Cyprus District Court awards €168,000 in damages for alleged medical negligence during surgery.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ:

Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

ACHILLEAS MORIDES ν. CHRYSTALLA IOANNOU (1973) 1 CLR 117

PARASKEVAIDES (OVERSEAS) LTD ν. CHRISTOFIS (1982) 1 CLR 789

Φοινικαρίδης & άλλη ν. Γεωργίου & άλλων (1991) 1 ΑΑΔ 475

Κουρσουμά ν. Κοσμά (1991) 1 ΑΑΔ 973

Μαυροπετρή ν. Λουκά (1995) 1 ΑΑΔ 66

Aθανασίου Kυριακή Σ. και Άλλος, ως Διαχειριστές της περιουσίας του Σάββα Aθανασίου, αποβιώσαντος ν. Aντώνη Kουνούνη (1997) 1 ΑΑΔ 614

Λουκάς Στυλιανού ν. Παναγιώτα Αργυρού Μάτση (2000) 1 ΑΑΔ 1288

Νεάρχου Κώστας ν. Σάββα Στεφανίδη και Άλλης,(ως διαχειριστών της περιουσίας του αποβιώσαντα Φρίξου Στεφάνου) και Άλλων (2003) 1 ΑΑΔ 351

Ζαούρη Αζόφ ν. Πρόδρομου Προδρόμου και Άλλου (2006) 1 ΑΑΔ 331

Αγγλική νομολογία που περιλαμβάνεται στο bailii.org στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

[1969] UKHL 2

[1985] 1 All ER 643

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:

ECLI:CY:EDLEF:2016:A98

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΕΝΩΠΙΟΝ: Αλ. Παναγιώτου, Α.Ε.Δ.

Αρ. Αγωγής: 7502/08

Μεταξύ:

Μαρίας Χριστίνας Τσιοπουριάν, εκ Λευκωσίας

Ενάγουσας

και

Νεόφυτου Νεοφύτου, εκ Λευκωσίας

Εναγομένου

Ημερομηνία: 15 Φεβρουαρίου 2016

Για ενάγουσα: κος Μενέλαος Κυπριανού Για εναγόμενο: κα Λώρα Κούτρα

Α Π Ο Φ Α Σ Η

Η απαίτηση της ενάγουσας αφορά γενικές και ειδικές αποζημιώσεις και εδράζεται σε κατ’ ισχυρισμό ιατρική αμέλεια κατά την διενέργεια χειρουργικής επέμβασης στην οποία υπεβλήθη από τον εναγόμενο που ασκεί το επάγγελμα του νευροχειρουργού.

Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, η ενάγουσα επισκέφθηκε στις 5.1.2007 τον εναγόμενο στο ιατρείο του στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, παραπονούμενη μεταξύ άλλων για οσφυαλγία, αριστερά ισχιαλγία και αιμωδία αριστερού κάτω άκρου. Μετά την σχετική εξέταση, ο εναγόμενος ανέφερε στην ενάγουσα ότι ήταν επείγον να χειρουργηθεί την επομένη χωρίς να την προειδοποιήσει για οποιουσδήποτε κινδύνους από την επέμβαση. Αντιθέτως, την διαβεβαίωσε ότι ο ίδιος προέβηκε σε εκατοντάδες παρόμοιες επεμβάσεις, οι οποίες διαρκούν μόνο με δύο ώρες.

Την επομένη 6.1.2007, ο εναγόμενος υπέβαλε την ενάγουσα σε εγχείρηση στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, η οποία όμως διήρκεσε 6 ½ ώρες. Με το τέλος της εγχείρησης, η ενάγουσα παρουσίασε σημαντικά προβλήματα. Μεταξύ άλλων δεν είχε αίσθηση για ούρηση, είχε πλήρη αναισθησία στα γεννητικά όργανα και αδυναμία στο αριστερό πέλμα του ποδιού.

Παρότι είδε αρκετές φορές τον εναγόμενο μετά την επέμβαση, αυτός δεν της αποκάλυψε τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων της αλλά αντιθέτως εξακολουθούσε να την διαβεβαιώνει ότι όλα βαίνουν καλώς και ότι τα μετεγχειρητικά της προβλήματα θα ξεπεραστούν με τον χρόνο. Επειδή όμως η κατάσταση της δεν βελτιώθηκε, η ενάγουσα μετέβη σε ιατρικό κέντρο του εξωτερικού, το οποίο επιβεβαίωσε τα προβλήματα που αντιμετωπίζει μετά την εγχείρηση.

Είναι η θέση της ενάγουσας ότι τα ως άνω προβλήματα, οφείλονται σε αμέλεια του εναγομένου κατά και μετά την χειρουργική επέμβαση. Παρατίθενται στην έκθεση απαίτησης, λεπτομέρειες της κατ’ ισχυρισμόν αμέλειας του εναγομένου. Αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι η ενάγουσα δεν προειδοποιήθηκε για τους κινδύνους που ενείχε η υπό κρίση επέμβαση. Επίσης κατά την διάρκεια της επέμβασης, ο εναγόμενος αμελώς τραυμάτισε την μήνιγγα και κακοποίησε τα νευρικά στοιχεία της περιοχής, προκαλώντας την δημιουργία μετεγχειρητικής συλλογής υγρών και αιματώματος που εξασκούσαν πιεστικά φαινόμενα και οδήγησαν στην ανάπτυξη ιππουριδικής συνδρομής.

Αναφέρεται επίσης στις λεπτομέρειες αμελείας ότι με τον τραυματισμό της μήνιγγας και την εκροή νωτιαίου υγρού, ο εναγόμενος αντί να ζητήσει βοήθεια προσπάθησε να προβεί σε μηνιγγοραφή, προκαλώντας ανεπανόρθωτη ζημιά στα νεύρα της περιοχής. Επιπλέον ενώ γνώριζε τα αίτια των μετεγχειρητικών προβλημάτων δεν τα αποκάλυψε στην ενάγουσα ούτε και έλαβε οιαδήποτε διορθωτικά μέτρα.

Στην έκθεση απαίτησης παρατίθενται λεπτομέρειες των προσωπικών βλαβών της ενάγουσας, η οποία λόγω της πιο πάνω αμέλειας του εναγομένου έχει υποστεί ιππουριδική συνδρομή με αποτέλεσμα η ποιότητα ζωής της να επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό. Πέραν την αναισθησίας στα γεννητικά όργανα, παρουσιάζει αδυναμία ελέγχου των σφιγκτήρων δεν μπορεί να περπατά και σέρνει το πόδι της ενώ η σεξουαλική της διάθεση είναι μειωμένη έως ανύπαρκτη. Επιπλέον, σταμάτησε να εργάζεται στον Αντικαρκινικό Σύνδεσμο Κύπρου όπου ασκούσε την ειδικότητα της συμβουλευτικής ψυχολόγου.

Στις λεπτομέρειες των ειδικών ζημιών, η ενάγουσα παραθέτει τα έξοδα που κατ’ ισχυρισμό επωμίστηκε λόγω των πιο πάνω προβλημάτων της, τα οποία συμποσούνται σε €24,979.36.

Ο εναγόμενος με την υπεράσπιση του, αναφέρει ότι η προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία στην οποία η ενάγουσα υπεβλήθη στις 4.1.2007, έδειξε ότι είχε υποστεί ολική μαζική ρήξη του οσφυϊκού μεσοσπονδύλιου δίσκου Ο4/5 που ασκούσε σοβαρή πίεση προς την ρίζα του νεύρου δεξιά και πίεζε την μέση προς την μήνιγγα και υπουρίδα (cauda), μετατοπίζοντας σημαντικά τα νευρικά στοιχεία.

Είναι ο ισχυρισμός του εναγομένου ότι όταν η ενάγουσα τον επισκέφθηκε στο ιατρείο του στις 5.1.2007 με τον σύζυγο της, της επεξήγησε την σοβαρότητα της κατάστασης της καθώς και την άμεση ανάγκη χειρουργικής επέμβασης ώστε να καταστεί δυνατή η αποσυμπίεση των νευρικών στοιχείων. Της ανέφερε επίσης ότι οι πιθανότητες βελτίωσης περιορίζονταν σημαντικά λόγω του ότι δεν έγινε η επέμβαση νωρίτερα και της επεξήγησε την διαδικασία που θα ακολουθείτο στην εγχείρηση καθώς και την αναμενόμενη μετεγχειρητική πορεία. Η ενάγουσα μετά τις πιο πάνω επεξηγήσεις, συμφώνησε να γίνει η επέμβαση. Υπέγραψε για τον σκοπό αυτό, σχετική γραπτή δήλωση στην οποία αναφέρει ότι ο εναγόμενος, της επεξήγησε λεπτομερώς το είδος της επέμβασης, τους κινδύνους, τα ωφελήματα και τις τυχόν επιπλοκές.

Ο εναγόμενος ισχυρίζεται περαιτέρω ότι μετά την εγχείρηση, ανέφερε στην ενάγουσα ότι αποσυμπιέστηκαν όλα τα νευρικά στοιχεία και πραγματοποιήθηκε συρραφή της τραυματισμένης από το τελικό πλακίδιο μήνιγγας. Της συνέστησε υπομονή και φυσιοθεραπευτική αγωγή γιατί είχε παρατηρηθεί μεγάλη ζημιά στα νεύρα λόγω της πίεσης από τον δίσκο και επειδή η χειρουργική επέμβαση δεν έγινε έγκαιρα.

Ο εναγόμενος με την υπεράσπιση του, αρνείται τις λεπτομέρειες αμελείας της έκθεσης απαίτησης και ισχυρίζεται περαιτέρω ότι η εναγομένη είχε ουρήσει κανονικά ενώ βρισκόταν στο νοσοκομείο. Όσο αφορά τα μετεγχειρητικά συμπτώματα που αναφέρονται στην έκθεση απαίτησης, αυτά κρίνονται ως φυσιολογικά.

Μαρτυρία

Σε κάποιο στάδιο της ακροαματικής διαδικασίας, οι συνήγοροι δήλωσαν ενώπιον του Δικαστηρίου ότι οι ειδικές αποζημιώσεις της ενάγουσας επί ποσοστού πλήρους ευθύνης, συμφωνήθηκαν σε €18.000,00.

Για την ενάγουσα κατέθεσαν πλην της ιδίας, άλλοι 7 μάρτυρες ενώ για την υπεράσπιση κατέθεσαν 3 μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένου του ιδίου του εναγομένου. Θα παραθέσω στην συνέχεια, σύνοψη της δοθείσας μαρτυρίας αφού σκοπός δεν είναι η αναπαραγωγή του συνόλου της μαρτυρίας που δόθηκε στο Δικαστήριο. Εκτενέστερη ανάλυση θα γίνει όπου είναι δυνατόν, στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας.

Ως Μ.Ε.1 κατέθεσε η ίδια η ενάγουσα. Στη γραπτή της δήλωση (έγγραφο 1), αναφέρει ότι τα Χριστούγεννα του 2006 παρουσίασε οσφυαλγία, αριστερή ισχιαλγία και αιμωδία αριστερού κάτω άκρου που όπως διαπιστώθηκε αργότερα, αποτελούσαν συμπτώματα δισκοπάθειας. Στις 3.1.2007, επισκέφθηκε το νευροχειρουργό Δρ. Παπαναστασίου στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Την υπέβαλε σε κλινική εξέταση και διαπίστωσε πτώση άκρου ποδός αριστερά. Της σύστησε να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία (MRI) και της χορήγησε επίσης φάρμακα για συντηρητική αγωγή. Δεν της δόθηκε η εντύπωση από τον γιατρό αυτό ότι έχρηζε επείγουσας εγχείρησης.

Στις 4.1.2007 υπεβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία, η οποία έδειξε ρήξη του 4ου – 5ου οσφυϊκού μεσοσπονδυλίου δίσκου με αποτέλεσμα να πιέζεται το αντίστοιχο μεσοσπονδύλιο νεύρο (τεκμ.2). Την επομένη 5.3.2007 επισκέφθηκε τον νευρολόγο Πρωτοπαπά, προκειμένου να έχει μια δεύτερη ιατρική γνώμη. Ο Δρ. Πρωτοπαπάς, της συνέστησε να επισκεφθεί νευροχειρουργό γιατί πιθανόν να χρειαστεί εγχείρηση λόγω του ότι κάποιος δίσκος πιέζει το νεύρο. Κατατέθηκε ιατρική έκθεση του Δρ. Πρωτοπαπά ως τεκμήριο 3.

Η ενάγουσα αντί να επισκεφθεί τον Δρ. Παπαναστασίου που ήταν ο πρώτος νευροχειρουργός που την είδε, την ίδια μέρα για να πάρει μια δεύτερη γνώμη, επισκέφθηκε τον εναγόμενο που ήταν επίσης νευροχειρουργός στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Αυτός αφού είδε τη μαγνητική τομογραφία και την υπέβαλε σε κάποιας μορφής κλινική εξέταση, της ανέφερε ότι είναι επείγον να χειρουργηθεί την επομένη. Σκοπός ήταν όπως της είπε να αποσυμπιεστεί το νεύρο που πιεζόταν από το δίσκο. Στη συνάντηση αυτή στην οποία ήταν παρών και ο σύζυγος της ενάγουσας, ο εναγόμενος δεν την προειδοποίησε για οποιουσδήποτε κινδύνους της επέμβασης. Αντιθέτως, την διαβεβαίωσε ότι είχε κάνει εκατοντάδες εγχειρήσεις της ίδιας φύσης και ότι η επέμβαση θα διαρκούσε 1 με 2 ώρες.

Την επομένη 6.1.2007 η ενάγουσα υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο υπό καθεστώς γενικής νάρκωσης. Πριν την εγχείρηση, της ζητήθηκε να υπογράψει ένα έντυπο χωρίς να της εξηγηθεί το περιεχόμενό του. Το υπόγραψε χωρίς να το διαβάσει, θεωρώντας ότι ήταν ένα τυπικό χαρτί πριν την επέμβαση (τεκμ.4).

Τελικά η εγχείρηση διήρκησε 6 ½ ώρες. Ο εναγόμενος την επισκέφτηκε στο δωμάτιο του νοσοκομείου μετά την εγχείρηση και της ανέφερε ότι όλα πήγαν καλά. Όμως την ίδια μέρα της εγχείρησης καθώς και τις επόμενες μέρες, η ενάγουσα διαπίστωσε τα πιο κάτω:

1. Δεν είχε αίσθηση αναφορικά με το πότε ήθελε να ουρήσει.

2. Στα γεννητικά όργανα αριστερά δεν ένιωθε τίποτα ενώ γενικά η αίσθηση στην περιοχή ήταν αισθητά μειωμένη.

3. Το αριστερό πέλμα του ποδιού δεν πήγαινε προς τα πάνω ούτε και τα δάκτυλα του αριστερού ποδιού. Επιπλέον κατά τις μέρες που ήταν στο νοσοκομείο δεν ενεργήθηκε καθόλου.

Ανέφερε όλα τα πιο πάνω προβλήματα στον εναγόμενο, ο οποίος όμως τη διαβεβαίωνε ότι όλα έβαιναν φυσιολογικά. Η ενάγουσα εξήλθε του νοσοκομείου στις 10.1.2007 και ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας κατόπιν οδηγιών του εναγομένου. Όμως λόγω των πιο πάνω προβλημάτων που συνέχιζε να αντιμετωπίζει, επισκέφθηκε στις 16.1.2007 τον Δρ. Πρωτοπαπά, ο οποίος την υπέβαλε σε ηλεκτρομυογράφημα (τεκμ.5). Αυτό έδειξε οξεία απονεύρωση στον πρόσθιο κνημιαίο. Στις 13.2.2007 υποβλήθηκε εκ νέου σε ηλεκτρομυογράφημα από τον ίδιο γιατρό, το οποίο έδειξε το ίδιο αποτέλεσμα (τεκμ.6).

Επισκέφθηκε τον εναγόμενο 6 με 7 φορές μετά την εγχείρηση και σε καμία από αυτές δεν της αποκάλυψε τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων που δημιουργήθηκαν μετεγχειρητικά. Αντιθέτως, εξακολουθούσε να την διαβεβαιώνει ότι όλα βαίνουν καλώς και πως τα προβλήματα αυτά θα ξεπεραστούν με το χρόνο.

Στις 7.2.2007 υπεβλήθηκε σε νέα μαγνητική τομογραφία (τεκμ.7), το αποτέλεσμα της οποίας ήταν η διαπίστωση πυκνής ενίσχυσης κοκκιοποίησης ιστού στον αριστερό πλάγιο επισκληρίδιο χώρο, στο επίπεδο του οσφυϊκού 4 και 5 σε συνάρτηση με συλλογή υγρού που συνάδει με αιμάτωμα, προκαλώντας ουσιώδη μάζα με αποτέλεσμα να μετακινηθεί ο σκληρός σάκος προς τα δεξιά. Παρουσίασε το αποτέλεσμα αυτής της μαγνητικής τομογραφίας στον εναγόμενο, ο οποίος την καθησύχασε εκ νέου ότι το πρόβλημα ήταν προσωρινό και θα το ξεπερνούσε. Στις 27.4.2007 υπεβλήθηκε εκ νέου σε μαγνητική τομογραφία (τεκμ.8) που έδειξε τα ίδια αποτελέσματα με την προηγούμενη. Όταν ο εναγόμενος εξέτασε και αυτή τη μαγνητική τομογραφία και πάλι της απέκρυψε την αλήθεια, παραπλανώντας την ότι το πρόβλημα θα ξεπεραστεί.

Στις 18.5.2007 επισκέφθηκε και πάλι το Δρ. Πρωτοπαπά σε μια προσπάθειά της να ανακαλύψει την αιτία των προβλημάτων που αντιμετώπιζε μετά την εγχείρηση. Ο εν λόγω γιατρός, της ανάφερε ότι παρουσιάζει το σύνδρομο Cauda. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται η εισαγωγή της σε μεγάλο κέντρο αποκατάστασης στην Γερμανία αφού τέτοιο κέντρο δεν υπάρχει στην Κύπρο. Κατέθεσε το σχετικό πιστοποιητικό του Δρ. Πρωτοπαπά ημερομηνίας 18.5.2007 ως τεκμήριο 10.

Ακολουθώντας τη συμβουλή του Δρ. Πρωτοπαπά, μετέβηκε στις 28.5.2007 στη Γερμανία στο Νοσοκομείο Asklipios Kliniken Schidautal όπου παρέμεινε για θεραπεία μέχρι τις 9.6.2007. Κατά την παραμονή της στο πιο πάνω Νοσοκομείο, ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας και ηλεκτροθεραπείας. Κατέθεσε ως τεκμήριο 11 σχετική ιατρική έκθεση που ετοιμάστηκε από το εν λόγω Νοσοκομείο, αναφορικά με την ιατρική της κατάσταση και την πορεία της αποθεραπείας της. Το πιο πάνω έγγραφο είναι συνταγμένο στα Γερμανικά και γι’ αυτό κατέθεσε ως τεκμήριο 12, πιστή μετάφρασή του στα Ελληνικά που έγινε από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Πριν τη μετάβασή της στη Γερμανία, ζήτησε πολλές φορές από τον εναγόμενο να την προμηθεύσει με σχετικό ιατρικό πιστοποιητικό, αναφορικά με το είδος της επέμβασης στην οποία υποβλήθηκε καθώς και το αποτέλεσμα της. Μετά από έντονες πιέσεις της προς τον εναγόμενο, τελικά της χορήγησε ιατρικό πιστοποιητικό που φέρει εκ λάθους ημερομηνία 15.4.2007 αφού ετοιμάστηκε μετά τις 15.5.2007 και γίνεται αναφορά σε αυτό για την κατάστασή της στις 15.5.2007 (τεκμ.13).

Μετά την επιστροφή της στην Κύπρο, για πολλούς μήνες ακολούθησε πρόγραμμα φυσιοθεραπείας και υδροθεραπείας σε συνεννόηση με τον εναγόμενο, χρησιμοποιώντας και ηλεκτρική συσκευή ηλεκτροδιέγερσης που είχε ενοικιάσει στη Γερμανία. Στις 14.9.2007 υπεβλήθηκε στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής σε ηλεκτρομυογράφημα, το οποίο έδειξε σοβαρή ενεργή αριστερή L5 ριζοπάθεια ή μυελοπάθεια στο ίδιο επίπεδο (τεκμ.14).

Κατά τον Οκτώβριο του 2007, επισκέφθηκε γιατρούς στην Αθήνα για να λάβει συμβουλές σε σχέση με τα προβλήματα που αντιμετώπιζε. Οι εν λόγω γιατροί, της ανέφεραν ρητά ότι η ζημιά που της προκλήθηκε κατά τη διάρκεια της εγχείρησης ήταν μη αναστρέψιμη και μόνιμη. Στις 16.10.2007 υπεβλήθηκε εκ νέου σε μαγνητική τομογραφία (τεκμ.15), η οποία όσον αφορά τα νευρολογικά προβλήματα που αντιμετώπιζε, έδειξε τα ίδια προβλήματα με την προηγούμενη.

Επίσης στις 2.4.2008, επισκέφθηκε τον νευροχειρουργό Δρ. Κιτρομήλη για να λάβει συμβουλές σε σχέση με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Ο εν λόγω γιατρός, της ανέφερε ότι τα πιο πάνω συμπτώματα προήλθαν κατά πάσα πιθανότητα από τη διεγχειρητική ρήξη της σκληράς μήνιγγας και την κακοποίηση των νευρικών στοιχείων καθώς και από την μετεγχειρητική συλλογή υγρών – αιματώματος που εξασκούσαν πιεστικά φαινόμενα.

Κατέθεσε ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ. Κιτρομήλη ως τεκμήριο 16.

Στις 08.12.2008 υπεβλήθηκε σε νέα μαγνητική τομογραφία η οποία έδειξε τα ίδια αποτελέσματα (τεκμ.17). Στις 10.01.2009 επισκέφθηκε το Δρ.

Αργυρόπουλο ο οποίος αφού την εξέτασε, της ετοίμασε σχετικό ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμ.18). Σύμφωνα με αυτό, ο εν λόγω ιατρός διαπίστωσε ότι στην προσπάθεια του εναγομένου να αφαιρέσει τον δίσκο, τραυμάτισε τη μήνιγγα με αποτέλεσμα να αρχίσει να τρέχει το νωτιαίο υγρό. Στην προσπάθειά του δε να αντιμετωπίσει την προκληθείσα επιπλοκή μόνος του, ο εναγόμενος της προκάλεσε ανεπανόρθωτη ζημία. Αναφέρει περαιτέρω ότι εφόσον παρουσίαζε τα πιο πάνω προβλήματα, ο εναγόμενος όφειλε να την είχε υποβάλει αμέσως μετά την εγχείρηση, σε μαγνητική τομογραφία και να την επαναχειρουργήσει το συντομότερο για αποκατάσταση της βλάβης στη μήνιγγα.

Η ενάγουσα ανέφερε στην συνέχεια ότι μετά την καταχώριση της παρούσας αγωγής και αίτημα των συνηγόρων του εναγομένου, αποδέχτηκε να εξεταστεί από το Δρ. Αλεξόπουλο εκ μέρους της υπεράσπισης. Εξετάστηκε από τον εν λόγω ιατρό αλλά η ιατρική του έκθεση δόθηκε στους δικηγόρους της, 4 χρόνια μετά την εξέτασή της.

Στις 25.7.2014 μετά από συμβουλή των δικηγόρων της, επισκέφθηκε το Δρ. Μανώλη Πετρίδη, νευροχειρουργό και χειρουργό σπονδυλικής στήλης στο American Medical Centre. Αφού την εξέτασε, της ετοίμασε σχετική ιατρική γνωμάτευση (τεκμ.21). Σύμφωνα με αυτή, ο εν λόγω ιατρός διαπίστωσε μεταξύ άλλων ότι προεγχειρητικά δεν παρουσίαζε οποιαδήποτε συμπτώματα ιππουριδικής βλάβης ενώ μετεγχειρητικά παρουσίασε σημαντική αιμορραγία στην περιοχή της επέμβασης με αποτέλεσμα την εγκατάσταση συνδρόμου ιππουρίδος. Αυτή σύμφωνα με τον εν λόγω ιατρό θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα με νέα επέμβαση που όμως δεν έγινε ποτέ από τον εναγόμενο. Επίσης, ο εν λόγω ιατρός αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια της επέμβασης, είχε υποστεί από τον εναγόμενο ρήξη μήνιγγος.

Ήταν επιπλέον η θέση της ενάγουσας ότι ο εναγόμενος δεν την προειδοποίησε ότι η εγχείρηση στην οποία την υπέβαλε ενείχε τον κίνδυνο να υποστεί τις ζημιές που τελικά υπέστη. Αν γνώριζε τους εν λόγω κινδύνους δεν θα αποδεχόταν να υποβληθεί στην επίδικη εγχείρηση.

Ο εναγόμενος, την συμβούλεψε και την πίεσε να υποβληθεί πάραυτα στην εγχείρηση ενώ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα που είχε ακολουθώντας συντηρητική αγωγή.

Επίσης, ο εναγόμενος δεν της αποκάλυψε μετά την εγχείρηση το πρόβλημα που δημιουργήθηκε και δεν της συνέστησε να προβεί αμέσως σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας. Δεν έλαβε ως εκ τούτου οποιαδήποτε διορθωτικά μέτρα ενώ και η ίδια βασιζόμενη στις διαβεβαιώσεις του δεν αποτάθηκε έγκαιρα σε άλλο νευροχειρουργό.

Ένεκα των πιο πάνω, η ενάγουσα υπέστη προσωπικές και σωματικές ζημιές οι οποίες είναι μόνιμες. Υποφέρει από σοβαρά προβλήματα τα οποία έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής της και της προκαλούν πόνο, ταλαιπωρία και έξοδα. Ισχυρίστηκε ότι πριν την εγχείρηση, ήταν ένα πολύ δραστήριο και κοινωνικό άτομο που εξασκούσε με ζήλο το επάγγελμά της κάτι που δεν μπορεί να πράξει σήμερα. Στις λεπτομέρειες των ζημιών που έχει υποστεί, ανέφερε συγκεκριμένα τα πιο κάτω:

1. Πτώση άκρου ποδός αριστερά (αδυναμία ραχιαίας κάμψης του ποδός). Κατηργημένο αντανακλαστικό επιγονατίδας Laseque 30 μοίρες αριστερά, μειωμένη ισχύς αριστερού άκρου, μειωμένη θερμοαισθησία, μειωμένη παλλαισθησία και μεγάλου βαθμού υπαισθησία του αριστερού κάτω άκρου.

2. Τέλεια αναισθησία του μικρού και μεγάλου χείλους του αιδοίου αριστερά, των πρωκτικών σφικτήρων αριστερά και παρουσιάζει αδυναμία ελέγχου των σφικτήρων.

3. Νευρογενή κύστη (η ούρηση γίνεται κατά τακτά χρονικά διαστήματα

3 – 4 ωρών χωρίς αίσθηση και με πίεση στους κοιλιακούς μυς) και αυτόνομη ατονική λειτουργία του ορθού (κατακράτηση σκληρών κοπράνων).

4. Αδυναμία να περπατά κανονικά (σέρνει το πόδι της και δεν έχει ισορροπία πέφτοντας συχνά στο έδαφος) ενώ αδυνατεί να περπατά σε ανώμαλο έδαφος ή να τρέξει. Στερήθηκε της δυνατότητας ακόμη και να κρατά τα δυο παιδιά της όταν αυτά ήταν σε μικρή ηλικία.

5. Πολύ συχνά ξυπνά τις νύχτες υποφέροντας από κράμπες στο πόδι. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να συμβεί και την ημέρα και για το λόγο αυτό παίρνει φαρμακευτική αγωγή.

6. Δεν έχει οποιαδήποτε αίσθηση αναφορικά με το πότε πρέπει να πάει στην τουαλέτα για να ουρήσει ενώ πολύ συχνά έχει απώλεια ούρων όταν φταρνιστεί, βήξει ή κάνει οποιαδήποτε απότομη κίνηση. Οι κενώσεις γίνονται ακανόνιστα κάθε 2 – 3 μέρες και κάποτε 5 – 6 φορές την ημέρα. Δεν μπορεί να ελέγξει τα αέρια του παχέος εντέρου κάτι που δυσχεραίνει την κοινωνικοποίησή της. Στο σεξουαλικό τομέα, τόσο η διάθεσή της όσο και η ικανοποίησή της είναι αισθητά μειωμένες έως ανύπαρκτες. Λόγω της ιππουριδικής συνδρομής, παρουσιάζει διαταραχές σεξουαλικότητας.

Η ζωή της ενάγουσας κατά την ίδια, έχει αλλάξει για πάντα. Εισήλθε στο χειρουργείο με μούδιασμα στο πόδι και μικρή πτώση ποδός και εξήλθε απ’ αυτό με μόνιμα προβλήματα υγείας που αφορούν όχι μόνο το πόδι αλλά και την ούρηση, την αφόδευση, και την σεξουαλική της ζωή. Καθημερινά η ρουτίνα που πρέπει να ακολουθεί για να μειώσει τις πιθανότητες ατυχημάτων, είναι πολλές φορές αβάστακτη ψυχολογικά και πάντα χρονοβόρα και δαπανηρή.

Ήταν επιπλέον η θέση της ενάγουσας ότι η ψυχολογική της κατάσταση δεν της επέτρεψε να συνεχίσει να εργάζεται στον Αντικαρκινικό Σύνδεσμο Κύπρου όπου ασκούσε την ειδικότητα του συμβουλευτικού ψυχολόγου που ήταν το επάγγελμά της και στο οποίο είχε προαχθεί σε υπεύθυνη υπηρεσίας. Από τις 15.09.2008, εργάζεται στο υπουργείο εργασίας ως λειτουργός εργασίας μια δουλειά που δεν της παρέχει ιδιαίτερη ικανοποίηση με χαμηλότερο μισθό και χωρίς ιδιαίτερες προοπτικές ανέλιξης.

Ισχυρίστηκε επίσης ότι θα υπόκειται και στο μέλλον σε ιατρικά και άλλα έξοδα όπως έξοδα φυσιοθεραπείας, υδροθεραπείας, ουρολογικών εξετάσεων και ψυχολογικής στήριξης. Επισκέπτεται επιπλέον κατά διαστήματα νευρολόγο του Ινστιτούτου Γενετικής για την παρακολούθησή της.

Όπως της ανέφεραν οι θεράποντες ιατροί της θα πρέπει να υποβάλλεται συνεχώς σε παρακολούθηση και θεραπείες για να μην επιδεινωθεί περαιτέρω η κατάστασή της. Σίγουρα στο μέλλον λόγω της πτώσης άκρου ποδός θα δημιουργηθούν μυοσκελετικά προβλήματα. Επιπλέον το ουροποιητικό και γαστρεντερικό της σύστημα, είναι πολύ πιο ευάλωτα λόγω του τρόπου που γίνονται σήμερα οι λειτουργίες τους.

Στην αντεξέταση, η ενάγουσα αρνήθηκε ότι τα προβλήματα στο πόδι της εμφανίστηκαν πολύ νωρίτερα από τα Χριστούγεννα του 2007. Επέμενε ότι μόλις δύο βδομάδες πριν την εγχείρηση, είχε πόνο στον σπόνδυλο και αριστερό πόδι καθώς και μούδιασμα στα δάκτυλα του αριστερού ποδιού. Σήμερα μετά την εγχείρηση δεν νιώθει καθόλου το αριστερό της πόδι στα σημεία που είχε τον πόνο. Ο πόνος όμως στην σπονδυλική στήλη, δέχθηκε ότι υποχώρησε.

Με τον Δρ. Παπαναστασίου δεν συζήτησε το ενδεχόμενο εγχείρησης. Της είπε να κάνει MRI και να τον δει σε μια βδομάδα. Επειδή τα αποτελέσματα του MRI βγήκαν νωρίτερα, θεώρησε καλό να δει στο μεταξύ νευρολόγο. Δεν είδε τον Δρ. Παπαναστασίου την επόμενη βδομάδα γιατί είχε στο μεταξύ χειρουργηθεί από τον εναγόμενο, ο οποίος της είπε ότι έπρεπε επειγόντως να προχωρήσει στην επέμβαση. Όμως κανένας από τους υπολοίπους γιατρούς που την είδαν δεν της είπε ότι χρειαζόταν επειγόντως εγχείρηση. Μάλιστα ο νευρολόγος Δρ. Πρωτοπαπάς αφού είδε το MRI, της συνέστησε να πάει στο ραντεβού της με τον νευροχειρουργό Δρ. Παπαναστασίου. Αυτή όμως ζήτησε να δει βλακωδώς όπως είπε, ακόμη ένα νευροχειρουργό για να πάρει επιπλέον μια γνώμη. Όταν επισκέφθηκε τον εναγόμενο, αυτός της είπε ότι πρέπει να εγχειριστεί άμεσα, πράγμα που έγινε την επομένη.

