του κτηρίου. Για να δεχθεί στην συνέχεια ότι δεν είναι σύνηθες να εντοπίζονται τέτοια προβλήματα σε διάστημα δύο χρόνων από την κατασκευή και ότι ο ίδιος συμβουλεύει μάλιστα τους πελάτες του, να αγοράζουν διαμερίσματα ηλικίας 5 χρονών γιατί τότε φαίνεται η πραγματική κατάσταση του κτηρίου.

Δέχθηκε περαιτέρω ότι δεν πήρε από την ενάγουσα την επιστολή (τεκμ. 7), στην οποία αναφέρεται η επικινδυνότητα της οικοδομής σε περίπτωση σεισμού. Δέχθηκε επίσης ότι το έγγραφο αυτό θα έπρεπε να του δοθεί προκειμένου να είναι πιο πλήρης η εκτίμηση του. Ισχυρίστηκε επί του προκειμένου ότι ο εμπειρογνώμονας της ενάγουσας Παπαστυλιανού (Μ.Ε.4), τον διαβεβαίωσε ότι το κτήριο πέρασε με επιτυχία δύο διαδοχικούς σεισμούς το 1996 και 1999.

Και παρότι δεν είναι ειδικός σε θέματα αντισεισμικότητας, ανέφερε ότι οι σιδερονεφκιές στο υπόγειο τοποθετήθηκαν για ενίσχυση της αντισεισμικότητας του κτηρίου. Πέραν του γεγονότος ότι η θέση αυτή, αντίκειται στον ισχυρισμό του Μ.Ε.1 Τοφαρίδη που ανέφερε ότι τοποθετήθηκαν για σκοπούς καλαισθησίας, ο μάρτυρας δεν εξήγησε με πειστικά επιχειρήματα, την θέση του ότι αυτές οι σιδερένιες υποστυλώσεις δεν υποβαθμίζουν την αξία του κτηρίου στο σύνολο του.

Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι το διαμέρισμα των εναγομένων βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Ενημερώθηκε παρόλα αυτά ότι έγιναν επιδιορθώσεις τις οποίες όμως δεν έλαβε υπόψη. Ανέφερε ότι η εκτίμηση του, αφορούσε συγκεκριμένη περίοδο και δεν τον ενδιέφερε τι έγινε πριν. Θέση που δεν συνάδει βέβαια με αντικειμενική και επαγγελματική εκτίμηση αφού ο Μ.Ε.3 δεν αιτιολόγησε τον ισχυρισμό του ότι το στοιχείο των προηγούμενων επιδιορθώσεων δεν είναι σημαντικό στον καθορισμό της αξίας ενός ακινήτου.

Προκύπτει από τα πιο πάνω ότι η εκτίμηση της αξίας του επίδικου διαμερίσματος από τον Μ.Ε.3, έγινε στην βάση ακροσφαλών στοιχείων και χωρίς να ληφθούν υπόψη σημαντικές παράμετροι όπως η επιδιορθώσεις, η πραγματική αξία των έξτρα εργασιών και τα συνολικά τεχνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ολόκληρη η οικοδομή και το επίδικο διαμέρισμα ειδικά.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.3 απορρίπτεται στο σύνολο της.

Ο Πολιτικός Μηχανικός Στέλιος Παπαστυλιανού (Μ.Ε.4) δεν μου έκανε καθόλου καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Προσπάθησε να πείσει χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία ότι η εμπειρογνωμοσύνη του ήταν αντικειμενική παρά το ότι διορίστηκε από την ενάγουσα. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι με την ενάγουσα είχε μόνο δύο συνεργασίες αφού αυτή εργοδοτεί τους δικούς της πολιτικούς μηχανικούς. Θέση που αντιφάσκει με την μαρτυρία του ιδίου του διευθυντή της ενάγουσας Τοφαρίδη (Μ.Ε.1) που ανέφερε ότι είναι πολύ καλός συνεργάτης της εταιρείας του εδώ και δέκα χρόνια αφού πρόκειται για ένα από τους καλύτερους μηχανικούς structure engineering που υπάρχουν στην

Κύπρο. Τον συμβουλεύεται και όταν συνεργάζονται, τοποθετεί το όνομα του στις πινακίδες που βρίσκονται στα εργοτάξια της ενάγουσας.

Η απόρριψη της θέσης για αντικειμενικότητα του Μ.Ε.4 δεν γίνεται βέβαια επειδή αυτός διορίστηκε από την ενάγουσα για να διεξάγει έλεγχο στην οικοδομή ούτε γιατί ως εισηγήθηκε ο συνήγορος των εναγομένων, παρακολουθούσε την διαδικασία και έπαιρνε σημειώσεις όταν οι μάρτυρες των εναγομένων κατέθεταν στο Δικαστήριο. Αντιθέτως, η αξιολόγηση της μαρτυρίας του κρίνεται στο σύνολο της αρνητικά για τα όσα επί της ουσίας κατέθεσε για τα προβλήματα της επίδικης οικοδομής, τα οποία παρέμειναν ατεκμηρίωτα χωρίς καμία επιστημονική ή επαγγελματική στοιχειοθέτηση.

Το πρώτο ζήτημα που διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας της μελέτη του Μ.Ε.4 (τεκμ.35), είναι ότι το πιο μεγάλο μέρος της αναλώνεται στο να απαντά στις εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων που παρουσίασε η πλευρά των εναγομένων και πολύ μικρό μέρος της αναφέρεται στις μελέτες και συμπεράσματα του ιδίου του μάρτυρα. Είναι σαφές από προσεκτική μελέτη της έκθεσης του Μ.Ε.4 ότι αυτή ενδιαφέρεται κυρίως να ανατρέψει τα συμπεράσματα των εκθέσεων Βαφεάδη, Πήττα και Σιαθά και όχι να διερευνήσει αντικειμενικά τους μηχανισμούς δημιουργίας των προβλημάτων στην επίδικη οικοδομή και να προτείνει τρόπους επίλυσης τους. Ανέφερε παρόλα αυτά στην αντεξέταση ότι δεν θεώρησε αναγκαίο να μιλήσει με τους συναδέλφους του.

Σε σχέση με τις ρωγμές στην επίδικη οικοδομή, ο Μ.Ε.4 προσπάθησε να πείσει ότι δεν υπάρχει περίπτωση οικοδόμησης κτηρίου που να μην παρουσιάσει αρχικά μικρορωγμές μέχρι να πάρει την τελική του θέση στο έδαφος. Η παρουσία ρωγμών σε όλα ανεξαιρέτως τα καινούργια κτήρια, είναι κατά την κρίση μου εξαιρετικά ακραία θέση, την οποία δεν υποστήριξε κανένας από τους υπόλοιπους εμπειρογνώμονες που κατέθεσαν στο Δικαστήριο. Αναμενόταν ως εκ τούτου, αυτή να τεκμηριωθεί επιστημονικά με την παραπομπή από τον μάρτυρα σε κάποια σχετικά επιστημονικά συγγράμματα. Αντιθέτως, ο Μ.Ε.4 επέμενε σε αυτή την θέση χωρίς να μπορεί να την τεκμηριώσει επιστημονικά. Έγινε βέβαια στην συνέχεια γενική αναφορά σε σύγγραμμα που διδάσκεται στα Ελληνικά πανεπιστήμια όσον αφορά όμως την αντισεισμικότητα αλλά όχι για την πιο πάνω θέση για ρωγμές σε όλα τα νέα κτήρια. Επιπλέον δεν αναφέρεται ο συγγραφέας τους συγγράμματος αυτού ούτε επισυνάφθηκε σχετικό απόσπασμα.

Ειδικά για το θέμα των σεισμών, ο Μ.Ε.4 ανέφερε ότι αυτοί επηρέασαν αρνητικά το κτήριο κατά την διαδικασία τοποθέτησης του στο έδαφος και με αυτό τον τρόπο, δημιουργήθηκαν οι ρωγμές. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι μετά τους σεισμούς του 1999 δεν δημιουργήθηκαν άλλες ρωγμές στο κτήριο. Επικαλέστηκε επί του προκειμένου την επίσκεψη του σε διαμερίσματα της οικοδομής και σε δήλωση που κατ’ ισχυρισμό του έκανε η ιδιοκτήτρια Ανδρούλλα Ψάλτη (Μ.Υ.8) ότι παρουσιάστηκαν προβλήματα τα πρώτα 4 με 6 χρόνια και στην συνέχεια η κατάσταση σταθεροποιήθηκε. Αγνοώντας ότι η Μ.Υ.8 κατέθεσε στο Δικαστήριο ακριβώς τα αντίθετα. Η Μ.Υ.8 κατέθεσε συγκεκριμένα ότι προέβαινε σε αρκετές επιδιορθώσεις πλην όμως τα προβλήματα συνεχίζουν να επανέρχονται. Στη συνέχεια και λόγω προβλημάτων υγείας του συζύγου της, σταμάτησε να διορθώνει τις κακοτεχνίες, οι οποίες εξακολουθούν να υφίστανται. Ο Μ.Ε.4 παρά την αρχική του θέση ότι οι ρωγμές σταμάτησαν μετά τους σεισμούς, στην συνέχεια δέχθηκε ότι αυτές επαναλήφθηκαν. Όχι όμως με ευθύνη της ενάγουσας αλλά των ιδιοκτητών που δεν τις διόρθωσαν με τον ενδεδειγμένο τρόπο. Για να αλλάξει και πάλιν την θέση του στην επανεξέταση, αναφέροντας ότι παρά την παρουσία νερού δεν δημιουργήθηκαν προβλήματα μετά το 2003 ούτε και υπάρχει καμία αλλοίωση και καθίζηση πέραν της αρχικής.

Ο Μ.Ε.4 επέμενε ότι καταγράφηκαν στην Λευκωσία, ζημιές από τους σεισμούς του 1996 και 1999 που έγιναν στην Πάφο και στην Λεμεσό. Παραβλέποντας την θέση της Πολιτικού Μηχανικού Δέσποινας Χατζημάρκου (Μ.Υ.7) που εκ μέρους της Επαρχιακής Διοίκησης έλεγξε τα κτήρια της Λευκωσίας και κατέθεσε ότι δεν εντόπισε καμία ζημιά από σεισμό. Περαιτέρω ο Μ.Ε.4 δεν μπόρεσε να εξηγήσει με πειστικά επιχειρήματα γιατί οι ρωγμές στην επίδικη οικοδομή οφείλονται σε σεισμό. Ούτε και απάντησε στην τεκμηριωμένη θέση των εμπειρογνωμόνων της άλλης πλευράς ότι το είδος και η φύση των ρωγμών, ήταν ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης και όχι σεισμού.

Ο Μ.Ε. 4 δέχθηκε ότι στην επίδικη οικοδομή, η γεωτεχνική μελέτη ήταν απαραίτητη λόγω του ότι θα οικοδομείτο μεγάλο κτήριο και ανεξάρτητα από το γεγονός του προβληματικού υπεδάφους. Δεν εξήγησε όμως τους λόγους γιατί κατά την άποψη του, ορθά δεν ακολουθήθηκαν όλες οι εισηγήσεις της Earthmetrics. Όσον αφορά την περιμετρική αποστράγγιση που πρότεινε η Earthmetrics, εισηγήθηκε ότι η ενάγουσα συμμορφώθηκε με αυτήν. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην κατασκευή του αυλακιού, μέσω του οποίου διοχετεύονταν τα όμβρια ύδατα σε δημόσιο οχετό. Παραλείποντας να σχολιάσει το τεκμήριο 42, σύμφωνα με το οποίο από έρευνα που έγινε στους οικοδομικούς φακέλους του Δήμου Λευκωσίας, δεν φαίνεται να έχει προβλεφθεί κατασκευή απορροφητικού λάκκου ή άλλου συστήματος απορροής των όμβριων υδάτων την οικοδομής. Και σε αντίθεση με το ότι σε προηγούμενο στάδιο, ανέφερε ότι ήταν ευθύνη των ιδιοκτητών και όχι της ενάγουσας, η απομάκρυνση των όμβριων υδάτων από την οικοδομή.

Η πιο πάνω θέση για μεταφορά της ευθύνης από την ενάγουσα στους ιδιοκτήτες, είναι ενδεικτική της προσπάθειας του Μ.Ε.4 που αποσκοπούσε με το σύνολο της μαρτυρίας του, να απαλλάξει την ενάγουσα από όλα τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στην επίδικη οικοδομή. Αν η ευθύνη για ένα ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης δεν είναι στον κατασκευαστή αλλά στους αγοραστές, τότε προς τι αποσκοπούσε η γεωτεχνική μελέτη της Earthmetrics και οι ανάλογες εισηγήσεις της προς την ενάγουσα για κατασκευή τέτοιου συστήματος; Και γιατί ο Δήμος Λευκωσίας σύμφωνα με την μαρτυρία που προσκόμισε και η ενάγουσα δεν θα εξέδιδε πιστοποιητικό τελικής έγκρισης εκτός αν πιστοποιούσε ότι η ενάγουσα κατασκεύασε οχετούς όμβριων υδάτων, μπροστά από την οικοδομή;

Κατά τον Μ.Ε.4, για όλα τα προβλήματα της οικοδομής ευθύνονται όλοι οι άλλοι πλην της ενάγουσας. Αρχικά ευθύνεται όπως είπε ο σεισμός, ο οποίος ατυχώς έγινε κατά την διαδικασία της τελικής τοποθέτησης του κτηρίου στο υπέδαφος. Εισηγήθηκε μάλιστα ότι έκτοτε, τα προβλήματα σταμάτησαν. Στην συνέχεια και σε αντίθεση με την πιο πάνω θέση του, ανέφερε ότι τα προβλήματα στην οικοδομή, οφείλονται στην συσσώρευση νερού στα θεμέλια για την οποία όμως δεν ευθύνεται και πάλιν η ενάγουσα αλλά οι ιδιοκτήτες.

Και ενώ ισχυρίστηκε ότι οι εμπειρογνώμονες της άλλης πλευράς δεν μελέτησαν το ιστορικό του κτηρίου, στην συνέχεια δέχθηκε ότι ήταν λάθος της ενάγουσας που δεν τους προμήθευσε με τα κατασκευαστικά σχέδια για να έχουν μια πλήρη εικόνα.

Για τα μεταλλικά πλαίσια που τοποθετήθηκαν στο υπόγειο, ο Μ.Ε.4 δήλωσε αρχικά την διαφωνία του, ισχυριζόμενος ότι αλλάζει τοπικά η κατανομή της μάζας ολόκληρου του κτηρίου. Στην συνέχεια όμως, κατέθεσε ότι η ενάγουσα καλά έκανε και τοποθέτησε αυτά τα μεταλλικά πλαίσια.

Αναφορικά με την διαρροή νερού από τον τοίχο, ισχυρίστηκε ότι εκεί περνούν οι σωλήνες της θέρμανσης. Θεώρησε φυσιολογικό να υπήρχε διαρροή νερού σε αυτή την περίπτωση που έγιναν ύστερες επεμβάσεις. Δεν αιτιολόγησε αυτή του την άποψη που παρέμεινε στην σφαίρα των υποθέσεων ούτε και εξήγησε γιατί η διαρροή να μην οφείλεται σε έλλειψη υγρομόνωσης όπως εισηγήθηκαν οι εμπειρογνώμονες της άλλης πλευράς. Σε υποβολή ότι οι σωλήνες της θέρμανσης βρίσκονται σε διαφορετικό σημείο, απάντησε αόριστα ότι εν πάση περιπτώσει είναι κοντά στην διαρροή.

Ούτε η θέση του για το ύψος του ποσού που θα χρειαστεί για αποκατάσταση των ζημιών δεν είναι τεκμηριωμένη αφού δέχθηκε ότι δεν ζήτησε προσφορές. Η καθημερινή τριβή του με τα εργοστάσια δεν τον καθιστά όπως ο ίδιος ισχυρίστηκε, ειδικό επί του θέματος. Κατά την κρίση μου, όφειλε να ζητήσει προσφορές και όχι να καθορίσει ο ίδιος με αυθαίρετο τρόπο και χωρίς αιτιολόγηση τις τιμές αποκατάστασης των ζημιών.

Γεγονός παραμένει ότι ο Μ.Ε.4 δεν μπόρεσε να δώσει μια ικανοποιητική εκδοχή για την αιτία των προβλημάτων της επίδικης οικοδομής. Ούτε και μπόρεσε να απαντήσει στις εμπεριστατωμένες και με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο θέσεις των εμπειρογνωμόνων της άλλης πλευράς. Θέσεις που με απόλυτη σαφήνεια καταδεικνύουν ότι τα προβλήματα της οικοδομής δεν οφείλονται σε σεισμό ή σε κακή συντήρηση αλλά στην απουσία ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης των όμβριων υδάτων σε συνδυασμό με το προβληματικό υπέδαφος καθώς και στην απουσία ικανοποιητικής υγρομόνωσης της οικοδομής.

4. Ευρήματα

Ενόψει της πιο πάνω αξιολόγησης, τα ευρήματα μου είναι ανάλογα της μαρτυρίας που έγινε αποδεκτή. Ειδικότερα σημειώνω τα πιο κάτω:

Η ενάγουσα είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης που ασχολείται μεταξύ άλλων την ανάπτυξη γης και την κατασκευή και πώληση διαμερισμάτων. Ο Μ.Ε.1 ήταν κατά τους επίδικους χρόνους διευθυντής της ενάγουσας και ο υπεύθυνος μελετητής Πολιτικός Μηχανικός κατά την ανέγερση της επίδικης οικοδομής με το όνομα Πανθέα Μάνσιον που βρίσκεται στην περιοχή Λυκαβηττού.

Λόγω προβληματικού υπεδάφους στην περιοχή, η ενάγουσα πριν την θεμελίωση της οικοδομής, ζήτησε από την εταιρεία γεωλογικών ερευνών Earthmetrics Geotechnical & Materials Engineers Ltd να προβεί σε γεωτεχνική μελέτη αναφορικά με το υπέδαφος στον χώρο που θα κτιζόταν η πολυκατοικία. Η έρευνα ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε στην ενάγουσα τον Ιούλιο του 1993 (τεκμ. 6 - παράρτημα Γ).

Η πιο πάνω εδαφοτεχνική μελέτη, επιβεβαίωσε την ύπαρξη προβληματικού υπεδάφους στην περιοχή, το οποίο συνίστατο από το υλικό της διογκούμενης αργίλου. Το εν λόγω υλικό, χαρακτηρίζεται από ψηλή πλαστικότητα. Αυτό σημαίνει ότι αν απορροφήσει νερό διογκώνεται και αν χάσει νερό, συρρικνώνεται. Το γεγονός αυτό, μπορεί λόγω μετακίνησης του εδάφους να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην οικοδομή που πολλαπλασιάζονται αν υπάρχει συσσώρευση νερού. Ως εκ τούτου, η εδαφοτεχνική μελέτη προέβηκε σε συστάσεις στην ενάγουσα ως προς την θεμελίωση και υγρομόνωση της οικοδομής. Συνέστησε μεταξύ άλλων, την συμπύκνωση του υπεδάφους και άντληση του υπόγειου νερού ώστε να τοποθετηθεί εξυγιαντική στρώση από κατάλληλο υλικό στα θεμέλια. Η εδαφοτεχνική μελέτη, αναφέρει ότι θα είναι πολύ ευεργετική μια εξυγιαντική στρώση 50 εκατοστών πάνω από την στάθμη εκσκαφής επί της οποία θα εδρασθεί η θεμελίωση. Επιπλέον λόγω της επικινδυνότητας του εδάφους στην απορρόφηση νερού και την ανάπτυξη διόγκωσης και συρρίκνωσης, συνέστησε την τοποθέτηση ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης και υγρομονώσεων. Συστήνεται επίσης η προστασία του οπλισμού με την χρήση σκυροδέματος αυξημένης ποιότητας.

Η ενάγουσα δεν ακολούθησε τις συστάσεις της πιο πάνω εδαφοτεχνικής μελέτης της Earthmetrics αναφορικά με την εξυγιαντική στρώση 50 εκατοστών στην θεμελίωση αλλά και την τοποθέτηση ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης και υγρομόνωσης. Ιδιαίτερα, η απουσία ικανοποιητικού συστήματος αποστράγγισης και υγρομόνωσης, δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στην οικοδομή αμέσως μετά την ολοκλήρωση της.

Ο εναγόμενος 1, είναι έμπορος στον τομέα των οικοδομικών υλικών εδώ και 40 χρόνια. Οι εναγόμενοι 1 & 2 που είναι σύζυγοι, αγόρασαν από την ενάγουσα δυνάμει αγοραπωλητηρίου εγγράφου ημ. 11.10.94 (τεκμ.3), ένα ισόγειο διαμέρισμα με αρ. Ε1 στην υπό κατασκευή από την ενάγουσα επίδικη πολυκατοικία Πανθέα Μάνσιον έναντι του τιμήματος των £80.000.00. Το εν λόγω διαμέρισμα, βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του όλου συγκροτήματος. Η επιλογή αγοράς του συγκεκριμένου διαμερίσματος, έγινε από τους εναγομένους, λόγω της προνομιούχας περιοχής στην οποία θα αναγειρόταν από απόψεως τοποθεσίας και υψομέτρου αλλά και των παραστάσεων της ενάγουσας μέσω του Μ.Ε.1 ότι το κτήριο θα είχε μοναδική θέα. Γι’ αυτό και το τίμημα αγοράς ήταν ψηλότερο από το σύνηθες για την εποχή για παρόμοια διαμερίσματα. Περαιτέρω λόγω της ιδιαιτερότητας του εδάφους, η ενάγουσα μέσω του Μ.Ε.1 ανέφερε στους εναγομένους ότι θα εκτελούσε ειδική θεμελίωση υψηλού κόστους. Υπήρξαν επί του προκειμένου παραστάσεις από τον Μ.Ε.1 ότι θα γινόταν ειδική δαπανηρή θεμελίωση λόγω της μορφολογίας του εδάφους και επίσης ότι η κατασκευή θα ήταν υψηλής ποιότητας.

Οι εναγόμενοι μετακόμισαν στο επίδικο διαμέρισμα τον Δεκέμβριο του 1995 προτού ολοκληρωθεί η οικοδόμηση ολόκληρου του κτηρίου. Ο εναγόμενος 1, παρατήρησε ότι κατά την τοποθέτηση του πατώματος στην βεράντα του διαμερίσματος του δεν χρησιμοποιήθηκε υγρομόνωση παρά τις διαμαρτυρίες του και παρά το ότι ανέφερε στους εργάτες της ενάγουσας να αναμένουν για να τους προμηθεύσει με το αναγκαίο υλικό που ο ίδιος εμπορευόταν.