Η ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι ο εναγόμενος δεν της ανέφερε στην συνάντηση στο γραφείο του στις 5.1.07, οτιδήποτε για τους κινδύνους της επέμβασης. Αντιθέτως, την διαβεβαίωσε ότι έχει κάνει πολλές παρόμοιες εγχειρήσεις και ότι ήταν ρουτίνα γι’ αυτόν. Την επομένη 6.1.07 όταν μπήκε στον θάλαμο, η νοσοκόμα της έδωσε το τεκμήριο 4 και της είπε ότι πρέπει να το υπογράψει προκειμένου να γίνει η εγχείρηση. Υπέγραψε χωρίς να το διαβάσει και χωρίς κανένας να της εξηγήσει τι περιλάμβανε το έγγραφο αυτό.

Ισχυρίστηκε ότι παραπονέθηκε ότι δεν είχε αίσθηση πότε ήθελε να ουρήσει στις 7.1.07. Αρνήθηκε ότι ούρησε φυσιολογικά στις 6.1.07 μετά την εγχείρηση. Ανέφερε ότι είχε υπερχειλίσει η κύστη από τους ορούς για αυτό και ούρησε. Επέμενε όμως ότι δεν αισθανόταν πότε ήθελε να ουρήσει. Στις 8.1.07 της έβαλαν καθετήρα, ο οποίος έβγαλε 1000 ml ούρα τα οποία κατακρατούσε για δύο ημέρες. Αρνήθηκε επίσης ότι ανέφερε στον εναγόμενο ακράτεια ούρων κατά την γέννηση του παιδιού της μετά από επισκληρίδιο νάρκωση.

Της υπεβλήθη ότι είχε ιππουριδική συνδρομή πριν την εγχείρηση. Αρνήθηκε τον ισχυρισμό παραπέμποντας σε όλες τις προεγχειρητικές εξετάσεις, οι οποίες δεν έδειξαν κάτι τέτοιο. Ούτε είχε πριν την επέμβαση, τα μετεγχειρητικά συμπτώματα που παρουσιάστηκαν μετά. Απλά πονούσε την μέση της και μούδιαζε το πόδι της. Δεν είχε όμως τα προβλήματα που εμφανίστηκαν μετεγχειρητικά. Κατά τις επισκέψεις της στον εναγόμενο μετά την εγχείρηση, αυτός προσπαθούσε να την καθησυχάσει λέγοντας της ότι τα συμπτώματα θα ξεπεραστούν με τον χρόνο κάτι όμως που δεν έγινε.

Τέλος, η ενάγουσα ανέφερε ότι όταν αποφάσισε να πάει στην Γερμανία, ζητούσε επανειλημμένως ιατρικό πιστοποιητικό από τον εναγόμενο αλλά αυτός αμελούσε να τις δώσει. Μετά από πάρα πολλές πιέσεις, της έδωσε τελικά το πιστοποιητικό που κατέθεσε ως τεκμήριο 13.

Ως Μ.Ε.2 κατέθεσε ο σύζυγος της ενάγουσας Πάρης Πιερίδης. Επανέλαβε στη γραπτή του κατάθεση (έγγραφο 2), την εκδοχή της ενάγουσας σε σχέση με το πρόβλημα που αντιμετώπισε όταν επισκέφθηκαν τον εναγόμενο στο ιατρείο του. Ανέφερε επίσης ότι κατά την εγχείρηση, ο ίδιος ανέμενε έξω από το χειρουργείο. Εκεί του αναφέρθηκε από την αναισθησιολόγο ότι η εγχείρηση ήταν αρκετά δύσκολη και γι’ αυτό διήρκησε τόση πολλή ώρα.

Στο δωμάτιο του νοσοκομείου όταν η ενάγουσα ξύπνησε, του παραπονέθηκε ότι δεν μπορούσε να κινήσει τα δάκτυλα του αριστερού ποδιού της ούτε να μετακινήσει το πέλμα. Ο εναγόμενος την επισκέφθηκε αργά το βράδυ της ίδιας ημέρας, λέγοντας πως όλα πήγαν καλά. Η ενάγουσα του παραπονέθηκε για τα πιο πάνω αλλά ο εναγόμενος την καθησύχασε ότι τα προβλήματα αυτά θα υποχωρήσουν με την πάροδο των ημερών. Επιπλέον μετά την εγχείρηση, η ενάγουσα κατά το μάρτυρα δεν είχε αίσθηση αναφορικά με το πότε ήθελε να ουρήσει και παρουσίασε πρόβλημα με την αφόδευσή της.

Τους επόμενους μήνες επισκέπτονταν μαζί με την σύζυγό του τον εναγόμενο. Σε όλες τις συναντήσεις, η ενάγουσα παραπονιόταν για τα συμπτώματα που παρουσίασε μετά την εγχείρηση και ο εναγόμενος την καθησύχαζε λέγοντας της ότι είναι θέμα χρόνου αυτά να εκλείψουν εντελώς. Όμως όσο περνούσε ο καιρός και τα συμπτώματα δεν υποχωρούσαν, άρχισαν να ανησυχούν ότι κάτι δεν πήγε καλά με την εγχείρηση αφού τα συμπτώματα αυτά εμφανίστηκαν αμέσως μετά την επέμβαση και δεν υπήρχαν προηγουμένως.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η ζωή τους άλλαξε ριζικά μετά την εγχείρηση. Επισκέφτηκαν πολλούς γιατρούς σε μια προσπάθεια να εντοπίσουν ποιο ήταν το πρόβλημα και αν μπορούσε να διορθωθεί. Δυστυχώς μέχρι και σήμερα, τα συμπτώματα που παρουσιάστηκαν μετά την εγχείρηση δεν έχουν υποχωρήσει και όπως τους έχει λεχθεί από τους ειδικούς θα είναι μόνιμης φύσης. Η ενάγουσα δεν νιώθει σχεδόν τίποτε ενδοκολπικά με αποτέλεσμα η σεξουαλική ζωή τους να είναι ανύπαρκτη. Τα οικονομικά τους έχουν επηρεαστεί επίσης σε μεγάλο βαθμό από τα χρήματα που δόθηκαν για διάφορες θεραπείες. Υποχρεώθηκαν ακόμα να μετακομίσουν σε άλλο διαμέρισμα σε ισόγειο πολυκατοικίας για διευκόλυνση της ενάγουσας.

Όλα τα πιο πάνω προβλήματα κατά τον μάρτυρα, επηρέασαν την προσωπικότητα της συζύγου του, η οποία λόγω των καθημερινών δυσκολιών που αντιμετωπίζει και το πόνο που έχει στο πόδι της, είναι πολύ νευρική, ευέξαπτη και καταθλιπτική. Δεν έχει ιδιαίτερη διάθεση για κοινωνική ζωή και ξαπλώνει πολύ νωρίς το βράδυ αφού το πόδι της κουράζεται.

Αντεξεταζόμενος, διαφώνησε με εισήγηση ότι η κατάσταση της συζύγου του βελτιώθηκε μετά την εγχείρηση. Επέμενε ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει με την ούρηση, αφόδευση και ενδοκολπικά δεν υπήρχαν προεγχειρητικά. Ισχυρίστηκε ακόμα ότι παρουσιάστηκαν προβλήματα στο πόδι της που παθαίνει συχνές κράμπες δεν μπορεί να κινήσει κάποια δάκτυλα και χάνει την ισορροπία της. Αρνήθηκε ότι τα προβλήματα αυτά πιθανόν να προήλθαν από επισκληρίδιο αναισθησία κατά την καισαρική τομή, στην οποία υπεβλήθη η ενάγουσα κατά την γέννηση των παιδιών της. Διαφώνησε επίσης ότι τα σεξουαλικά προβλήματα που αντιμετωπίζει το ζευγάρι, είναι αποτέλεσμα της γέννας με καισαρική. Ισχυρίστηκε ότι πριν την επίδικη εγχείρηση, η σεξουαλική τους ζωή, ήταν απόλυτα φυσιολογική.

Του επιδείχθηκε το τεκμήριο 4, το οποίο φέρει την υπογραφή της συζύγου του και στο οποίο αναγράφεται ότι της έχουν εξηγηθεί λεπτομερώς οι κίνδυνοι για την εγχείρηση. Ο μάρτυρας επέμενε όμως ότι παρά την πιο πάνω δήλωση, ο εναγόμενος δεν εξήγησε στον ίδιο και την σύζυγο του, τα προβλήματα και τους κινδύνους της επέμβασης. Αντιθέτως, τους ανέφερε ότι ήταν μια απλή για τον ίδιο επέμβαση.

Ως Μ.Ε.3 κατέθεσε ο γιατρός - Γυναικολόγος Δρ. Πόλυς Μίτσιγγας. Σύμφωνα με την γραπτή του δήλωση (έγγραφο 3), γνωρίζει την ενάγουσα την οποία παρακολουθούσε ως γυναικολόγος από την νεαρή της ηλικία μέχρι και σήμερα. Την παρακολουθούσε κατά τη διάρκεια και των δυο κυήσεων της και την υπέβαλε σε ισάριθμες χειρουργικές επεμβάσεις σε καισαρική τομή για τη γέννηση των δυο παιδιών της. Και οι δυο κυήσεις της ενάγουσας ήταν κατά το μάρτυρα απόλυτα φυσιολογικές χωρίς καμία απολύτως επιπλοκή. Οι δύο εγχειρήσεις καισαρικής τομής, έγιναν με επισκληρίδιο νάρκωση στις 2.9.2003 και στις 22.08.2006.

Όπως έχει πληροφορηθεί από την ενάγουσα, υποβλήθηκε το 2007 σε εγχείρηση σπονδύλου από τον εναγόμενο που είχε ως αποτέλεσμα να παρουσιάσει διάφορα μετεγχειρητικά συμπτώματα όπως μεταξύ άλλων προβλήματα με την ούρησή της. Η ενάγουσα τον πληροφόρησε επίσης για την θέση του εναγομένου ότι το πρόβλημα ακράτειας ούρων, παρουσιάστηκε μετά τη δεύτερη καισαρική τομή.

Σε σχέση με το θέμα αυτό, ο μάρτυρας ανέφερε ότι και στις δυο καισαρικές τομές, η μετεγχειρητική πορεία της ενάγουσας ήταν απόλυτα φυσιολογική χωρίς να παρουσιαστεί οποιοδήποτε πρόβλημα. Ήταν κατηγορηματικός ότι η ενάγουσα ουδέποτε παρουσίασε ακράτεια ούρων και ουδέποτε του παραπονέθηκε ή του ανέφερε ότι έχει οποιανδήποτε ακράτεια ούρων μετά τις καισαρικές τομές που την υπέβαλε και πριν την επέμβαση στην οποία υπεβλήθηκε από τον εναγόμενο το 2007. Ο μάρτυρας επεσύναψε επίσης ως τεκμήριο, αντίγραφο του ιατρικού φακέλου της ενάγουσας (τεκμ.56), στον οποίο κατά τον ισχυρισμό του πουθενά δεν αναφέρεται ότι η ενάγουσα παρουσίασε πρόβλημα ακράτειας ούρων.

Αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι στις καισαρικές, πάντα βλέπει τις ασθενείς 15 μέρες μετά που θα επιστρέψουν στο σπίτι τους για να αφαιρέσει τις ραφές και να ελέγξει την πιθανότητα επιπλοκών από την εγχείρηση. Στην περίπτωση της ενάγουσας δεν δημιουργήθηκε κανένα πρόβλημα. Στις 3.10.06 και ενώ πέρασαν 40 ημέρες μετά την καισαρική, έκανε στην ενάγουσα το τεστ Παπανικολάου και ήταν απολύτως καλά. Της έδωσε συγκατάθεση για σεξουαλική ζωή και οδηγίες για την αντισύλληψη που θα έπαιρνε. Επρόκειτο για φυσιολογική γυναίκα όπως είπε χωρίς προβλήματα ακράτειας ούρων. Δεν γνωρίζει αν παρουσίασε προβλήματα δισκοπάθειας τον Δεκέμβριο του 2006.

Ο ίδιος την είδε ξανά στις 7.5.2008.

Οι δύο καισαρικές έγιναν στην ενάγουσα με επισκληρίδιο αναισθησία. Διευκρίνισε ότι με την πιο πάνω μέθοδο δεν τοποθετείται αναισθητικό στην σπονδυλική στήλη αλλά στην επισκληρίδιο περιοχή. Τόσο στις καισαρικές όσο και σε άλλες επεμβάσεις, υπάρχει μια πιθανότητα ο ασθενής να δυσκολευτεί να ουρήσει αλλά αυτό είναι προσωρινό και μετά από λίγες ώρες επανέρχεται. Ο ίδιος ουδέποτε έχει ακούσει να συμβεί μόνιμο πρόβλημα ούρησης μετά από καισαρική γέννα ούτε από συναδέλφους του που έκαναν εκατοντάδες καισαρικές. Όσον αφορά όμως την ενάγουσα, ήταν κατηγορηματικός ότι δεν υπήρξε κανένα πρόβλημα με την ούρηση της σε καμία από τις δύο καισαρικές στις οποίες υποβλήθηκε.

Όταν τον επισκέφθηκε ξανά το 2008, του ανέφερε τα προβλήματα ούρησης μετά την εγχείρηση στην οποία την υπέβαλε ο εναγόμενος και ότι δεν είχε καθόλου σεξουαλική ζωή. Της έκανε το τεστ Παπανικολάου και διαπίστωσε και ο ίδιος ότι δεν είχε αίσθηση στην περιοχή του κόλπου. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι μέχρι και τον Οκτώβριο του 2006 που είδε την ενάγουσα, αυτή ήταν απολύτως καλά. Ότι έγινε θα πρέπει κατά τον ίδιο να εντοπιστεί μετά τον Οκτώβριο του 2006.

Ως Μ.Ε.4 κατέθεσε ο Νευρολόγος Δρ. Μιχάλης Πρωτοπαπάς. Εξήγησε αρχικά την διαφορά μεταξύ νευρολόγου και νευροχειρουργού. Ανέφερε ότι οι νευρολόγοι ασχολούνται με ένα ευρύ φάσμα νευρολογικών παθήσεων ενώ οι νευροχειρουργοί κατά κανόνα, χειρουργούν ευρήματα στο νευρικό κεντρικό σύστημα αλλά και στην σπονδυλική στήλη που επηρεάζει το περιφερειακό νευρικό σύστημα.

Ο μάρτυρας εργάζεται στο Αρεταίειο Νοσοκομείο όπου τον επισκέφθηκε η ενάγουσα στις 5.1.07, παραπονούμενη για πόνο στην περιοχή της μέσης με επέκταση στο αριστερό κάτω άκρο. Κατά την εξέταση, διαπίστωσε ότι είχε πάρεση (αδυναμία) του πρόσθιου κνημιαίου μυός. Η ενάγουσα είχε μαζί της μαγνητική τομογραφία την οποία του έδειξε. Του έκανε όπως είπε εντύπωση, το εύρος της ρήξης του μεσοσπονδύλιου δίσκου. Της ανέφερε ότι πρέπει να ζητήσει νευροχειρουργική άποψη και ότι κατά την κρίση του θα έπρεπε να χειρουργηθεί όσον το δυνατόν πιο σύντομα. Αναγνώρισε το ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε (τεκμ.3), στο οποίο παρατίθενται τα πιο πάνω ευρήματα του. Αναφέρεται επίσης στο πιο πάνω πιστοποιητικό ότι η ενάγουσα επισκέφθηκε στην συνέχεια τον εναγόμενο, ο οποίος την χειρούργησε την επομένη ημέρα.

Η ενάγουσα κατά την ιατρική εξέταση δεν του ανέφερε συμπτώματα που να οδηγούν σε υποψία ιππουριδικής συνδρομής. Δεν την εξέτασε για κάτι τέτοιο γιατί δεν υπήρχε λόγος και επιπλέον πρόκειται για ειδική εξέταση που δεν ενδείκνυται αν δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ιππουριδικής συνδρομής.

Μετά την εισήγηση του να ζητήσει νευροχειρουργική άποψη, η ενάγουσα τον ρώτησε ποιο νευροχειρουργό να επισκεφθεί. Επειδή το παραπεμπτικό για την μαγνητική τομογραφία ήταν από τον νευροχειρουργό Δρ. Παπαναστασίου, της είπε να ζητήσει την δική του άποψη. Η ενάγουσα παρόλα αυτά επισκέφθηκε τον εναγόμενο για να έχει όπως του είπε μια δεύτερη γνώμη. Στην συνέχεια ο μάρτυρας πληροφορήθηκε ότι η ενάγουσα χειρουργήθηκε την επομένη μέρα από τον εναγόμενο.

Μετά την εγχείρηση στις 8.1.07, ο εναγόμενος του ζήτησε να δει την ενάγουσα στο νοσοκομείο γιατί είχε πρόβλημα με την ούρηση της. Αφού την είδε, του παραπονέθηκε ότι δεν μπορούσε να ουρήσει. Έδωσε οδηγίες να τοποθετηθεί ουροκαθετήρας και έτσι αφαιρέθηκε μια μεγάλη ποσότητα ούρων γύρω στα 1000 ml.

Ρωτήθηκε αν μπορεί να εξηγήσει τις σημειώσεις των νοσηλευτών ότι η ενάγουσα ούρησε φυσιολογικά στις 6.1.07 μετά την εγχείρηση. Απάντησε ότι είτε υπήρχαν πολλά ούρα στην κύστη και διέφυγαν με αυτοματισμό, είτε όντως είχε ουρήσει μετεγχειρητικά αλλά στην συνέχεια προέκυψε κάτι που δεν της επέτρεπε να ουρήσει φυσιολογικά. Όμως ήταν η θέση του μάρτυρα ότι στις 8.1.07 υπήρχε ξεκάθαρο πρόβλημα στην ούρηση της ενάγουσας.

Είδε αρκετές φορές την ενάγουσα μετά που βγήκε από το νοσοκομείο. Την υπέβαλε σε δύο ηλεκτρομυογραφήματα (τεκμ.5&6). Διαπίστωσε μια βλάβη στην Ο5 ρίζα ενώ στο σφιγκτήρα υπήρχαν στοιχεία επανευρώσεως που δείχνει ένδειξη για προσπάθεια αποκατάστασης της βλάβης. Ο λόγος που προέβηκε σε αυτά τα δύο ηλεκτρομυογραφήματα, ήταν γιατί η ενάγουσα παραπονιόταν για πάρεση στο πρόσθιο κνημιαίο και για ακράτεια κοπράνων. Θεώρησε ως εκ τούτου αναγκαίο να εξετάσει τον πρωκτό και τον σφιγκτήρα. Τα συμπτώματα αυτά, η μάρτυρας δεν του τα ανέφερε όταν τον επισκέφθηκε πριν την εγχείρηση.

Στην συνέχεια εξέδωσε το πιστοποιητικό (τεκμ.10), σύμφωνα με το οποίο η ενάγουσα παρουσίασε μετεγχειρητικά ιππουριδικό σύνδρομο και ως εκ τούτου επιβαλλόταν η εισαγωγή της σε μεγάλο κέντρο αποκατάστασης στην Γερμανία. Σε ερώτηση κατά πόσον οι επιπλοκές ήταν φυσικό επακόλουθο της ρήξης μεσοσπονδύλιου δίσκου, ο μάρτυρας ανέφερε ότι στην περίπτωση αυτή θα έπρεπε να υπάρχουν τα συμπτώματα προεγχειρητικά. Από την στιγμή που η ασθενής ανέφερε ότι μετεγχειρητικά παρουσιάστηκαν τα συμπτώματα, σημαίνει ότι στο διάστημα αυτό έγινε ότι έγινε.

Σε ερώτηση πως μπορεί να δημιουργηθεί ιππουριδικό σύνδρομο μετεγχειρητικά παρότι δήλωσε ότι δεν είναι ειδικός νευροχειρουργός, απάντησε ότι πρέπει για κάποιο λόγο να ασκήθηκε πίεση πάνω στον κώνο που να προκάλεσε την επιπλοκή.

Τέλος ανέφερε ότι ο εναγόμενος δεν εκδιώχθηκε αλλά σε κάποιο στάδιο αποχώρησε οικειοθελώς από το Αρεταίειο νοσοκομείο.

Στην αντεξέταση, ο μάρτυρας επανέλαβε ότι κατά την πρώτη εξέταση της ενάγουσας, της ανέφερε ότι έπρεπε να χειρουργηθεί. Σε ερώτηση αν ο ίδιος διαπιστώνει από τα ιατρικά πιστοποιητικά κατά πόσον έγινε κάποιο λάθος στην εγχείρηση εκ μέρους τους εναγομένου, απάντησε ότι δεν είναι της ειδικότητας του και δεν μπορεί να τοποθετηθεί επί του θέματος. Σχολιάζοντας το πιστοποιητικό του κέντρου αποκατάστασης στην Γερμανία (τεκμ.12), ισχυρίστηκε ότι σε αυτό αναφέρεται βελτίωση των πόνων και της αδυναμίας στο πόδι αλλά σε σχέση με τα άλλα μετεγχειρητικά προβλήματα που ανέφερε η ασθενής δεν υπήρξε βελτίωση. Αναφορικά με τα ευρήματα του μαγνητικού τομογράφου (τεκμ.2), δέχθηκε ότι αναφέρει ενδεικτική πίεση στην μήνιγγα. Δεν το σημείωσε στο πιστοποιητικό του (τεκμ.3) γιατί κατά την άποψη του η εγχείρηση θα έπρεπε να γίνει λόγω αδυναμίας του κάτω άκρου ποδός και συμπίεσης της ρίζας του νεύρου. Αντιθέτως σε περιπτώσεις ιππουριδικής συνδρομής, η εγχείρηση πρέπει να γίνει άμεσα και όχι πέραν των 12 ωρών από τα συμπτώματα. Σε τελική ανάλυση, αυτός που πρέπει να αποφασίσει αν θα γίνει εγχείρηση είναι ο νευροχειρουργός.

Στα ηλεκτρομυογραφήματα του, αναφέρει βελτίωση στην επανεύρωση του σφιγκτήρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποκαταστάθηκε το σύνδρομο της ιππουρίδας. Τα στοιχεία επανευρώσεως που κατέγραψε τότε, σταμάτησαν να υπάρχουν σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι πρόκειται πλέον για ντε φάκτο κατάσταση και ότι το πρόβλημα παραμένει.

Δέχθηκε ότι το μεγάλο πρόβλημα της ενάγουσας ήταν η ρήξη του μεσοσπονδύλιου δίσκου. ‘Όμως, ο ίδιος ως ιατρός αντιλαμβάνεται ότι όταν η ενάγουσα λέει ότι πριν την εγχείρηση ήταν καλά και μετεγχειρητικά χειροτέρεψε, αυτό σημαίνει ότι κάτι συνέβη στην εγχείρηση που επιδείνωσε την κατάσταση της.

Επανεξεταζόμενος, επανέλαβε ότι η ενάγουσα δεν του ανέφερε προεγχειρητικά ότι είχε πρόβλημα στον σφιγκτήρα. Η κήλη υπάρχει πιθανότητα να τραυματίσει την μήνιγγα αλλά στην προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία δεν φαίνεται να είναι τραυματισμένος ο μηνιγγικός σάκος. Αναφέρεται μόνον πίεση χωρίς να μιλά ξεκάθαρα για τραυματισμό της μήνιγγας. Η άσκηση πίεσης είναι κάτι διαφορετικό κατά τον μάρτυρα από τον τραυματισμό.

Στην συνέχεια κατέθεσε ως Μ.Ε.5 ο νευροχειρουργός Νικόλας Κιτρομήλης, ο οποίος διατηρεί ιατρείο στην κλινική Ευαγγελίστρια. Ανέφερε ότι είναι Πρόεδρος της Νευροχειρουργικής Εταιρείας Κύπρου και έχει διενεργήσει πάρα πολλές εγχειρήσεις. Συγκεκριμένα έχει διενεργήσει πάνω από 10 χιλιάδες εγχειρήσεις και έχει παραστεί σε περισσότερες από 30 χιλιάδες.

Η ενάγουσα προσήλθε στο γραφείο του για εξέταση, αναφέροντας κάποιες μετεγχειρητικές επιπλοκές. Συνέταξε ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμ.16), στο οποίο γίνεται αναφορά στο ιατρικό ιστορικό της ενάγουσας και στα μετεγχειρητικά της συμπτώματα. Ως τελικό συμπέρασμα μετά την εξέταση, ο μάρτυρας αναφέρει στο εν λόγω πιστοποιητικό ότι η ιππουριδική συνδρομή προήλθε κατά πάσαν πιθανότητα από την διεγχειρητική ρήξη της σκληράς μήνιγγας και την κακοποίηση νευρικών στοιχείων και/ή από την μετεγχειρητική συλλογή υγρών/αιματώματος που εξασκούσαν πιεστικά φαινόμενα.

Ο ίδιος δεν μπορεί να γνωρίζει αν τα συμπτώματα για τα οποία παραπονείτο η ενάγουσα προϋπήρχαν της εγχείρησης. Η ενάγουσα όμως του ανέφερε ότι εμφανίστηκαν μετεγχειρητικά.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι στην περίπτωση της ενάγουσας, η εγχείρηση γίνεται για να αφαιρεθεί η πίεση από τα νευρικά στοιχεία. Η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου που είχε η ενάγουσα, σημαίνει στην ουσία ότι ο μεσοσπονδύλιος δίσκος προεξείχε μεταξύ των δύο σπονδυλικών σωμάτων. Επρόκειτο για περίπτωση ευμεγέθους κήλης η οποία εφάπτετο του μηνιγγικού σάκου. Αρχικά μπορεί να αντιμετωπιστεί με συντηρητική αγωγή. Αν όμως η κήλη προκαλεί κλινικά συμπτώματα που είναι επικίνδυνα για την ζωή του ασθενούς, τότε πρέπει άμεσα ο ασθενής να χειρουργηθεί.

Σε ερώτηση κατά πόσον η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου μπορεί να τραυματίσει την μήνιγγα, ο μάρτυρας ανέφερε ότι αυτό μπορεί να γίνει μόνο μετά από κήλη που οφείλεται σε μετατραυματική αιτιολογία. Για κήλη που οφείλεται σε εκφυλιστική αιτιολογία όπως ήταν η περίπτωση της ενάγουσας, ο ίδιος δεν έχει δει ποτέ να συμβεί κάτι τέτοιο.

Σχολιάζοντας το τεκμήριο 13 που είναι πιστοποιητικό του εναγομένου για τον τρόπο με τον οποίο έγινε η εγχείρηση, ισχυρίστηκε ότι η αναφορά σε μηνιγγοραφή σημαίνει ότι κατά την επέμβαση, έγινε ρήξη μήνιγγας. Χαρακτήρισε την αφαίρεση της κήλης ως επικίνδυνη επέμβαση γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να τραυματιστεί η μήνιγγα και τα υπόλοιπα νευρικά στοιχεία. Η επέμβαση αυτή διαρκεί 1 με ½ ώρα. Οι συνήθεις επιπλοκές είναι οι μολύνσεις του τραύματος και των νευρικών στοιχείων και μετά οι κακώσεις στα νευρικά στοιχεία.

Υπάρχει κατά τον μάρτυρα πάντα ο κίνδυνος από λάθος του ιατρού να γίνει ρήξη της μήνιγγας. Πρόκειται όμως για ιάσιμη περίπτωση αν γίνει συρραφή της μήνιγγας. Μέσα στην μήνιγγα υπάρχουν οι ρίζες των νεύρων και νωτιαίο υγρό. Αν ο γιατρός διαπιστώσει κατά το χειρουργείο ρήξη της μήνιγγας τότε θα πρέπει να προβεί άμεσα σε συρραφή της. Στην υπό κρίση περίπτωση για να αναφέρεται συρραφή της μήνιγγας σημαίνει ότι υπήρξε ρήξη κατά την εγχείρηση.

Κατά την κλινική εξέταση της ενάγουσας, διαπίστωσε και ο ίδιος τα μετεγχειρητικά συμπτώματα της ιππουριδικής συνδρομής για τα οποία παραπονείτο. Η ιππουρίδα κατά τον μάρτυρα που αποκαλείται και με τον λατινικό όρο cauda, είναι το μέρος της οσφυϊκής μοίρας στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι ρίζες των νεύρων. Ονομάστηκε έτσι από την αρχαιότητα γιατί μοιάζει με την ουρά του αλόγου. Όταν υπάρχει κάκωση σε οποιοδήποτε μέρος της ιππουρίδας, δημιουργούνται κινητικά προβλήματα καθώς και αισθητικά στο περινέο και τους σφιγκτήρες της ούρησης και αφόδευσης. Αυτή η κατάσταση χαρακτηρίζεται ιατρικά ως ιππουριδική συνδρομή.

Εφόσον κατά τον μάρτυρα δεν υπήρχαν τέτοια συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής πριν την εγχείρηση, τότε πιθανόν αυτή να προήλθε από την χειρουργική επέμβαση. Δεν μπορεί να έγινε από τον τραυματισμό της μήνιγγας, ο οποίος από μόνος του δεν προκαλεί πρόβλημα. Η κάκωση των νευρικών στοιχείων προκαλεί την ιππουριδική συνδρομή και στην υπό κρίση περίπτωση, προήλθε από την κάκωση των ριζών είτε άμεσα είτε έμμεσα. Άμεσα αν κατά την εγχείρηση γίνει από λάθος κάκωση των νευρικών στοιχείων ή έμμεσα αν μετεγχειρητικά υπάρχει πίεση από αιμάτωμα.

Σε περίπτωση που μετά από τέτοια εγχείρηση, ασθενής παραπονεθεί για προβλήματα ούρησης θα πρέπει κλινικά να επιβεβαιωθούν τα συμπτώματα και αν ισχύουν τότε ενδείκνυται μια μαγνητική τομογραφία για να διαφανεί αν υπάρχει κάτι που πιέζει τα νευρικά στοιχεία. Αν υπάρχει αιμάτωμα που προκαλεί την πίεση τότε πρέπει άμεσα να γίνει νέα επέμβαση.

Στην μαγνητική τομογραφία που έγινε ένα μήνα μετά την εγχείρηση (τεκμ.7), γίνεται αναφορά σε συλλογή υγρού που είναι εφάμιλλο με εξωμηνιγγικό αιμάτωμα. Το αιμάτωμα κατά τον μάρτυρα μπορεί να προκληθεί από αιμορραγία αγγείων και φλεβών που υπάρχουν στον χώρο που γίνεται η εγχείρηση. Στην προεγχειρητική τομογραφία δεν υπάρχει τέτοιο εύρημα. Ούτε και γίνεται αναφορά σε τραυματισμό μήνιγγας. Απλά λέει για μετατόπιση του σάκου δεξιά από την κήλη. Δεν υπάρχει επίσης προεγχειρητικό εύρημα για διάφορα τεμάχια μέσα στην μήνιγγα. Αν υπήρχαν θα φαινόταν στην μαγνητική τομογραφία.

Τα μετεγχειρητικά συμπτώματα της ενάγουσας όπως τα περιγράφει στο πιστοποιητικό του (τεκμ.16), είναι μόνιμης φύσης και συνιστούν ιππουριδική συνδρομή με σοβαρές επιπτώσεις στην ζωή της ενάγουσας.

Ο μάρτυρας επέμενε ότι τα πιο πάνω συμπτώματα, η ενάγουσα δεν τα ανέφερε προεγχειρητικά. Ούτε ήταν δυνατόν να έχει πρόβλημα ούρησης και αφόδευσης και να μην το αντιληφθεί. Επανέλαβε δε ότι σε περίπτωση ιππουριδικής συνδρομής θα πρέπει να γίνει εγχείρηση άμεσα εντός 24 ωρών. Διαφορετικά τα συμπτώματα από τις κακώσεις των νεύρων γίνονται μόνιμα και η εγχείρηση δεν θα βοηθήσει σημαντικά.

Αντεξεταζόμενος, ο μάρτυρας δέχθηκε ότι ως Πρόεδρος της Νευροχειρουργικής Εταιρείας υπέγραψε την επιστολή (τεκμ.57), στην οποία γίνεται αναφορά για παραβίαση του όρκου του Ιπποκράτη εκ μέρους του εναγομένου για διαφήμιση. Αρνήθηκε ότι υπάρχει κάποια έχθρα με τον εναγόμενο. Ισχυρίστηκε ότι για όλους τους γιατρούς που είναι σωστοί επιστήμονες και όχι επιχειρηματίες, η διαφήμιση απαγορεύεται και χαρακτήρισε κατάντια κάποιος γιατρός να αυτοδιαφημίζεται. Δέχθηκε ότι καταχωρήθηκε αγωγή δυσφήμισης εναντίον του από τον εναγόμενο, ισχυρίστηκε όμως ότι αυτή αποσύρθηκε γιατί δεν στοιχειοθετήθηκε υπόθεση.

Δέχθηκε επιπλέον ότι είναι μέλος του ιατροσυμβουλίου των Κοινωνικών

Ασφαλίσεων. Αρνήθηκε όμως ότι στα πλαίσια αυτής του της ιδιότητας, είχε εξετάσει την ενάγουσα και την παρότρυνε να καταχωρήσει αγωγή εναντίον του ενάγοντα.

Κατά την εξέταση της ενάγουσας και την σύνταξη του πιστοποιητικού (τεκμ.16), είχε δει την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία και το πιστοποιητικό του νευρολόγου Παπαναστασίου. Όταν την εξέτασε ο ίδιος μετεγχειρητικά, είχε ένα σύνολο συμπτωμάτων τα οποία περιγράφει στο πιστοποιητικό του. Ισχυρίστηκε ότι αν ερχόταν στο δικό του ιατρείο και του έδειχνε την μαγνητική τομογραφία θα την συμβούλευε για άμεση εγχείρηση γιατί δυνατόν από ένα μικρό ατύχημα μια πτώση π.χ. να δημιουργηθεί ιππουριδική συνδρομή.

Σε υπόδειξη γιατί δεν έλαβε υπόψη τα πιστοποιητικά του εναγομένου, ο μάρτυρας ανέφερε ότι στο πιστοποιητικό του, κατέγραψε τα δικά του ευρήματα. Η τακτική του σε όλα του τα πιστοποιητικά, είναι να μην αναφέρεται σε ευρήματα άλλων γιατρών για τα οποία δεν έχει προσωπική γνώση. Δεν είναι σε θέση να ξέρει αν τα συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής της ενάγουσας, προϋπήρχαν της εγχείρησης. Αν δεν προϋπήρχαν όπως ισχυρίζεται η ασθενής, θεωρεί ότι πιθανόν να είναι αποτέλεσμα κακοποίησης των νευρικών στοιχείων κατά την εγχείρηση. Επανέλαβε δε την άποψη του ότι αν προϋπήρχαν, είναι δουλειά του θεράποντα ιατρού να τα διαπιστώσει. Όμως κάποιος ασθενής με ακράτεια ούρων δεν είναι δυνατόν να μη αντιληφθεί ότι έχει τέτοιο πρόβλημα.

Σε υποβολή ότι τα προεγχειρητικά συμπτώματα καταδείκνυαν ιππουριδική συνδρομή, ο μάρτυρας απάντησε ότι η ενάγουσα είχε προεγχειρητικά πτώση άκρου ποδός. Όταν υπάρχει αυτό το σύμπτωμα και υπαισθησίες, σημαίνει ότι πιέζεται η ρίζα Ο5 αλλά όχι το σύνολο των ριζών όπως συμβαίνει στην ιππουριδική συνδρομή. Αυτό υπέδειξε και το ηλεκτρομυογράφημα ότι η Ο5 ρίζα είχε βλάβη. Αποκλείεται να είχε ιππουριδική συνδρομή και να μην το αντιλήφθηκε. Δεν μπορείς όπως επανέλαβε χαρακτηριστικά να έχεις ακράτεια ούρων και κοπράνων και να μην το αντιλαμβάνεσαι.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η εγχείρηση δεν έγινε καθυστερημένα παρότι η άμεση επέμβαση ήταν η ενδεδειγμένη θεραπεία. Ο ίδιος μάλιστα θα την χειρουργούσε όπως είπε δύο μέρες μετά προκειμένου να προβεί σε προεγχειρητική θεραπεία με αντιβιοτικά και κλύσματα. Αντίθετα αν είχε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής θα έπρεπε να χειρουργηθεί σε 24 ώρες.

Το μετεγχειρητικό αιμάτωμα είναι μια από τις αιτίες της ιππουριδικής συνδρομής. Δεν είναι όμως από τις πιο συχνές αιτιολογίες. Ο ίδιος είδε μόνο 10 τέτοια περιστατικά. Υπάρχει πάντα συλλογή αίματος μετά από τέτοια χειρουργεία αλλά συνήθως είναι μικρή και δεν πιέζει τις ρίζες. Στην περίπτωση της ενάγουσας, ο ίδιος θα έκανε μετεγχειρητικό MRI για να διαπιστώσει αν υπήρχε αιμάτωμα αφού η ασθενής ανέφερε διαταραχές σφιγκτήρων ούρησης και αφόδευσης.

Επανέλαβε ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν η ιππουριδική συνδρομή υπήρχε προεγχειρητικά αφού δεν εξέτασε τότε την ενάγουσα. Όμως η ασθενής δεν ανέφερε συμπτώματα που να δικαιολογούν κάτι τέτοιο. Δεν μπορεί να κρίνει την αξιοπιστία της ασθενούς προεγχειρητικά ενώ μετά την εγχείρηση, διαπίστωσε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής. Ο ίδιος δεν πιστεύει ότι προϋπήρχε γιατί η ενάγουσα θα παραπονείτο για συμπτώματα που δικαιολογούν τέτοιο εύρημα. Επιπλέον θα έπρεπε να καταγραφεί από τον νευρολόγο και τον νευροχειρουργό που την εξέτασαν. Από ότι ξέρει δεν υπάρχει πουθενά καταγραμμένο τέτοιο εύρημα. Αν υπήρξε σωστή εξέταση από νευρολόγο θα διαπιστωνόταν σίγουρα η ιππουριδική συνδρομή.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι το πρόβλημα που είχε η ενάγουσα με την κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου θα μπορούσε να οδηγήσει σε ιππουριδική συνδρομή μόνο μετά από πτώση ή ατύχημα που θα προκαλούσε κάκωση των νευρικών στοιχείων.

Η υπογραφή της συγκατάθεσης του ασθενούς (τεκμ.4), δίνεται για να καλυφθούν ακραίες επιπλοκές και δεν καλύπτει ιατρικά λάθη. Δεν την δίνει ο γιατρός στον ασθενή αλλά οι νοσοκόμες, πράγμα που σημαίνει ότι συνήθως δεν επεξηγούνται στην πραγματικότητα, οι επιπλοκές από τον γιατρό.

Θεώρησε φυσιολογικό η ενάγουσα να μην ένιωθε πόνο μετεγχειρητικά. Ανέφερε ότι ασθενείς με ιππουριδική συνδρομή δεν νιώθουν πόνο αφού τα νεύρα δεν μεταφέρουν ερεθισμό προς τον εγκέφαλο.

Επανεξεταζόμενος, ο μάρτυρας επανέλαβε τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε κατά την εγχείρηση να δημιουργηθεί κάκωση των νευρικών στοιχείων. Αναφέρθηκε σε μη ορθό τρόπο αφαίρεσης της κήλης, σε πιθανή κάκωση νευρικών στοιχείων που ακολουθεί την ρήξη της μήνιγγας ή διατομή των νευρικών στοιχείων ή ακόμη κατά την αναρρόφηση των οστών που κόβονται, αυτά να ξεφύγουν και να κτυπήσουν την ρίζα των νεύρων. Αναφέρθηκε επίσης σε πιθανή βιασύνη ή σύγχυση του γιατρού ή ακόμα και στην πιθανότητα να βάλει τον βοηθό του να καθαρίσει την περιοχή. Μπορεί επίσης να δημιουργηθεί κάκωση από αιμάτωμα αν τα υγρά δεν αποροφηθούν από την παροχέτευση.

Στην συγκεκριμένη περίπτωση αν υπήρχε ρήξη μήνιγγας, κακώς μπήκε παροχέτευση γιατί αυτή δημιουργεί δισκοκήλη. Όμως αν μπήκε παροχέτευση δεν θα έπρεπε να γίνει το αιμάτωμα. Υπάρχει όπως είπε ένα ερωτηματικό στο σημείο αυτό. Είναι γι’ αυτό το λόγο που έπρεπε αμέσως να γίνει μαγνητική τομογραφία για να διαφανεί αν έγινε αιμάτωμα που προκαλεί κάκωση των νευρικών στοιχείων και όχι η μαγνητική να γίνει ένα μήνα μετά όπως στην παρούσα περίπτωση.

Ως Μ.Ε.6 κατέθεσε η ακτινολόγος Δρ. Αγγέλα Κατωδρύτου. Από το 1997 μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2004, ήταν μέτοχος στο ακτινολογικό κέντρο «Λευκοθέα».

Η ενάγουσα πριν υποστεί την επίδικη επέμβαση, την επισκέφθηκε στο πιο πάνω ακτινολογικό κέντρο, αναφέροντας της ότι είχε κάποιο πρόβλημα με το αριστερό της πόδι. Την υπέβαλε σε μαγνητική τομογραφία, το αποτέλεσμα της οποίας κατέγραψε σε σχετική έκθεση (τεκμ.2). Σε αυτή αναφέρεται ότι διαπιστώθηκε κήλη δίσκου στο 4-5 επίπεδο και μετατόπιση κομματιού δίσκου προς τα πάνω, το οποίο καταλάμβανε μεγάλο χώρο στον επισκληρίδιο χώρο της σπονδυλικής στήλης. Αυτό, προκαλούσε πίεση στην κατιούσα 5 ρίζα και έντονη πίεση στον μηνιγγικό σάκο, το οποίον εκτόπισε προς τα αριστερά.

Η μάρτυρας ήταν κατηγορηματική ότι δεν έγινε ρήξη της μήνιγγας από την πιο πάνω δισκοκήλη. Αν γινόταν κάτι τέτοιο θα φαινόταν όπως είπε στην μαγνητική τομογραφία. Από την πείρα της τόσα χρόνια στις μαγνητικές τομογραφίες δεν είδε ποτέ να τραυματίζεται η μήνιγγα από δισκοκήλη.

Μετά την εγχείρηση έγινε εκ νέου μαγνητική τομογραφία τον Φεβρουάριο του 2007. Στην έκθεση της (τεκμ.7), αναφέρει ότι προκύπτει να αφαιρέθηκε καλά ο δίσκος και το μετατοπισμένο κομμάτι δίσκου. Περιγράφει όμως έντονα ενισχυόμενο ουλώδη μετεγχειρητικό ιστό στον αριστερό επισκληρίδιο χώρο σε συνδυασμό με μια συλλογή υγρού συμβατή με αιμάτωμα. Αυτό προκαλούσε έντονο φαινόμενο μάζας στην περιοχή με εκτόπιση του νωτιαίου σάκου προς τα δεξιά.

Η διαφορά με την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία, είναι ότι αφαιρέθηκε ο δίσκος που δημιουργούσε το πρόβλημα. Ταυτόχρονα όμως, διαπιστώθηκε μια συλλογή υγρού που είναι συμβατή με αιμάτωμα. Αναφέρει την λέξη «συμβατή» γιατί δεν είναι σίγουρο κάποιο χρονικό διάστημα μετά την εγχείρηση αν η συλλογή υγρού προκύπτει από αιμάτωμα. Αυτό γιατί το αιμάτωμα δίνει διαφορετική ένταση σήματος στο MRI ανάλογα με τον χρόνο που έγινε. Γεγονός όμως είναι ότι αυτή η συλλογή υγρού, είχε ένα φαινόμενο μάζας που προκάλεσε μετατόπιση του νωτιαίου σάκου προς τα δεξιά. Διαπίστωσε επίσης και μια ενίσχυση του μηνιγγικού σάκου, η οποία κρίνεται ως φυσιολογική μετά από εγχείρηση και καταδεικνύει ότι κάτι έγινε διεγχειρητικά στην μήνιγγα όπως πχ τραυματισμός και συρραφή.

Επί του προκειμένου, ανέφερε ότι η μαγνητική τομογραφία μπορεί να εντοπίσει στοιχεία που καταλαμβάνουν ένα συγκεκριμένο όγκο. Όμως δεν εντοπίζει κακώσεις νεύρων που προέρχονται από πίεση ή τομή.

Η επόμενη μαγνητική τομογραφία έγινε τον Απρίλιο του 2007. Στο σχετικό πιστοποιητικό (τεκμ.8), αναφέρεται σαφής συρρίκνωση της συλλογής υγρού. Είναι όπως είπε κάτι που αναμενόταν. Μπορεί ακόμη η συλλογή υγρού να εξαφανιστεί σε κάποιο στάδιο. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει την συλλογή υγρού, η οποία μειώθηκε.

Τον Οκτώβριο του 2007 μετά από νέα μαγνητική τομογραφία, συνέταξε πιστοποιητικό (τεκμ.15), σύμφωνα με το οποίο έγινε σχεδόν ολοκληρωτική απορρόφηση του αιματώματος στον χώρο της πεταλλεκτομής. Υπάρχει όμως ακόμα ενισχυόμενος ουλώδης ιστός στον αριστερό επισκληρίδιο χώρο. Επιπλέον, υπάρχει μια παραμόρφωση του νωτιαίου σάκου με ασάφεια και ενίσχυση της πλευράς στο 4ο και 5ο επίπεδο.

Ήταν η θέση της ότι η ιππουριδική συνδρομή δεν μπορεί να διαφανεί στην μαγνητική τομογραφία γι’ αυτό και δεν είναι σε θέση να αναφέρει αν υπήρχε στο προεγχειρητικό MRI. Η ιππουριδική συνδρομή προκύπτει όπως είπε, μόνο μετά από κλινική διάγνωση. Παρόλα αυτά , ανέφερε ότι μελετώντας την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία δεν ανέμενε ότι θα υπήρχε ιππουριδική συνδρομή. Αυτό γιατί η ιππουριδική συνδρομή συμβαίνει σε μεγάλους κεντρικούς δίσκους σε πιο κάτω επίπεδο ή με οποιαδήποτε σοβαρή πίεση στον σάκο που να εξηγεί τέτοια συμπτώματα. Αυτό που η ίδια βλέπει στην μαγνητική τομογραφία πριν την εγχείρηση, είναι μια τυπική εικόνα κεντροαριστερού δίσκου που θα προκαλούσε πάρεση ποδός (drop foot).

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι η ίδια δεν προβαίνει σε κλινική εξέταση των ασθενών. Τα κλινικά ευρήματα συνοδεύουν συνήθως τα παραπεμπτικά των ασθενών που ετοιμάζουν οι γιατροί που τους εξέτασαν.

Στην προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία δεν εντόπισε ρήξη μήνιγγας. Εντόπισε όμως εμφανή (significant) πίεση στον μηνιγγικό σάκο. Στον σάκο αυτό εμπεριέχονται διάφορά νεύρα καθώς και εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Τα νεύρα αυτά πλέουν μέσα στο σάκο ως ένα νήμα και φεύγουν όπως μια ουρά αλόγου, βγαίνοντας στα ανάλογα ύψη της οσφυϊκής μοίρας προς τα πλάγια μέσω των τριμμάτων.

Επανέλαβε ότι δεν περιμένει ούτε και έχει δει καμιά φορά, ιππουριδική συνδρομή με πρόβλημα σε ένα 4ο – 5ο κεντρικό αριστερό δίσκο. Αυτό παρότι στην περίπτωση της ενάγουσας επρόκειτο για μεγάλη δισκοκήλη που πίεζε τις αντίστοιχες 4η και 5η αριστερές ρίζες. Δεν επρόκειτο για ρίζες του εφιππίου. Η 5η ρίζα είναι αυτή που δικαιολογεί την πτώση ποδός (drop foot) και η 4η οποιαδήποτε πάρεση πιο ψηλά του τετρακέφαλου.

Η συλλογή υγρού που ήταν συμβατή με αιμάτωμα, βρισκόταν στον χώρο που έγινε η πεταλλεκτομή. Έπαιρνε τον χώρο έξω μέσα και έξω από το κανάλι της σπονδυλικής στήλης και αφορούσε κυρίως τον αριστερό επισκληρίδιο χώρο. Σε ερώτηση αν επρόκειτο για αιμοστατικό που χρησιμοποιούν οι νευροχειρουργοί σε συρραφές της μήνιγγας το οποίο απορροφείται, η μάρτυρας ανέφερε ότι το αιμοστατικό είναι κάτι σαν τσιροτάκι. Στην περίπτωση μας είχαμε συλλογή υγρού, η οποία δημιουργεί διαφορετική ένταση από το αιμοστατικό ή οποιοδήποτε άλλο υλικό που χρησιμοποιείται από τους γιατρούς στην εγχείρηση. Απέρριψε επίσης την πιθανότητα να επρόκειτο για νωτιαίο υγρό που διέφευγε λόγω κακής συρραφής της μήνιγγας. Στην περίπτωση αυτή θα είχαμε συνεχή ροή υγρού από τον σάκο σε σύνδεσμο (link) με την μήνιγγα και το οποίο δεν απορροφείται. Αντιθέτως στην περίπτωση μας υπήρχε συγκέντρωση υγρού που απορροφήθηκε και για αυτό το λόγο, είναι συμβατή με αιμάτωμα.

Ως Μ.Ε.7 κατέθεσε ο νευροχειρουργός Δρ. Βαρνάβας Παπαναστασίου που ήταν ο πρώτος γιατρός που είδε την ενάγουσα. Τον επισκέφθηκε στο ιατρείο του στις 3.1.07 αναφέροντας πόνο στην πλάτη με έντονη έκταση στο αριστερό πόδι τις τελευταίες τρεις βδομάδες με επιδείνωση των συμπτωμάτων, μερικές μέρες πριν. Κατά την εξέταση διαπίστωσε περιορισμό της έκτασης του ποδιού αριστερά στις 60 μοίρες και μερική αδυναμία στου αριστερού αστραγάλου. Ως εκ τούτου, συνέστησε θεραπεία με αντιφλεγμονώδη και μυοχαλαρωτικά και την παρέπεμψε για μαγνητική τομογραφία της οσφυϊκής μοίρας. Ο μάρτυρας δεν διαπίστωσε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής ούτε προβλήματα με ούρηση και αφόδευση.

Αντεξεταζόμενος, ανέφερε ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση, η πιθανή διάγνωση ήταν κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου με πίεση στην Ο5 ρίζα, γι’ αυτό και η αδυναμία στον αστράγαλο και η αριστερή οσφυαλγία. Για επιβεβαίωση, ο ασθενής παραπέμπεται σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας.

Τα συμπτώματα τα αναφέρει ο ασθενής και δεν ταυτίζονται με τα ευρήματα του γιατρού που προκύπτουν από την νευρολογική εξέταση. Τα ευρήματα ιππουριδικής συνδρομής είναι διαφορετικά από τα συμπτώματα όσον αφορά την δυσκολία ούρησης και αφόδευσης. Στην ιππουριδική συνδρομή, υπάρχει εύρημα για πίεση όλων των ριζών που καταβάλουν την ιππουρίδα. Άρα πρέπει να πιέζονται όλες οι ρίζες και όχι μόνο η μια αριστερή ή δεξιά ρίζα. Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπήρχε τέτοιο εύρημα.

Σχολιάζοντας το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ. Πρωτοπαπά (τεκμ.3) που εκδόθηκε δύο μέρες αργότερα, ανέφερε χωρίς να αποκλείσει επιδείνωση της κατάστασης σε 48 ώρες ότι και σε αυτό γίνεται αναφορά σε Ο5 ρίζα χωρίς εμπλοκή άλλων ριζών. Τα συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής υπονοούν πίεση πολλαπλών νευρικών ριζών. Η επιδείνωση της λειτουργίας της Ο5 ρίζας ήταν εν πολλοίς αναμενόμενη όμως αυτό διαφέρει από την εμφάνιση πίεσης σε όλες τις νευρικές ρίζες που σημαίνει ιππουριδική συνδρομή.

Σε σχέση με το προεγχειρητικό MRI, ανέφερε ότι παρεκτόπιση και πίεση του σάκου δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και πίεση των ριζών. Αντιθέτως μπορεί να υπάρξει σημαντική πίεση του σάκου ιδιαίτερα στα κάτω αριστερά επίπεδα της σπονδυλικής στήλης χωρίς να υπάρχει πίεση των νευρικών ριζών γιατί ο σάκος παραμένει στο ίδιο μέγεθος λόγω αρκετού χώρου εκεί όπου υπάρχουν όλες οι ρίζες μέχρι την Ο5.

Ως Μ.Ε.8 κατέθεσε ο νευροχειρουργός Δρ. Μανώλης Πετρίδης. Εξέτασε την ενάγουσα στο ιατρείο του που βρίσκεται σε ιδιωτική κλινική της Λευκωσίας. Ετοίμασε επί του προκειμένου ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμ.21), στο οποίο κατέγραψε τα ευρήματα του από την εν λόγω εξέταση. Σε αυτό αναφέρεται το ιατρικό ιστορικό της ενάγουσας από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι και την εξέταση της από τον μάρτυρα.

Στην συνέχεια αφού αναφέρει ότι η ιππουριδική συνδρομή είναι η χειρότερη μετεγχειρητική επιπλοκή σε επεμβάσεις σπονδυλικής στήλης, προχωρεί στα παράθεση των ευρημάτων του από την κλινική εξέταση της ενάγουσας. Κατά την άποψη του, η ενάγουσα παρουσιάζει όλα τα σημεία βλάβης του κάτω τμήματος της ιππουρίδος δηλαδή πλήρη απώλεια αίσθησης αφής, πόνου, θερμού/ψυχρού στην περιγεννητική περιοχή ΑΡ, στο ΑΡ μικρό και μεγάλο χείλος του αιδοίου και στην περιπρωκτική περιοχή. Υπάρχει σοβαρή διαταραχή ούρησης που διενεργείται τακτικά κάθε 3-4 ώρες χωρίς αίσθηση αλλά με συμμετοχή του κοιλιακού και πυελικού μυϊκού συστήματος. Η αφόδευση είναι επίσης προβληματική λόγω ατονίας του ορθού. Επιπλέον, η σεξουαλική δραστηριότητα έχει επηρεαστεί λόγω της πλήρους αναισθησίας του αριστερού αιδοίου. Από την κλινική εξέταση στο υπόλοιπο της χαμηλής οσφυϊκής μοίρας, προέκυψε αδυναμία της Ο5 νευρικής ρίζας αριστερά, κυρίως κατά την ραχιαία κάμψη άκρου ποδός. Ελέγχεται επίσης ιδίας κατανομής αισθητική διαταραχή στο αριστερό κάτω άκρο.

Στο εν λόγω πιστοποιητικό (τεκμ.21) γίνεται σχολιασμός του απεικονιστικού ελέγχου, τον οποίο ο μάρτυρας χαρακτηρίζει ως ενδεικτικό της προεγχειρητικής κατάστασης αλλά και της μετεγχειρητικής αλλοίωσης και παθολογίας. Σύμφωνα με τις μαγνητικές τομογραφίες, προεγχειρητικά η ενάγουσα έπασχε από ευμεγέθη οπισθοπλάγια δισκοκήλη Ο4/Ο5 με σχεδόν πλήρη κατάληψη του αριστερού τρήματος και σοβαρή πίεση της κατερχόμενης Ο5 νευρικής ρίζας. Επίσης διακρίνονται ξεκάθαρα τα όρια του μηνιγγικού σάκου χωρίς να διαπιστώνεται ρήξη της μήνιγγας και τεμάχια δισκικού υλικού εντός αυτής. Στο πιστοποιητικό επεξηγείται με λεπτομέρεια το απεικονιστικό υλικό, στην βάση του οποίου δικαιολογείται το πιο πάνω προεγχειρητικό εύρημα.

Η μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 8.2.2007 ένα μήνα μετά την εγχείρηση, δίνει πολύ σημαντικές πληροφορίες για την ίδια την επέμβαση και για και τις επιπλοκές της που δικαιολογούν απόλυτα τις μετεγχειρητική αλλά και την σημερινή κλινική κατάσταση της ενάγουσας. Παρουσιάζεται μεγάλη σε έκταση συλλογή αίματος ενδοσκληριδίως που πιέζει μαζικά τον σπονδυλικό σάκο και τις ρίζες της ιππουρίδας. Ακόμα και ένα μήνα μετά την επέμβαση, η ασθενής παρέμεινε με μεγάλη συλλογή αίματος στον επισκληρίδιο χώρο κεντρικά και αριστερά, συλλογή που από μόνη της δικαιολογεί την εγκατάσταση ιππουριδικής βλάβης. Η πυκνότητα της βλάβης αυτής, μαρτυρεί την χρονολογία της αιμορραγίας καθώς προκύπτει ισόπυκνη του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, ακτινολογικό εύρημα συμβατό με υποξία, αιμορραγία που χρονολογικά συμπίπτει με την χειρουργική επέμβαση. Είναι δεδομένο και βέβαιο ότι η συλλογή αυτή, ήταν σαφώς μεγαλύτερη κατά τις πρώτες μετεγχειρητικές ώρες και δεν μπορεί να καταγραφεί πλήρως η έκταση της. Επίσης στην ίδια μαγνητική τομογραφία, ελέγχεται δυσμορφία του τοιχώματος της μήνιγγος, ενδεικτικό διεγχειρητικής διάνοιξης της.

Στο εν λόγω πιστοποιητικό (τεκμ.21) στο κεφάλαιο με τίτλο «συμπεράσματα», ο μάρτυρας αναφέρει ότι η προεγχειρητική βλάβη της ενάγουσας έχρηζε απαραιτήτως, άμεσης χειρουργικής επέμβασης λόγω μεγάλου κινδύνου πάρεσης της Ο5 νευρικής ρίζας (foot drop).

Τα απεικονιστικά ευρήματα της προεγχειρητικής μαγνητικής τομογραφίας δεν δικαιολογούν με κανένα τρόπο σημεία ή συμπτώματα προεγχειρητικής ιππουριδικής βλάβης καθώς η πίεση δεν είναι κεντρική και οι ρίζες της ιππουρίδος κυλούν και κατέρχονται ελεύθερες μέσα μέσα στον σάκο με παρουσία εγκεφαλονωτιαίου υγρού και συνεπώς χώρου σε αυτό. Η πίεση που ασκείται είναι οπισθοπλάγια και περιορίζεται στην νευρική ρίζα που εξέρχεται του σπονδυλικού σάκου στο επίπεδο Ο4/Ο5. Αλλά και κλινικά, πουθενά δεν προκύπτουν προεγχειρητικά, συμπτώματα συμβατά έστω με ανερχόμενη ιππουριδική συνδρομή. Ούτε ο πρώτος νευροχειρουργός που εξέτασε την ενάγουσα, ούτε και ο ίδιος ο εναγόμενος δεν περιγράφουν τέτοια ευρήματα στην γνωμάτευση τους πριν την εγχείρηση.

Είναι ξεκάθαρο σύμφωνα με το τεκμήριο 21 ότι η ενάγουσα άμεσα μετεγχειρητικά, παρουσίασε σημαντική αιμορραγία στην περιοχή της επέμβασης με αποτέλεσμα την εγκατάσταση συνδρόμου ιππουρίδος στο κάτω τμήμα της με χαρακτηριστική αναισθησία τύπου σέλλας και αδυναμία ούρησης. Κάθε ασθενής που χειρουργείται στην σπονδυλική στήλη, είναι πιθανόν να παρουσιάσει τέτοια σοβαρή επιπλοκή. Αυτός είναι και ο λόγος που παρακολουθείται κλινικά και νοσηλεύεται τουλάχιστον για 24 ώρες μετά την επέμβαση. Ο χειρουργός, είναι υπεύθυνος για την μετεγχειρητική παρακολούθηση του ασθενούς και κάθε υποψία μιας τόσο σοβαρής επιπλοκής, πρέπει να διερευνηθεί και αντιμετωπιστεί. Η χειρουργική εκκένωση της αιτίας (στην προκειμένη περίπτωση η αιμορραγία) μέσα στο πρώτο 24ωρο, έχει ως αποτέλεσμα την ύφεση των συμπτωμάτων κατά 100%. Υψηλότατα είναι τα ποσοστά επιτυχίας ακόμα και αν η χειρουργική παρέμβαση διενεργηθεί έστω και λίγο καθυστερημένα δηλαδή 48-72 ώρες μετά. Η επέμβαση όμως αυτή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ με αποτέλεσμα οι βλάβες να μην είναι αναστρέψιμες.

Η ενάγουσα νοσηλεύτηκε σε κέντρο αποκατάστασης στην Γερμανία με ξεκάθαρη διάγνωση ιππουριδικής συνδρομής και το πρόβλημα που αντιμετωπίζει δεν είναι αναστρέψιμο κατά τον μάρτυρα. Οι βλάβες που έχουν υποστεί οι ιερές ρίζες της ιππουρίδας είναι μόνιμες και δεν υπάρχει θεραπεία.

Στην αντεξέταση, ο μάρτυρας δέχθηκε ότι με το πρόβλημα δισκοκήλης που αντιμετώπιζε η ενάγουσα, έπρεπε να χειρουργηθεί άμεσα. Αυτό γιατί υπήρχε ευμεγέθης κήλη που πίεζε μια συγκεκριμένη ρίζα αριστερά. Δυνάμει της μαγνητικής τομογραφίας, το νεύρο πιεζόταν σημαντικά και κινδύνευε άμεσα. Στο ηλεκτρομυογράφημα, φάνηκε επίσης η αδυναμία του νεύρου. Ο μάρτυρας διευκρίνισε ότι δεν αμφιβάλλει για την αναγκαιότητα της χειρουργικής επέμβασης. Ισχυρίστηκε όμως ότι δεν ήταν απόλυτα αναγκαίο η επέμβαση να γινόταν την ίδια ημέρα. Επιπλέον, η γνωμάτευση του εστιάζεται στις μετεγχειρητικές επιπλοκές της ενάγουσας.

Ο μάρτυρας επανέλαβε την θέση του ότι η δεν προκύπτει από τα πιστοποιητικά, ιππουριδική συνδρομή της ενάγουσας πριν την επέμβαση. Εξήγησε ότι υπήρχε μεν αδυναμία του κάτω άκρου αλλά το σύμπτωμα αυτό δεν σχετίζεται με ιππουριδική συνδρομή. Η αδυναμία ενός νεύρου οφείλεται στην δομική πίεση σε αυτό. Η ιππουριδική συνδρομή οφείλεται σε πίεση πολλαπλών νεύρων, ριζών και κυρίως της νευρικής ιππουρίδας. Η ιππουρίδα είναι περιοχή της σπονδυλικής στήλης που περιέχει όλες τις νευρικές ρίζες. Άρα δεν τίθεται θέμα να υπήρχε προεγχειρητικά ιππουριδική συνδρομή. Το στοιχείο αυτό προκύπτει όπως είπε και από την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία όπου δεν φαίνεται η ευμεγέθης κήλη να ασκεί σημαντική πίεση στην ιππουρίδα παρότι πίεζε τον μηνιγγικό σάκο.

Ο μάρτυρας ανέφερε ότι μελέτησε όλα τα προεγχειρητικά πιστοποιητικά και απεικονίσεις που του δόθηκαν. Όμως, χειρουργικό πιστοποιητικό στο οποίο να αναγράφεται λεπτομερώς τι συνέβη στην χειρουργική επέμβαση δεν του δόθηκε και δεν ξέρει αν υπάρχει.

Αναφορικά με την μετεγχειρητική παρακολούθηση της ενάγουσας, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι αδυνατεί να πιστέψει ότι ο εναγόμενος δεν έπραξε οτιδήποτε μετά από μια τέτοια επέμβαση που ο ίδιος περιγράφει ως αρκετά δύσκολη με επιπλοκές κατά την εγχείρηση και με την μετεγχειρητική κλινική εικόνα της ενάγουσας. Έστω ένα απεικονιστικό έλεγχο, μια κλινική επιβεβαίωση και ενδεχομένως μια ιατρική πράξη, η οποία ήταν αναγκαία σύμφωνα και με την βιβλιογραφία.