Το διαμέρισμα των εναγομένων ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1996 ενώ οι εργασίες στην υπόλοιπη οικοδομή ολοκληρώθηκαν ένα χρόνο μετά, τον Απρίλιο του 1997. Από τις αρχές όμως του 1996, άρχισαν τα προβλήματα στο επίδικο διαμέρισμα των εναγομένων. Τον Απρίλιο του 1996 ξεκόλλησε το παρκέ στο σαλόνι. Είχε υποστεί σημαντική υγρασία με αποτέλεσμα να φουσκώσει υπερβολικά και να στρεβλώσει. Η τελική επιφάνεια του παρκέ ήταν τόσο ανώμαλη, σε βαθμό που απαιτείτο η αντικατάσταση του.

Παρουσιάστηκαν επίσης ρωγμές στους τοίχους και τα πατώματα, αποκόλληση πλακιδίων και υγρασία στο χαμηλό σημείο των τοίχων.

Λόγω της άρνησης της ενάγουσας να προβεί σε επιδιορθώσεις στο διαμέρισμα των εναγομένων, οι εναγόμενοι αναγκάστηκαν να προβούν σε επιδιορθώσεις με δικά τους έξοδα στο βαθμό του δυνατού, έτσι ώστε να διατηρήσουν το διαμέρισμα σε κατοικήσιμη κατάσταση. Συγκεκριμένα διόρθωσαν και αντικατέστησαν το παρκέ με καινούργιο, τοποθέτησαν ξύλινες κορνίζες και χαρτί τοίχου (wall paper) για κάλυψη των ρωγμών, αλλά και ξύλινες επενδύσεις ιδιαίτερα στους τόπους αποκόλλησης πλακιδίων. Προέβησαν επίσης σε διάφορα σπατουλαρίσματα, μπογιατίσματα κλπ.. Για τις πιο πάνω επιδιορθώσεις, οι εναγόμενοι πλήρωσαν μέχρι σήμερα το συνολικό ποσόν των €26.032,00. Παρόλα αυτά, οι ζημιές επανέρχονται χωρίς να υπάρχει οριστική επίλυση του προβλήματος

Εκτός από το διαμέρισμα των εναγομένων, προβλήματα εντοπίστηκαν και στην υπόλοιπη οικοδομή με σημαντικές ρωγματώσεις λόγω διαφορικής καθίζησης, συσσώρευση υγρασίας και απόκλιση κολόνων. Στο υπόγειο έγινε σοβαρή διάβρωση των σιδέρων της πλάκας με αποτέλεσμα η ενάγουσα να αναγκαστεί να προβεί σε τοποθέτηση μεταλλικών υποστυλώσεων.

Λόγω των συνεχόμενων προβλημάτων, τον Μάρτιο του 1999 η πλειοψηφία των ιδιοκτητών εξουσιοδότησε την Διαχειριστική Επιτροπή όπως αναθέσει σε εμπειρογνώμονα του Ε.Τ.Ε.Κ, την συνολική τεχνική εξέταση της οικοδομής. Η ενάγουσα όμως προέβαλε ένσταση στον διορισμό εμπειρογνωμόνων από το Ε.Τ.Ε.Κ. για τον σκοπό αυτό. Τελικά έγινε κατορθωτός ο διορισμός δύο Πολιτικών Μηχανικών από το Ε.Τ.Ε.Κ, των Πήττα (M.Y.3) και Αχνιώτη, οι οποίοι κατόπιν επισκέψεων στον χώρο και μελέτης των προβλημάτων και των σχεδίων της άδειας οικοδομής, συνέταξαν σχετική πραγματογνωμοσύνη (τεκμ. 6). Η ενάγουσα δεν παρέδωσε κανένα στοιχείο που είχε στην κατοχή της στους εν λόγω εμπειρογνώμονες για τους σκοπούς της μελέτης τους.

Οι Πολιτικοί Μηχανικοί του Ε.Τ.Ε.Κ Αχνιώτης και Πήττας, διαπίστωσαν σοβαρές κακοτεχνίες στην οικοδομή, τις οποίες κατέγραψαν στην έκθεση τους

(τεκμ.6). Συγκεκριμένα εντοπίστηκαν σοβαρά προβλήματα όπως ρωγμές σε τοιχοποιίες και στον σκελετό, ιδιαίτερα στο υπόγειο σε δοκούς και τοίχους. Εντόπισαν επίσης παραμονή νερού στο επίπεδο του υπογείου που δεν έπρεπε να υπάρχει λόγω της προβληματικής μορφολογίας του υπεδάφους αλλά και διαρροή νερού από ρωγμή του υπογείου. Διαπιστώθηκαν περαιτέρω, προβλήματα με κολόνες που απέκλιναν αλλά και υγρασίες σε διαμερίσματα που είχαν ξύλινα πατώματα. Η μελέτη των Πήττα – Αχνιώτη (τεκμ.6) παρουσιάζει με φωτογραφική τεκμηρίωση, αναλυτική καταγραφή των βλαβών της οικοδομής.

Ανάμεσα σε άλλες ζημιές, οι βλάβες που έχουν εντοπιστεί μόνο για το ισόγειο του ανατολικού τμήματος που βρίσκεται το διαμέρισμα των εναγομένων έχουν ως εξής:

1. Τριχοειδείς ρωγματώσεις σε πλάκες οροφής.

2. Τριχοειδείς ρωγματώσεις σε δοκούς.

3. Οριζόντιες ρωγματώσεις αποκόλλησης τοιχοπληρώσεων.

4. Οριζόντιες, λοξές και διαγώνιες ρωγματώσεις σε τοιχοπληρώσεις

5. Λοξές τριχοειδείς ρωγματώσεις σε τοιχοπληρώσεις στις γωνιές ανοιγμάτων (θυρών ή και παραθύρων).

6. Ρωγματώσεις και αποκολλήσεις σε στηθαία βεραντών.

7. Βλάβες σε ξύλινα δάπεδα λόγω υγρασίας.

8. Ατελές αρμολόγημα δαπέδου σε βεράντες.

9. Ξεφυλλίσματα μπογιάς και υγρασίες σε χαμηλά σημεία τοίχων και σε στηθαία βεραντών.

10. Μετακινήσεις και ρωγματώσεις σε δάπεδα εξωτερικών χώρων.

Επιπλέον στο υπόγειο του ανατολικού τμήματος της οικοδομής, έχουν εντοπιστεί οι πιο κάτω ζημιές:

1. Ξεφυλλίσματα μπογιάς και υγρασίες σε τοίχους και στην οροφή.

2. Ροή νερού σε περιμετρικούς τοίχους μετά από βροχή

3. Μετακινήσεις και ρωγματώσεις σε δάπεδα και ράμπα κυκλοφορίας

4. Μη κατακόρυφο υποστύλωμα.

5. Ρωγματώσεις και τοιχοπληρώσεις

6. Αποκολλήσεις τοιχοπληρώσεων

Στα συμπεράσματα της μελέτης των Πήττα – Αχνιώτη αναφέρονται τα πιο κάτω:

1. Δεν φαίνεται σε κανένα από τα διαθέσιμα στοιχεία, ότι τηρήθηκαν οι συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης. Είναι εμφανές ότι η αποστράγγιση των νερών της βροχής δεν είναι ικανοποιητική αφού συγκεντρώνονται νερά στο υπόγειο και πολύ πιθανόν να επηρεάζουν αρνητικά το υπέδαφος με την αυξομείωση της περιεκτικότητας σε υγρασία.

2. Φαίνεται ότι δεν τοποθετήθηκαν οι κατάλληλες υγρομονώσεις στις επιφάνειες των περιμετρικών τοιχείων του υπογείου που συστήνει η εδαφοτεχνική μελέτη ή αν έγιναν έχουν στο μεταξύ αστοχήσει, με αποτέλεσμα να εκτίθεται το σκυρόδεμα και οι οπλισμοί του σε διαβρωτικό περιβάλλον και να υπάρχει και εισροή νερού.

3. Φαίνεται ότι δεν έχουν τοποθετηθεί οι κατάλληλες υγρομονώσεις και/ή δεν έχουν δοθεί οι κατάλληλες λύσεις στην αποχέτευση νερών από τις βεράντες των ορόφων, με αποτέλεσμα σε μερικές περιπτώσεις τα νερά να εισρέουν στα διαμερίσματα και να δημιουργούνται ζημιές σε πατώματα ή και σε οροφές ή σε εξοπλισμό και επιπλώσεις.

4. Οι συνδέσεις των διαφόρων πεδιλοδοκών και τοπικών κοιτοστρώσεων μεταξύ τους, γίνονται με συνδετήριες δοκούς μικρής ακαμψίας.

5. Φαίνεται ότι υπάρχει αυξημένη λυγηρότητα σε ορισμένες από τις πλάκες της οικοδομής, κάτι που δυνατόν να βοήθησε στην ανάπτυξη βελών και ορισμένων ρηγματώσεων στους τοίχους.

6. Φαίνεται να υπάρχει υποεκτίμηση της φόρτισης δοκών, μια και σε αρκετές δεν φαίνεται ότι ελήφθη υπόψη φορτίο υπερκείμενης τοιχοποιίας. Αυτό επίσης βοηθά στην ανάπτυξη βελών και ορισμένων ρηγματώσεων στους τοίχους.

7. Υπάρχει πιθανότητα να έχουν αναπτυχθεί μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες διαφορικές καθιζήσεις, κάτι που εκτονώνεται με ανάπτυξη ρωγμών σε τοίχους και τον φέροντα οργανισμό.

Οι μελετητές Πήττας – Αχνιώτης, αναφέρουν επίσης ότι η μη τήρηση των εισηγήσεων της εδαφοτεχνικής μελέτης της Earthmetrics, σε συνδυασμό με την ασθενή σύνδεση των θεμελίων και την υποεκτίμηση των φορτίων της οικοδομής, συνιστούν συνδυασμό παραγόντων που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι ρηγματώσεις που αναπτύχθηκαν, πρέπει να οφείλονται στο μεγαλύτερο μέρος τους σε καθιζήσεις και μεταβολές του όγκου του αργιλώδους υπεδάφους.

Τέλος οι Πήττας – Αχνιώτης στην παράγραφο 8 της έκθεσης τους (τεκμ.6), προβαίνουν στις ακόλουθες συστάσεις προς την διαχειριστική επιτροπή.

Συστάσεις

Κρίνεται σκόπιμο να γίνουν οι κάτωθι εργασίες :

1. Εκτέλεση σειράς από ελέγχους για να διαπιστωθεί η πραγματική επί τόπου εικόνα της κατασκευής, από πλευράς ποιοτήτων και διάταξης υλικών κατασκευής. Οι έλεγχοι πρέπει να γίνουν από εξειδικευμένο εργαστήριο, μετά από κατάλληλες υποδείξεις από Σύμβουλο Μελετητή.