Του υποβλήθηκε ότι τοποθετήθηκε εξωτερική παροχέτευση στην ενάγουσα που δεν έδωσε πολλά υγρά και ως εκ τούτου δεν δημιουργήθηκε καμία υποψία για αιμορραγία και εκ νέου εγχείρηση. Απάντησε ότι η ποσότητα αίματος από την παροχέτευση δεν είναι ενδεικτική. Η διάγνωση γίνεται από την κλινική εικόνα του ασθενούς. Αν τα συμπτώματα οδηγούν σε υποψία μετεγχειρητικής επιπλοκής πίεσης της ιππουρίδας από αιμάτωμα, ο γιατρός πρέπει να δράσει άμεσα με απεικονιστικό έλεγχο. Εφόσον τα συμπτώματα επιβεβαιωθούν από τον έλεγχο αυτό και διαφανεί μεγάλη ποσότητα αίματος γύρω από την ιππουρίδα τότε θα πρέπει ο γιατρός να προχωρήσει άμεσα σε εκκένωση του αιματώματος που δημιουργήθηκε. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι η μικρή ποσότητα αίματος στην παροχέτευση σε συνδυασμό με τα κλινικά ευρήματα της ενάγουσας θα έπρεπε να βάλουν τον εναγόμενο σε μεγαλύτερη εγρήγορση και όχι σε εφησυχασμό. Και μόνο η αδυναμία ούρησης και η μη λειτουργεία του σφιγκτήρα, ήταν αρκετά κατά τον μάρτυρα για να οδηγούσαν σε υποψία μετεγχειρητικού αιματώματος γι’ αυτό και επιβαλλόταν άμεση απεικονιστική εξέταση για διερεύνηση αυτού του πολύ πιθανού ενδεχομένου.

Επανέλαβε ότι τα συμπτώματα αυτά δεν υπήρχαν προεγχειρητικά. Και εφόσον αυτά παρουσιάστηκαν τόσο δραματικά και γρήγορα αμέσως μετά την επέμβαση θα έπρεπε να διερευνηθούν επειγόντως και η ασθενής να εισαχθεί άμεσα στο χειρουργείο για αποσυμπίεση της ιππουρίδος με την εκκένωση του αιματώματος.

Ακόμα και στην μαγνητική τομογραφία που έγινε δύο μήνες μετά την επέμβαση, φαίνεται μεγάλη ποσότητα υγρών που ακόμη και τότε πίεζε την περιοχή στην οποία βρισκόταν. Στην ιατρική ορολογία, αυτό λέγεται υποξία που σημαίνει ότι πρόκειται για αιμορραγία η οποία συνέβη μέρες πριν. Ισχυρίστηκε δε ότι αν ήταν ο ίδιος χειρουργός θα υπέβαλε την ασθενή ακόμη και δύο μήνες μετά σε νέα εγχείρηση λόγω του ότι παρά την πάροδο τόσου χρόνου, υπήρχε μεγάλη κάλυψη της περιοχής από αιμάτωμα. Ο μάρτυρας απέκλεισε το ενδεχόμενο να πρόκειται για το αιμοστατικό (surgery gel) που τοποθέτησε ο εναγόμενος για να απορροφήσει τα μετεγχειρητικά υγρά. Αλλά και ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, η θέση του μάρτυρα είναι ότι το αιμοστατικό αυτό θα έπρεπε να αφαιρεθεί γιατί έχει την ιδιότητα να φουσκώνει και να πιέζει τα νεύρα της περιοχής.

Ο μάρτυρας επανέλαβε ότι δεν αμφιβάλει για την αναγκαιότητα της χειρουργικής επέμβασης για αντιμετώπιση της δισκοκήλης και αποσυμπίεσης του νεύρου παρότι δεν συμφωνεί ότι ήταν ανάγκη να γίνει άμεσα την επομένη ημέρα.

Δέχθηκε επίσης ότι με την διενεργηθείσα επέμβαση, το νεύρο αποσυμπιέστηκε και έχει αποκατασταθεί η δύναμη του αριστερού κάτω άκρου της ενάγουσας. Αν αυτό ήταν το αποτέλεσμα του χειρουργείου, η ασθενής θα έπρεπε να ήταν ικανοποιημένη. Όμως δυστυχώς υπήρξε κατά τον μάρτυρα η επιπλοκή του μετεγχειρητικού αιματώματος που δημιούργησε την ιππουριδική συνδρομή στην ενάγουσα.

Ως Μ.Υ.1 κατέθεσε ο εξ’ Ελλάδος νευροχειρουργός Γιώργος Αλεξόπουλος. Στη γραπτή του δήλωση (έγγραφο 4) αναφέρει ότι έχει μεγάλη πείρα σε επεμβάσεις παρόμοιας φύσης όπως αυτή στην οποία υπεβλήθη η ενάγουσα. Γνώρισε τον εναγόμενο κατά τη διάρκεια σεμιναρίων τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τον έχει ακούσει να μιλά σε συνέδρια και πιστεύει ότι είναι άρτια καταρτισμένος επιστημονικά και ασφαλής χειρουργός.

Το Σεπτέμβριο του 2010 είχε την ευκαιρία να εξετάσει την ενάγουσα μετεγχειρητικά. Ως εμπειρογνώμονας γιατρός, ζήτησε, μελέτησε και έλαβε υπόψη το ιστορικό της ασθενούς όλα τα προεγχειρητικά ιατρικά πιστοποιητικά, τις διεγχειρητικές ενδονοσοκομιακές αναφορές, τα μετεγχειρητικά πιστοποιητικά και τις μαγνητικές τομογραφίες. Προς τούτο ετοίμασε ένα σύντομο ιατρικό πιστοποιητικό, το οποίο και κατέθεσε ως τεκμήριο 56.

Στη συνέχεια αφού παρέπεμψε στο ιστορικό της ασθενούς, αναφέρθηκε γενικά στο τι συνιστά ιππουριδική συνδρομή σύμφωνα με τη βιβλιογραφία. Ακολούθως ο μάρτυρας παραθέτει τα πορίσματα του, σύμφωνα με τα οποία η ενάγουσα παρουσίασε πριν την εγχείρηση ιππουριδική συνδρομή λόγω δισκοκήλης. Είχε έντονο πόνο τον οποίο προέβαλλε και μόνο όταν ρωτήθηκε από τον εναγόμενο συνειδητοποίησε ότι είχε πρόβλημα με την ούρηση αφού κατά το μάρτυρα στις περιπτώσεις αφόρητου πόνου, ο ασθενής επικεντρώνεται μόνο στον πόνο.

Με βάση τα στοιχεία που είχε ο μάρτυρας, εγείρεται η υποψία ότι η μήνιγγα που κάλυπτε την ιππουρίδα, πιθανότατα να τραυματίστηκε από τη μεγάλη δισκοκήλη και δεν αποκλείεται οι νευρικές δεσμίδες της ιππουρίδας αριστερά να υπέστησαν και μόνιμες βλάβες.

Σύμφωνα με την έκθεση του εναγομένου στη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης, αφαίρεσε με το μικροσκόπιο τμήματα έξω και ενδομυνηγγικά, αποσυμπίεσε τα νεύρα της ιππουρίδας και διενήργησε μηνιγγοραφή. Αυτό συνάδει πλήρως με τη μαγνητική τομογραφία που επιβεβαίωσε το στραγγαλισμό της μήνιγγας και επέφερε τον τραυματισμό.

Η όλη κλινική μετεγχειρητική πορεία της ασθενούς μοιάζει με ιππουριδική συνδρομή, της οποίας το μακροχρόνιο και ατελές της αποθεραπείας, οφείλεται στη βαριά προεγχειρητική νευρολογική εικόνα και στην καθυστερημένη χειρουργική αντιμετώπιση.

Στα τελικά του συμπεράσματα, ο μάρτυρας αναφέρει ότι η αποκατάσταση έχει άμεση σχέση με το μέγεθος της βλάβης και το χρόνο που παρήλθε. Η μετεγχειρητική εξέταση και η κλινική κατάσταση της ενάγουσας, δείχνει ότι δεν υπάρχει πίεση στα νευρικά στοιχεία της ιππουρίδας και βεβαιώνει ότι η χειρουργική επέμβαση ήταν ορθή. Η σημερινή νευρολογική κατάσταση της ασθενούς, είναι αποτέλεσμα της σοβαρής φύσης της πάθησης αλλά και της καθυστέρησης στην αποσυμπίεση των νευρικών στοιχείων και δεν οφείλεται σε κακό χειρισμό ή αμέλεια του θεράποντος ιατρού.

Στην συνέχεια ο μάρτυρας κατέθεσε ως τεκμήριο 62, τα αρνητικά της προεγχειρητικής μαγνητικής τομογραφίας της ενάγουσας ημ. 4.1.2007. Ισχυρίστηκε ότι όπως προκύπτει από τα αρνητικά, ο δίσκος Ο4 - Ο5, έχει μετακινηθεί σχεδόν ολόκληρος και έχει καταλάβει τον χώρο του νωτιαίου σωλήνα από όπου διέρχονται τα νεύρα της ιππουρίδας. Οι ρίζες που κατέρχονται σε αυτόν τον χώρο, έχουν υποστεί μεγάλη πίεση. Με βάση τα στοιχεία αυτά, αρχίζει μια νευρολογική διεργασία που λέγεται ιππουριδική συνδρομή. Αντιμετωπίζεται με άμεση χειρουργική επέμβαση όπως έπραξε ο εναγόμενος στην παρούσα περίπτωση.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι μελέτησε τα στοιχεία του φακέλου που του απέστειλε ο εναγόμενος στην Αθήνα. Του υπεδείχθη η ιατρική γνωμάτευση του Δρ. Σταυριανού (τεκμ.2) και του υποβλήθηκε ότι είναι ακριβώς η ίδια με την δική του. Απάντησε ότι όταν οι εκθέσεις δύο γιατρών αφορούν το ίδιο θέμα, είναι πιθανόν να ταυτίζονται σε ορισμένα πράγματα.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι δεν γνωρίζει αν ο εναγόμενος αντιμετωπίζει πολλές αγωγές στο Δικαστήριο για ιατρική αμέλεια. Ισχυρίστηκε όμως ότι η ειδικότητα του νευροχειρουργού λόγω της φύσης της και των μεγάλων πιθανοτήτων αποτυχίας των επεμβάσεων, είναι αντικείμενο πολλών αγωγών.

Επέμενε ότι από τα αρνητικά της προεγχειρητικής μαγνητικής τομογραφίας, προκύπτει ξεκάθαρα ότι η ιππουριδική συνδρομή υπήρχε πριν την χειρουργική επέμβαση. Σε ερώτηση γιατί δεν καταγράφεται στα πορίσματα του μαγνητικού τοπογράφου, ανέφερε ότι ο ακτινολόγος προβαίνει σε γνωμάτευση αλλά είναι ο νευροχειρουργός που θα κάνει την τελική διάγνωση μελετώντας την εικόνα του MRI.

Εξέτασε την ενάγουσα το 2010 και ετοίμασε από τότε την ιατρική του έκθεση. Δέχθηκε ότι η ίδια του παραπονέθηκε για προβλήματα στην ούρηση και αφόδευση χωρίς ο ίδιος να προβεί σε εξέταση για τα θέματα αυτά. Το ίδιο και για προβλήματα στην σεξουαλική της ζωή. Δεν θυμόταν όμως λεπτομέρειες της εξέτασης γιατί πέρασαν 5 χρόνια και επιπλέον δεν είχε τις σημειώσεις που πήρε. Δεν είχε όμως λόγο να αμφισβητήσει όλα όσα του είπε η ενάγουσα.

Δεν εξέτασε την ενάγουσα πριν την εγχείρηση. Όλα τα προεγχειρητικά κλινικά ευρήματα που παρουσιάζει στην έκθεση του, τα πήρε όπως είπε από τον φάκελο της ασθενούς και από πληροφορίες που του έδωσε ο εναγόμενος.

Ήταν η θέση του ότι μετά την εγχείρηση, έγινε αποκατάσταση της ενάγουσας έστω και ατελής. Υπήρξε πλήρης εξάλειψη της πίεσης στα νευρικά σημεία που σημαίνει ότι η χειρουργική επέμβαση, την απάλλαξε από την πίεση στην ιππουρίδα.

Συμφώνησε ότι μια αιτία πρόκλησης ιππουριδικής συνδρομής, είναι το επισκληρίδιο αιμάτωμα δηλαδή η συλλογή αίματος που συμπιέζει τα νεύρα. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και μετά από ιατρογενείς τραυματισμούς της ιππουρίδας. Δέχθηκε ότι αν υπάρχει αιμάτωμα που πιέζει την ιππουρίδα θα πρέπει να αφαιρεθεί χειρουργικά.

Σε σχέση με το μετεγχειρητικό MRI, ανέφερε ότι η αναφορά του ακτινολόγου σε αιμάτωμα πιθανόν να μην είναι ορθή. Μπορεί να πρόκειται για αιμοστατικό (surgical gel) που τοποθετείται για να σταματήσει την αιμορραγία και απορροφάται σε 4 μήνες. Ο λόγος που κατά την άποψη του δεν ήταν αιμάτωμα, είναι γιατί η ασθενής δεν πονούσε καθόλου και ως εκ τούτου δεν υπήρχε επιδείνωση της κλινικής της εικόνας. Σε τέτοιες περιπτώσεις που είναι κατά τον μάρτυρα σπάνιες μετά από πεταλλεκτομή, τα συμπτώματα είναι θορυβώδη. Το αιμάτωμα ασκεί φοβερές πιέσεις και πόνο κάτι που δεν υπήρχε στην περίπτωση της ενάγουσας.

Ως Μ.Υ.2 κατέθεσε ο εξ’ Ελλάδος νευροχειρουργός Δρ. Κωνσταντίνος Μπακόπουλος. Στην γραπτή του κατάθεση (έγγραφο 5) αναφέρθηκε στα γενικά συμπτώματα της ιππουριδικής συνδρομής. Ήταν η θέση του ότι η ενάγουσα είχε προεγχειρητικά κλινικά συμπτώματα όπως και ευρήματα στην μαγνητική τομογραφία (MRI), συμβατά με ιππουριδική συνδρομή. Ως εκ τούτου, ορθώς ο εναγόμενος με βάση την πιο πάνω διάγνωση, υπέβαλε σε άμεση χειρουργική επέμβαση την ασθενή.

Όταν ασκούνται έντονες πιέσεις στον νευρικό ιστό, η εγκατάσταση μονίμων βλαβών μπορεί να είναι ταχύτατη. Εφόσον δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα οι πιέσεις δηλαδή τις πρώτες 48 ώρες, η εξέλιξη είναι συνήθως δυσμενής. Θα πρέπει να γίνεται χειρουργική αντιμετώπιση και δεν ενδείκνυται συντηρητική θεραπεία. Αυτός ήταν και ο λόγος που κατά την άποψη του μάρτυρα, ο εναγόμενος χειρούργησε επειγόντως την ενάγουσα.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι ο ισχυρισμός της ενάγουσας για μετεγχειρητική εμφάνιση της ιππουριδικής συνδρομής δεν συνάδει με τη συνολική μετεγχειρητική της πορεία. Ο λόγος είναι ότι η χειρουργική επέμβαση έγινε διά μέσου της πεταλεκτομής – δισκεκτομής. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργήθηκε αρκετός χώρος ώστε η μετεγχειρητική συλλογή αίματος να μην μπορεί να προκαλέσει τέτοια αύξηση της πίεσης που να δικαιολογήσει συμπτωματολογία επισκληριδίου αιματώματος. Στις περιπτώσεις που έχουμε μετεγχειρητικό επισκληρίδιο αιμάτωμα, εμφανίζονται συμπτώματα που χαρακτηρίζονται από διόγκωση και πόνο στην περιοχή του χειρουργείου όπως και από προσβολή όλων των νευρικών ριζών. Το μετεγχειρητικό επισκληρίδιο αιμάτωμα, εκδηλώνεται επίσης με θορυβώδη κλινική εικόνα που αφορά την κίνηση και αίσθηση των κάτω άκρων. Τέτοια συμπτώματα δεν υπήρχαν κατά τον μάρτυρα, στην περίπτωση της ενάγουσας.

Στην αντεξέταση, ανέφερε ότι εργάστηκε σε διάφορα δημόσια

Νοσοκομεία στην Ελλάδα. Σήμερα εργάζεται στην νευρολογική κλινική του Νοσοκομείου Αγρινίου. Πριν να καταγράψει την έκθεση του, μελέτησε τα ιατρικά έγγραφα που του έστειλε ο ενάγοντας. Πρόκειται για τις μαγνητικές τομογραφίες αλλά και τα ιατρικά πιστοποιητικά που εξέδωσαν άλλοι γιατροί που εξέτασαν την ενάγουσα. Ο ίδιος όμως δεν εξέτασε ποτέ την ενάγουσα.

Ήταν η θέση του ότι πιθανότατα, η ενάγουσα να έπασχε προεγχειρητικά από ανερχόμενη ιππουριδική συνδρομή. Αυτό προκύπτει κατά την γνώμη του από την αμεσότητα με την οποία ο ενάγων χειρούργησε την ασθενή σε ημέρα που ήταν αργία. Αυτό του ανέφερε και ο ενάγοντας όταν τον ρώτησε για την κατάσταση της ασθενούς πριν την επέμβαση.

Του υπεδείχθη ότι στο προεγχειρητικό MRI δεν γίνεται αναφορά σε ιππουριδική συνδρομή. Απάντησε ότι η ιππουριδική συνδρομή δεν υπάρχει τρόπος να καταγραφεί στο MRI. Είναι νοσολογική οντότητα με συμπτώματα και κλινική εικόνα. Συνοδεύεται μόνο από ακτινολογικά ευρήματα που είναι συμβατά με την κλινική εικόνα.

Δέχθηκε ότι γιατροί που εξέτασαν την ενάγουσα πριν την εγχείρηση, είναι σε καλύτερη θέση να γνωρίζουν αν είχε ιππουριδική συνδρομή ή όχι. Και ενώ δέχθηκε ότι αυτοί δεν κάνουν αναφορά σε ιππουριδική συνδρομή, είπε ότι δεν αναφέρουν επιπλέον ότι δεν εντόπισαν. Ήταν η θέση του ότι σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει να αναγράφεται στο πιστοποιητικό και το ότι ο ασθενής δεν παρουσιάζει αυτό το σύνδρομο. Του υποβλήθηκε ότι η ενάγουσα δεν παραπονέθηκε για ακράτεια ούρων και κοπράνων προεγχειρητικά, συμπτώματα που δικαιολογούν εύρημα ιππουριδικής συνδρομής. Απάντησε ότι πολλοί ασθενείς όταν νιώθουν μεγάλο πόνο, αγνοούν και δεν αναφέρουν άλλα συμπτώματα όπως τα παραπάνω.

Ήταν επιπλέον η θέση του μάρτυρα ότι μετά από πεταλεκτομή, σχεδόν πάντα δημιουργείται επισκληρίδιο αιμάτωμα. Όμως αιμάτωμα που να προκαλεί συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής, είναι σπανιότατο. Επιπλέον, αυτό έχει θορυβώδη και δραματική συμπτωματολογία. Σε τέτοια σπάνια περίπτωση, ο ασθενής πρέπει να μπει στο χειρουργείο για εκκένωση του αιματώματος. Όμως στην περίπτωση μας, η μετεγχειρητική εικόνα της ενάγουσας δεν είναι συμβατή με επισκληρίδιο αιμάτωμα.

Εξ’ άλλου κατά τον μάρτυρα, στην ενάγουσα είχε τοποθετηθεί παροχέτευση μετά την εγχείρηση. Δέχθηκε παρόλα αυτά ότι παρά την ύπαρξη παροχέτευσης, πάντοτε δημιουργούνται αιματώματα στις εγχειρήσεις σπονδυλικής στήλης. Δέχθηκε επίσης ότι η παροχέτευση δεν διασφαλίζει πλήρως τον ασθενή γιατί πολύ απλά, μπορεί να κλείσει από ένα πήγμα αίματος. Γι’ αυτό και δεν εστιάζει την θέση του στην ύπαρξη παροχέτευσης αλλά στην κλινική εικόνα της ενάγουσας, από την οποία απουσίαζαν εμφανή στοιχεία που να δικαιολογούν αιμάτωμα.

Διευκρίνισε ότι η γνωμάτευση του, αφορά την άμεση μετεγχειρητική κατάσταση της ενάγουσας όπως την μελέτησε από τα διάφορα πιστοποιητικά και άλλα έγγραφα που του δόθηκαν. Για την σημερινή κατάσταση της ενάγουσας δεν έχει άποψη αφού ο ίδιος δεν την εξέτασε. Η τελευταία αναφορά που διάβασε, είναι το πιστοποιητικό του γερμανικού κέντρου αποκατάστασης που εκδόθηκε το 2007 και το οποίο αναφερόταν σε συμπτωματολογία ιππουριδικής συνδρομής. Από τότε έχουν περάσει 7 ½ χρόνια και δεν είναι σε θέση να ξέρει την σημερινή κατάσταση της ασθενούς.

Η δισκοκήλη κατά τον μάρτυρα μπορεί να τραυματίσει την μήνιγγα. Είναι όμως σπάνιο φαινόμενο και στον ίδιο δεν έχει τύχει ποτέ. Στις περιπτώσεις αυτές, ο νευροχειρουργός είναι αναγκασμένος να διανοίξει την μήνιγγα και να επιδιορθώσει την βλάβη.

Τέλος, επανεξεταζόμενος ο μάρτυρας ανέφερε ότι όταν μιλά για θορυβώδη συμπτώματα, εννοεί πόνο στην περιοχή που συσσωρεύεται στο αίμα.

Ως Μ.Υ.3 κατέθεσε ο ίδιος ο εναγόμενος. Στη γραπτή του κατάθεση (έγγραφο 6), αναφέρθηκε αρχικά στο βιογραφικό του με τις σπουδές και την εργασία του στη Βιέννη της Αυστρίας και στη συνέχεια στην Κύπρο στα ιδιωτικά Νοσοκομεία Αρεταίειο και Απολλώνιο. Από το Μάιο του 2015, εργάζεται στη νευροχειρουργική κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας.

Ισχυρίστηκε ότι τυγχάνει παγκόσμιας αναγνώρισης λόγω της πιο πάνω καριέρας του ως νευροχειρουργός και χειρουργός σπονδυλικής στήλης. Η καριέρα του αυτή έγινε κατά τον μάρτυρα, αφορμή για κατασυκοφάντηση του από το μέχρι τότε κατεστημένο στον ιδιωτικό νευροχειρουργικό τομέα. Συνάδελφοί του, εκμεταλλευόμενοι την άγνοια μερικών προβληματικών ασθενών, κατάφεραν να καθοδηγήσουν μερικούς από αυτούς σε αγωγές εναντίον του, αψηφώντας την ιατρική και ψυχολογική ζημιά που προκαλούσαν στους ασθενείς. Τρεις από τις αγωγές αυτές έχουν απορριφθεί και δυο που έτυχαν διαιτησίας, αποφασίστηκαν υπέρ του. Σε καμία περίπτωση δεν έχει καταδικαστεί και δεν υπάρχει καμία απόφαση εναντίον του.

Η ενάγουσα τον επισκέφθηκε στις 05.01.2007 στο ιατρείο του στο

Αρεταίειο Νοσοκομείο μαζί με το σύζυγό της. Του ανέφερε ότι αρχές Δεκεμβρίου του 2006, ξεκίνησε να πονά στη μέση και περί τα Χριστούγεννα ο πόνος αντανακλούσε στο αριστερό της πόδι, το οποίο δεν ένιωθε. Ο μάρτυρας προέβη σε κλινική εξέταση και μελέτη της μαγνητικής τομογραφίας που του παρουσίασε η ενάγουσα. Την ρώτησε κατά πόσο είχε προβλήματα στην ούρηση και αφόδευση και αυτή του απάντησε ότι αυτό συνέβαινε τις τελευταίες μέρες. Από το ιστορικό που του ανέφερε και τα συμπτώματά της, ήταν ξεκάθαρη η διάγνωση της ατελούς ιππουριδικής συνδρομής (cauda). Έχρηζε άμεσης χειρουργικής επέμβασης για αποσυμπίεση των νευρικών σημείων.

Της εξήγησε την σοβαρότητα της κατάστασης και την ανάγκη για άμεση χειρουργική επέμβαση. Ανέφερε στην ίδια και στο σύζυγό της ότι δεν είχαν άλλη επιλογή γιατί σε διαφορετική περίπτωση, η πιθανότητα να αυξηθούν οι υφιστάμενες νευρολογικές απώλειες ήταν σοβαρά αυξημένη. Σε ερώτησή τους αν είναι επικίνδυνη η επέμβαση, απάντησε καταφατικά αλλά τους είπε να μην ανησυχούν γιατί για τον ίδιο, λόγω της εμπειρίας του και κάτω από το μικροσκόπιο, ήταν εύκολη η αντιμετώπιση του προβλήματος. Σε σχέση με το ρίσκο του χειρουργείου, τους ανέφερε ότι είναι πολύ μικρότερο από το να μην χειρουργηθεί καθόλου.

Μετά από εκτενή ενημέρωση και απάντηση όλων των διευκρινιστικών ερωτήσεων και λόγω της εργασίας της ενάγουσας ως ψυχολόγου, αυτή διαπίστωσε πλήρως την σοβαρότητα της κατάστασή της. Συμφώνησε ως εκ τούτου για την χειρουργική επέμβαση και υπόγραψε το σχετικό έντυπο συγκατάθεσης για την εγχείρηση. Ο μάρτυρας επέμενε στην άποψή του παραθέτοντας εικόνες και σχετική βιβλιογραφία ότι η ενάγουσα είχε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής πριν το χειρουργείο και έπρεπε να χειρουργηθεί άμεσα. Με την επέμβαση, θεραπεύτηκε με απόλυτη και ευλαβική εφαρμογή από τον ίδιο, όλων των χειρουργικών κανόνων.

Οργάνωσε το χειρουργείο την επόμενη μέρα των Θεοφανίων και με την χρήση μικροσκοπίου, ξεκίνησε την επέμβαση με μικροχειρουργικά εργαλεία. Διαπίστωσε ότι η μήνιγγα πιεζόταν σημαντικά από το σκληρότερο κομμάτι του δίσκου. Αφαίρεσε το κομμάτι αυτό και επίσης αφαίρεσε μέσα από την σκληρά μήνιγγα και δυο πολύ μικρά κομμάτια δίσκου (τρίμματα) που βρίσκονταν ενδομυνηγγικά. Ξεκίνησε η ροή ενδονοτιαίου υγρού και στην οπή τοποθέτησε μικρή γάζα (patty). Μετά που αφαίρεσε την υπόλοιπη δισκοκήλη και αποσυμπιέστηκε εξ ολοκλήρου η μήνιγγα, προχώρησε σε τρηματοτομία αριστερά (foraminotomy). Ακολούθως προχώρησε στη συρραφή της μήνιγγας με δυο ραφές και τοποθέτησε πάνω σε αυτές το sergicel.

Μετά την εγχείρηση, συμπλήρωσε σημειώσεις της επέμβασης στη γερμανική γλώσσα (τεκμ.63). Οι σημειώσεις γράφτηκαν κατά τη διάρκεια που η ασθενής βρισκόταν σε νάρκωση κατά τη διαδικασία μείωσης του αναισθητικού και αποσωλήνωσης.

Επιμένοντας ότι υπήρχε προεγχειρητική ιππουριδική συνδρομή, ανέφερε ότι για το λόγο αυτό επιλέχθηκε η πεταλεκτομή σαν τεχνική. Αν η ενάγουσα έπασχε μόνο από συμπτώματα του αριστερού ποδιού τότε θα επιλεγόταν άλλη τεχνική. Επιπλέον, απαντώντας στην θέση των μαρτύρων για την ενάγουσα, ισχυρίστηκε ότι με τη μικρονευροχειρουργική τεχνική που εφάρμοσε, ήταν σχεδόν αδύνατον να τραυματιστούν τα νευρικά σημεία όπως ισχυρίστηκαν οι μάρτυρες της ενάγουσας. Σε μια μεγέθυνση κάτω από το μικροσκόπιο βλέπει και προστατεύει τα νεύρα και δεν τα τραυματίζει κατά τη διάρκεια της αποσυμπίεσης όπως μπορεί να συμβεί χωρίς τη χρήση μικροσκοπίου.

Όταν η ενάγουσα ξύπνησε από την νάρκωση, την ρώτησε αν πονάει και του απάντησε αρνητικά. Σε εντολή του να κουνήσει τα δάκτυλα, διαπίστωσε ότι η κινητικότητα στο αριστερό της πόδι ήταν καλύτερη παρά προεγχειρητικά.

Έτσι έδωσε εντολή να μεταφερθεί στο θάλαμο.

Ως αναγράφεται στη νοσηλευτική παρακολούθηση (τεκμ.64), η ασθενής ήταν απαλλαγμένη από τον πόνο και το απόγευμα της ίδιας ημέρας έφαγε σούπα. Το ίδιο βράδυ ούρησε φυσιολογικά. Την πρώτη μετεγχειρητική νύχτα στις 06.01.2007 αφού επισκέφθηκε την ασθενή και διαπίστωσε ότι δεν πονούσε, διέγραψε όλα τα παυσίπονα που της χορηγούνταν. Στις 07.01.2007 είχε ήσυχο πρωινό και κατά τη διάρκεια της πρωινής του επίσκεψης δεν παραπονέθηκε για πόνο. Ο ίδιος όμως έδωσε εντολές να παραμείνει στο κρεβάτι λόγω του ότι της είχε γίνει συρραφή μήνιγγας. Είχε κανονική δίαιτα και ήσυχο απόγευμα. Το βράδυ στις 07.01.2007 κατά την επίσκεψή του, του ανέφερε ότι δεν πονάει ότι το πόδι της ήταν καλύτερα αλλά είχε ακόμα πρόβλημα με την ούρηση. Αφαίρεσε την παροχέτευση που είχε μικρές συλλογές υγρών και αίματος και ξεκίνησε η διερεύνηση των προβλημάτων ούρησης. Αφού διαπίστωσε ότι δεν υπήρξε πρόοδος στο σημείο αυτό, επικοινώνησε με το Δρ. Πρωτοπαπά, ο οποίος θα αναλάμβανε τη διερεύνηση του ζητήματος.

Το πρωί της 08.01.2007 με εντολές του Δρ. Πρωτοπαπά κατόπιν συνεννόησης με το μάρτυρα, δόθηκαν οδηγίες στο νοσηλευτικό προσωπικό για τοποθέτηση ουροκαθετήρα μιας χρήσης. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε ουροκαθετήρας για περαιτέρω διερεύνηση αλλά και για διέγερση της κύστης. Μετά από αίσθηση, η ενάγουσα απέβαλε 1000ml ούρα σε δοχείο και στον καθετήρα ακόμα 1200ml. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας μετά από αίσθηση απόβαλε ακόμα 1000ml. Το βράδυ της 8ης προς 09.01.2007 κατά την επίσκεψή του δεν διαπίστωσε οιαδήποτε προβλήματα για την κλινική της κατάσταση. Έγινε επίσκεψη και από τον Δρ. Πρωτοπαπά και αφαιρέθηκε ο ουροκαθετήρας μετά που η ίδια ανέφερε ότι αισθάνεται καλύτερα. Μαζί με το Δρ. Πρωτοπαπά διαπίστωσαν ότι η ασθενής δεν είχε ακράτεια ούρων αλλά ούτε και υπολείμματα ούρων μετά την ούρηση και αποφάσισαν να προχωρήσουν περαιτέρω στη συντηρητική θεραπεία για την αισθητικότητα της κύστης.

Το βράδυ της 9ης Ιανουαρίου, η ασθενής πέρασε ήσυχη νύχτα χωρίς να παίρνει οτιδήποτε για τον πόνο, σηκωνόταν από μόνη της και είχε κανονική δίαιτα. Στις 10.01.2007, της έδωσε εξιτήριο και οδηγίες για περαιτέρω φυσιοθεραπείες στο σπίτι, δίνοντάς της ραντεβού για την επόμενη επίσκεψη.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι καθ’ όλη την παραμονή της ασθενούς στο νοσοκομείο δεν παρουσίασε σε καμία περίπτωση, οποιεσδήποτε ενδείξεις για μετεγχειρητική αιμορραγία που να χρήζει επανεπέμβασης. Αυτό αποδεικνύεται κατά τον μάρτυρα ότι δεν είχε πόνο μετεγχειρητικά και η παραλυσία στο πόδι βελτιώθηκε σημαντικά. Η παροχέτευση έδωσε μικρότερες ποσότητες αίματος και αφαιρέθηκε μετά από 24 ώρες ενώ το τραύμα ήταν καθ’ όλη την παραμονή στο νοσοκομείο φυσιολογικό χωρίς ερεθισμό ή φούσκωμα και δεν παρουσίασε πόνο ακόμα και στην πίεση. Μόνο η ούρηση συνέχισε να προκαλεί προβλήματα όμως από τις κλινικές εξετάσεις, σίγουρα δεν επιδεινώθηκε μετά την εγχείρηση και εν πάση περιπτώσει δεν παρουσίασε ακράτεια ούρων.