2. Εκτέλεση σειράς από εξειδικευμένους ελέγχους, για να διαπιστωθεί η πιθανή έναρξη ανάπτυξης βλαβών στα υλικά του φέροντα οργανισμού, λόγω της έκθεσης τους σε συνθήκες διάβρωσης. Οι έλεγχοι πρέπει να γίνουν από εξειδικευμένο εργαστήριο μετά από κατάλληλες υποδείξεις από Σύμβουλο Μελετητή.

3. Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των πιο πάνω ελέγχων σε συνδυασμό µε τα υφιστάμενα στοιχεία µμελέτης και τα τυχόν πρόσθετα στοιχεία µμελέτης που µμπορούν να δοθούν από τους μελετητές ή/και κατασκευαστές του έργου. Αποτέλεσμα της εξέτασης αυτής που θα έχει όλα τα αναγκαία δεδομένα, θα είναι η πλήρης κατανόηση των αιτιών που οδήγησαν στην ανάπτυξη των βλαβών που παρατηρούνται.

4. Σύνταξη συγκεκριμένων προτάσεων για την επισκευή και διόρθωση των βλαβών που αναπτύχθηκαν και για την εκτέλεση εργασιών επισκευής ή/και ενίσχυσης για την αναίρεση των αιτιών δημιουργίας των βλαβών.

Εν τω μεταξύ, στις 12.11.1999 έγινε λεπτομερής εξέταση του κτηρίου και από την υπηρεσία αποκατάστασης ζημιών της Επαρχιακής Διοίκησης για να διαπιστωθούν τυχόν ζημιές της πολυκατοικίας από τον σεισμό του 2009. Δεν διαπιστώθηκε να υπάρχουν ζημιές που να οφείλονται στον σεισμό. Επιβεβαιώθηκε επί του προκειμένου ότι ο σεισμός του 1999, είχε ελάχιστη ή μηδενική επίπτωση σε κτίρια της Λευκωσίας.

Εντοπίστηκαν όμως από το κλιμάκιο της Επαρχιακής Διοίκησης, προβλήματα ρωγμών υπό γωνία 45 μοιρών που ήταν ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης των πεδίλων και αστοχίας των μονώσεων. Στάλθηκε σχετική επιστολή (τεκμ.7) προς την Διαχειριστική Επιτροπή από την Επαρχιακή Διοίκηση όπου αναφέρεται ότι δεν εντοπίστηκαν ζημιές που να οφείλονται σε σεισμό, όμως οι ανεπαρκείς μονώσεις της πολυκατοικίας έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα. Στην οικοδομή παρατηρούνται ρωγμές υπό γωνία 45 μοιρών που είναι ενδεικτικές διαφορικής καθίζησης. Οι ρωγμές αυτές, είναι χαρακτηριστικά επαναλαμβανόμενες σε όλους τους χώρους.

Στην ίδια επιστολή (τεκμ.7), επισύρεται η προσοχή στο γεγονός ότι το είδος των βλαβών καθιστά το κτήριο υποψήφιο για σοβαρές ζημιές σε περίπτωση σεισμού και μειώνει γενικά το χρόνο της ζωής του. Τέλος, γίνεται εισήγηση να ανατεθεί σε ιδιώτες μελετητές ο έλεγχος της πολυκατοικίας, οι οποίοι να εντοπίσουν τα προβλήματα και να προτείνουν μέτρα οριστικής αντιμετώπισης τους.

Η Διαχειριστική Επιτροπή συμμορφούμενη με τις εισηγήσεις των Πήττα - Αχνιώτη (τεκμ.6) και της Επαρχιακής Διοίκησης (τεκμ.7), επικοινώνησε μέσω του εναγομένου 1, με τον ιδιώτη Πολιτικό Μηχανικό Πέτρο Βαφεάδη (Μ.Υ.2) και του ζήτησε να προβεί σε λεπτομερή καταγραφή των κακοτεχνιών της οικοδομής και να προτείνει λύσεις επιδιόρθωσης. Οι εναγόμενοι του ζήτησαν επίσης να πράξει το ίδιο και για το ισόγειο διαμέρισμα τους.

Ο Μ.Υ.2 αφού μελέτησε την καταγραφή των βλαβών όπως προκύπτουν από την έκθεση του Ε.Τ.Ε.Κ (τεκμ. 6), αποδέχθηκε την πρόταση. Στην συμφωνία με την Διαχειριστική Επιτροπή, συμπεριλαμβανόταν και η ετοιμασία εγγράφων, όρων κλπ για να βγουν προσφορές και να ανατεθούν τα έργα επιδιόρθωσης σε εργολάβο. Ο Μ.Υ.2 Βαφεάδης μετά από επισταμένη μελέτη συνέταξε την έκθεση (τεκμ.11), η οποία αφορούσε ολόκληρη την οικοδομή καθώς και ακόμη μια έκθεση (τεκμ. 8) που αφορούσε ειδικά, το διαμέρισμα των εναγομένων.

Στα πλαίσια εξέτασης των προβλημάτων της οικοδομής, ο Μ.Υ.2 ζήτησε από το ειδικό γεωλογικό εργαστήριο Geoinvest Ltd να προβεί σε γεωτεχνική μελέτη του υπεδάφους ώστε να διερευνηθούν οι συνθήκες θεμελίωσης και να γίνουν οι ανάλογες εισηγήσεις επιδιόρθωσης. Η Geoinvest προέβη σε μελέτη των γεωτεχνικών συνθηκών στον χώρο της επίδικης πολυκατοικίας καθώς και σε εργαστηριακούς ελέγχους του σκυροδέματος. Για την εν λόγω μελέτη, ο ιδιοκτήτης της εταιρείας Geoinvest Ltd Ανδρέας Σιαθάς (Μ.Υ.5), συνέταξε έκθεση στην οποία καταγράφει τα ευρήματα του (τεκμ.12). Σε αυτήν επιβεβαιώνονται τα βασικά ευρήματα της αρχικής γεωλογικής μελέτης της Earthmetrics.

Στην συνέχεια, διαπιστώνεται στην έκθεση της Geoinvest (τεκμ.12) ότι η ενάγουσα εταιρεία δεν ακολούθησε τις εισηγήσεις της Earthmetrics κατά την θεμελίωση και οικοδόμηση της πολυκατοικίας. Αυτό γιατί στην βάση της πολυκατοικίας όπου βρίσκονται τα θεμέλια, υπάρχει συσσωρευμένο νερό. Επιπλέον η έρευνα της Geoinvest, κατέδειξε ότι δεν έγινε ικανοποιητική υγρομόνωση της οικοδομής και περαιτέρω, η επιχωμάτωση των θεμελίων έγινε με ακατάλληλα υλικά που δεν μπορούν να συμπυκνωθούν πλήρως. Έτσι αφήνεται περιθώριο στο νερό να εισέλθει στα θεμέλια. Διαπιστώθηκε επίσης η ύπαρξη νερού σε τοίχους που τρυπήθηκαν για να ληφθεί δείγμα σκυροδέματος.

Ο Μ.Υ.2 Βαφεάδης πέραν της νέας γεωτεχνικής μελέτης, έκρινε σκόπιμο να γίνει εκ νέου στατική μελέτη για ολόκληρο το κτήριο ώστε να είναι σε θέση να προβεί σε σωστή εκτίμηση των ζημιών και να αξιολογηθούν οι μηχανισμοί που τους δημιούργησαν αλλά επίσης για να εξεταστεί η επίδραση που είχε στο κτήριο, το προβληματικό υπέδαφος στο επίπεδο της θεμελίωσης.

Ο Μ.Υ.2 διαπίστωσε όπως και οι εμπειρογνώμονες Πήττας και Σιαθάς (Μ.Υ.3 & Μ.Υ.5) ότι η ενάγουσα δεν συμμορφώθηκε με τις υποδείξεις της Earthmetrics για εξυγιαντική στρώση 50 εκατοστών και για αποτελεσματικό σύστημα αποστράγγισης των όμβριων υδάτων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν σοβαρά προβλήματα στην οικοδομή. Συγκεκριμένα έγιναν οι πιο κάτω διαπιστώσεις, αναφορικά με τους μηχανισμούς δημιουργίας βλαβών στην επίδικη οικοδομή:

1. Δεν έχει γίνει η κατάλληλη υγρομονωτική προστασία στους τοίχους αντιστήριξης του υπογείου με αποτέλεσμα να υπάρχει απώλεια νερών περιμετρικά στους τοίχους.

2. Δεν έχει τοποθετηθεί η εξυγιαντική στρώση 50 εκατοστών κάτω από την στάθμη θεμελίωσης και δεν έχουν ληφθεί τα μέτρα για αποστράγγιση της οικοδομής όπως είχε εισηγηθεί η γεωτεχνική μελέτη. Ως αποτέλεσμα, το υπέδαφος δεν προστατεύεται από την ροή των ομβρίων νερών και υπόκειται σε συχνές μεταβολές της υγρασίας του, εξασκώντας στον φορέα διαφορικές πιέσεις διόγκωσης/συρρίκνωσης. Ο φορέας έχει την απαιτούμενη ακαμψία για να απορροφήσει τις πιέσεις αλλά ορισμένες ευπαθείς τοιχοποιίες έχουν ρωγματωθεί.

3. Ο τοίχος αντιστήριξης στο νότιο σύνορο είναι περισσότερο ευπαθής στην διόγκωση/συρρίκνωση του υπεδάφους με αποτέλεσμα να υπόκειται σε κάθετες μετακινήσεις και να ρωγματωθούν οι δοκοί που στηρίζονται στον τοίχο.

4. Κακοτεχνίες στις εργασίες κτισίματος τοιχοποιίας, όπως κακή σύνδεση τοιχοποιίας με κολώνες/δοκούς, παραβίαση αρμού κτιρίου (βλάβη #7, Δυτικό Υπόγειο).

5. Υποδιαστασιολόγηση δοκών με αποτέλεσμα να δημιουργείται υπερβολικό βέλος κάμψης και να ρωγματωθεί η τοιχοποιία.

6. Κακοτεχνίες στις στεγανοποιήσεις πλακών/βεραντών, στις ρύσεις βεραντών και στις λεπτομέρειες στεγανοποίησης κατωφλιών θυρών.

7. Υποδιαστασιολόγηση πλακοδοκών με αποτέλεσμα να δημιουργείται υπερβολικό βέλος κάμψης και να ρωγματώνονται οι πλάκες και υποκείμενες τοιχοποιίες.

8. Σύμφωνα με τον οπλισμό που δείχνουν οι κατάλογοι της άδειας οικοδομής, έχει γίνει υποδιαστασιολόγηση αντεστραμμένων δοκαριών στα στηθαία βεραντών. Στην πράξη όμως τα στηθαία δεν έχουν οπλισθεί ως δοκοί και υπάρχει αμφιβολία ως προς τον τρόπο στήριξης των πλακών. Τα στηθαία έχουν ρωγματωθεί και οι πλάκες έχουν υποστεί καθιζήσεις με αποτέλεσμα να αλλάξουν οι ρύσεις.

9. Δεν έχει γίνει ικανοποιητική υγρομόνωση στους ανθώνες βεραντών των ορόφων με αποτέλεσμα να δημιουργούνται υγρασίες εσωτερικά των διαμερισμάτων.

10. Άνωθεν ανοιγμάτων στα τοιχώματα του κλιμακοστασίου, έχουν τοποθετηθεί δοκοί με σχετικά μικρή ακαμψία με αποτέλεσμα να ρωγματώνεται το ανώφλι όταν δημιουργούνται οριζόντιες φορτίσεις.

Όσον αφορά το διαμέρισμα των εναγομένων έχουν δημιουργηθεί οι πιο κάτω βλάβες όπως καταγράφονται στην έκθεση του Μ.Υ.2 Βαφεάδη:

Πλακόστρωτο δυτικής βεράντας (βεράντα σαλονιού/τραπεζαρίας)

Το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής βεράντας έχει κατασκευασθεί κατά κύριο λόγο πάνω σε επιχωματώσεις που έχουν γίνει πίσω από τον τοίχο του υπογείου και το πλακόστρωτο της βεράντας παρουσιάζει καθίζηση µε αποτέλεσμα να αποκολληθεί από το σημείο ένωσης µε την κύρια οικοδομή του διαμερίσματος και να δημιουργηθούν ρωγμές στο δάπεδο. Επίσης έχουν ανοίξει ρωγμές στην αρμολόγηση των πλακιδίων.

Η καθίζηση του πλακόστρωτου είναι της τάξης των 2-3 εκατοστών και έχουν δημιουργηθεί ρωγμές αντίστοιχων διαστάσεων. Οι ρωγμές στην αρμολόγηση των πλακών, στο δάπεδο και στο σημείο ένωσης µε την κύρια οικοδομή του διαμερίσματος, επιτρέπουν την συνεχή εισροή νερού τόσον από όμβρια ύδατα όσον και από νερά σφουγγαρίσματος, ποτίσματος κλπ μέσα στο διαμέρισα και κάτω από το τελειωμένο πάτωμα (παρκέ).

Από την καθίζηση του υποστρώματος έχουν δημιουργηθεί ρωγμές στο στηθαίο περιτοιχίσματος και στο σημείο στήριξης του κάγκελου εισόδου.

Βόρεια βεράντα (βεράντα γραφείου/σαλονιού).

Η βόρεια βεράντα αποτελεί μέρος της πλάκας του υπογείου και σύμφωνα µε τα κατασκευαστικά σχέδια είναι πλάκα πρόβολος, στην άκρη της οποίας φυτεύονται οι δύο στρογγυλές κολώνες Φ 1. Όμως, σε κάποιο στάδιο της εκτέλεσης του έργου, έχει τροποποιηθεί η κατασκευή και οι κολώνες έχουν επεκταθεί προς τα κάτω μέχρι το φάδι του υπογείου.

Το δάπεδο της βεράντας παρουσιάζει καθίζηση και ρωγμές στα σημεία αρμολόγησης και στις τσεκκουλαδούρες. Επιπρόσθετα, οι κλίσεις του πατώματος όπως έχουν διαμορφωθεί, δεν επιτρέπουν ικανοποιητική αποστράγγιση των νερών, µε αποτέλεσμα να παρατηρείται εισροή νερού στους εσωτερικούς χώρους και κάτω από το πάτωμα του διαμερίσματος. Το στηθαίο της βεράντας έχει ρωγµατωθεί στο σημείο όπου εφάπτεται µε την κολώνα ΦΙ. Επίσης, το μεταλλικό κιγκλίδωμα του στηθαίου έχει αποκολληθεί από την κολώνα επί της οποίας εφάπτετο αρχικά και έχει δημιουργηθεί κενό 1 εκατοστού.

Το ταβάνι άνωθεν της βεράντας παρουσιάζει υγρασίες λόγω απώλειας υγρασίας από την βεράντα του υπερκείμενου διαμερίσματος.

Τα τοιχαράκια ανθώνων έχουν ρωγµατωθεί και παρουσιάζουν απώλεια υγρασίας.

Χώρος Κεντρικής Εισόδου - Προχώλ

Το δάπεδο της βεράντας στην είσοδο του διαμερίσματος, παρουσιάζει καθίζηση και ρωγμές στα σημεία αρμολόγησης και στις τσεκκολαδούρες. Επιπρόσθετα, οι κλίσεις του πατώματος δεν επιτρέπουν ικανοποιητική αποστράγγιση των νερών, µε αποτέλεσμα να παρατηρείται εισροή νερού στους εσωτερικούς χώρους και κάτω από το πάτωμα του διαμερίσματος.

Εσωτερικά, η τοιχοποιία παρουσιάζει τριχοειδείς ρωγμές (πλάτους περίπου 1µµ) στην γωνιά του ανοίγματος παραθύρου.

Το παρκέ στον χώρο του προχώλ εισόδου, παρουσιάζει έντονο φούσκωμα και αποκόλληση. Συνεπακόλουθα, απαιτείται ροκάνισμα της θύρας για να μπορεί να ανοιγοκλείνει.

Η τοιχοποιία παρουσιάζει έντονη υγρασία σε ύψος μέχρι 30εκ από το πάτωμα, αποσάθρωση του σουβά και ξεφύλλισα της μπογιάς.

Ταβάνι

Ολόκληρο το ταβάνι του χώρου, παρουσιάζει εκτεταμένη ρηγμάτωση µε ακανόνιστη φορά. Οι ρωγματώσεις χαρακτηρίζονται τριχοειδής µε μέγιστο πλάτος 1µµ.

Πάτωμα Παρκέ

Στον χώρο του καθιστικού/ τραπεζαρίας/ σαλονιού, έχει τοποθετηθεί πάτωμα παρκέ, το οποίο έχει υποστεί σημαντική αύξηση της υγρασίας του µε αποτέλεσμα να φουσκώσει υπερβολικά, να στρεβλώσει και να αποκολληθεί από το υπόστρωμά. Η τελική επιφάνεια του παρκέ, είναι ανώμαλη σε βαθμό που να απαιτείται αντικατάσταση του.

Για να απαμβλυνθεί ελαφρώς το πρόβλημα της διόγκωσης του παρκέ, έχουν γίνει διορθωτικές σχισμές κατά μήκος του σανιδώματος που έχει επιτρέψει σχετική απορρόφηση της μετακίνησης του παρκέ.

Το πρόβλημα στο παρκέ εντοπίζεται εντονότερο στα σημεία όπου η εξωτερική υγρασία έχει βρει διόδους εισροής εντός του διαμερίσματος, δηλαδή κοντά στις συρόμενες μπαλκονόπορτες και όπου παρουσιάζει υγρασία η εξωτερική τοιχοποιία.

Εξωτερικοί τοίχοι σαλονιού προς βόρεια και δυτική βεράντα

Η τοιχοποιία προς την βόρεια βεράντα παρουσιάζει εκτενείς λοξές και κάθετες ρωγματώσεις (ορισμένες έχουν πλάτος 2-3 µµ) στις γωνιές του ανοίγματος παραθύρου και στο σημείο όπου εφάπτεται µε το τοιχίο Κ21.

Η τοιχοποιία προς την δυτική βεράντα παρουσιάζει τριχοειδείς λοξές ρωγματώσεις στις γωνιές του ανοίγματος παραθύρου και στο σημείο όπου εφάπτεται µε το τοιχείο Κ20.

Θύρα Διαδρόμου και Αποχωρητήριο Ξένων

Η τοιχοποιία διαδρόμου και η δοκός άνωθεν της συρτής θύρας διαδρόμου, παρουσιάζουν έντονη ρωγμάτωση. Το φύλλο της θύρας αποχωρητηρίου ξένων, έχει παρουσιάσει έντονη κλίση σε σχέση µε το πλαίσιο µε αποτέλεσμα να απαιτηθεί ροκάνισμα για να μπορεί να ανοιγοκλείνει.

Η τοιχοποιία άνωθεν του ανοίγματος της θύρας έχει αποκολληθεί από την υπερκείμενη πλάκα και επιπρόσθετα έχει ρωγµατωθεί.

Ταβάνι κουζίνας και βεράντας κουζίνας

Ολόκληρο το ταβάνι του χώρου, παρουσιάζει εκτεταμένη ρηγμάτωση µε ακανόνιστη φορά. Οι ρωγματώσεις χαρακτηρίζονται τριχοειδή ς µε μέγιστο πλάτος 1 µµ.

Βεράντα Κουζίνας

Η τοιχοποιία στο παράθυρο της κουζίνας που βλέπει προς την βεράντα παρουσιάζει διαγώνιες ρωγματώσεις πλάτους 1-1.5 µµ, στις γωνιές του ανοίγματος.

Παρόμοιες ρωγμές αλλά µε πλάτος 2-3µµ παρουσιάζει και η τοιχοποιία στο παράθυρο του κυρίως μπάνιου που επίσης βλέπει στην βεράντα της κουζίνας.

Η τοιχοποιία του ανοίγματος θύρας που οδηγεί από την κουζίνα στην βεράντα παρουσιάζει ρωγμή πλάτους 1.5µµ στην άνω γωνία του ανοίγματος.

Κουζίνα

Η τοιχοποιία άνωθεν του πάγκου της κουζίνας (στο άνοιγμα παραθύρου που βλέπει ανατολικά), έχει διαγώνια ρωγμή πλάτους 1.5µµ στην κάτω αριστερή γωνία του ανοίγματος.

Η τοιχοποιία που χωρίζει την κουζίνα και το αποχωρητήριο ξένων έχει αποκολληθεί από την υπερκείμενη δοκό και παρουσιάζει διαμπερείς ρωγμές σχεδόν σε όλο το μήκος της.

Παρόμοια ρωγμή συνεχίζεται και στην τοιχοποιία άνωθεν του ανοίγματος της θύρας διαδρόμου, η οποία εφάπτεται του τοίχου µμεταξύ της κουζίνας και του αποχωρητηρίου ξένων.

Κυρίως Μπάνιο

Ο χώρος εσωτερικά του κυρίως μπάνιου έχει πρόσφατα ανακαινισθεί και οι τοιχοποιίες έχουν επενδυθεί µε ξύλινη κατασκευή. Στις επιφάνειες της νέας επένδυσης που εφάπτονται στο ταβάνι, έχει γίνει ειδική λεπτομέρεια που επιτρέπει διαφορικές μετατοπίσεις.

Υπνοδωμάτιο #2

Η τοιχοποιία ανοίγματος παραθύρου στις κάτω γωνίες παρουσιάζει διαγώνιες τριχοειδείς ρωγματώσεις.

Υπνοδωμάτιο #1 και En-suite ντους

Η τοιχοποιία ανοίγματος παραθύρου στο υπνοδωμάτιο παρουσιάζει διαγώνιες τριχοειδείς ρωγματώσεις στις κάτω γωνίες.

Η τοιχοποιία ανοίγματος παραθύρου στο En-suite ντους, παρουσιάζει διαγώνια ρωγμή πλάτους 1 µµ στην κάτω αριστερή γωνία.

Δωμάτιο Γραφείου

Η τοιχοποιία που χωρίζει το δωμάτιο γραφείου και το σαλόνι έχει αποκολληθεί από την υπερκείμενη πλάκα και παρουσιάζει διαμπερείς ρωγμές σχεδόν σε όλο το µμήκος της.

Η τοιχοποιία που χωρίζει το δωμάτιο γραφείου και το υπνοδωμάτιο #1 έχει αποκολληθεί από την υπερκείμενη πλάκα και παρουσιάζει διαμπερείς ρωγμές σχεδόν σε όλο το μήκος της (οι ρωγμές δεν φαίνονται στο υπνοδωμάτιο #1 καθώς σκεπάζονται από το ερμάρι).