Τόσο ο ίδιος όσο και ο Δρ. Πρωτοπαπάς που την παρακολουθούσαν δεν είχαν ενδείξεις για να κρίνουν ότι πιέζονταν τα νευρικά στοιχεία ή η ιππουρίδα από αιμάτωμα ή ακόμα και από υποτροπή κήλης δίσκου ώστε να προχωρήσουν σε απεικονιστικές εξετάσεις. Επιπλέον μια μαγνητική τομογραφία τις πρώτες μετεγχειρητικές ημέρες, επιβραδύνει την επούλωση του τραύματος και ερεθίζει τα ήδη φουσκωμένα νευρικά στοιχεία. Ο μάρτυς ισχυρίστηκε ότι ένα μετεγχειρητικό αιμάτωμα χρήζει διερεύνησης όταν προκαλεί βαριά συμπτώματα. Ως τέτοια ανέφερε τον πόνο και την επιδείνωση της προεγχειρητικής συμπτωματολογίας. Η ενάγουσα δεν είχε καν αιμάτωμα που να προκαλεί τέτοια συμπτώματα. Αυτό που φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία, είναι το αιμοστατικό (sergicel) στο επίπεδο της πεταλεκτομής πάνω στην συρραφή στη μήνιγγα. Επανεπέμβαση στην περίπτωση της ενάγουσας όχι μόνο ήταν αχρείαστη αλλά θα προκαλούσε και μεγαλύτερη ζημιά.

Η ενάγουσα στην πρώτη της επίσκεψη στο ιατρείο του μετά την εγχείρηση, του ανέφερε ότι πάει καλύτερα αλλά δεν νιώθει ακόμη πότε θέλει να ουρήσει και ότι η αφόδευσή της γίνεται με πολύ μεγάλη δυσκολία. Τον ενημέρωσε επίσης ότι το πόδι της δεν περπατάει ακόμα καλά. Της απάντησε ότι είναι πολύ νωρίς ακόμη και ότι θα πρέπει να κάνει πολλές φυσιοθεραπείες για να αναρρώσει και να αποκατασταθεί.

Στις 16.01.2007 έγινε εξέταση από τον Δρ. Πρωτοπαπά, στην οποία διαφάνηκε ότι η νευρική βλάβη του αριστερού κάτω άκρου ξεκίνησε περί τα μέσα Δεκεμβρίου άρα υπήρχε προεγχειρητικά. Τον επισκέφθηκε στη συνέχεια στο ιατρείο του πολύ ανήσυχη και κλαίγοντας, του ανέφερε ότι δεν νιώθει πότε θα ουρήσει, δεν νιώθει τα χείλη του αιδοίου και ότι ακόμα κουτσαίνει. Ο μάρτυρας αντιλήφθηκε ότι η ασθενής άρχισε να αγανακτεί σχετικά σύντομα μετεγχειρητικά και δεν ήθελε να δεχθεί τη βαριά νευρολογική πάθηση που είχε υποστεί λόγω δισκοκήλης. Αντιλήφθηκε ότι ήταν ο τύπος ανθρώπου που απογοητεύεται εύκολα και έτσι την καθησύχασε και την ηρεμούσε διαπιστώνοντας αργή μεν αλλά σταθερή βελτίωση της κλινικής της εικόνας. Την καθησύχασε ότι τα νεύρα είναι εντελώς αποσυμπιεσμένα και δεν υπάρχει υποτροπή. Στις μετέπειτα μαγνητικές τομογραφίες, αποδεικνύονται όλες οι πιο πάνω διαπιστώσεις.

Οι συναντήσεις του με την ενάγουσα και οι τηλεφωνικές του επικοινωνίες ήταν πολύ συχνές. Την καθοδηγούσε και την συμβούλευε για τις μετεγχειρητικές της φυσιοθεραπείες. Την έστειλε σε ποδίατρο και της συνέστησε χρήση νάρθηκα για τη βελτίωση της βάδισής της. Συζήτησαν το ενδεχόμενο μετάβασής της στη Γερμανία σε ειδικό κέντρο αποκατάστασης. Ο Δρ. Πρωτοπαπάς που είχε καλύτερη επαφή με το κέντρο, επεξηγεί στο παραπεμπτικό του ημερ. 18.05.2007 (τεκμ.10) ότι η ασθενής πάσχει από σύνδρομο ιππουρίδας και δεν αναφέρει πουθενά μετεγχειρητική επιπλοκή. Η γραμματέας του, έδωσε ένα έντυπο σημειώσεων στην ενάγουσα που συνέταξε η ίδια μετά από αφόρητες πιέσεις της ενάγουσας. Ο μάρτυρας αρνήθηκε ότι συνέταξε ο ίδιος το εν λόγω έγγραφο. Το πιστοποιητικό που συνέταξε ο ίδιος στα γερμανικά (τεκμ.12), η ενάγουσα δεν ήρθε να το παραλάβει ποτέ.

Ο μάρτυρας σχολιάζοντας τα πορίσματα του Γερμανικού κέντρου (τεκμ.11), ισχυρίστηκε ότι σε αυτά αναφέρεται ότι η ενάγουσα δεν έχει απώλεια ούρων και αυτό αποδεικνύει ότι ψεύδεται όταν ανέφερε στο Δικαστήριο ότι χάνει ούρα αν περάσουν 3 ώρες χωρίς να πάει στην τουαλέτα. Στο ίδιο τεκμήριο 11 αναφέρεται ότι στο υπερηχογράφημα κύστης, η ενάγουσα μπορεί να ουρήσει όλη την ποσότητα ούρων χωρίς να υπάρχει υπόλοιπο και ότι μπορεί να επιστρέψει στην εργασία της από τις 10.06.2007. Οι Γερμανοί γιατροί κατά τον μάρτυρα, διαπίστωσαν σημαντική βελτίωση της κλινικής εικόνας της ενάγουσας με επάνοδο στην εργασία της χωρίς σημαντικούς περιορισμούς. Τα ίδια διαπίστωσε και ο ίδιος όταν με την επάνοδό της στην Κύπρο, η ασθενής συνέχισε να τον επισκέπτεται.

Ο συνάδελφός του Δρ. Κιτρομήλης που προσπαθούσε να μειώσει το κύρος του ως νευροχειρουργού, εκμεταλλεύτηκε την επίσκεψη της ενάγουσας σε αυτόν και την παρότρυνε να καταχωρήσει αγωγή εναντίον του. Κάτι τέτοιο έκανε και με άλλους ασθενείς του εναγομένου.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η ενάγουσα πάσχει σήμερα από μειωμένη αισθητικότητα κύστης όπως προκύπτει από τον ουροδυναμικό έλεγχο στον οποίο υποβλήθηκε στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο (τεκμ.54). Αυτή είναι ελαφριά μορφής και ελέγχεται από την ίδια και είναι σαφώς βελτιωμένη από ότι ήταν πριν την εγχείρηση.

Ισχυρίστηκε τέλος ότι η ενάγουσα έπασχε από ευμεγέθη κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου και ιππουρίδα, η οποία της προκαλούσε συμπτωματολογία αρχικά περί τα Χριστούγεννα και στη συνέχεια με επιδείνωση στις αρχές Ιανουαρίου της παραλυσίας και προβλήματα ούρησης και ορθού. Έγινε άμεση επέμβαση και η αποκατάστασή της θεωρείται ικανοποιητική υπό τας περιστάσεις, δηλαδή της αργοπορίας της να επισκεφθεί τους ιατρούς. Εξέφρασε δε τη λύπη του γιατί παρά την άμεση προσφορά υπηρεσιών προς την ενάγουσα που είχαν αποτέλεσμα να μην καταλήξει σήμερα σε τροχοκάθισμα, αυτή τον αντιμετωπίζει με αγωγή θεωρώντας τον υπεύθυνο επειδή δεν έγινε εντελώς καλά. Παραγνωρίζει με τον τρόπο αυτό ότι για 3 εβδομάδες από την ημέρα που άρχισαν τα συμπτώματα της δεν επισκέφθηκε κανένα γιατρό. Απαλλάσσει με αυτό τον τρόπο τον εαυτό της χωρίς να προβαίνει σε αυτοκριτική και επιμένει να καταδικαστεί ο εναγόμενος για κάτι για το οποίο δεν ευθύνεται.

Στην αντεξέταση, ο εναγόμενος δέχθηκε ότι στην συνάντηση του με την ενάγουσα μια μέρα πριν την εγχείρηση δεν της έκανε σαφή αναφορά ότι πάσχει από ιππουριδική συνδρομή. Της είπε όμως ότι για να αποκατασταθεί η βλάβη θα έπρεπε να χειρουργηθεί άμεσα.

Ισχυρίστηκε ότι μετέφερε την έδρα του από το Αρεταίειο λόγω του ότι μετακόμισε κοντά στο Απολλώνιο και του ήταν πιο εύκολο να μεταβαίνει στην εργασία του. Αρνήθηκε ότι υπάρχει απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Αρεταίειου με την οποία του απαγορεύθηκε να εργάζεται στο εν λόγω Νοσοκομείο. Έγινε μια τέτοια πρόταση από μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, η οποία όμως απορρίφθηκε.

Βρίσκεται στα Δικαστήρια γι’ αυτή την υπόθεση. Ήρθε στην Κύπρο από την Αυστρία για να κάνει μια πιο ήρεμη σταδιοδρομία. Ποτέ δεν φανταζόταν ότι θα αντιμετωπιζόταν από τους συμπατριώτες του με αυτό τον τρόπο. Αρνήθηκε ότι έφυγε από την Αυστρία για τον λόγο ότι το Νοσοκομείο στο οποίο εργαζόταν, τον κατήγγειλε για ατασθαλίες οικονομικής φύσης.

Έκαμε όμως αναφορά σε κάποιες αγωγές που έγιναν στην Αυστρία από ασφαλισμένους ασθενείς για υπερτιμολογήσεις καθώς και σε μια καταγγελία αναφορικά με μια Κυπρία ασθενή που την έστειλε το Υπουργείο Υγείας Κύπρου στην Αυστρία για να την εγχειρήσει. Καταχώρησε αγωγή για δυσφήμηση, η οποία απορρίφθηκε από το Δικαστήριο και εκκρεμεί έφεση του στο Ανώτατο.

Εκκρεμεί επίσης μια ποινική υπόθεση εναντίον του στην Κύπρο για μια καταγγελία που έγινε από συνάδελφο του στο Αρεταίειο και αφορά ένα τιμολόγιο που πληρώθηκε από την Δημοκρατία. Αρνήθηκε όμως ότι το Νοσοκομείο στο οποίο εργαζόταν στην Αυστρία, τον κατάγγειλε στην αστυνομία της Βιέννης για ατασθαλίες.

Ισχυρίστηκε επιπλέον ότι τρεις αγωγές που καταχωρήθηκαν εναντίον του για ιατρική αμέλεια, έχουν αποσυρθεί ενώ άλλες δύο που πήγαν σε διαιτησία, έχουν αποφασιστεί υπέρ του. Ήταν η θέση του ότι ένας νευροχειρουργός που δεν αντιμετωπίζει τέτοιες υποθέσεις, σημαίνει ότι δεν χειρουργεί.

Σήμερα έχει ασφάλεια για επαγγελματική αμέλεια με την εταιρεία Trust. Την έκανε πρόσφατα και δεν καλύπτει την περίπτωση της ενάγουσας. Την επίδικη περίοδο καλυπτόταν όπως είπε με τον ιατρικό σύλλογο της Αυστρίας. Γι’ αυτό τον λόγο θεωρούσε ότι δεν χρειαζόταν να ασφαλιστεί για επαγγελματική ευθύνη στον Κυπριακό χώρο. Σε ερώτηση όμως αν η ασφάλεια του Αυστριακού Ιατρικού Συλλόγου καλύπτει και την παρούσα περίπτωση, απάντησε αρνητικά. Δεν δήλωσε το περιστατικό όπως είπε στον Αυστριακό Σύλλογο και δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν καλύπτουν περιστατικά του εξωτερικού. Ο ίδιος δεν μπήκε σε λεπτομέρειες να διερευνήσει αν θα έπρεπε να ασφαλιστεί και στην Κύπρο. Σε κάποιο στάδιο μετά την εγχείρηση της ενάγουσας, τον πλησίασε μια ασφαλιστική εταιρεία που ασφάλιζε γιατρούς στο Αρεταίειο και ασφαλίστηκε κοντά τους. Αρνήθηκε ότι δεν τον ασφαλίζει καμία εταιρεία και δήλωσε ετοιμότητα να παρουσιάσει ασφαλιστικό έγγραφο στο όνομα του για επαγγελματική ευθύνη.

Έδωσε τρεις μήνες άδεια ασθενείας στην ενάγουσα, την οποία χαρακτήρισε φυσιολογική για μια επέμβαση στην σπονδυλική στήλη.

Ο εναγόμενος ανέφερε στην συνέχεια ότι όταν αρχικά τον επισκέφθηκε η ενάγουσα, του είπε ότι κάτι δεν πάει καλά με την ούρηση της. Δεν μπήκε στην διαδικασία να διερευνήσει την αιτιολογία γιατί ήταν ξεκάθαρο για τον ίδιο. Ήταν σίγουρος ότι ήταν νευρογενής η αιτιολογία και δεν είχε καμία σημασία για τον ίδιο αν ήταν δυσουρία, ακράτεια ή κάποια άλλη πάθηση της κύστης. Ήταν σημάδι για να ετοιμάσει αμέσως επείγον χειρουργείο. Το ίδιο ισχύει και για το πρόβλημα αφόδευσης που του ανέφερε ότι είχε τις τελευταίες μέρες.

Δεν της είπε ότι σίγουρα θα διορθωθούν αυτά τα προβλήματα με την επέμβαση αλλά της ανέφερε ότι ήταν η μόνη λύση για να αποσυμπιεστούν τα νεύρα. Την ίδια στιγμή την πληροφόρησε ότι αν δεν χειρουργηθεί, η πιθανότητα τα προβλήματα να παραμείνουν και να επαυξηθούν είναι πολύ μεγάλη. Τα ρίσκα του χειρουργείου είναι πολύ μικρότερα από το ρίσκο να μην κάνει τίποτε, να παραμείνει παράλυτη και να χρειάζεται όπως είπε pampers. Τα δεδομένα αυτά, τα εξήγησε στην ενάγουσα για αρκετή ώρα στο γραφείο του.

Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η εγχείρηση θα μπορούσε τουλάχιστον να περιορίσει το πρόβλημα. Υπάρχουν και μερικές σπάνιες περιπτώσεις 1/1000 όπου διορθώνεται εντελώς. Όμως η πιθανότητα χωρίς χειρουργείο να χειροτερεύσει ήταν πολύ μεγαλύτερη. Η ενάγουσα σε καμία π[περίπτωση δεν του έδωσε την εντύπωση ότι δεν καταλάβαινε τι του έλεγε. Εξ’ άλλου, εξασκούσε επάγγελμα που είχε σχέση με την ιατρική.

Δέχθηκε ότι της είπε ότι έκανε πολλές εγχειρήσεις αλλά αυτό έγινε για να την καθησυχάσει γιατί την έβλεπε αρκετά ανήσυχη. Αρνήθηκε όμως ότι αναφέρθηκε σε εγχείρηση ρουτίνας που απλά θα αποσυμπίεζε τα νεύρα. Επέμενε ότι ενημέρωσε την αναισθησιολόγο για επείγον χειρουργείο την επομένη λόγω ιππουριδικής συνδρομής. Δεν θυμόταν όμως το όνομα της αναισθησιολόγου. Αρνήθηκε επίσης κατηγορηματικά ότι ζήτησε από συγκεκριμένη αναισθησιολόγο να καταθέσει ψευδώς στο Δικαστήριο ότι ο ίδιος της ανέφερε την πάθηση της ενάγουσας ως ιππουριδική συνδρομή που χρήζει άμεσης επέμβασης. Ισχυρίστηκε ότι οι πληροφορίες αυτές προέρχονται από την ίδια όπως είπε συμμορία που τον κακολογεί τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο.

Ο μάρτυρας ανέφερε στην συνέχεια ότι μετά την εγχείρηση, η ενάγουσα παρουσίαζε ένα πρόβλημα αναφορικά με το πότε ήθελε να ουρήσει που όμως βελτιώθηκε σημαντικά στην συνέχεια. Το πρόβλημα με την αίσθηση ούρησης δεν λύθηκε εξ’ ολοκλήρου χωρίς όμως κατά την άποψη του να την επηρεάζει στην καθημερινότητα και την δουλειά της. Δεν υπάρχει δηλαδή πλήρης αναισθησία όπως ισχυρίστηκε ο Δρ. Κιτρομήλης. Αναφορικά με την αίσθηση στην περιγεννητική περιοχή, υπήρχε πρόβλημα στην μεριά που πίεζε ο δίσκος.

Σαφέστατη εικόνα είχε όταν δύο με τρεις μήνες μετά η ενάγουσα, υποβλήθηκε σε ουροεξέταση υπερήχου της κύστης (τεκμ.9). Όταν διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε υπόλειμμα ούρων, έκρινε ότι δεν υπήρχε σοβαρό πρόβλημα με την ούρηση.

Επανέλαβε ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να υποβάλει την ενάγουσα σε μαγνητική τομογραφία μετά την εγχείρηση. Η ασθενής έπασχε από ιππουριδική συνδρομή πριν την επέμβαση. Μετά από αυτήν, καλυτέρευσε σε πλείστα σημεία και σε άλλα έμεινε στάσιμη.

Για την εγχείρηση τηρείτο φάκελος στο Αρεταίειο. Δεν ξέρει που είναι σήμερα ο φάκελος ούτε γιατί το νοσοκομείο ενημέρωσε την ενάγουσα ότι δεν ανευρίσκεται. Θα μπορούσε κατά την άποψη του, η ενάγουσα να αποταθεί στην ασφαλιστική εταιρεία στην οποία πήγε ο φάκελος με όλα τα στοιχεία προκειμένου να πληρωθεί το Αρεταίειο. Του υποδείχθηκε έντυπο με τίτλο «αναγγελία απαίτησης» που στάλθηκε ηλεκτρονικά στην ασφαλιστική εταιρεία από το Αρεταίειο και το οποίο στην διάγνωση γράφει μόνο για κήλη δίσκου Ο4/5. Αρνήθηκε ότι συμπλήρωσε ο ίδιος το εν λόγω έντυπο ούτε γνωρίζει αν η ηλεκτρονική υπογραφή είναι δική του. Η διάγνωση κατά την άποψη του, είναι ελλιπής. Η σωστή διάγνωση είναι στην προφορική του μαρτυρία και αναφέρεται σε προεγχειρητική ιππουριδική συνδρομή.

Επανέλαβε ότι με την μικροχειρουργική μικροσκοπίου, είναι αδύνατον να τραυματίσει ο γιατρός τα νευρικά στοιχεία. Χρησιμοποιούνται πολύ λεπτά και μικρά εργαλεία που δεν δημιουργούν καθόλου πίεση στα νεύρα. Μπορεί όμως να δημιουργηθεί πρόβλημα στα νευρικά στοιχεία από ένα σωρό άλλα πράγματα για τα οποία δεν ευθύνεται ο νευροχειρουργός όπως για παράδειγμα οίδημα. Δεν δέχθηκε ότι ή χειρότερη επιπλοκή αυτής της εγχείρησης είναι η ιππουριδική συνδρομή. Έκανε αναφορά σε πιθανό άνοιγμα αγγείων της κοιλιάς και σε ανοξία αποκατάστασης των νεύρων, επιπλοκές που θα την άφηναν παραπληγική και πιθανότατα να προκαλούσαν και τον θάνατο της.

Του επιδείχθηκε το τεκμήριο 62 με τίτλο “operation report” το οποίο κατέθεσε ο ίδιος. Ρωτήθηκε γιατί δεν έδωσε το πιστοποιητικό αυτό στην ενάγουσα προκειμένου να το δείξει στους θεράποντες ιατρούς στην Γερμανία. Απάντησε ότι δεν του ζητήθηκε. Επίσης δεν ήταν σε θέση να αναφέρει ότι αν το έγγραφο αυτό στάλθηκε στην ασφαλιστική εταιρεία. Αρνήθηκε υποβολή ότι το εν λόγω πιστοποιητικό, το συνέταξε πολύ αργότερα προκειμένου να δικαιολογήσει την θέση του για προϋπάρχουσα ιππουριδική συνδρομή. Επέμενε ότι το έγγραφο αυτό συντάχθηκε την ώρα του χειρουργείου πριν ακόμα ξυπνήσει η ασθενής.

Ρωτήθηκε σχετικά για το πιστοποιητικό (τεκμ.13), στο οποίο δεν γίνεται αναφορά σε προεγχειρητική ιππουριδική συνδρομή αλλά σε ρήξη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ανέφερε ότι δεν συντάχθηκε από αυτόν αλλά από την γραμματέα του, η οποία παίρνει ιστορικό από τους ασθενείς. Η γραμματέας του δίνει τέτοια πιστοποιητικά για σκοπούς αναρρωτικής άδειας με δική του ηλεκτρονική υπογραφή. Στην παρούσα περίπτωση η ενάγουσα πίεζε την γραμματέα του να δώσει ένα πιστοποιητικό για το έγινε στο χειρουργείο για να το πάρει στην Γερμανία.

Ισχυρίστηκε ότι διάβασε τα συγγράμματα που αναφέρει στην γραπτή του δήλωση. Στην συνέχεια, του υποδείχθηκε ότι όσα αναφέρει στην γραπτή του κατάθεση αναφορικά με το θεωρητικό κομμάτι της ιππουριδικής συνδρομής, είναι αντιγραφή από την ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια Wikipedia στην οποία γίνεται αναφορά και στην βιβλιογραφία που ο ίδιος παραθέτει στην δήλωση του. Αποδέχθηκε αυτόν τον ισχυρισμό, λέγοντας ότι δεν έχει διαβάσει και τα 14 βιβλία που αναφέρονται στο εν λόγω απόσπασμα αλλά γνωρίζει την βιβλιογραφία από την εργασία του και την συμμετοχή του σε διάφορα συνέδρια.

Επέμενε ότι κατά την διενέργεια της εγχείρησης ήταν ασφαλισμένος μέσω του Αυστριακού Ιατρικού Συλλόγου. Όμως δεν δήλωσε το περιστατικό αυτό στην ασφάλεια γιατί η αγωγή έγινε μεταγενέστερα.

Τέλος ο εναγόμενος αρνήθηκε ότι υπήρξε αμελής κατά την εγχείρηση και εξ’ αιτίας αυτού, προκάλεσε την ιππουριδική συνδρομή από την οποία υποφέρει μέχρι σήμερα η ενάγουσα. Αρνήθηκε επίσης ότι επέδειξε οιανδήποτε αμέλεια κατά την μετεγχειρητική παρακολούθηση της ενάγουσας.

Αγορεύσεις

Ο συνήγορος της ενάγουσας στην αγόρευση του, ανέφερε ότι τα πραγματικά γεγονότα που το Δικαστήριο καλείται μεταξύ άλλων να αποφασίσει, είναι το κατά πόσον η ενάγουσα έπασχε από ιππουριδική συνδρομή πριν την εγχείρηση που την υπέβαλε ο εναγόμενος ή κατά πόσον τα εν λόγω συμπτώματα, παρουσιάστηκαν αμέσως μετά την πιο πάνω εγχείρηση.

Ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι όπως είναι κοινά παραδεκτό, σήμερα η ενάγουσα πάσχει από σύνδρομο ιππουρίδας. Η θέση του είναι ότι από την μαρτυρία που προσκομίστηκε στο Δικαστήριο δεν έχει αποδειχθεί ότι το σύνδρομο αυτό προϋπήρχε της επίδικης χειρουργικής επέμβασης. Αντιθέτως, η μαρτυρία κατέδειξε ότι η ενάγουσα έπασχε από κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με μια απλή εγχείρηση ρουτίνας.

Με παραπομπή σε αποσπάσματα της δοθείσας μαρτυρίας, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα σαφέστατα δεν παρουσίασε οιαδήποτε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής πριν από την επίδικη χειρουργική επέμβαση. Ούτε υπάρχει μαρτυρία από τον ίδιο τον εναγόμενο ότι ανέφερε οτιδήποτε σχετικό στην ενάγουσα πριν την υποβάλει στην εγχείρηση. Στην αντεξέταση του επί του προκειμένου, ο εναγόμενος δέχθηκε ότι δεν ανέφερε οτιδήποτε στην ενάγουσα για ιππουριδική συνδρομή παρά μόνο περιορίστηκε να της πει ότι θα πρέπει να εγχειριστεί άμεσα.

Το γεγονός της δημιουργίας του συνδρόμου μετά την χειρουργική επέμβαση, θέτει βάση της αρχής Res Ipsa Loquitur το βάρος στον εναγόμενο να δώσει κάποια εξήγηση για την δημιουργία αυτών των προβλημάτων, η οποία να τον απαλλάσσει από εύρημα αμέλειας. Από τη στιγμή που το Δικαστήριο θα δεχθεί τη θέση της ενάγουσας ότι τα συμπτώματα εμφανίστηκαν αμέσως μετά την εγχείρηση, είναι ξεκάθαρο ότι αυτά προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια της επέμβασης στην οποία υποβλήθηκε από τον εναγόμενο. Ως εκ τούτου, ο εναγόμενος θα πρέπει να δώσει εξηγήσεις πως προκλήθηκε η ιππουριδική συνδρομή στην ενάγουσα. Ο εναγόμενος σύμφωνα με τον συνήγορο, απέτυχε να δώσει οιανδήποτε τέτοια εξήγηση.

Επιπλέον θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία, πιθανή αιτία ιππουριδικής συνδρομής είναι ο τραυματισμός από χειρουργό κατά την διενέργεια εγχείρησης, ίδιας με αυτήν που ο εναγόμενος υπέβαλε την ενάγουσα. Έγινε παραπομπή επί του προκειμένου στη μαρτυρία του ιατρού Κιτρομήλη που κατέθεσε ότι η επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε η ενάγουσα είναι επικίνδυνη γιατί ανά πάσα στιγμή ο ιατρός μπορεί να τραυματίσει τα νευρικά στοιχεία. Παραπομπή έγινε και στη μαρτυρία του ιατρού Πετρίδη, στην οποία αναφέρει ότι η ιππουριδική συνδρομή είναι η χειρότερη μετεγχειρητική επιπλοκή στην εγχείρηση σπονδυλικής στήλης. Ακόμα και η ιατρική μαρτυρία που προσκόμισε ο εναγόμενος συμφωνεί με τις πιο πάνω θέσεις. Ο ιατρός Αλεξόπουλος δεν απέκλεισε ως αιτία της ιππουριδικής συνδρομής ιατρογενή τραυματισμό των νεύρων.

Ο συνήγορος με αναφορά σε νομολογία που διέπει την εφαρμογή του δόγματος Res Ipsa Loguitur, επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση εφόσον τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ενάγουσα δεν προϋπήρχαν, το βάρος είναι στους ώμους του εναγομένου να αποδείξει ότι αυτά δεν οφείλονται σε δική του αμέλεια κατά την εγχείρηση. Ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι το γεγονός ότι έχουν δικογραφηθεί λεπτομέρειες αμέλειας δεν αποτελεί κώλυμα για εφαρμογή της αρχής αυτής. Η ιατρική μαρτυρία που προσκόμισε η ενάγουσα δεν αφορούσε το τι έγινε στην εγχείρηση αλλά σκοπούσε να αποδείξει άλλα σχετικά με την αξίωση θέματα και να δημιουργήσει το υπόβαθρο των γεγονότων ώστε να τεθεί σε εφαρμογή η εν λόγω αρχή. Από τη στιγμή δε που τα γεγονότα που οδήγησαν στα συμπτώματα της ενάγουσας δεν είναι απολύτως γνωστά, είναι νομολογημένο ότι τυγχάνει εφαρμογή η πιο πάνω αρχή.

Στην παρούσα περίπτωση, ο εναγόμενος απέτυχε να εξηγήσει πως δημιουργήθηκαν μετά την εγχείρηση τα συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής της ενάγουσας. Ούτε έδωσε καμία αιτιολογημένη ιατρικά εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε η ιππουριδική συνδρομή στην ενάγουσα. Δεν προβλήθηκαν ισχυρισμοί ότι τα συμπτώματα προκλήθηκαν κατά την επέμβαση για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με δική του αμέλεια. Ο εναγόμενος ισχυρίστηκε αντιθέτως ότι τα συμπτώματα αυτά προϋπήρχαν της επίδικης επέμβασης. Εάν το Δικαστήριο απορρίψει ως θέμα πραγματικού γεγονότος αυτόν τον ισχυρισμό τότε ο εναγόμενος θα πρέπει να κριθεί ως αμελής γιατί δεν προέβαλε οποιαδήποτε άλλη γραμμή υπεράσπισης. Δεν ισχυρίστηκε καν ότι η ζημιά θα μπορούσε να συμβεί κατά τη διάρκεια του χειρουργείου για λόγους που δεν συνεπάγονται δική του αμέλεια. Αλλά ακόμα και η θέση του ότι τα συμπτώματα προϋπήρχαν, προβλήθηκε με τρόπο αντιφατικό και συγκεχυμένο. Αρχικά υπέβαλε την θέση ότι προκλήθηκαν μετά τη δεύτερη γέννα της ενάγουσας και την επέμβαση καισαρικής στην οποία υποβλήθηκε. Στην συνέχεια ισχυρίστηκε ότι τα συμπτώματα οφείλονταν σε τραυματισμό της μήνιγγας λόγω της δισκοκήλης.

Η αμέλεια του εναγομένου κατά το συνήγορο δεν περιορίζεται μόνο στο στάδιο της εγχείρησης. Προεγχειρητικά δεν προειδοποίησε ως όφειλε την ενάγουσα για τους κινδύνους της επέμβασης. Επιπλέον μετά την επέμβαση δεν έδωσε στην ενάγουσα την δέουσα μετεγχειρητική θεραπεία

Ο ίδιος ο εναγόμενος δεν αμφισβήτησε ότι αμέσως μετά την εγχείρηση, η ενάγουσα παραπονέθηκε για προβλήματα στην ούρηση και αφόδευση καθώς και για υπαισθησία των γεννητικών οργάνων. Σύμφωνα με τη δοθείσα ιατρική μαρτυρία, σε αυτή την περίπτωση ο ιατρός πρέπει να υποβάλει τον ασθενή σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας για να διερευνηθεί η πιθανότητα αιματώματος. Σε περίπτωση που υπάρχει αιμάτωμα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί σχετικά εύκολα χειρουργικά. Το γεγονός δε ότι η ύπαρξη αιματώματος δημιουργεί ιππουριδική συνδρομή, έγινε παραδεκτό και από την ιατρική μαρτυρία που προσκόμισε ο εναγόμενος.

Οι θέσεις του εναγομένου ότι η διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας δεν ενδείκνυτο γιατί θα επιδείνωνε την κατάσταση της ασθενούς, έμεινε ατεκμηρίωτη. Κανένας άλλος ιατρός δεν κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου τέτοια θέση, η οποία δεν υποβλήθηκε καν στους μάρτυρες της ενάγουσας. Ούτε και προσκομίστηκε οποιοδήποτε σύγγραμμα από τον εναγόμενο που να υποστηρίζει αυτόν τον ισχυρισμό.

Η θέση του εναγομένου ότι δεν επρόκειτο για μετεγχειρητικό αιμάτωμα αλλά για το αιμοστατικό surgicel θα πρέπει επίσης να απορριφθεί. Σε καλύτερη θέση να κρίνει το ζήτημα είναι η ακτινολόγος Κατωδρύτου αφού η ανάγνωση της μαγνητικής τομογραφίας, εμπίπτει στην ειδικότητα της. Στη μαρτυρία της, εξήγησε ότι αυτό που περιγράφει ως αιμάτωμα δεν είναι αιμοστατικό, το οποίο έχει άλλη ένταση στην τομογραφία από αυτή του αιματώματος. Αυτό που φάνηκε από τις μαγνητικές τομογραφίες σύμφωνα με την Κατωδρύτου, ήταν συλλογή υγρού που σε καμία περίπτωση δεν ήταν συμβατή με αιμοστατικό αλλά αντίθετα ήταν συμβατή με αιμάτωμα.