Το ταβάνι του γραφείου παρουσιάζει ρηγμάτωση µε ακανόνιστη φορά. Οι ρωγματώσεις χαρακτηρίζονται τριχοειδής µε μέγιστο πλάτος 1 µµ.

Στην συνέχεια καταγράφονται στην έκθεση του Μ.Υ.2 Βαφειάδη, οι εργασίες που απαιτούνται για επιδιόρθωση των πιο πάνω ζημιών. Η σημερινή αξία για επιδιόρθωση των εν λόγω ζημιών ανέρχεται σε €71.000,00, σύμφωνα με την μαρτυρία του Μ.Υ.4 Βασιλείου, διευθυντή της εργοληπτικής εταιρείας Vant Enterprises Ltd, η οποία έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο.

Ακολούθως περί το 2003-2004, η ενάγουσα έκτισε άλλη οικοδομή που επηρέασε σημαντικά τη θέα της επίδικης πολυκατοικίας, ενάντια στις προηγούμενες διαβεβαιώσεις του διευθυντή της Λάκη Τοφαρίδη (Μ.Ε.1).

Η παράλειψη της ενάγουσας να εγκαταστήσει ένα ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης και υγρομόνωσης της οικοδομής, είχε ως αποτέλεσμα την συσσώρευση νερών στο υπέδαφος της θεμελίωσης, που αποτελείται από το επικίνδυνο υλικό της αργίλου, το οποίο χαρακτηρίζεται από μεγάλη πλαστικότητα. Λόγω της διόγκωσης και συρρίκνωσης του ως άνω υλικού στο υπέδαφος, ασκούνται πιέσεις στην οικοδομή μα αποτέλεσμα την διαφορική καθίζηση της και την δημιουργία των προβλημάτων που εντόπισαν οι εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων Πέτρου Βαφεάδη, Μιχάλη Πήττα, Ανδρέα Σιαθά & Δέσποινας Χατζημάρκου (Μ.Υ.2, Μ.Υ.3, Μ.Υ.5 & Μ.Υ.7).

Οι εναγόμενοι έχουν πληρώσει το ποσόν των €26.032,00 για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες επιδιόρθωσης στο επίδικο διαμέρισμα. Επιπλέον θα χρειαστούν για περαιτέρω επιδιορθώσεις που πρέπει να γίνουν, το ποσόν των €74.512,00 (€71.000,00 που είναι η προσφορά του Μ.Υ.4 πλέον τρία ποσά που δηλώθηκαν στο Δικαστήριο εκ €1.068,00, €2.136,00 και €308,00).

5. Νομική πτυχή - Συμπεράσματα

Η ανταπαίτηση των εναγομένων έχει δύο πτυχές. Από την μια επιζητείται η καταβολή αποζημιώσεων για όλες τις επιδιορθώσεις που έγιναν ή που χρειάζεται να γίνουν για την αποκατάσταση των ζημιών από τις πιο πάνω κακοτεχνίες. Από την άλλη, οι εναγόμενοι αιτούνται αποζημιώσεις για μείωση της αξίας του διαμερίσματος. Η κατ’ ισχυρισμό μείωση της αξίας του διαμερίσματος, στηρίζεται επίσης σε δύο βάσεις. Στην μείωση της αξίας λόγω των κακοτεχνιών και στην μείωση της αξίας λόγω παράβασης των παραστάσεων της ενάγουσας για απρόσκοπτη θέα του διαμερίσματος.

Η ανταπαίτηση για αποζημιώσεις λόγω μείωσης της αξίας του επίδικου διαμερίσματος δεν έχει αποδειχθεί από τους εναγομένους. Η μαρτυρία του Μ.Υ.9 εκτιμητή Στράτου Χριστοδούλου δεν έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο για λόγους που αναλυτικά αναπτύσσονται στην αξιολόγηση της μαρτυρίας. Ως αποτέλεσμα, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση να προβεί σε οιονδήποτε εύρημα μείωσης της αξίας του διαμερίσματος λόγω των κακοτεχνιών που διαπιστώθηκαν ή της παράβασης των παραστάσεων της ενάγουσας ως προς την απρόσκοπτη θέα της πολυκατοικίας.

Πέραν τούτου, όπως πολύ σωστά επισημάνθηκε από τον συνήγορο της ενάγουσας, σε περιπτώσεις όπως η παρούσα όπου επιζητούνται αποζημιώσεις λόγω κακοτεχνιών, το αθώο μέρος δικαιούται είτε το κόστος αποκατάστασης είτε την απώλεια της αξίας του υποστατικού, όχι όμως και τα δύο (βλ. Clerk and Lindsell on Torts 17th ed. p. 871 par. 17-61).

Σχετική αναφορά για το θέμα των αποζημιώσεων για κακοτεχνίες, γίνεται στο σύγγραμμα Hudson’s Building and Engineering Contracts, 11η έκδοση παρ. 8-119 κ.επ. Αναφέρεται συγκεκριμένα ότι μπορεί να ζητηθεί είτε το κόστος επαναφοράς είτε διαζευκτικά η μείωση της αξίας της εκτελεσθείσας κατασκευαστικής εργασίας. Παραθέτω το χαρακτηριστικό απόσπασμα από την παράγραφο 8 – 137 του πιο πάνω συγγράμματος:

“Consideration of the cases illustrated above shows that, in the case of defective work (that is, work not in accordance with the contract) there are in fact three possible basis of assessing damages, namely.

(a) the cost of reinstatement

(b) the difference in cost to the builder of the actual work done and the work specified; or

(c) the diminution in value of the work due to the breach of contract”.

Ανεξαρτήτως των πιο πάνω, επαναλαμβάνω ότι η ανταπαίτηση για μείωση της αξίας του διαμερίσματος δεν θα μπορούσε να επιτύχει ούτως ή άλλως αφού δεν υπάρχει αξιόπιστη μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου ως προς την μείωση της αξίας λόγω των κακοτεχνιών ή της παράβασης των παραστάσεων της ενάγουσας για απρόσκοπτη θέα του διαμερίσματος.

Απομένει να εξεταστεί η ανταπαίτηση των εναγομένων ως προς τις αποζημιώσεις για τος κόστος επιδιόρθωσης των ζημιών στο επίδικο διαμέρισμα, οι οποίες οφείλονται στις διαπιστωθείσες κακοτεχνίες όπως αυτές αναφέρονται στα ευρήματα του Δικαστηρίου.

Η ανταπαίτηση των εναγομένων, σε σχέση με τις κακοτεχνίες, εδράζεται σε δύο νομικές βάσεις, σύμφωνα με την παράγραφο 16 της τροποποιημένης υπεράσπισης και ανταπαίτησης.

Η πρώτη αφορά ισχυρισμό για παράβαση εξυπακουόμενων όρων στην σύμβαση πώλησης του διαμερίσματος. Μεταξύ αυτών, ήταν και η κατασκευή της οικοδομής με την δέουσα επιμέλεια ώστε το διαμέρισμα να είναι άριστης ποιότητας και επίσης ότι θα ακολουθούντο όλες οι συστάσεις της εδαφοτεχνικής μελέτης της Earthmetrics λόγω της επικινδυνότητας του εδάφους.

Η δεύτερη βάση αγωγής, αφορά το αστικό αδίκημα της αμέλειας. Είναι η θέση των εναγομένων ότι η ενάγουσα έχει παραβεί το καθήκον επιμέλειας της προς τους εναγομένους να τους παραδώσει το διαμέρισμα σε άριστη και κατοικήσιμη κατάσταση. Παρατίθενται στο δικόγραφο της ανταπαίτησης των εναγομένων, λεπτομέρειες αμέλειας της ενάγουσας που αφορούν κυρίως την παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας της να κατασκευάσει με την δέουσα επιδεξιότητα το επίδικο διαμέρισμα καθώς και στην παράλειψη της να συμμορφωθεί με τις υποδείξεις της γεωτεχνικής μελέτης της Earthmetrics.

Σε σχέση με την παράβαση εξυπακουόμενων όρων (implied terms) σε σύμβαση πώλησης ακινήτου με κατοικία, παραπέμπω στο σύγγραμμα Chitty on Contracts 28η έκδοση παρ. 13-015, σελ. 651. Τονίζεται ότι σε μια σύμβαση για την πώληση τεμαχίου γης στο οποίο υπάρχει έτοιμη κατοικία, εκ πρώτης όψεως δεν υφίσταται εγγυητικός όρος αναφορικά με το κατοικήσιμο του υποστατικού. Ο ίδιος κανόνας εφαρμόζεται στην περίπτωση ημιτελούς κατοικίας, η οποία είναι το αντικείμενο της αγοράς και η οποία υφίσταται κατά το χρόνο της συμφωνίας. Όμως, όπου ο πωλητής πωλεί ακίνητο και ταυτόχρονα συμβάλλεται να ανεγείρει ή να συμπληρώσει μια κατοικία σε αυτό, υφίσταται εξυπακουόμενος όρος κατά το κοινοδίκαιο ότι:

(i) η εργασία θα διεκπεραιωθεί με καλό και τεχνικά επιδέξιο (workmanlike) τρόπο,

(ii) ότι θα προμηθεύσει καλά και κατάλληλα υλικά, και

(iii) ότι η κατοικία θα είναι λογικά κατάλληλη για διαμονή προσώπων όταν θα ανεγερθεί ή συμπληρωθεί.

Παραθέτω το πιο κάτω χαρακτηριστικό απόσπασμα από την παρ. 13015 του εν λόγω συγγράμματος Chitty on Contracts:

« It is well established that prima facie upon a contract for sale of a piece of land with a house on it, there is no warranty as to the habitability of the house. The same rule would apply in the case of an uncompleted house, which is the subject matter of a sale, where the structure stands at the time of the sale. But where the vendor sells a piece of land and covenants to build or complete a house on it, there is, at common law an implied term (i) that the work will be done in a good and workmanlike manner, (ii) that he will supply good and proper materials, and (iii) that the house will be reasonably fit for human habitation when build or completed.»

Οι πιο πάνω αρχές, ισχύουν και στην παρούσα περίπτωση όπου δεν έχουμε πώληση έτοιμης οικίας αλλά σύμβαση πώλησης και οικοδόμησης διαμερίσματος, στην οποία ισχύουν οι πιο πάνω εξυπακουόμενοι όροι.

Σχετικό είναι και το πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα Keating on Buildings Contracts, 5th ed. (1991), όπου στο κεφάλαιο για τους εξυπακουόμενους όρους (implied terms) σε κατασκευαστικά συμβόλαια, αναφέρονται τα πιο κάτω στην σελίδα 52:

« Workmanship. The contractor must do the work with all proper skill and care. It is suggested that this is a continuing duty during construction and not only upon completion. In deciding what degree of skill is required the court will, it is submitted, consider all the circumstances of the contract including the degree of skill expressly or impliedly professed by the contractor. Breach of the duty include the use of materials containing patent defects, even though the source of such materials has been chosen by the employer.»