Στο στάδιο αυτό, έγινε παραπομπή στη μαρτυρία του ιατρού Πετρίδη σύμφωνα με την οποία, τα συμπτώματα της ενάγουσας ταιριάζουν απόλυτα με τα συμπτώματα που δημιουργούνται από μετεγχειρητικό αιμάτωμα που τραυματίζει τα νεύρα της ιππουρίδας. Ο ίδιος ιατρός ανέφερε ότι θα έπρεπε να γίνει άμεση μαγνητική τομογραφία, η οποία θα έδειχνε το αιμάτωμα το οποίο μπορούσε με ευκολία να αντιμετωπιστεί χειρουργικά.

Στη συνέχεια, ο συνήγορος έκαμε αναφορά στη νομολογία σχετική με ιατρική αμέλεια, ειδικότερα όσον αφορά το καθήκον του ιατρού για τη μετεγχειρητική παρακολούθηση ασθενούς, τον οποίο υπέβαλε σε εγχείρηση. Επιπλέον, και πάλι με παραπομπή σε νομολογία, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι ο εναγόμενος θα πρέπει να κριθεί ως αμελής και για το λόγο ότι δεν προειδοποίησε την ενάγουσα αναφορικά με τους κινδύνους της επέμβασης πριν την υποβάλει σε αυτή. Παρέμεινε επί του προκειμένου σύμφωνα με τον συνήγορο, αναντίλεκτη η αναφορά της ενάγουσας στην κυρίως εξέταση της ότι εάν γνώριζε για τους πιθανούς κινδύνους δεν θα δεχόταν να υποβληθεί στην επίδικη επέμβαση.

Τέλος, σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις που δικαιούται η ενάγουσα εφόσον ο ιατρός κριθεί ως αμελής, ο συνήγορος εισηγήθηκε ότι λαμβάνοντας υπόψη τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη η ενάγουσα αλλά και τη μορφή των μόνιμων βλαβών που έχει υποστεί, η επιδίκαση ποσού €250.000,00 θεωρείται υπό τας περιστάσεις δικαιολογημένη.

Η συνήγορος του εναγομένου στη δική της αγόρευση, αναφέρθηκε αρχικά στη νομολογία που καθορίζει το επίπεδο ευθύνης ιατρού προς ασθενή, ο οποίος ζητά τις υπηρεσίες του και περιέρχεται υπό τη φροντίδα του.

Στην παρούσα υπόθεση, το Δικαστήριο καλείται κατά την συνήγορο να αποφασίσει εάν η ιππουριδική συνδρομή από την οποία πάσχει η ενάγουσα, προϋπήρχε ή αν εγκαταστάθηκε μετεγχειρητικά. Εάν υπήρχε δηλαδή αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ευμεγέθους δισκοκήλης που είχε η ενάγουσα με ιππουριδική συνδρομή ή κατά πόσο ο θεράπων ιατρός που τη χειρούργησε, υπήρξε αμελής κατά την εγχείρηση.

Η ενάγουσα στην αγωγή της, εγείρει τέσσερις πιθανούς λόγους ιατρικής αμέλειας ως ακολούθως:

1)Τραυματισμός μήνιγγας.

2)Κάκωση νευρικών στοιχείων από ιατρογενές λάθος.

3)Μετεγχειρητικό επισκληρίδιο.

4)Παράλειψη προειδοποίησης ότι η επέμβαση ενέχει κινδύνους.

Είναι παραδεκτό ότι η ενάγουσα έπασχε από ευμεγέθη δισκοκήλη στο επίπεδο Ο4/5 με συμπτώματα αφόρητου πόνου, παραλυσίας στο αριστερό κάτω άκρο (drop foot) και σοβαρού βαθμού μούδιασμα στον αριστερό γλουτό. Ως εκ τούτου, έχρηζε άμεσου χειρουργείου. Η σοβαρή πίεση που ασκείτο στα νευρικά στοιχεία από τη δισκοκήλη, ήταν ιδιαίτερα απειλητική για την ενάγουσα με σοβαρό κίνδυνο για μόνιμες βλάβες.

Η πρώτη περίπτωση ιατρικής αμέλειας που επικαλείται η ενάγουσα για τραυματισμό της μήνιγγας, έχει αποκλειστεί από τη μαρτυρία όλων των νευροχειρουργών που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Όλοι διαβεβαίωσαν ότι ο τραυματισμός της μήνιγγας από μόνος του δεν είναι λόγος για εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής.

Ο δεύτερος λόγος που αφορά κάκωση νευρικών στοιχείων λόγω ιατρογενούς λάθους δεν μπόρεσε να αποδειχθεί. Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος που να δικαιολογεί την κάκωση αυτή εκτός εάν ο χειρουργός κατά την επέμβαση άσκησε με τα εργαλεία του τέτοια πίεση ώστε να δημιουργηθεί κάκωση. Και αυτή η εκδοχή έχει με επιτυχία αποκλειστεί αφού η χειρουργική επέμβαση έγινε με μικροσκόπιο και μικροεργαλεία που το μέγεθος και η δύναμη τους δεν είναι ικανά να ασκήσουν τέτοια πίεση στα νεύρα ώστε να τα τραυματίσουν και να προκαλέσουν κάκωση.

Ο τρίτος ισχυρισμός αφορά το μετεγχειρητικό επισκληρίδιο αιμάτωμα. Πέραν του γεγονότος ότι δεν έχει αποδειχθεί με τη μαρτυρία κάτι τέτοιο, το επισκληρίδιο αιμάτωμα φέρει θορυβώδη συμπτωματολογία αφού δεν μπορεί να προκαλέσει βλάβη επιλεκτικά σε μια μόνο ρίζα. Πάντοτε συνοδεύεται από αφόρητο πόνο, πρήξιμο, έντονη οσφυαλγία και παραλυσία στα δύο πόδια. Η ενάγουσα όχι μόνο δεν είχε τέτοια συμπτωματολογία αλλά μετά την εγχείρηση, παρουσίασε βελτίωση που επιβεβαιώνεται από όλους τους μετεγχειρητικούς ελέγχους.

Στη συνέχεια με αναφορά στη δοθείσα μαρτυρία, η συνήγορος εισηγήθηκε ότι θα πρέπει να γίνει αποδεκτή η θέση της υπεράσπισης ότι η ιππουριδική συνδρομή της ενάγουσας, ήταν σε εξέλιξη προεγχειρητικά. Αυτό προκύπτει από το γεγονός της άμεσης επέμβασης στην οποία υποβλήθηκε αλλά και στη μέθοδο της πεταλλεκτομίας που επιλέχθηκε, η οποία χρησιμοποιείται μόνο στις περιπτώσεις ιππουριδικής συνδρομής. Επιπλέον, σύμφωνα με τις διεγχειρητικές σημειώσεις (τεκμ.63), γίνεται αναφορά σε παράπονα της ενάγουσας αναφορικά με την ούρηση και αφόδευση, στοιχεία που καταδεικνύουν αρχόμενη ιππουριδική συνδρομή.

Επιπλέον, το γεγονός ότι η ενάγουσα καθυστέρησε για περίοδο δεκαπέντε ημερών από την έναρξη των συμπτωμάτων να ζητήσει ιατρική συμβουλή, επιδείνωσε την κατάσταση της. Ακόμα, είχαν δοθεί οδηγίες να μην τοποθετηθεί ουροκαθετήρας για να παρακολουθεί ο εναγόμενος το θέμα της ούρησης αφού υπήρχαν διαμαρτυρίες προεγχειρητικά. Η τοποθέτηση παροχέτευσης με μηδαμινές ποσότητες, καταδεικνύει αρνητική πίεση και απορρίπτει τους ισχυρισμούς για ύπαρξη αιματώματος. Η ύπαρξη υγρού συμβατού με αιμάτωμα, βρίσκεται στον χώρο που έγινε η μηνιγγοραφή, γεγονός που επιβεβαιώνει την τοποθέτηση αιμοστατικών που απορροφούνται από τον οργανισμό μετά από κάποιους μήνες.

Όσον αφορά τον ισχυρισμό για παράλειψη ενημέρωσης της ενάγουσας αναφορικά με τους κινδύνους της εγχείρησης, η συνήγορος εισηγήθηκε ότι πρέπει να γίνει αποδεκτή η μαρτυρία του εναγομένου, σύμφωνα με την οποία αυτή ενημερώθηκε πλήρως για την κατάσταση της υγείας της και για τους λόγους για τους οποίους έπρεπε να χειρουργηθεί άμεσα. Η ενάγουσα όχι μόνο δεν πιέστηκε να υποβληθεί στη χειρουργική επέμβαση αλλά λόγω του αφόρητου πόνου της και την εξέλιξη της συμπτωματολογίας της, αντιλήφθηκε πλήρως την αναγκαιότητα της εγχείρησης.

Στη συνέχεια, η συνήγορος ισχυρίστηκε ότι από την προσκομισθείσα μαρτυρία δεν έχει αποδειχθεί η σημερινή συμπτωματολογία που η ίδια η ενάγουσα αναφέρει στην έκθεση απαίτησης της. Σε μια εκτενή ανάλυση της μαρτυρίας της ενάγουσας αλλά και του συζύγου της, η συνήγορος ισχυρίστηκε ότι αυτές περιέχουν πολλά σκοτεινά σημεία και κενά αναφορικά με την αλήθεια και τη σωστή εξέλιξη των γεγονότων. Η ενάγουσα απέφυγε να μιλήσει για τις εξειδικευμένες εξετάσεις που έτυχε στη Γερμανία αλλά και για τα αποτελέσματα της ουροδυναμικής εξέτασης που αποκαλύπτουν μια άλλη αλήθεια και όχι αυτά που αναφέρει στα δικόγραφα της.

Στη συνέχεια, η συνήγορος έκαμε αναφορά στη μαρτυρία των ιατρών που κατέθεσαν για την ενάγουσα. Κάλεσε το Δικαστήριο να απορρίψει στο σύνολο της την εν λόγω μαρτυρία που πέραν των άλλων ατελειών της, αντιφάσκει και με τα αποτελέσματα των μετεγχειρητικών εξετάσεων, στις οποίες υποβλήθηκε η ενάγουσα.

Αντιθέτως, ήταν η θέση της συνηγόρου ότι η μαρτυρία των δύο ιατρών εξ Ελλάδος που κατέθεσαν για την υπεράσπιση δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις και ήταν ιδιαίτερα κατατοπιστική και ξεκάθαρη σε σχέση με τη νευρολογική κατάσταση της ενάγουσας.

Αναφορικά με τη μαρτυρία του εναγομένου, η συνήγορος ισχυρίστηκε ότι διαφώτισε πλήρως το Δικαστήριο τόσο για τα προεγχειρητικά προβλήματα της εναγομένης όσο και για τη μετεγχειρητική της εξέλιξη. Η μαρτυρία του εναγομένου, κατέρριψε κατά την συνήγορο με επιστημονικό τρόπο, όλους τους ισχυρισμούς των ιατρών που κατέθεσαν για την ενάγουσα. Ο εναγόμενος υπέστη μια μακρά και πιεστική αντεξέταση χωρίς να υποπέσει σε καμία αντίφαση, απαντώντας στοιχειοθετημένα και άμεσα παρά τις προσπάθειες του συνηγόρου της ενάγουσας να πλήξει την αξιοπιστία του.

Ήταν τέλος η θέση της συνηγόρου ότι από τη δοθείσα μαρτυρία δεν έχει αποδειχθεί ότι ο εναγόμενος προέβη σε λάθος διάγνωση ή σε λανθασμένη χειρουργική επέμβαση, ούτε και αποδείχθηκε ότι δημιουργήθηκε εντός του χειρουργείου, οποιοδήποτε ιατρικό λάθος.

Όσον αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις, η συνήγορος εισηγήθηκε ότι ο κατάλογος εξόδων που παρουσίασε η ενάγουσα έχει πληρωθεί από την ασφαλιστική της εταιρεία και δεν δικαιούται σε επαναπληρωμή στην περίπτωση επιτυχίας της αγωγής εκτός από τα ποσά που δεν έχουν καταβληθεί από την ασφάλεια.

Αξιολόγηση μαρτυρίας

Είχα την ευκαιρία στην ζωντανή ατμόσφαιρα της Δίκης να παρακολουθήσω με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την μαρτυρία τους.

Το έργο της αξιολόγησης όπως έχει εύστοχα εξηγηθεί στην υπόθεση Pelecanos & Pelecanos (1999) 1Β Α.Α.Δ. 1273, είναι το σημαντικότερο καθήκον του Δικαστηρίου αφού πρέπει εξετάζοντας τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα, τις αντιδράσεις και τη συμπεριφορά του στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης να αναδείξει το αξιόπιστο ή μη μιας εκδοχής υπό το πρίσμα της πείρας του και της ανθρώπινης φύσης που διαθέτει.

Μεγάλο μέρος της δοθείσας μαρτυρίας στην παρούσα υπόθεση, ήταν ιατρικής φύσης και σχετιζόταν κυρίως με τις αιτίες που προκαλούν ιππουριδική συνδρομή αλλά και τα συμπτώματα αυτής της σοβαρής νευρολογικής βλάβης. Η νομολογία έχει επισημάνει ότι η μαρτυρία γιατρών οι οποίοι θεωρούνται εμπειρογνώμονες εφόσον καταθέτουν για εξειδικευμένα επίδικα θέματα, παρουσιάζει αντιθέσεις άλλοτε μικρές και άλλοτε μεγάλες. Κατά κανόνα, η ιατρική μαρτυρία όπως και κάθε άλλη μαρτυρία εμπειρογνωμόνων, θεωρείται ως μαρτυρία ανεξάρτητη. Καθήκον των εμπειρογνωμόνων μαρτύρων είναι να εφοδιάσουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια και στοιχεία, τα οποία αφού εκτιμηθούν να αποβούν χρήσιμα και να βοηθήσουν το Δικαστήριο, προκειμένου να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα και διαπιστώσεις. (βλ. Νεάρχου ν. Στεφανίδη κ.α. (2003) 1 Α.Α.Δ. 351).

Έχοντας κατά νου τις πιο πάνω νομολογιακές αρχές θα προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας που δόθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου.

Η ενάγουσα μου έκανε πολύ καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν απόλυτα πειστική στο γεγονός ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, εμφανίστηκαν αμέσως μετά την εγχείρηση και σε καμία περίπτωση δεν προϋπήρχαν. Δεν γίνεται αποδεκτή επί του προκειμένου, η θέση που υποβλήθηκε από την υπεράσπιση ότι η ενάγουσα πιθανόν να μην είχε αντιληφθεί τα συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής λόγω του μεγάλου πόνου στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης και στο πόδι. Η απουσία αίσθησης για ούρηση καθώς και η ακράτεια ούρων και κοπράνων δεν είναι συμπτώματα που μπορεί κανείς να μην τα αντιληφθεί. Ανεξαρτήτως τούτου, η ενάγουσα υπήρξε επί του προκειμένου ιδιαίτερα σαφής και πειστική ότι δεν είχε προεγχειρητικά τέτοια συμπτώματα χωρίς σε καμία περίπτωση να δώσει την ένδειξη προσχεδιασμού της θέσης της για το σημαντικό αυτό επίδικο ζήτημα.

Πειστική ήταν η ενάγουσα και ως προς τον ισχυρισμό της ότι πριν την εγχείρηση δεν προειδοποιήθηκε από τον εναγόμενο για τους κινδύνους της επέμβασης αλλά αντιθέτως, αυτός την διαβεβαίωσε ότι πρόκειται για εγχείρηση ρουτίνας. Το ίδιο ισχύει και για τις διαβεβαιώσεις που έπαιρνε από τον εναγόμενο μετεγχειρητικά ότι τα συμπτώματα της ήταν προσωρινά και ότι θα τα ξεπερνούσε με τον καιρό. Η υπογραφή εκ μέρους της, του τεκμηρίου 4 δεν αλλάζει το σκηνικό αφού όπως με πειστικό τρόπο ανέφερε, υπέγραψε το έγγραφο αυτό πριν εισέλθει στο χειρουργείο ως προαπαιτούμενο της επέμβασης αλλά στην πραγματικότητα δεν της επεξηγήθηκε οτιδήποτε. Εξ’ άλλου, το εν λόγω έγγραφο είναι γενικής φύσης χωρίς να εξειδικεύει για ποιες επιπλοκές προειδοποιήθηκε η ενάγουσα.

Η ενάγουσα ήταν επιπλέον αρκετά κατατοπιστική ως προς τις μετεγχειρητικές θεραπείες στις οποίες υποβλήθηκε αλλά και για την εξέλιξη των συμπτωμάτων που αντιμετωπίζει μέχρι σήμερα. Η θέση της επί του προκειμένου, υποστηρίζεται και από τα προσκομισθέντα τεκμήρια και την ιατρική μαρτυρία με την οποία δεν έχει αμφισβητηθεί από καμία πλευρά ότι σήμερα πάσχει από σύνδρομο ιππουρίδας.

Ανεξαρτήτως των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έκανε η ενάγουσα από το εδώλιο του μάρτυρα, ήταν ότι είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο και ως εκ τούτου η μαρτυρία της γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Πολύ καλή εντύπωση μου έκανε και ο σύζυγος της ενάγουσας (Μ.Ε.2). Η μαρτυρία του υπήρξε φυσική και αυθόρμητη και οι απαντήσεις του στην αντεξέταση ήταν άμεσες χωρίς ενδείξεις προσχεδιασμού. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η σύζυγος του και πως αυτά επηρέασαν την ζωή της αλλά και την κοινή τους ζωή ως ζευγάρι. Σταθερός ήταν και ως προς τον ισχυρισμό του ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η σύζυγος του με την ούρηση, αφόδευση και ενδοκολπικά δεν υπήρχαν προεγχειρητικά. Τα ίδια ισχύουν και ως προς την θέση του ότι ο εναγόμενος τους διαβεβαίωσε ότι η πρόκειται για εγχείρηση ρουτίνας που δεν εμπεριέχει ιδιαίτερες δυσκολίες.

Η μαρτυρία του για τους πιο πάνω λόγους γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Ο γυναικολόγος Δρ. Πόλυς Μίτσιγγας (Μ.Ε.3), επίσης μου έκανε καλή εντύπωση. Υπήρξε σταθερός στην θέση του ότι η ενάγουσα δεν παρουσίασε κανένα πρόβλημα ακράτειας μετά τις εγχειρήσεις καισαρικής τομής, στις οποίες την υπέβαλε με επισκληρίδιο αναισθησία. Έκαμε αναφορά και σε τεστ Παπανικολάου που υπέβαλε την ενάγουσα 40 ημέρες μετά την καισαρική, το οποίο δεν έδειξε κανένα πρόβλημα. Με τον ισχυρισμό του αυτό, συμφωνεί και ο ιατρικός φάκελος που διατηρούσε στο όνομα της ενάγουσας και τον οποίο κατέθεσε στο Δικαστήριο (τεκμ.56). Δεν εντοπίζεται στον εν λόγω φάκελο οποιοδήποτε πρόβλημα μετά την καισαρική, παρότι η ενάγουσα υπεβλήθη αμέσως μετά σε εξέταση τεστ Παπανικολάου.

Ο Μ.Ε.3 ήταν επίσης αρκετά σταθερός στην θέση του ότι μετά την επίδικη εγχείρηση στην σπονδυλική στήλη από τον εναγόμενο, η ενάγουσα τον επισκέφθηκε αναφέροντας του προβλήματα σχετικά με την ούρηση και αφόδευση της. Επιπλέον σε νέο τεστ Παπανικολάου που την υπέβαλε, διαπίστωσε και ο ίδιος ότι δεν είχε αίσθηση στην περιοχή του κόλπου με αποτέλεσμα η σεξουαλική της ζωή να είναι προβληματική.

Οι πιο πάνω θέσεις του Μ.Ε. 3 δεν κλονίστηκαν σε κανένα σημείο της αντεξέτασης του. Αντιθέτως ήταν αρκετά σταθερός και πειστικός σε αυτούς τους ισχυρισμούς, οι οποίοι επαναλαμβάνω υποστηρίζονται και από τον ιατρικό φάκελο που διατηρούσε ο Μ.Ε.3 στο όνομα της ενάγουσας.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.3 κρίνεται στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Πολύ καλή εντύπωση μου έκανε και ο Μ.Ε. 4, νευρολόγος Δρ. Μιχάλης Πρωτοπαπάς. Η μαρτυρία του κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική γιατί ήταν από τους πρώτους γιατρούς που εξέτασαν την ενάγουσα για τα προβλήματα που είχε στην σπονδυλική στήλη, μια μόλις μέρα πριν την εγχείρηση. Ως εκ τούτου, ο μάρτυρας είναι σε θέση να καταθέσει σε σχέση με το κύριο επίδικο γεγονός στο οποίο εντοπίζεται διαφορά μεταξύ των διαδίκων και που σχετίζεται με το είδος των συμπτωμάτων που η ενάγουσα αντιμετώπιζε προτού υποβληθεί σε εγχείρηση από τον εναγόμενο. Είναι επίσης ο νευρολόγος που εξέτασε την ενάγουσα αμέσως μετά την εγχείρηση στον θάλαμο του νοσοκομείου και αυτός που μαζί με τον εναγόμενο, έδωσε οδηγίες για αντιμετώπιση των μετεγχειρητικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε σε σχέση με την ούρηση της.

Επί του προκειμένου, ο Μ.Ε. 4 ήταν αρκετά σαφής ότι η ενάγουσα κατά την προεγχειρητική ιατρική εξέταση δεν του ανέφερε συμπτώματα που να οδηγούν σε υποψία ιππουριδικής συνδρομής. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν την εξέτασε για κάτι τέτοιο γιατί δεν το θεώρησε σκόπιμο και επιπλέον πρόκειται για ειδική εξέταση που δεν ενδείκνυται αν δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ιππουριδικής συνδρομής. Επιπλέον ήταν κατηγορηματικός ότι στην προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία δεν φαίνεται να είναι τραυματισμένος ο μηνιγγικός σάκος που περιέχει τις νευρικές ρίζες της ιππουρίδας.

Όμως ήταν η θέση του μάρτυρα ότι αμέσως μετά την εγχείρηση στις 8.1.07, υπήρχε ξεκάθαρο πρόβλημα στην ούρηση της ενάγουσας. Ήταν επί του προκειμένου αρκετά σταθερός στην θέση του ότι από την στιγμή που η ασθενής ανέφερε ότι μετεγχειρητικά παρουσιάστηκαν τα συμπτώματα, σημαίνει ότι κάτι έγινε κατά την εγχείρηση ή στο διάστημα που ακολούθησε. Ο Μ.Ε.4 ήταν επιπλέον ειλικρινής, αναφέροντας ότι επειδή δεν είναι νευροχειρουργός δεν είναι σε θέση να γνωρίζει πως δημιουργείται σύνδρομο ιππουρίδας κατά την επέμβαση παρότι η θέση του είναι ότι θα πρέπει κάποιου είδους πίεση να ασκήθηκε στα νευρικά στοιχεία.

Ο Μ.Ε.4 ήταν επιπλέον πολύ κατατοπιστικός ως προς τα σημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ενάγουσα αφού την παρακολουθεί μετά την επέμβαση και είναι ο νευρολόγος που την παρέπεμψε στο ειδικό κέντρο αποκατάστασης στην Γερμανία.

Η κατάθεση του ενώπιον του Δικαστηρίου, υπήρξε πλήρης και κατατοπιστική για την πορεία των συμπτωμάτων της ενάγουσας τόσον πριν όσον και μετά την εγχείρηση χωρίς σε κανένα σημείο να κλονιστεί κατά την αντεξέταση. Για τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του κρίνεται στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Η μαρτυρία του νευροχειρουργού Κιτρομήλη (Μ.Ε.5) δεν βοήθησε στην επίλυση των επιδίκων θεμάτων. Ο ίδιος όπως είπε δεν εξέτασε προεγχειρητικά την ενάγουσα ούτε μπορεί να γνωρίζει τι έγινε στο χειρουργείο που να οδήγησε στα συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής.

Κατέθεσε εντούτοις ως ιατρός εμπειρογνώμονας, δίνοντας μεταξύ άλλων την άποψη του για το πώς μπορεί να δημιουργήθηκε κατά την εγχείρηση, ιππουριδική συνδρομή στην ενάγουσα. Αναφέρθηκε μεταξύ άλλων σε ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε μετά που εξέτασε την ενάγουσα μετεγχειρητικά (τεκμ.16) όπου ισχυρίζεται ότι η ιππουριδική συνδρομή προήλθε κατά πάσαν πιθανότητα μεταξύ άλλων και από την διεγχειρητική ρήξη της σκληράς μήνιγγας. Στην συνέχεια όμως αναίρεσε την πιο πάνω θέση, καταθέτοντας ότι η ιππουριδική συνδρομή δεν μπορεί να έγινε από τον τραυματισμό της μήνιγγας, ο οποίος από μόνος του δεν προκαλεί πρόβλημα.

Απαντώντας σε ερώτηση γιατί δεν έλαβε υπόψη τα ιατρικά πιστοποιητικά του εναγομένου, ανέφερε ότι η τακτική του σε όλα τα πορίσματα του, είναι να μην αναφέρεται σε ευρήματα άλλων γιατρών για τα οποία δεν έχει προσωπική γνώση. Εκτός του ότι η τακτική αυτή, παραγνωρίζει κατά την γνώμη μου το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς που οφείλει να λάβει υπόψη ένας γιατρός, επιπλέον όπως προκύπτει από ανάγνωση του τεκμηρίου 16, ο Μ.Ε.5 σαφώς και έλαβε τουλάχιστον υπόψη τα ευρήματα του Δρ. Παπαναστασίου, σε ιατρικό πιστοποιητικό του οποίου κάνει σαφείς αναφορές.

Ο Μ.Ε.5 δεν ήταν σε θέση να αναφέρει αν η ενάγουσα έπασχε προεγχειρητικά από σύνδρομο ιππουρίδας. Θεωρεί όμως ότι πιθανόν να μην έπασχε, επειδή δεν παραπονέθηκε πριν την εγχείρηση για συμπτώματα συμβατά με αυτό το σύνδρομο. Αυτή η θέση αποτελεί απλή υπόθεση και δεν συνιστά επιστημονική μαρτυρία. Επιπλέον για να προβεί ο Μ.Ε.5 στην διαπίστωση ότι η ιππουριδική συνδρομή δεν προϋπήρχε, προφανώς όφειλε να μελετήσει όλα τα ιατρικά πιστοποιητικά και απεικονιστικούς ελέγχους της ενάγουσας τόσον πριν όσον και μετά την εγχείρηση. Μόνον έτσι θα μπορούσε να φτάσει σε μια αποδεκτή επιστημονική άποψη. Η παραγνώριση των προηγούμενων πιστοποιητικών και απεικονιστικών ελέγχων και η κατάληξη σε υποθετικά πορίσματα μόνο με το τι αναφέρει ένας ασθενής δεν συνιστούν αποδεκτή επιστημονική μαρτυρία εμπειρογνώμονα που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο.

Συνοψίζοντας, κρίνω ότι ο Μ.Ε.5 στην μαρτυρία του δεν εφοδίασε το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια και στοιχεία ώστε να το βοηθήσει να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Η μαρτυρία του ως εκ τούτου απορρίπτεται στο σύνολο της.

Παρά πολύ καλή εντύπωση μου έκανε από το εδώλιο του μάρτυρα, η Μ.Ε.6 ακτινολόγος Δρ. Αγγέλα Κατωδρύτου.

Η μάρτυρας επεξήγησε στο Δικαστήριο με περισσή λεπτομέρεια όλα τα ευρήματα της από τις μαγνητικές τομογραφίες στις οποίες υπέβαλε την ενάγουσα τόσον πριν όσον και μετά την εγχείρηση.

Ήταν σαφής ότι προεγχειρητικά, το MRI της ενάγουσας (τεκμ.2) έδειξε ευμεγέθη κήλη δίσκου στο 4-5 επίπεδο που προκαλούσε πίεση στον μηνιγγικό σάκο, τον οποίον εκτόπισε προς τα αριστερά. Η μάρτυρας όμως ήταν κατηγορηματική και απόλυτα πειστική ότι δεν έγινε ρήξη της μήνιγγας προεγχειρητικά από την πιο πάνω δισκοκήλη αφού αν γινόταν κάτι τέτοιο θα φαινόταν στην μαγνητική τομογραφία. Ήταν επιπλέον σαφής ότι ο τραυματισμός μήνιγγας από δισκοκήλη είναι πολύ σπάνιος και από την πείρα της τόσα χρόνια στις μαγνητικές τομογραφίες δεν είδε ποτέ να συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Το πιο σημαντικό όμως μέρος της μαρτυρίας της Μ.Ε.6 αφορά την μαγνητική τομογραφία μετά την επέμβαση (τεκμ.7). Αφού αναφέρει ότι ο δίσκος αφαιρέθηκε με επιτυχία, ταυτόχρονα διαπιστώνει μια συλλογή υγρού που είναι συμβατή με αιμάτωμα. Ήταν απόλυτα πειστική ως προς την θέση της αυτή, αναφέροντας ότι το αιμάτωμα δίνει διαφορετική ένταση σήματος στο MRI ανάλογα με τον χρόνο που έγινε, ταυτίζοντας το συγκεκριμένο αιμάτωμα με τον χρόνο της επίδικης επέμβασης. Άλλο σημαντικό στοιχείο, είναι το γεγονός ότι αυτή η συλλογή υγρού, είχε ένα φαινόμενο μάζας που προκάλεσε μετατόπιση του νωτιαίου σάκου προς τα δεξιά.

Η Μ.Ε.6 δεν κλονίστηκε καθόλου στην αντεξέταση αναφορικά με τα πιο πάνω ευρήματα της. Ήταν πειστική στο ότι επρόκειτο για συλλογή υγρού και όχι αιμοστατικό. Αιτιολόγησε με επάρκεια την θέση της αυτή, λέγοντας ότι η συλλογή υγρού δημιουργεί διαφορετική ένταση στο MRI από το αιμοστατικό ή οποιοδήποτε άλλο υλικό που χρησιμοποιείται από τους γιατρούς στην εγχείρηση. Η απόρριψη επίσης της υποβολής ότι πιθανόν να επρόκειτο για νωτιαίο υγρό λόγω κακής συρραφής της μήνιγγας, έγινε με επιστημονικά αιτιολογημένο και πειστικό τρόπο. Στην περίπτωση αυτή ανέφερε ότι θα είχαμε συνεχή ροή υγρού από τον σάκο, το οποίο δεν απορροφείται. Αντιθέτως στην περίπτωση της ενάγουσας υπήρχε συγκέντρωση υγρού που απορροφήθηκε και για αυτό το λόγο, είναι συμβατή με αιμάτωμα.

Η μαρτυρία της Μ.Ε.6 ήταν άμεση, πειστική και αιτιολογημένη με επιστημονικά και πειστικά επιχειρήματα. Επί του προκειμένου, όλα τα ευρήματα της αιτιολογήθηκαν με αναφορά στους απεικονιστικούς ελέγχους των μαγνητικών τομογραφιών, στις οποίες υπέβαλε την ενάγουσα.

Τέλος, η μάρτυρας ήταν ειλικρινής, περιοριζόμενη να καταθέσει τα ακτινολογικά της ευρήματα όπως προκύπτουν από τις μαγνητικές τομογραφίες από τις οποίες όμως δεν μπορεί όπως αποδέχθηκε να γίνει διάγνωση ιππουριδικής συνδρομής, η οποία διαπιστώνεται μόνο μετά από κλινική εξέταση.

Εν κατακλείδι, η μαρτυρία της Μ.Ε.6 ήταν τέτοιας φύσης που με βοήθησε να κατανοήσω πλήρως τα ευρήματα όλων των απεικονιστικών εξετάσεων στις οποίες υπέβαλε την ενάγουσα ως και τις διαφορές της προεγχειρητικής με τις μετεγχειρητικές μαγνητικές τομογραφίες. Αποδέχομαι ως εκ τούτου πλήρως τα ακτινολογικά της ευρήματα, τα οποία αναγάγω σε ευρήματα του Δικαστηρίου.

Ο Μ.Ε.7 νευροχειρουργός Δρ. Βαρνάβας Παπαναστασίου, μου έκανε επίσης καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Πρόκειται για τον πρώτο γιατρό – νευροχειρουργό που επισκέφθηκε η ενάγουσα, λόγω των προβλημάτων που αντιμετώπιζε στην σπονδυλική στήλη.

Ο μάρτυρας ήταν σαφής ότι δεν διαπίστωσε κατά την εξέταση της ενάγουσας, συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής ούτε προβλήματα με την ούρηση και αφόδευση. Εξήγησε ότι η πιθανή διάγνωση του, αφορούσε κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου με πίεση στην Ο5 ρίζα αφού τα συμπτώματα περιορίζονταν σε αριστερή οσφυαλγία και αδυναμία στον αστράγαλο. Γι’ αυτό και παρέπεμψε την ενάγουσα σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας για επιβεβαίωση της πιο πάνω διάγνωσης.

Ήταν επί τούτου αρκετά κατατοπιστικός στο ότι η επιδείνωση της λειτουργίας της Ο5 ρίζας, ήταν εν πολλοίς αναμενόμενη όμως αυτό διαφέρει από την εμφάνιση πίεσης σε όλες τις νευρικές ρίζες που σημαίνει ιππουριδική συνδρομή.

Η πιο πάνω μαρτυρία του Μ.Ε.7 δεν κλονίστηκε καθόλου στην αντεξέταση του από την συνήγορο υπεράσπισης. Ως εκ τούτου γίνεται αποδεκτή στο σύνολο της ως αξιόπιστη.

Εξαιρετική εντύπωση μου έκανε ο νευροχειρουργός Δρ. Μανώλης Πετρίδης (Μ.Ε.8).

Εξέτασε την ενάγουσα στο ιατρείο του αρκετό καιρό μετά την επέμβαση και εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό ημ. 25.7.14 (τεκμ.21). Πρόκειται κατά την κρίση μου για το πιο πλήρες ιατρικό πιστοποιητικό που κατατέθηκε στο Δικαστήριο, αναφορικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ενάγουσα. Ο Μ.Ε.8 αφού μελέτησε όλα τα προηγούμενα ιατρικά πιστοποιητικά και απεικονιστικούς ελέγχους, προβαίνει στο τεκμήριο 21 σε μια εκτενή αναφορά στο ιατρικό ιστορικό της ενάγουσας, τόσον πριν όσον και μετά την εγχείρηση. Εκτενής αναφορά γίνεται επίσης και στις θεραπείες στις οποίες υπεβλήθη η ενάγουσα μετά την εγχείρηση αλλά και στα ευρήματα του ιδίου του Μ.Ε.8 όπως προκύπτουν από την κλινική εξέταση που την υπέβαλε.

Τόσον στο τεκμήριο 21 όσον και με την προφορική του κατάθεση ενώπιον του Δικαστηρίου, ο Μ.Ε.8 ήταν ιδιαίτερα κατηγορηματικός ότι η ιππουριδική συνδρομή από την οποία πάσχει η ενάγουσα δεν προϋπήρχε αλλά εκδηλώθηκε αμέσως μετά από την επίδικη επέμβαση. Η θέση του αυτή δεν περιορίζεται μόνο στα όσα η ίδια η ενάγουσα του ανέφερε αλλά αιτιολογείται με επιστημονικό τρόπο από τα ιατρικά πιστοποιητικά που μελέτησε αλλά και από τις μαγνητικές τομογραφίες, στις οποίες η ενάγουσα υποβλήθηκε πριν και μετά την εγχείρηση.

Για την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.2), ο Μ.Ε.8 κατέθεσε ότι καταδεικνύει ευμεγέθη κήλη δίσκου χωρίς παρόλα αυτά να προκαλείται ρήξη μήνιγγας. Όμως όπως πολύ πειστικά εξήγησε, η μαγνητική τομογραφία ένα μήνα μετά την επέμβαση (τεκμ.7), δίνει πολύ σημαντικές πληροφορίες για την ίδια την χειρουργική επέμβαση και τις μετεγχειρητικές επιπλοκές που δικαιολογούν απόλυτα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ενάγουσα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο εύρημα της μετεγχειρητικής μαγνητικής τομογραφίας, στο οποίο αναφέρεται μεγάλης έκτασης συλλογή αίματος ενδοσκληριδίως που πίεζε μαζικά τον σπονδυλικό σάκο και τις ρίζες της ιππουρίδας. Ο Μ.Ε.8 εξήγησε με σαφή τρόπο ότι ακόμα και ένα μήνα μετά την επέμβαση, η ασθενής παρέμεινε με μεγάλη συλλογή αίματος στον επισκληρίδιο χώρο κεντρικά και αριστερά, γεγονός που δικαιολογεί επιστημονικά από μόνο του, την εγκατάσταση ιππουριδικής βλάβης.

Επιπλέον ο Μ.Ε.8, ήταν ιδιαίτερα πειστικός αναφορικά με το ποια έπρεπε να ήταν η ορθή ιατρική προσέγγιση αμέσως μετά την εγχείρηση από την στιγμή που η ενάγουσα παρουσίασε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής. Εξήγησε με επιστημονική επάρκεια ότι η περίπτωση έχρηζε άμεσα, νέου απεικονιστικού ελέγχου (M.R.I) για επιβεβαίωση των συμπτωμάτων. Σε περίπτωση επιβεβαίωσης, έπρεπε να διενεργηθεί άμεσα νέα επέμβαση ώστε να εκκενωθεί το αιμάτωμα και να αποσυμπιεστούν οι νευρικές ρίζες με πιθανότητα επιτυχίας μέχρι και 100% στις επόμενες 24 ώρες. Σε αντίθετη περίπτωση, η βλάβη καθίσταται μόνιμη και δεν θεραπεύεται όπως δυστυχώς έγινε στην περίπτωση της ενάγουσας.

Ο Μ.Ε.8 ισχυρίστηκε επιπλέον με πειστικό τρόπο ότι η μικρή ποσότητα αίματος στην παροχέτευση σε συνδυασμό με τα κλινικά ευρήματα της ενάγουσας θα έπρεπε να βάλουν τον εναγόμενο σε μεγαλύτερη εγρήγορση ώστε να προχωρήσει σε άμεσο απεικονιστικό έλεγχο και αν επιβεβαιωνόταν η διάγνωση ιππουριδικής συνδρομής να προχωρήσει άμεσα σε νέα επέμβαση.

Περαιτέρω ο Μ.Ε.8 ήταν ειλικρινής, αναφέροντας ότι ήταν αναγκαία η επίδικη χειρουργική επέμβαση για αντιμετώπιση της δισκοκήλης και ότι με αυτή έγινε με επιτυχία. Παρόλα αυτά, υπήρξαν μετεγχειρητικές επιπλοκές που δεν αντιμετωπίστηκαν με τον ορθό ιατρικά τρόπο με αποτέλεσμα την εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής.

Οι πιο πάνω θέσεις του Μ.Ε.8 δεν κλονίστηκαν καθόλου στην αντεξέταση κατά την διάρκεια της οποίας απαντούσε σε όλες τις ερωτήσεις που του τέθηκαν με τρόπο άμεσο και πειστικό, αιτιολογώντας πάντα με επιστημονική επάρκεια τους ισχυρισμούς του. Η γενικότερη εντύπωση που μου έκαμε ο Μ.Ε.8 ήταν ότι πρόκειται για ένα επιστήμονα με πλήρη κατάρτιση και μεθοδικότητα που είναι καλός γνώστης του αντικειμένου του και σε θέση να εξηγήσει με λεπτομέρεια όλα τα ζητήματα που άπτονται των επιδίκων θεμάτων της παρούσας. Με την μαρτυρία του, με βοήθησε να κατανοήσω πλήρως το ιατρικό ιστορικό της ενάγουσας και ιδιαίτερα τις μετεγχειρητικές επιπλοκές και τα αίτια που τις δημιούργησαν καθώς και με ποιο τρόπο έπρεπε να αντιμετωπιστούν προκειμένου να μην εκδηλωθεί ιππουριδική συνδρομή. Η μαρτυρία του ο Μ.Ε.8 μου παρείχε επί του προκειμένου όλα τα επιστημονικά κριτήρια ώστε να μπορέσω να εξαγάγω τα δικά μου συμπεράσματα στα πιο πάνω επίδικα ζητήματα.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, αποδέχομαι την μαρτυρία του Μ.Ε.8 στο σύνολο της.

Αντιθέτως ο Μ.Υ.1 δεν μου έκανε καθόλου καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν εμφανές ότι η μαρτυρία του δεν αποσκοπούσε στο να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια αλλά αποκλειστικός σκοπός της, ήταν η ενίσχυση της εκδοχής του εναγομένου.

Ενώ στην γραπτή του δήλωση ο Μ.Υ.1 αναφέρει ότι κλήθηκε να καταθέσει ως εμπειρογνώμονας και μελέτησε όλο τον φάκελο της υπόθεσης, στην συνέχεια δέχθηκε ότι δεν μελέτησε τον φάκελο αλλά κάποια μόνο στοιχεία που του έδωσε ο εναγόμενος είτε κατ’ ιδίαν είτε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Δεν εξειδίκευσε όμως πότε και ποια στοιχεία του φακέλου του δόθηκαν ούτε και το πως μπορούσε να συντάξει έκθεση εμπειρογνώμονα χωρίς να μελετήσει όλο τον ιατρικό φάκελο της ενάγουσας. Να σημειώσω εδώ ότι σύμφωνα με την μαρτυρία του ιδίου του εναγομένου, ο φάκελος της ενάγουσας δεν έχει ανευρεθεί στο Αρεταίειο Νοσοκομείο και δεν γνωρίζει κανείς που βρίσκεται σήμερα.

Επιπλέον, η ιατρική έκθεση του Μ.Υ.1 όπως και ο ίδιος δέχθηκε κατά την αντεξέταση, ταυτίζεται πλήρως σε πολλά σημεία με την έκθεση του Δρ. Σταυριανού, η οποία καταχωρήθηκε εκ μέρους του εναγομένου προδικαστικά στην διαδικασία αποκάλυψης εγγράφων. Στην συνέχεια όμως ο Δρ. Σταυριανός δεν προσήλθε να καταθέσει στο Δικαστήριο. Η αντιγραφή πολλών σελίδων από την εν λόγω έκθεση του Δρ. Σταυριανού στην ένορκη κατάθεση του Μ.Υ.1 με τις ίδιες ακριβώς λέξεις, σύνταξη, σκίτσα, βιβλιογραφία και τίτλους κεφαλαίων και συμπερασμάτων, καταδεικνύει ότι ο Μ.Υ.1 όχι μόνο δεν προέβη σε εκτενή μελέτη του φακέλου της υπόθεσης προκειμένου να καταλήξει σε δικά του συμπεράσματα όπως κατέθεσε, αλλά αντιθέτως υιοθέτησε με ευκολία τις θέσεις και τα συμπεράσματα άλλου γιατρού, τα οποία αντέγραψε με ακρίβεια. Η απάντηση του σε σχετικές υποβολές στην αντεξέταση ότι είναι λογικό όταν δύο γιατροί καταθέτουν για το ίδιο ζήτημα να λεν ακριβώς τα ίδια πράγματα δεν κρίνεται βέβαια ικανοποιητική.

Και ενώ επέμενε ότι η προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.2) καταδεικνύει μεγάλη πίεση στο μηνιγγικό σάκο και κατά συνέπεια ιππουριδική συνδρομή, απέφυγε να απαντήσει γιατί όλοι οι γιατροί που εξέτασαν προεγχειρητικά την ενάγουσα δεν προέβησαν σε τέτοιο εύρημα. Να σημειώσω εδώ ότι πέραν των μαρτύρων της ενάγουσας και ο Μ.Υ.2 ανέφερε ότι δεν μπορεί να διαγνωστεί από την μαγνητική τομογραφία, η ιππουριδική συνδρομή αλλά χρειάζεται κλινική εξέταση για κάτι τέτοιο.

Ο Μ.Υ.1 ανέφερε ότι ο ίδιος εξέτασε μετεγχειρητικά την ενάγουσα εκ μέρους του εναγομένου για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης και εξέδωσε σχετικό πιστοποιητικό (τεκμ.59). Δεν γνωρίζει όμως την ακριβή ημερομηνία ούτε και αυτή αναγράφεται στο πιο πάνω πιστοποιητικό, στο οποίο αναφέρει μεταξύ άλλων ότι η ενάγουσα αντιμετωπίζει προβλήματα ούρησης και αφόδευσης. Ενώπιον όμως του Δικαστηρίου, ισχυρίστηκε ότι αυτά του τα ανέφερε η ενάγουσα και απλά τα κατέγραψε χωρίς ο ίδιος να την εξετάσει προκειμένου να τα διερευνήσει. Αυτό σε μια εμφανή προσπάθεια να μην αποδεχθεί αυτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ενάγουσα. Δεν απάντησε όμως επί του προκειμένου γιατί δεν εξέτασε την ενάγουσα αφού αυτός ήταν ο σκοπός που τον επισκέφθηκε. Στην συνέχεια άλλαξε την θέση του, λέγοντας ότι δεν κλήθηκε να εξετάσει την ενάγουσα αλλά να συζητήσει μαζί της και να ετοιμάσει μια έκθεση. Δέχθηκε ως εκ τούτου αυτά που του είπε. Γεγονός που δεν συνάδει με την επαγγελματικότητα που οφείλει να έχει ένας ιατρός που συντάσσει ιατρικό πιστοποιητικό, ο οποίος οφείλει να εξετάσει τον ασθενή και να μην αρκεστεί σε όσα του αναφέρει.

Παρόλα αυτά ο Μ.Υ.1 με εντελώς αυθαίρετο τρόπο, προβαίνει σε πορίσματα στο εν λόγω πιστοποιητικό (τεκμ.59) ότι η ιππουριδική συνδρομή της ενάγουσας δημιουργήθηκε λόγω καθυστέρησης της να ζητήσει ιατρική συμβουλή και να υποβληθεί σε εγχείρηση. Δεν τεκμηριώνει όμως τον πιο πάνω ισχυρισμό με οιονδήποτε τρόπο. Και παρότι δέχθηκε ότι δεν εξέτασε πριν την εγχείρηση την ενάγουσα, επέμενε ότι αυτή έπασχε από σταδιακά εγκατεστημένη ιππουριδική συνδρομή. Ρωτήθηκε από τον συνήγορο της ενάγουσας πως γνώριζε ότι η ιππουριδική συνδρομή προϋπήρχε αφού δεν εξέτασε την ενάγουσα πριν την εγχείρηση. Απάντησε «εσείς πως γνωρίζετε ότι δεν είχε; Και οι δυο μας δεν εξετάσαμε την άρρωστη πριν το χειρουργείο». Απάντηση που δεν συνάδει βέβαια με μαρτυρία ενός γιατρού εμπειρογνώμονα που καλείται να δώσει την επιστημονική του άποψη στο Δικαστήριο.

Πέραν των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση και η στάση του Μ.Υ.1 στο εδώλιο του μάρτυρα, καταδεικνύει κατά την κρίση μου ότι αποκλειστικός σκοπός της μαρτυρίας του, ήταν η ενίσχυση της εκδοχής του εναγομένου και όχι να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια προκειμένου να είναι το ίδιο σε θέση να προβεί στα δικά του συμπεράσματα.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Υ.1 απορρίπτεται στο σύνολο της.

Οι ίδιες διαπιστώσεις ισχύουν και για τον Μ.Υ.2, ο οποίος επίσης δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα.

Στην γραπτή του κατάθεση (έγγραφο 5), αναφέρει ότι κατά την άποψη του ο εναγόμενος πριν την επέμβαση, διέγνωσε ιππουριδική συνδρομή σε εξέλιξη. Στηρίζει την θέση του αυτή, μόνο στο γεγονός ότι ο εναγόμενος χειρούργησε επειγόντως την ενάγουσα. Παραγνωρίζει βέβαια ότι ο ίδιος ο εναγόμενος στα ιατρικό πιστοποιητικό που παραδόθηκε στην ενάγουσα (τεκμ.13) δεν αναφέρει διάγνωση ιππουριδικής συνδρομής αλλά κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ακολούθως, στην αντεξέταση ανέφερε ότι το πιο πάνω συμπέρασμα, του το είπε ο εναγόμενος. Ταυτόχρονα όμως δέχθηκε ότι δεν είδε κάποιο γραπτό κείμενο που να δίνει σαφή εικόνα προϋπάρχουσας ιππουριδικής συνδρομής.

Και ενώ δέχθηκε ότι οι γιατροί που εξέτασαν προεγχειρητικά την ενάγουσα είναι σε καλύτερη θέση να αναφέρουν αν προϋπήρχε ιππουριδική συνδρομή, στην συνέχεια ισχυρίστηκε ότι κανείς από αυτούς τους γιατρούς δεν απέκλεισε στα πιστοποιητικά του, την ύπαρξη αυτής της βλάβης. Ισχυρίστηκε με λίγα λόγια ότι οι γιατροί, όφειλαν πέραν του θετικού πορίσματος να γνωματεύουν και αρνητικά ότι δηλαδή αποκλείουν την ύπαρξη ιππουριδικής συνδρομής. Η άποψη όμως αυτή δεν έχει αποδειχθεί ότι βασίζεται σε οιανδήποτε επιστημονική πρακτική. Πέραν τούτου, το γεγονός ότι δεν αποκλείστηκε ρητά στα εν λόγω πιστοποιητικά η ιππουριδική συνδρομή δεν αποδεικνύει χωρίς άλλο ότι αυτή προϋπήρχε της επίδικης επέμβασης.

Ήταν φανερό κατά την κρίση μου ότι η πιο πάνω αυθαίρετη θέση, προβλήθηκε προκειμένου να δικαιολογηθεί το αναμφισβήτητο γεγονός ότι δεν εντοπίζεται σε κανένα ιατρικό πιστοποιητικό από τους γιατρούς που εξέτασαν πριν την επέμβαση την ενάγουσα, διάγνωση για προεγχειρητική ιππουριδική συνδρομή. Εξ’ άλλου, ο ίδιος ο Μ.Υ.2 άλλαξε στην συνέχεια την θέση του αναφερόμενος σε “σοβαρή πιθανότητα” να προϋπήρχε η ιππουριδική συνδρομή, διευκρινίζοντας ότι στην ιατρική δεν υπάρχει τίποτα σίγουρο 100%. Δεν τεκμηρίωσε όμως την πιο πάνω θέση του για “σοβαρή πιθανότητα” με οιονδήποτε επιστημονικό τρόπο ή έστω με κάποια επαρκή στοιχεία ή παραπομπή στα κατατεθέντα στο Δικαστήριο τεκμήρια.

Ήταν σαφώς η θέση του στην αντεξέταση ότι στην περίπτωση της ενάγουσας δεν δημιουργήθηκε μετεγχειρητικό επισκληρίδιο αιμάτωμα που να χρήζει άμεσης νέας επέμβασης. Στήριξε τον ισχυρισμό του αυτό αρχικά, στο γεγονός ότι τοποθετήθηκε παροχέτευση στην ενάγουσα μετά την εγχείρηση. Όταν του υποδείχθηκε βιβλιογραφία σύμφωνα με την οποία η παροχέτευση που λειτουργεί κανονικά δεν μπορεί να αποκλείσει την δημιουργία αιματώματος, άλλαξε την στάση του δεχόμενος ότι καμία παροχέτευση δεν διασφαλίζει πλήρως τον ασθενή. Επέμενε όμως στην θέση του για μη δημιουργία αιματώματος όχι λόγω της παροχέτευσης αλλά ισχυριζόμενος αυτή την φορά ότι το επισκληρίδιο αιμάτωμα συνοδεύεται από θορυβώδη συμπτώματα όπως πόνος κλπ. Παραγνωρίζοντας όμως επί του προκειμένου ότι τα συμπτώματα που ανέφερε η ενάγουσα αμέσως μετά την εγχείρηση όπως η αναισθησία στην γεννητική περιοχή και η έλλειψη αίσθησης για ούρηση, ήταν από μόνα τους θορυβώδη αφού καταδείκνυαν μετεγχειρητικές επιπλοκές και έχρηζαν άμεσης αντιμετώπισης.

Ανεξαρτήτως των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έκανε ο Μ.Υ.2 ήταν ότι η μαρτυρία του δεν αποσκοπούσε στο να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια αλλά αποκλειστικός σκοπός της, ήταν να ενισχύσει την εκδοχή του εναγομένου για προϋπάρχουσα ιππουριδική συνδρομή.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Υ. 2 απορρίπτεται στο σύνολο της.

Ο εναγόμενος Μ.Υ.3 επίσης δεν μου έκανε καλή εντύπωση από το εδώλιο του μάρτυρα. Ήταν συνεχής και εμφανής η προσπάθεια του να πείσει ότι η ενάγουσα είχε συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής πριν την επίδικη επέμβαση χωρίς όμως να είναι ιδιαίτερα πειστικός επί τούτου. Το πρώτο στοιχείο που προκύπτει από την μελέτη της μαρτυρίας, είναι ότι ο ισχυρισμός του εναγομένου για προϋπάρχουσα ιππουριδική συνδρομή προωθήθηκε με αντιφατικό τρόπο αφού οι λόγοι που προέβαλε αιτιολογώντας αυτή την θέση, διίστανται.

Αρχικά ο εναγόμενος στήριξε τον εν λόγω ισχυρισμό, σε επιπλοκές από επισκληρίδιο νάρκωση στην οποία υποβλήθηκε η ενάγουσα κατά την διάρκεια γέννας με καισαρική που προηγήθηκε κάποιους μήνες της επίδικης επέμβασης. Σημειώνω όμως εδώ ότι η θέση αυτή δεν συμπεριλαμβάνεται στο δικόγραφο της υπεράσπισης του εναγομένου. Υποβλήθηκε στην ενάγουσα και τον σύζυγο της (Μ.Ε.1 & Μ.Ε.2) και στον γυναικολόγο Δρ. Μίτσιγγα (Μ.Ε.3) κατά την αντεξέταση τους από τον συνήγορο υπεράσπισης.

Στην συνέχεια, ο εναγόμενος άλλαξε την στάση του. Στήριξε την θέση του για προϋπάρχουσα ιππουριδική συνδρομή, στον ισχυρισμό ότι αυτή προκλήθηκε από την ευμεγέθη κήλη που διέρρηξε την μήνιγγα και τραυμάτισε τα νεύρα. Ο ισχυρισμός αυτός ο οποίος αναφέρεται στο δικόγραφο της υπεράσπισης (βλ. μεταξύ άλλων την παρ. 25), προβλήθηκε με την μαρτυρία του εναγομένου και των μαρτύρων υπεράσπισης. Υποβλήθηκε επίσης από την συνήγορο του εναγομένου στους υπόλοιπους γιατρούς που κατέθεσαν για την ενάγουσα κατά την αντεξέταση τους. Στους εν λόγω μάρτυρες (Μ.Ε.4 έως Μ.Ε.8) κατά την εκτεταμένη αντεξέταση τους, ο συνήγορος του εναγομένου εστιάστηκε κυρίως σε υποβολές για τραυματισμό των νευρικών στοιχείων λόγω της ευμεγέθους δισκοκήλης παρά σε προβλήματα που προέκυψαν μετά την γέννα με καισαρική.

Παρόλα αυτά ο εναγόμενος στην αντεξέταση του, πέραν της θέσης για τραυματισμό των νευρικών στοιχείων από την δισκοκήλη, επέμενε και στην αρχική του θέση ότι η ενάγουσα είχε προβλήματα με την ούρηση της, μετά την γέννα με καισαρική. Επιμένοντας έτσι ότι η ιππουριδική συνδρομή οφείλεται στην επισκληρίδιο αναισθησία που υπεβλήθη κατά την γέννα. Ο εναγόμενος όμως παραβλέπει στο σημείο αυτό ότι στην παράγραφο 3 της υπεράσπισης του, ισχυρίζεται ότι η ενάγουσα του ανέφερε ότι τα προβλήματα με την ούρηση και αφόδευση της, άρχισαν μόλις τον Δεκέμβριο του 2006 και όχι μετά την καισαρική που έγινε τον Αύγουστο του 2006.

Γεγονός παραμένει ότι με την μαρτυρία του εναγομένου δεν έχει διευκρινιστεί ποια είναι τελικά η θέση του ως προς την προέλευση της ιππουριδικής συνδρομής της ενάγουσας. Αν δηλαδή οφείλεται στην επισκληρίδιο αναισθησία από τις γέννες με καισαρική ή προκλήθηκε από την ευμεγέθη δισκοκήλη είτε και από τον συνδυασμό αμφοτέρων των πιο πάνω αιτιών.

Πέραν των αντιφατικών θέσεων που προβλήθηκαν από τον εναγόμενο σε σχέση με αυτό το θέμα, επαναλαμβάνω ότι ο ισχυρισμός του ότι η ενάγουσα έπασχε από ιππουριδική συνδρομή προεγχειρητικά δεν είναι καθόλου πειστικός και δεν συνάδει με την υπόλοιπη επιστημονική μαρτυρία και τα τεκμήρια που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο.

Υπενθυμίζω εδώ ότι στον ιατρικό φάκελο (τεκμ.56) που διατηρούσε γυναικολόγος Δρ. Μίτσιγγας (Μ.Ε.3) δεν εντοπίζεται κάποια μετεγχειρητική επιπλοκή από τις καισαρικές επεμβάσεις στις οποίες υποβλήθηκε η ενάγουσα. Είναι γεγονός ότι στο ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμ.13) που εκδόθηκε από τον εναγόμενο, αναφέρεται ότι η ενάγουσα του παραπονέθηκε για προβλήματα στην ούρηση που διήρκεσαν κάποιες μέρες μετά τις καισαρικές στις οποίες υπεβλήθη. Όμως όπως προκύπτει από το πιο πάνω πιστοποιητικό, τα προβλήματα αυτά ήταν για κάποιες μέρες, δεν συνεχίστηκαν και δεν υπήρχαν όταν η ενάγουσα επισκέφθηκε τον εναγόμενο πριν την εγχείρηση ώστε να δικαιολογούν εύρημα ιππουριδικής συνδρομής. Ούτε και γίνεται αναφορά στο εν λόγω πιστοποιητικό για διάγνωση συνδρόμου ιππουρίδας. Σημειώνω επιπλέον ότι ο ίδιος ο εναγόμενος ισχυρίστηκε ότι δεν εξέδωσε ο ίδιος το πιστοποιητικό αυτό αλλά η γραμματέας του. Εξ’ άλλου σύμφωνα με την δοθείσα ιατρική μαρτυρία, τα συμπτώματα της ιππουριδικής συνδρομής εκδηλώνονται άμεσα και πρέπει να αντιμετωπιστούν εντός 24 ωρών. Δεν θα ήταν ως εκ τούτου λογικό, η ενάγουσα αν εκδήλωνε ιππουριδική συνδρομή τον Αύγουστο του 2006 μετά την καισαρική και να εμφανίζονταν συμπτώματα μόνον στην ούρηση 4 μήνες μετά, τον Δεκέμβριο του 2006.

Ανεξαρτήτως τούτου, επαναλαμβάνω ότι η θέση για δημιουργία συνδρόμου ιππουρίδας λόγω επισκληριδίου νάρκωσης στις γέννες με καισαρική δεν δικογραφείται στην υπεράσπιση του εναγομένου. Δεν υπάρχει κανένας ισχυρισμός στο δικόγραφο της υπεράσπισης ότι η ιππουριδική συνδρομή που εκδήλωσε η ενάγουσα, οφείλεται στην επισκληρίδιο αναισθησία στην οποία υπεβλήθη κατά την διάρκεια δύο προηγούμενων τοκετών πουν έγιναν με καισαρική.

Όσον αφορά την θέση που αναφέρεται στο δικόγραφο της υπεράσπισης για προεγχειρητική δημιουργία ιππουριδικής συνδρομής λόγω της δισκοκήλης, σημειώνω ότι σύμφωνα με την προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.2), η ευμεγέθης δισκοκήλη που παρουσίαζε η ενάγουσα δεν διέρρηξε την μήνιγγα, παρότι την πίεζε σημαντικά. Πέραν τούτου, το σύνολο της ιατρικής μαρτυρίας που προσκομίστηκε στο Δικαστήριο, υποστηρίζει ότι δεν δημιουργείται ιππουριδική συνδρομή μόνο με την διάρρηξη της μήνιγγας. Απαιτείται επιπλέον κάκωση ή σοβαρή πίεση στις νευρικές ρίζες που βρίσκονται στον μηνιγγικό σάκο, η οποία να δικαιολογεί τα κλινικά συμπτώματα. Όμως στην περίπτωση της ενάγουσας όχι μόνον δεν υπήρχαν προεγχειρητικά κλινικά συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής αλλά και η προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.2) δεν έδειχνε διάρρηξη μήνιγγας αλλά σύμφωνα με την ακτινολόγο (Μ.Ε.5), μια τυπική εικόνα κεντροαριστερού δίσκου που θα προκαλούσε πάρεση ποδός (drop foot) όπως ακριβώς ήταν τα συμπτώματα της ενάγουσας.

Ανεξαρτήτως της διαπίστωσης ότι οι θέσεις του εναγομένου δεν συνάδουν με τα κατατεθέντα τεκμήρια, η γενικότερη εντύπωση που μου έδωσε ο εναγόμενος ήταν ότι δεν είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο. Ενώ ήταν συνεχής η θέση του ότι διέγνωσε ιππουριδική συνδρομή πριν την εγχείρηση, κανένα από τα πιστοποιητικά που παρέδωσε στην ενάγουσα δεν εμπεριέχει αυτή την διάγνωση. Αντιθέτως στο ιατρικό πιστοποιητικό (τεκμ.13), ο εναγόμενος κάνει αναφορά σε ολική ρήξη μεσοσπονδύλιου δίσκου Ο4/5 χωρίς να αναφέρει οτιδήποτε για συμπτώματα ιππουριδικής συνδρομής. Βέβαια ισχυρίστηκε χωρίς να είναι ιδιαίτερα πειστικός ότι το εν λόγω πιστοποιητικό δεν εκδόθηκε από τον ίδιο αλλά από την γραμματέα του και η υπογραφή του σε αυτό είναι ηλεκτρονική. Αλλά ακόμη και αν αυτός ο ισχυρισμός γίνει αποδεκτός, είναι σαφές ότι τα στοιχεία αυτά η γραμματέας του δεν τα έγραψε αυθαίρετα αλλά θα άντλησε πληροφορίες είτε από τον φάκελο είτε από τον ίδιο τον εναγόμενο. Όσον αφορά το τεκμήριο 64, δεν πρόκειται για πιστοποιητικό και δεν παραδόθηκε ποτέ στην ενάγουσα. Αποτελεί χειρόγραφες σημειώσεις του ιδίου του εναγομένου, τις οποίες κατέγραψε όπως είπε στο χειρουργείο μετά την εγχείρηση χωρίς όμως να είναι ιδιαίτερα πειστικός προς τούτο.

Ούτε και προφορικά ο εναγόμενος ανέφερε οτιδήποτε στην ενάγουσα για ιππουριδική συνδρομή όπως προκύπτει από την δοθείσα μαρτυρία. Επί του προκειμένου, ο εναγόμενος ισχυρίστηκε αρχικά στην μαρτυρία του ότι κατά την επίσκεψη της ενάγουσας στο ιατρείο του, εξήγησε στην ίδια και τον σύζυγο της για αρκετή ώρα και με λεπτομέρεια, το πρόβλημα που αντιμετώπιζε και την ανάγκη άμεσης επέμβασης. Στην συνέχεια όμως άλλαξε την θέση του και κατά την αντεξέταση, αποδέχθηκε ότι δεν ανέφερε ευθέως στην ενάγουσα ότι πάσχει από ιππουριδική συνδρομή, αλλά περιορίστηκε να της πει ότι έχει σοβαρό πρόβλημα που χρήζει εγχείρησης. Αυτή η θέση όμως δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Θα ήταν πιο λογικό κατά την κρίση μου όταν κάποιος ασθενής εμφανίζει τέτοιου είδους σοβαρή βλάβη με ορατούς κίνδυνους για την υγεία του να ενημερωθεί άμεσα από τον γιατρό του. Το γεγονός ότι όπως παραδέχθηκε και ο ίδιος ο εναγόμενος δεν της ανέφερε τίποτε για ιππουριδική συνδρομή, καταδεικνύει κατά την κρίση μου ότι η ενάγουσα δεν είχε τέτοια συμπτώματα κατά την επίσκεψη της στο ιατρείο του πριν από την εγχείρηση.

Η αντιφατικές θέσεις του εναγομένου δεν περιορίζονται μόνον στα ζητήματα διάγνωσης του προβλήματος της ενάγουσας. Επεκτείνονται και σε άλλα θέματα όπως π.χ. το ζήτημα του κατά πόσο είχε ασφαλιστική κάλυψη για το επίδικο περιστατικό. Ως προς αυτό το ζήτημα, ανέφερε αρχικά ότι κατά τους επίδικους χρόνους είχε ασφάλεια επαγγελματικής ευθύνης.