Επιπλέον, στην κυπριακή απόφαση Ανδρέας Μοσφιλιώτης Λτδ ν. Βωνιάτη κα (1992) 1Α Α.Α.Δ 570, λέχθηκε με παραπομπή στο σύγγραμμα Halsbury’s Laws of England 4η έκδοση, τόμος 4, παρ. 1159 ότι σύμφωνα με την αγγλική νομολογία, εξυπακούεται όρος που επιβάλλει στους κατασκευαστές πολυκατοικίας, την υποχρέωση να παραδώσουν στους αγοραστές το πωληθέν διαμέρισμα στην υπό κατασκευή πολυκατοικία, σε κατοικήσιμη κατάσταση. Στην εν λόγω απόφαση Ανδρέας Μοσφιλιώτης

Λτδ, γίνεται επίσης αναφορά στις σχετικές αγγλικές υποθέσεις Miller ν.

Cannon HilI Estates, Ltd [1931] 2 K.B. 113, Jennings v. Tavener [1955] 2

All E.R. 769 & Hancock and Others v. B.W. Brazier (Anerley), Ltd [1966)] 2 All E.R. 901.

Οι πιο πάνω αρχές για ύπαρξη εξυπακουόμενου όρου σε συμβάσεις για πώληση κατοικιών υπό κατασκευή δεν εφαρμόζονται στις περιπτώσεις που στο υπό κρίση συμβόλαιο, υπάρχει ρητός όρος ότι η κατοικία θα κτιστεί με την αναγκαία δεξιοτεχνία ώστε να είναι σε κατοικήσιμη κατάσταση. Σχετική είναι η υπόθεση Ανδρέας Μοσφιλιώτης Λτδ (ανωτέρω) όπου λέχθηκε ότι από την στιγμή που υπήρχε στην σύμβαση ρητός όρος για παράδοση του διαμερίσματος "εσωτερικώς κατοικήσιμου" δεν ετίθετο θέμα εξέτασης κατά πόσο υπήρχε και εξυπακουόμενος όρος για το ζήτημα της καταλληλόλητας του διαμερίσματος για χρήση σαν κατοικία.

Στην παρούσα περίπτωση δεν εντοπίζεται στο επίδικο συμβόλαιο (τεκμ. 3) τέτοιος ρητός όρος. Ως εκ τούτου, ισχύουν προαναφερθείσες αρχές του κοινοδικαίου για την ύπαρξη των πιο πάνω τριών εξυπακουόμενων όρων.

Επί του προκειμένου, κρίνω ότι όχι μόνο ίσχυαν στην επίδικη σύμβαση πώλησης οι πιο πάνω εξυπακουόμενοι όροι δυνάμει του κοινοδικαίου αλλά σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, η ενάγουσα τους έχει παραβιάσει στο σύνολο τους. Το διαμέρισμα αλλά και ολόκληρη η πολυκατοικία δεν οικοδομήθηκε με τεχνικά σωστό τρόπο, αφού δεν εγκαταστάθηκε ικανοποιητικό σύστημα αποστράγγισης και υγρομόνωσης κατά παράβαση των εισηγήσεων της γεωτεχνικής μελέτης. Επίσης δεν χρησιμοποιήθηκαν τα κατάλληλα υλικά για επιχωμάτωση των τοίχων αντιστήριξης. Οι συνέπειες είναι καταλυτικές για την οικοδομή αφού τα προβλήματα που δημιούργησε η διαφορική καθίζηση λόγω της συσσώρευσης νερού στο επικίνδυνο υπέδαφος των θεμελίων, έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στο σύνολο της πολυκατοικίας αλλά και στο επίδικο διαμέρισμα και έχουν καταστήσει προβληματική την διαβίωση σε αυτό. Το ίδιο ισχύει για την παράλειψη υγρομόνωσης των βεραντών και τις λανθασμένες κλίσεις που οδηγούν τα νερά της βροχής εντός του επίδικου διαμερίσματος.

Δεν διαφεύγει της προσοχής ότι ο Μ.Υ.5 Σιαθάς, του οποίου η μαρτυρία έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, κατέθεσε ότι οι σύγχρονη τάση είναι να μην τοποθετείται εξυγιαντική στρώση στα θεμέλια. Υπενθυμίζω όμως ότι ο ίδιος μάρτυρας όπως και οι υπόλοιποι εμπειρογνώμονες των εναγομένων, κατέθεσαν ότι τα προβλήματα στην οικοδομή προέκυψαν κυρίως από την παράλειψη κατασκευής ικανοποιητικού συστήματος περιμετρικής αποστράγγισης και υγρομόνωσης των τοίχων αντιστήριξης και όχι από την παράλειψη τοποθέτησης εξυγιαντικής στρώσης. Ο ίδιος ο Μ.Υ.5 Σιαθάς, κατέθεσε ότι αν κατασκευαζόταν ένα ικανοποιητικό σύστημα περιμετρικής αποστράγγισης και υγρομόνωσης τότε ίσως να μην χρειαζόταν καν η τοποθέτηση εξυγιαντικής στρώσης 50 εκατοστών στο υπέδαφος των θεμελίων. Όμως τίποτε από όλα αυτά δεν έγινε, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν σημαντικά προβλήματα στην οικοδομή και το επίδικο διαμέρισμα όπως αναλυτικά τα περιέγραψαν οι εμπειρογνώμονες των εναγομένων με την μαρτυρία τους ενώπιον του Δικαστηρίου.

Τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, προσομοιάζουν με τα γεγονότα της αγγλικής απόφασης Jennings v. Tavener (ανωτέρω). H εν λόγω

υπόθεση, αφορούσε οικοδόμηση και παράδοση οικίας στον ενάγοντα από τον κατασκευαστή, στην οποία παρουσιάστηκαν ρωγμές που δημιουργήθηκαν από την διαρροή υγρασίας στα θεμέλια λόγω του αργιλώδους εδάφους (clay soil) και η οποία προερχόταν από τις ρίζες δένδρων Λεύκας που βρίσκονταν 30 με 40 πόδια πίσω από το υποστατικό. Αποφασίστηκε ότι στα κατασκευαστικά συμβόλαια, ο εξυπακουόμενος όρος για οικοδόμηση κατοικήσιμης κατοικίας με επιμελή τρόπο, συμπεριλαμβάνει και την σωστή θεμελίωση στο υπέδαφος. Η διαρροή υγρασίας από τα εν λόγω δένδρα, ήταν ένας γνωστός κίνδυνος που όφειλε να λάβει υπόψη ο κατασκευαστής. Λέχθηκε περαιτέρω ότι αν αποδειχθεί ότι η οικία οικοδομήθηκε με τρόπο που να μην αντιμετωπίζεται η υγρασία στα θεμέλια, τότε ο κατασκευαστής είναι υπεύθυνος για παραβίαση του πιο πάνω εξυπακουόμενου όρου για οικοδόμηση της κατοικίας με επαγγελματικά επιμελή τρόπο.

Η ίδιες αρχές ισχύουν και στην παρούσα περίπτωση. Η ενάγουσα γνώριζε πολύ καλά την επικινδυνότητα από το αργιλώδες υπέδαφος της περιοχής. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίους το διαμέρισμα ήταν πιο ακριβό από παρόμοια διαμερίσματα για την εποχή. Πλην της θέας, ο Μ.Ε.1 ανέφερε στους εναγομένους ότι έπρεπε να προβεί σε ειδική θεμελίωση λόγω επικινδυνότητας του υπεδάφους. Όμως στην συνέχεια, όχι μόνο δεν έγινε κάτι τέτοιο αλλά επιπλέον δεν τοποθετήθηκαν τα κατάλληλα υλικά υγρομόνωσης ώστε να αποφευχθεί η συσσώρευση νερού στα θεμέλια.

Η παραβίαση των εξυπακουόμενων όρων για εκτέλεση της εργασίας με επιμελή τρόπο και της χρήσης κατάλληλων υλικών, είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία των πιο πάνω αναφερομένων προβλημάτων στο διαμέρισμα. Κατά συνέπεια, οι εναγόμενοι δικαιούνται σε αποζημιώσεις για τις ζημιές που έχουν υποστεί λόγω των διαπιστωθεισών κακοτεχνιών. Αυτές συνίστανται στα έξοδα αποκατάστασης των ζημιών τα οποία έχουν ήδη υποστεί καθώς και σε αυτά που θα χρειαστεί να επωμισθούν στο μέλλον όπως προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου.

Θα εξετάσω στην συνέχεια κατά πόσον έχει αποδειχθεί και η δεύτερη βάση αγωγής για το αστικό αδίκημα της αμέλειας. Σε σχέση με αυτό το θέμα, παραπέμπω στο άρθρο 51(β) του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου (Κεφ.148) όπου προσδιορίζεται η υποχρέωση επίδειξης δεξιότητας και επιμέλειας από ένα προσοντούχο επαγγελματία στα πλαίσια άσκησης του επαγγέλματος του, είτε υπό τη μορφή εκτέλεσης εργασιών είτε από την παροχή υπηρεσιών. Το άρθρο 51(β) έχει ως εξής:

«51. Αμέλεια συνίσταται—

(α) …………………………………………………………………………..

(β) στην παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στην πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής:

Νοείται ότι για αυτή δύναται να τύχει αποζημίωσης μόνο το πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπείχε υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια.»

Η στοιχειοθέτηση του αστικού αδικήματος της αμέλειας σύμφωνα με την νομολογία, προϋποθέτει την εξέταση των πιο κάτω στοιχείων:

1. Κατά πόσον υπάρχει καθήκον επιμέλειας από τον εναγόμενο στον ενάγοντα.

2. Αν η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι θετική, κατά πόσον υπάρχει παράβαση του πιο πάνω καθήκοντος και ποια συμπεριφορά συνιστά την παράβαση.

3. Κατά πόσον ο ενάγων έχει υποστεί ζημιά ή απώλεια ως αποτέλεσμα της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας που είχε έναντι του ο εναγόμενος. Πρέπει επί του προκειμένου να αποδειχθεί αιτιώδεις συνάφεια μεταξύ της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας και της ζημιάς.

Στα πιο πάνω, πρέπει να προστεθούν και οι έννοιες του «μέσου συνετού ανθρώπου» αλλά και της «δυνατότητας πρόβλεψης της ζημιάς» που αποτελούν ένα μέτρο κρίσης προκειμένου να αποφασιστεί κατά πόσον μια συγκεκριμένη συμπεριφορά συνιστά παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας.

Στην παρούσα περίπτωση και έχοντας υπόψη τα ευρήματα του Δικαστηρίου, κρίνω ότι η ενάγουσα είχε καθήκον επιμέλειας προς τους εναγομένους να οικοδομήσει με την αναγκαία δεξιοτεχνία την πολυκατοικία και να τους παραδώσει το επίδικο διαμέρισμα σε καλή κατάσταση χωρίς προβλήματα κακοτεχνιών που να καθιστούν προβληματική την διαμονή σε αυτό.

Κρίνω περαιτέρω ότι η ενάγουσα παραβίασε το πιο πάνω καθήκον επιμέλειας που είχε έναντι των εναγομένων. Η αμέλεια της, συνίσταται στην παράλειψη της να ακολουθήσει τις συστάσεις της γεωτεχνικής μελέτης της Earthmetrics για κατασκευή ενός ικανοποιητικού συστήματος περιφερειακής αποστράγγισης της οικοδομής και υγρομόνωσης των τοίχων αντιστήριξης με τα αναγκαία υλικά ώστε να αποφευχθεί η συσσώρευση νερού στα θεμέλια. Συνίσταται επίσης, στην αποτυχία της να επιδείξει την αναγκαία δεξιοτεχνία στην οικοδόμηση του επίδικου διαμερίσματος με αποτέλεσμα την δημιουργία σοβαρών προβλημάτων σε όλους τους χώρους του όπως αναλυτικά αναφέρεται στην έκθεση του Μ.Υ.2 Βαφεάδη (τεκμ.8).