Όταν του ζητήθηκε να παρουσιάσει ασφαλιστικό έγγραφο, απάντησε ότι ήταν καλυμμένος από την ασφάλεια του Αυστριακού Ιατρικού Συλλόγου, παρότι όπως είχε καταθέσει προηγουμένως, μετέφερε στην Κύπρο τις εργασίες του. Δεν εξήγησε όμως γιατί ο Ιατρικός Σύλλογος της Αυστρίας να εξακολουθεί να τον έχει ασφαλισμένο από την στιγμή που η κύρια εργασία του ήταν στην Κύπρο.

Όταν ρωτήθηκε κατά πόσον αυτή η Αυστριακή ασφάλεια καλύπτει και ιατρικά περιστατικά στην Κύπρο δεν ήταν σε θέση να απαντήσει. Δέχθηκε δηλαδή ότι κατά τους επίδικους χρόνους, χειρουργούσε στην Κύπρο χωρίς να έχει σαφή γνώση εάν είχε ασφαλιστική κάλυψη. Επιπλέον δεν ενημέρωσε την ασφαλιστική εταιρεία στην Αυστρία για το περιστατικό της παρούσας υπόθεσης.

Δεν μπορεί να υπάρξει κάλυψη όπως είπε αν δεν ενημερώσεις πρώτα την ασφάλεια. Όταν ρωτήθηκε για ποιο λόγο δεν το έπραξε, έδωσε την καθόλου πειστική δικαιολογία ότι δεν γνώριζε κατά πόσον η ενάγουσα θα προχωρούσε σε αγωγή παρά τα παράπονα που εξέφραζε. Δεν έπεισε όμως γιατί δεν ενημέρωσε την ασφάλεια στην Αυστρία αμέσως μετά την καταχώρηση της παρούσας αγωγής αν όντως είχε ασφαλιστική κάλυψη μαζί της όπως ισχυρίστηκε.

Ανεξαρτήτως όλων των πιο πάνω, η γενικότερη εντύπωση που μου έδωσε ο εναγόμενος ήταν ότι δεν είπε την αλήθεια στο Δικαστήριο. Η προσπάθεια του να αποποιηθεί με κάθε τρόπο ευθύνης από τις μετεγχειρητικές επιπλοκές της ενάγουσας, ήταν κάτι περισσότερο από έκδηλη. Σε απάντηση στον ισχυρισμό ότι τα μετεγχειρητικά συμπτώματα έχρηζαν άμεσου απεικονιστικού ελέγχου, απάντησε ότι αυτό δεν ενδεικνυόταν μετά την εγχείρηση. Δεν έδωσε όμως καμιά αιτιολογημένη επιστημονικά εξήγηση πως θα επηρεαζόταν η επούλωση της εγχείρησης όπως είπε, από μια μαγνητική τομογραφία που θα καταδείκνυε την αιτία των μετεγχειρητικών προβλημάτων της ενάγουσας. Πρακτική που σύμφωνα με την υπόλοιπη ιατρική μαρτυρία, ήταν υπό τας περιστάσεις, επιβεβλημένη.

Ισχυρίστηκε επιπλέον ότι η συλλογή υγρού που φαίνεται στην μετεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.7) δεν συνιστά αιμάτωμα αλλά πρόκειται για αιμοστατικό (surgical) που τοποθέτησε ο ίδιος. Δεν στήριξε όμως με επιστημονικά επιχειρήματα αυτή του την θέση ούτε μπόρεσε να καταρρίψει την πειστική μαρτυρία της ακτινολόγου (Μ.Ε.6) επί του προκειμένου, η οποία με επιστημονικά αιτιολογημένο τρόπο, ανέφερε ότι η ένταση του αιμοστατικού στο MRI είναι διαφορετική και ότι στην περίπτωση του τεκμηρίου 7, διαπιστώθηκε συλλογή υγρού συμβατή με αιμάτωμα και όχι με αιμοστατικό.

Στα πλαίσια να πείσει ότι η επίδικη επέμβαση ήταν επιτυχημένη, ο εναγόμενος ανάλωσε πολύ μέρος της μαρτυρίας του αλλά και της αντεξέτασης των μαρτύρων της ενάγουσας, σε ισχυρισμούς ότι η ενάγουσα ούρησε φυσιολογικά μετά την εγχείρηση. Στηρίζεται επί του προκειμένου στο γεγονός ότι υπάρχει μια αναφορά στις νοσηλευτικές σημειώσεις (τεκμ.64) για κανονική ούρηση αμέσως μετά την εγχείρηση. Η προσπάθεια του εναγομένου όμως αυτή, παραβλέπει ότι στην συνέχεια υπήρξε σοβαρό πρόβλημα με την ούρηση της ενάγουσας, το οποίο επίσης αναφέρεται στις εν λόγω νοσηλευτικές σημειώσεις. Η ιατρική μαρτυρία που δόθηκε στο Δικαστήριο στο σύνολο της, ακόμη και από τους μάρτυρες υπεράσπισης, υποστηρίζει ότι υπάρχει μέχρι σήμερα πρόβλημα με την ούρηση της ενάγουσας. Ο ίδιος εξ’ άλλου ο εναγόμενος, δέχθηκε με την μαρτυρία του ότι υπήρξε πρόβλημα μετά την εγχείρηση και ότι επικοινώνησε με τον νευρολόγο Δρ. Πρωτοπαπά (Μ.Ε.4), ο οποίος τοποθέτησε ουροκαθετήρα και ανέλαβε την διερεύνηση του θέματος.

Η ίδια η κλινική κατάσταση της ενάγουσας πριν και μετά την επέμβαση δεν δικαιολογεί την θέση του εναγομένου για επιτυχή εγχείρηση. Ακόμα και αν γίνει δεκτή η θέση του ότι η ενάγουσα έπασχε από ιππουριδική συνδρομή και έπρεπε να εγχειριστεί άμεσα, τα αποτελέσματα της εγχείρησης δεν είναι θετικά όπως ισχυρίστηκε ο εναγόμενος αφού όχι μόνο δεν αντιμετωπίστηκε το πρόβλημα αλλά αντιθέτως, επιδεινώθηκε δραματικά.

Ενόψει όλων των πιο πάνω η μαρτυρία του εναγομένου απορρίπτεται στο σύνολο της ως αναξιόπιστη.

Ευρήματα.

Με δεδομένη την πιο πάνω αξιολόγηση, τα ευρήματα μου αναφορικά με τα γεγονότα της υπόθεσης είναι ανάλογα της μαρτυρίας που έγινε αποδεκτή.

Ειδικότερα σημειώνω τα πιο κάτω:

Η ενάγουσα γύρω στα Χριστούγεννα του 2006 παρουσίασε οσφυαλγία, αριστερή ισχιαλγία και αιμωδία αριστερού κάτω άκρου. Στις 3.1.2007, επισκέφθηκε το νευροχειρουργό Δρ. Παπαναστασίου (Μ.Ε.7) στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Την υπέβαλε σε κλινική εξέταση και διαπίστωσε πτώση άκρου ποδός αριστερά. Της σύστησε να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία (MRI) και της χορήγησε επίσης φάρμακα για συντηρητική αγωγή.

Στις 4.1.2007 η ενάγουσα υπεβλήθη σε μαγνητική τομογραφία (τεκμ.2), η οποία έδειξε ρήξη του 4ου – 5ου οσφυϊκού μεσοσπονδυλίου δίσκου με αποτέλεσμα να πιέζεται το αντίστοιχο μεσοσπονδύλιο νεύρο. Την επομένη 5.3.2007 επισκέφθηκε τον νευρολόγο Πρωτοπαπά (Μ.Ε.4), προκειμένου να έχει μια δεύτερη ιατρική γνώμη. Ο Δρ. Πρωτοπαπάς, της συνέστησε να επισκεφθεί νευροχειρουργό γιατί πιθανόν να χρειαστεί εγχείρηση λόγω του ότι κάποιος δίσκος πιέζει το νεύρο.

Η ενάγουσα αντί να επισκεφθεί τον Δρ. Παπαναστασίου (Μ.Ε.7) που ήταν ο πρώτος νευροχειρουργός που την είδε, την ίδια μέρα επισκέφθηκε για μια επιπλέον γνώμη τον εναγόμενο που ήταν επίσης νευροχειρουργός στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Αυτός αφού είδε τη μαγνητική τομογραφία και την υπέβαλε σε κλινική εξέταση, της ανέφερε ότι είναι επείγον να χειρουργηθεί την επομένη. Σκοπός ήταν όπως της είπε να αποσυμπιεστεί το νεύρο που πιεζόταν από τον δίσκο. Στη συνάντηση αυτή στην οποία ήταν παρών και ο σύζυγος της ενάγουσας (Μ.Ε.2), ο εναγόμενος δεν τους προειδοποίησε για οποιουσδήποτε κινδύνους της επέμβασης. Αντιθέτως, διαβεβαίωσε ότι είχε κάνει αρκετές εγχειρήσεις της ίδιας φύσης και ότι η επέμβαση θα διαρκούσε 1 με 2 ώρες.

Την επομένη 6.1.2007, η ενάγουσα υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο υπό καθεστώς γενικής νάρκωσης. Πριν την εγχείρηση, της ζητήθηκε να υπογράψει ένα έντυπο χωρίς να της εξηγηθεί το περιεχόμενό του το οποίο και υπέγραψε (τεκμ.4). Στο εν λόγω έγγραφο αναγράφεται μεταξύ άλλων ότι η ενάγουσα προειδοποιήθηκε για τις μετεγχειρητικές επιπλοκές της επέμβασης.

Τελικά η εγχείρηση διήρκησε 6 ½ ώρες. Με αυτή αφαιρέθηκε ο δίσκος που δημιουργούσε το πρόβλημα στο μεσοσπονδύλιο νεύρο. Κατά την διάρκεια της εγχείρησης έγινε διάρρηξη και συρραφή της μήνιγγας στην οποία βρίσκονται οι νευρικές ρίζες της ιππουρίδας. Μετά την επέμβαση, ο εναγόμενος επισκέφτηκε την ενάγουσα στο δωμάτιο του νοσοκομείου και της ανέφερε ότι όλα πήγαν καλά.

Στην συνέχεια όμως εκδηλώθηκαν μετεγχειρητικές επιπλοκές. Την ίδια μέρα της εγχείρησης καθώς και τις επόμενες μέρες, η ενάγουσα διαπίστωσε τα πιο κάτω:

1. Δεν είχε αίσθηση αναφορικά με το πότε ήθελε να ουρήσει.

2. Στα γεννητικά όργανα αριστερά δεν ένιωθε τίποτα ενώ γενικά η αίσθηση στην περιοχή ήταν αισθητά μειωμένη.

3. Το αριστερό πέλμα του ποδιού δεν πήγαινε προς τα πάνω ούτε και τα δάκτυλα του αριστερού ποδιού.

4. Κατά τις μέρες που ήταν στο νοσοκομείο δεν ενεργήθηκε καθόλου.

Τα ως άνω συμπτώματα, οφείλονται στην εγκατάσταση μετεγχειρητικής ιππουριδικής βλάβης με την έννοια ότι προκλήθηκε μετά την εγχείρηση, κακοποίηση των νευρικών ριζών της ιππουρίδας. Η βλάβη στα νευρικά στοιχεία της ιππουρίδας, προκλήθηκε από σημαντική αιμορραγία και δημιουργία αιματώματος στην περιοχή της επέμβασης. Σύμφωνα με την ενδεδειγμένη ιατρική πρακτική, η βλάβη αυτή έπρεπε να αντιμετωπιστεί με χειρουργική εκκένωση του αιματώματος μέσα στο πρώτο 24ώρο ή το αργότερο μετά από 48 με 72 ώρες. Θα έπρεπε να γίνει προηγουμένως μαγνητική τομογραφία προκειμένου να επιβεβαιωθούν ότι τα πιο πάνω κλινικά συμπτώματα, οφείλονται σε πίεση των νευρικών στοιχείων της ιππουρίδας από μετεγχειρητικό αιμάτωμα.

Ο εναγόμενος δεν προέβη σε καμία από τις ως άνω ενδεδειγμένες ενέργειες παρότι η ενάγουσα του παραπονέθηκε για όλα τα πιο πάνω προβλήματα που εμφανίστηκαν μετά την επέμβαση. Αντιθέτως, την διαβεβαίωνε ότι όλα έβαιναν φυσιολογικά. Λόγω των εν λόγω προβλημάτων, η ενάγουσα παρέμεινε στο νοσοκομείο για 5 ημέρες αντί του 24ώρου που είναι το σύνηθες για την επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε. Επειδή δεν είχε αίσθηση πότε ήθελε να ουρήσει, της τοποθετήθηκε ουροκαθετήρας μετά από οδηγίες του νευρολόγου Δρ. Πρωτοπαπά (Μ.Ε.4). Με τον τρόπο αυτό, αφαιρέθηκε μια μεγάλη ποσότητα ούρων γύρω στα 1000 ml.

Οι πιο πάνω μετεγχειρητικές επιπλοκές που παρουσίασε η ενάγουσα δεν βελτιώθηκαν παρά τις διαβεβαιώσεις του εναγομένου. Η ενάγουσα εξήλθε τελικά του νοσοκομείου στις 10.1.2007 και ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας κατόπιν οδηγιών του εναγομένου χωρίς όμως να σημειώσει βελτίωση. Επισκέφθηκε τον εναγόμενο 6 με 7 φορές μετά την εγχείρηση, ο οποίος εξακολουθούσε να την διαβεβαιώνει ότι όλα βαίνουν καλώς και πως τα προβλήματα αυτά θα ξεπεραστούν με το χρόνο.

Στις 7.2.2007 υπεβλήθη σε νέα μαγνητική τομογραφία (τεκμ.7), το αποτέλεσμα της οποίας ήταν η διαπίστωση πυκνής ενίσχυσης κοκκιοποίησης ιστού στον αριστερό πλάγιο επισκληρίδιο χώρο, στο επίπεδο του οσφυϊκού 4 και 5 σε συνάρτηση με συλλογή υγρού που συνάδει με αιμάτωμα, με αποτέλεσμα να μετακινηθεί ο σκληρός σάκος προς τα δεξιά. Παρότι πέρασε ένας μήνας μετά την επέμβαση, παρέμεινε μεγάλη συλλογή αίματος στον επισκληρίδιο χώρο κεντρικά και αριστερά, η οποία ασκούσε πίεση μαζικά στον σπονδυλικό σάκο και τις ρίζες της ιππουρίδας που από μόνη της δικαιολογούσε τη εγκατάσταση ιππουριδικής βλάβης. Η πυκνότητα της βλάβης αυτής στην μαγνητική τομογραφία, καταδεικνύει την χρονολογία της αιμορραγίας που ταυτίζεται με τον χρόνο της επίδικης επέμβασης.

Προκύπτει από το τεκμήριο 7 ότι αμέσως μετά την εγχείρηση, στο σημείο που έγινε η επέμβαση δημιουργήθηκε αιμάτωμα, το οποίο άσκησε πίεση στα νευρικά στοιχεία της ιππουρίδας και προκάλεσε στην ενάγουσα ιππουριδική συνδρομή. Παρά τα πιο πάνω συμπτώματα για τα οποία η ενάγουσα παραπονέθηκε αμέσως μετά την εγχείρηση στον εναγόμενο, αυτός δεν την παρέπεμψε σε μαγνητική τομογραφία ώστε να διερευνήσει τις μετεγχειρητικές επιπλοκές και να επέμβει για χειρουργική εκκένωση του αιματώματος. Ως εκ τούτου και αφού το πρόβλημα δεν αντιμετωπίστηκε άμεσα, η ιππουριδική συνδρομή κατέστη μόνιμη χωρίς να υπάρχει δυνατότητα θεραπείας.

Η ενάγουσα παρουσίασε το αποτέλεσμα αυτής της μαγνητικής τομογραφίας (τεκμ.7) στον εναγόμενο, ο οποίος όμως την καθησύχασε εκ νέου ότι το πρόβλημα ήταν προσωρινό και θα το ξεπερνούσε. Στις 27.4.2007 υποβλήθηκε εκ νέου σε μαγνητική τομογραφία (τεκμ.8), που έδειξε τα ίδια αποτελέσματα με την προηγούμενη. Όταν ο εναγόμενος εξέτασε και αυτή τη μαγνητική τομογραφία και πάλι της ανέφερε ότι το πρόβλημα θα ξεπεραστεί.

Στις 18.5.2007 επισκέφθηκε και πάλι το Δρ. Πρωτοπαπά (Μ.Ε.4), ο οποίος της ανάφερε ότι παρουσιάζει το σύνδρομο ιππουρίδας (Cauda) και εισηγήθηκε την εισαγωγή της σε μεγάλο κέντρο αποκατάστασης στην Γερμανία.

Ακολουθώντας τη συμβουλή του Μ.Ε.4, η ενάγουσα μετέβη στις 28.5.2007 στη Γερμανία στο Νοσοκομείο Asklipios Kliniken Schidautal όπου παρέμεινε για θεραπεία μέχρι τις 9.6.2007. Κατά την εισαγωγή της στο εν λόγω Νοσοκομείο, διαπιστώθηκε μετεγχειρητική ιππουριδική συνδρομή του νωτιαίου μυελού με υπαισθησία της σέλλας εφιππίου και διαταραχή παροχέτευσης της κύστης και του ορθού. Διαπιστώθηκε επίσης επιβραδυνόμενη εικόνα βάδισης, αδυναμία άρσης του αριστερού ποδιού και περιορισμός κίνησης της σπονδυλικής στήλης στην αριστερή πλευρά.

Κατά την παραμονή της στο πιο πάνω νοσοκομείο, η ενάγουσα ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας και ηλεκτροθεραπείας. Ως αποτέλεσμα της πιο πάνω θεραπείας, διαπιστώθηκε βελτίωση στην σταθερότητα της λεκάνης, στην διάρκεια ανόρθωσης της βάδισης καθώς και μια γενική ενδυνάμωση του αριστερού ποδιού. Παρέμεινε όμως μια αδυναμία κατά την άρση του αριστερού ποδιού και του μεγάλου δακτύλου του ποδιού. Σε σχέση με την υπαισθησία της σέλλας εφιππίου και την δυσλειτουργία της κύστης δεν υπήρξε βελτίωση.

Μετά την επιστροφή της στην Κύπρο, η ενάγουσα ακολούθησε για πολλούς μήνες πρόγραμμα φυσιοθεραπείας και υδροθεραπείας, χωρίς όμως να υπάρξει περαιτέρω βελτίωση της κατάστασης της.

Στις 25.7.2014 η ενάγουσα επισκέφθηκε το Δρ. Μανώλη Πετρίδη

(Μ.Ε.8), νευροχειρουργό και χειρουργό σπονδυλικής στήλης στο American Medical Centre. Αφού την εξέτασε, διαπίστωσε ότι η ενάγουσα παρουσιάζει πλήρη απώλεια αίσθησης στην περιγεννητική περιοχή αριστερά, στο αριστερό μικρό και μεγάλο χείλος του αιδοίου και στην περιπρωκτική περιοχή. Διαπίστωσε επίσης διαταραχές ούρησης (ούρηση από υπερπλήρωση, νευρογενής κύστη), διαταραχές αφόδευσης (χρήζει δακτυλικής υποβοήθησης) καθώς και διαταραχές σεξουαλικής δραστηριότητας λόγω της πλήρους αναισθησίας του αριστερού αιδοίου.

Ο Μ.Ε.8 ετοίμασε σχετική ιατρική γνωμάτευση (τεκμ.21), σύμφωνα με την οποία, η ενάγουσα προεγχειρητικά δεν εμφάνιζε οποιαδήποτε συμπτώματα ιππουριδικής βλάβης ενώ μετεγχειρητικά παρουσίασε σημαντική αιμορραγία στην περιοχή της επέμβασης με αποτέλεσμα την εγκατάσταση συνδρόμου ιππουρίδος. Δυνάμει της ενδεδειγμένης ιατρικής πρακτικής, η πιο πάνω βλάβη θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα με νέα επέμβαση που όμως δεν έγινε ποτέ από τον εναγόμενο.

Βρίσκω και αποδέχομαι ότι ένεκα της δημιουργίας μετεγχειρητικής ιππουριδικής συνδρομής, η ενάγουσα υπέστη σωματικές βλάβες που είναι μόνιμες. Υποφέρει από σοβαρά προβλήματα, τα οποία έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής της και της προκαλούν πόνο, ταλαιπωρία και έξοδα.

Συγκεκριμένα η ενάγουσα παρουσιάζει τα πιο κάτω προβλήματα που είναι μόνιμης φύσης και μη αναστρέψιμα:

1. Τέλεια αναισθησία του μικρού και μεγάλου χείλους του αιδοίου αριστερά, των πρωκτικών σφικτήρων αριστερά και αδυναμία ελέγχου των σφικτήρων.

2. Έλλειψη οποιαδήποτε αίσθησης αναφορικά με το πότε πρέπει να πάει στην τουαλέτα για να ουρήσει. Παρουσιάζει διαταραχές ούρησης όπως ούρηση από υπερπλήρωση και νευρογενή κύστη. Η ούρηση γίνεται κατά τακτά χρονικά διαστήματα χωρίς αίσθηση και με πίεση στους κοιλιακούς μυς.

3. Ατονική λειτουργία του ορθού με κατακράτηση σκληρών κοπράνων. Διαταραχές αφόδευσης με χρήση δακτυλικής υποβοήθησης. Δεν μπορεί να ελέγξει τα αέρια του παχέος εντέρου κάτι που δυσχεραίνει την κοινωνικοποίηση της.

4. Διαταραχές σεξουαλικής δραστηριότητας λόγω της πλήρους αναισθησίας του αριστερού αιδοίου.

5. Μειωμένη ισχύ αριστερού άκρου, αδυναμία κατά την άρση του αριστερού ποδιού και του μεγάλου δακτύλου του ποδιού.

6. Αδυναμία κανονικής βάδισης. Σέρνει το πόδι της και δεν έχει ισορροπία ενώ αδυνατεί να βαδίζει σε ανώμαλο έδαφος ή να τρέξει.

7. Συχνές κράμπες στο αριστερό πόδι κατά την διάρκεια της νύχτας και κάποτε της ημέρας.

Η ενάγουσα λόγων των πιο πάνω προβλημάτων θα υπόκειται και στο μέλλον σε ταλαιπωρίες και άλλα έξοδα φυσιοθεραπείας, υδροθεραπείας, ουρολογικών εξετάσεων και ψυχολογικής στήριξης. Επιπλέον θα πρέπει να υποβάλλεται συνεχώς σε παρακολούθηση και θεραπείες για να μην επιδεινωθεί περαιτέρω η κατάστασή της.

Οι πραγματικές ζημιές που η ενάγουσα υπέστη λόγω της μετεγχειρητικής ιππουριδικής συνδρομής, ανέρχονται σε €18.000,00 ως έχουν συμφωνηθεί από τους διαδίκους.

Νομική πτυχή

Η ιατρική αμέλεια αποτελεί μέρος της ευρύτερης έννοιας της επαγγελματικής αμέλειας που υπέχει κάθε πρόσωπο που ασκεί επάγγελμα ή επιτήδευμα. Το επίπεδο δεξιότητας που πρέπει να επιδεικνύει ο επαγγελματίας ιατρός σε πρόσωπα που τίθενται υπό την φροντίδα του, έχει τεθεί με σαφήνεια και με παραπομπή σε Αγγλική Νομολογία, στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Αθανασίου ν. Κουνούνη (1997) 1 Α.Α.Δ. 614. Παραθέτω το πιο κάτω σχετικό απόσπασμα από την απόφαση:

"Το καθήκον ιατρού, όπως και κάθε ειδικευμένου επαγγελματία (πρακτήρα), προς πρόσωπο, το οποίο βασιζόμενο στην δεξιότητα του περιέρχεται υπό την φροντίδα του, προσδιορίζεται περιεκτικά στην απόφαση Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority (1983) 2 All E.R. 245. Συνίσταται, στην στράτευση της γνώσης και την επίδειξη της επιμέλειας που αναμένεται από πρόσωπο το οποίο κατέχει και διακηρύττει ότι κατέχει τη συγκεκριμένη δεξιότητα, καθήκον το οποίο στην περίπτωση του ωτορινολαρυγγολόγου προσλαμβάνει τη μορφή της δεξιότητας που αναμένεται από Ιατρό της ειδικότητας του. Η προσέγγιση του Δικαστή Kilner Brown, J., στην πιο πάνω υπόθεση, έτυχε της έγκρισης του Αγγλικού Εφετείου (βλ. Note Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority (1985) 2 All E.R. 96).

Το επίπεδο δεξιότητας, το οποίο αναμένεται από επαγγελματία ιατρό (medical practitioner), τέθηκε με την ίδια σαφήνεια από τον McNair, J., στην Bolam v. Friern Hospital Management Committee (1957) 1 W.L.R. 582. Είναι εκείνο της συνήθους δεξιότητας την οποίαν αναμένεται να έχει πρόσωπο το οποίο επαγγέλλεται και ασκεί τη συγκεκριμένη ειδικότητα. Η ορθότητα της προσέγγισης αυτής επιβεβαιώθηκε σε σειρά μεταγενέστερων αποφάσεων, που επίσης επεξηγούν το πρακτικό πεδίο εφαρμογής της. (βλ. μεταξύ άλλων, Sideway v. Gov. of Bethlem Roval Hospital (1985) A.C. 871, 893 –894; Wilsher v. Essex A.H.A. (1987) Q.B. 730)."

Η σχέση ιατρού με τον ασθενή δεν χρειάζεται να είναι συμβατική ούτε είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι η ιατρική φροντίδα παρέχεται με αμοιβή. Στο σύγγραμμα του Michel Jones Medical Negligence, 4th ed., εκδόσεις Sweet &

Maxwell 2008 παρ. 2-28 στην σελίδα 88, παρατίθεται επί του προκειμένου, το πιο κάτω απόσπασμα από την υπόθεση R v. Bateman (1925) 94 L.J.K.B 791:

« If a person holds himself out as possessing special skill and knowledge and he is consulted, as possessing such skill and knowledge, by or on behalf of a patient, he owes a duty to the patient to use due caution in undertaking the treatment. If he accepts the responsibility and undertakes the treatment and the patient submits to his direction and treatment accordingly, he owes a duty to the patient to use diligence, care, knowledge, skill and caution in administrating the treatment. No contractual relation is necessary, nor is it necessary that the service be rendered for reward».

Στην υπόθεση Αγγελή ν. Βορκά (2007) 1Β Α.Α.Δ 761, 770, λέχθηκε ότι ο ασθενής που επιζητά αποζημιώσεις για ιατρική αμέλεια θα πρέπει να αποδείξει τα πιο κάτω:

(i) Την ύπαρξη υποχρέωσης επιμέλειας προς τον ασθενή. Προς τούτο ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη της σχέσης γιατρού - ασθενή. Ο γιατρός έχει τη νομική υποχρέωση να περιθάλψει ένα ασθενή στο νοσοκομείο ή στην κλινική όπου εργάζεται, αλλά δεν έχει καμιά νομική υποχρέωση να ενεργήσει ως σωτήρας για ένα ξένο που χάνει τις αισθήσεις του σε μια δεξίωση ή τραυματίζεται σε ένα τροχαίο ατύχημα. Εδώ σημειώνεται η νομική υποχρέωση σε αντίθεση με την ηθική.

(ii) Αμελή πράξη ή παράλειψη εκ μέρους του γιατρού. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι ο γιατρός έχει παραβιάσει το καθήκον του να είναι επιμελής, παρουσιάζοντας μαρτυρία ότι οι ενέργειες του γιατρού ήταν κατώτερες από ό,τι θεωρούνται ως ικανοποιητικές από τα Δικαστήρια.

(iii) Την πρόκληση ζημιάς. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι λόγω των ενεργειών του γιατρού, η υγεία του έχει χειροτερεύσει ή ότι έχει υποστεί κάποια άλλη συγκεκριμένη ζημιά.

Στην ίδια υπόθεση, τονίστηκε ότι δεν αναμένεται από ένα γιατρό να είναι πάντα επιτυχής στο ιατρικό έργο που αναλαμβάνει. Το καθήκον του όπως όλων των άλλων επαγγελματιών, είναι η άσκηση λογικής φροντίδας και προσοχής.

Στην υπόθεση Γιάλλουρος ν. Ψύλλου κα (2009) 1Β Α.Α.Δ 1552 αφού λέχθηκε ότι το ζήτημα της ιατρικής αμέλειας εξετάζεται στην βάση του επιπέδου του λογικού επαγγελματία, παρατέθηκε το πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα Street on Torts 11 εκδ. (2003) σελ. 265:

« The defendant must exhibit the degree of skill which a member of the public would expect from a person in his or her position. Pressures on him – even pressures for which he is in no way responsible – will not excuse an error on his part. Negligence is not to be equated with moral culpability or general incompetence.

………………………………………………………………….…………

Errors of judgment are often the essence of professional negligence. An error of itself is not negligence. The issue in all cases is whether the error in question evidenced a failure of professional competence. The virtual immunity offered to doctors for errors of clinical judgment was firmly condemned by the House of Lords in Whitehouse v. Jordan. »

Στα πλαίσια εξέτασης του κατά πόσον μια συγκεκριμένη ιατρική πράξη συνιστά αμέλεια, το Δικαστήριο θα διερευνήσει αν ο γιατρός ακολούθησε στο υπό κρίση περιστατικό, την συνήθη ιατρική πρακτική. Παρόλα αυτά έχει νομολογηθεί ότι για να κριθεί κατά πόσον ένας γιατρός ήταν αμελής ή όχι δεν θα ληφθεί αποκλειστικά υπόψη η γνώμη που θα έχει ένα εξειδικευμένο ιατρικό σώμα. Το Δικαστήριο θα αξιολογήσει αυτού του είδους την μαρτυρία, προκειμένου να αποφασίσει αν η υπό κρίση ιατρική πρακτική θέτει ή όχι τον ασθενή σε κίνδυνο. Ακόμη δηλαδή και αν αποδειχθεί ότι ο ιατρός ακολούθησε μια αποδεκτή ιατρικά τακτική, πιθανόν να κριθεί αμελής αν η πρακτική αυτή είναι κατά την κρίση του Δικαστηρίου, επικίνδυνη για τον ασθενή.

Σχετική είναι η υπόθεση Bolitho v. Hakney Health Authority (1997) 4

ALL E.R 771, στην οποία λέχθηκαν μεταξύ άλλων και τα πιο κάτω στην σελίδα 779:

“These decisions demonstrate that in cases of diagnosis and treatment there are cases where, despite a body of professional opinion sanctioning the defendant’s conduct, the defendant can properly be held liable for negligence (I am not here considering questions of disclosure of risk). In my judgment that is because, in some cases, it cannot be demonstrated to the judge’s satisfaction that the body of opinion relied on is reasonable or responsible. In the vast majority of cases the fact that distinguished experts in the field are of a particular opinion will demonstrate the reasonableness of that opinion. In particular, where there are questions of assessment of the relative risks and benefits of adopting a particular medical practice, a reasonable view necessarily presupposes that the relative risks and benefits have been weighed by the experts in forming their opinions. But if, in a rare case, it can be demonstrated that the professional opinion is not capable of withstanding logical analysis, the judge is entitled to hold that the body of opinion is not reasonable or responsible.”

Προκύπτει από τα πιο πάνω ότι παρέχεται η δυνατότητα στο Δικαστήριο να αποφασίσει ότι μια συνήθης ιατρική πρακτική δεν είναι ούτε εύλογη ούτε υπεύθυνη. Ιδιαίτερα αν καταδειχθεί ότι αυτή δεν αντέχει σε μια λογική ανάλυση και θέτει σε κίνδυνο τον ασθενή. Αυτό συμβαίνει κυρίως στις περιπτώσεις που δεν σταθμίζονται από τον γιατρό, οι κίνδυνοι και τα οφέλη από την εφαρμογή της συνήθους ιατρικής πρακτικής.

Εντούτοις, είναι σε σπάνιες περιπτώσεις που το Δικαστήριο αποδέχεται μια συνήθη ιατρική πρακτική ως μη εύλογη. Θα πρέπει να αποδειχθεί επί του προκειμένου, η παράλειψη στάθμισης του κινδύνου για τον ασθενή. Σχετική είναι η υπόθεση Γιάλλουρος ν. Ψύλλου (ανωτέρω) στην οποία με αναφορά στην αγγλική απόφαση Maynard v. West Midland RHA [1984] 1 W.L