Ως αποτέλεσμα της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας που η ενάγουσα είχε έναντι των εναγομένων, οι εναγόμενοι υπέστησαν ζημιές που συμποσούνται στα έξοδα στα οποία ήδη προέβησαν για επιδιορθώσεις του διαμερίσματος αλλά και σε αυτά που χρειάζονται για εργασίες επιδιόρθωσης όπως προκύπτουν από την μαρτυρία του διευθυντή της εργοληπτικής εταιρείας Vant Enterprises Ltd (Μ.Υ.4) αλλά και από τα παραδεκτά γεγονότα ενώπιον του Δικαστηρίου.

Η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των αμελών πράξεων της ενάγουσας και της ζημιάς στο διαμέρισμα των εναγομένων είναι πρόδηλη. Σύμφωνα με την μαρτυρία των ειδικών που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, αν η ενάγουσα συμμορφωνόταν με τις εισηγήσεις της γεωτεχνικής μελέτης της Earthmetrics την οποία η ίδια ζήτησε και με αυτό τον τρόπο εγκαθιστούσε ένα ικανοποιητικό σύστημα περιμετρικής αποστράγγισης και υγρομόνωσης, δεν θα συσσωρευόταν νερό στα θεμέλια της οικοδομής και θα απεφεύγετο η διαφορική καθίζηση, οι ρωγματώσεις, η μετακίνηση κολόνων και η συσσώρευση υγρασίας στους τοίχους. Επιπλέον αν η επίδικη οικοδομή κατασκευαζόταν με επιδέξιο και επιμελή τρόπο, δεν θα δημιουργούνταν όλα τα προβλήματα κακοτεχνιών στο επίδικο διαμέρισμα όπως τα εντόπισε και τα αναφέρει στην έκθεση του (τεκμ.8) ο Μ.Υ.2 Βαφεάδης.

Περαιτέρω, προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου ότι οι προκληθείσες ζημιές ήταν προβλεπτές στην ενάγουσα, η οποία γνώριζε πολύ καλά την επικινδυνότητα του υπεδάφους στην περιοχή. Αυτός ήταν και ο λόγος που ζητήθηκε η γεωτεχνική μελέτη από την Earthmetrics ώστε να επιβεβαιωθεί η σύσταση του υπεδάφους και να γίνουν σχετικές εισηγήσεις ως προς την θεμελίωση της οικοδομής. Ήταν λογικό υπό τας περιστάσεις, η ενάγουσα να ήταν σε θέση να προβλέψει τις συνέπειες την παράλειψης της να συμμορφωθεί με της εισηγήσεις της γεωτεχνικής μελέτης, χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί και πρόβλεψη για την έκταση της ζημιάς (βλ. Clerk & Lindsell on Torts 16η έκδοση παρ. 10-153).

Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι οι εναγόμενοι έχουν αποδείξει και την δεύτερη βάσης αγωγής ως προς την διάπραξη από την ενάγουσα του αστικού αδικήματος της αμέλειας κατά την ανέγερση της επίδικης οικοδομής και του διαμερίσματος των εναγομένων.

Η αμέλεια συνίσταται στην παράλειψη της ενάγουσας μέσω των εκπροσώπων της, να καταβάλει τέτοια δεξιότητα ή επιμέλεια κατά την ανέγερση της οικοδομής, όπως αναμένεται από ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα στον κατασκευαστικό τομέα για την ανέγερση οικοδομής όπως η επίδικη.

Κατά συνέπεια, οι εναγόμενοι δικαιούνται σε αποζημίωση για όλα τα ποσά που δαπάνησαν ή πρέπει να δαπανήσουν σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, προκειμένου να επιδιορθώσουν τις πιο πάνω κακοτεχνίες.

Αυτά συμποσούνται σε €26.032,00 για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες επιδιόρθωσης στο επίδικο διαμέρισμα. Επιπλέον θα χρειαστεί για περαιτέρω επιδιορθώσεις που πρέπει να γίνουν, το ποσόν των €74.512,00 (€71.000,00 που είναι η προσφορά του Μ.Υ.4 Βασιλείου, πλέον τρία ποσά που δηλώθηκαν στο Δικαστήριο εκ €1.068,00, €2.136,00 και €308,00).

Ως προς το θέμα του τόκου, κρίνω ότι οι εναγόμενοι δικαιούνται σε νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής επί του ποσού των €26.032,00 που έχουν ήδη δαπανήσει για επιδιορθώσεις στο επίδικο διαμέρισμα.

Όπως το ποσόν των €74.512,00 που αφορά μελλοντικές δαπάνες, εμπίπτει στις γενικές αποζημιώσεις, για το οποίο όμως δεν θα πρέπει επιδικαστεί τόκος. Σχετικό είναι το πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα McGregor on Damages,16η έκδοση, παρ.1653, σελ. 1077:

« Both expenses already incurred at the time of the trial and prospective expenses are recoverable, and while the rules of procedure require that the expenses already incurred and paid be pleaded as special damage and the prospective expenses as general damage, the division, which depends purely on the accident of the time that the case comes on for hearing, implies no substantive differences. Interest, however, is awarded on the special but not on the general damage. »

Στο σύγγραμμα γίνεται αναφορά βέβαια σε ιατρικά έξοδα (medical expenses) όμως η ίδια αρχή για μη επιδίκαση τόκου σε μελλοντικές δαπάνες, ισχύει και στην παρούσα περίπτωση. Το σκεπτικό είναι ότι δεν αποδίδεται τόκος σε κονδύλι που δεν έχει ακόμη επωμιστεί το θύμα του αστικού αδικήματος ή της παράβασης σύμβασης (Βλ. Φρίξου Νικολαΐδη Αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες (1996) σελ. 33).

Η ταξινόμηση των μελλοντικών δαπανών στις γενικές αποζημιώσεις, απαντά και στην θέση του συνηγόρου για την ενάγουσα ότι το ποσόν των

€74.512,00 δεν δικογραφείται ειδικά. Από την στιγμή όμως που το ποσόν αυτό εμπίπτει στις γενικές και όχι στις ειδικές αποζημιώσεις, δεν τίθεται θέμα ειδικής αναφοράς στα δικόγραφα.

Ανεξαρτήτως των πιο πάνω, στο δικόγραφο της υπεράσπισης και ανταπαίτησης, οι εναγόμενοι προβαίνουν σε ρητή αναφορά τόσον για το ποσόν των €26.032,00 που έχουν ήδη πληρώσει για επιδιορθώσεις όσον και για τις αναγκαίες μελλοντικές δαπάνες όπως προκύπτουν από την προσφορά του Μ.Υ.4 Βασιλείου καθώς και από παραδεκτά γεγονότα.

Σύμφωνα με την απόφαση Bettabilt Services Ltd κα ν. Judy Dawes (Αρ.1), (2004) 1Β Α.Α.Δ 824, ο χρόνος καθορισμού της ζημιάς λόγω κακοτεχνιών που προκύπτουν από παράβαση σύμβασης και από αμέλεια, είναι εκείνος των εργασιών αποκατάστασης. Στην πιο πάνω υπόθεση, είχε γίνει εισήγηση από τους εφεσείοντες ότι οι αποζημιώσεις ήταν υπερβολικές γιατί δεν υπολογίστηκαν με τιμές του 1992 όταν εντοπίστηκαν τα ελαττώματα της οικοδομής αλλά με αυτές του 1996 που εκδικάστηκε η αγωγή. Το Εφετείο απαντώντας σε αυτόν τον ισχυρισμό, ανέφερε τα εξής χαρακτηριστικά στην σελίδα 831 της πιο πάνω απόφασης:

« Η εισήγηση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Η εφεσίβλητη ζήτησε προσφορές για τις διορθωτικές εργασίες και ανέθεσε τελικά το έργο στον πιο χαμηλό προσφοροδότη. Η επιδίκαση αποζημιώσεων με βάση τις τιμές του 1996 ήταν ορθή, αφού σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης East Ham B.C. v. Bernard Sunley [1965] 3 All E.R. 619), ο χρόνος του καθορισμού των ζημιών είναι εκείνος των εργασιών αποκατάστασης και το ορθό μέτρο είναι εκείνο της επανόρθωσης των ζημιών»

Στην παρούσα περίπτωση, ο Μ.Υ.4 Βασιλείου ανέφερε ότι η σημερινή τιμή για την προσφορά επιδιόρθωσης που έδωσε στους εναγομένους (τεκμ. 9), ανέρχεται σε €71.000,00, η οποία για τους λόγους που εξήγησε δεν έχει αυξηθεί από το 2012. Το ίδιο ισχύει και για τα ποσά των €1.068,00, €2.136,00 και €308,00 που δηλώθηκαν ως αναγκαία σήμερα για επιπλέον επιδιορθώσεις στο επίδικο διαμέρισμα.

6. Τελική κατάληξη.

Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι οι εναγόμενοι έχουν αποδείξει στον απαιτούμενο βαθμό, την ανταπαίτηση τους για τις κακοτεχνίες στο επίδικο διαμέρισμα και για τις εργασίες που θα χρειαστεί να γίνουν για αποκατάσταση των ζημιών. Η αποζημίωση που δικαιούνται οι εναγόμενοι συμποσούται σε €26.032,00 για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες επιδιόρθωσης και σε επιπλέον €74.512,00 που θα χρειαστούν για περαιτέρω επιδιορθώσεις που πρέπει να γίνουν προς αντιμετώπιση των κακοτεχνιών που παρουσιάζονται στο επίδικο διαμέρισμα. Κακοτεχνιών που οφείλονται στην παράβαση εξυπακουόμενων συμβατικών όρων εκ μέρους της ενάγουσας καθώς και στην παραβίαση του καθήκοντος επιμέλειας της προς τους εναγομένους να τους παραδώσει ένα διαμέρισμα σε καλή και κατοικήσιμη κατάσταση.

Αντιθέτως, η ανταπαίτηση για αποζημιώσεις λόγω μείωσης της αξίας του επίδικου διαμερίσματος δεν έχει αποδειχθεί για τους λόγους που προανέφερα και ως εκ τούτου απορρίπτεται.

Συνοψίζοντας όλα τα πιο πάνω, εκδίδω απόφαση στην ανταπαίτηση υπέρ των εναγομένων και εναντίον της ενάγουσας ως ακολούθως:

Α. Για το ποσόν των €26.032,00 που έχει ήδη πληρωθεί από τους εναγομένους για επιδιόρθωση ζημιών στο επίδικο διαμέρισμα. Το ως άνω ποσόν να φέρει νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής.

Β. Για το ποσόν των €74.512,00, για μελλοντικές δαπάνες προς αποκατάσταση ζημιών στο επίδικο διαμέρισμα. Το ως άνω ποσόν δεν θα φέρει τόκο.

Η ενάγουσα να επωμιστεί επίσης τα έξοδα της ανταπαίτησης, ως θα υπολογιστούν από το πρωτοκολλητείο και εγκριθούν από το Δικαστήριο.

…………………………………

Αλέξανδρος Α. Παναγιώτου

Ανώτερος Επαρχιακός Δικαστής

cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο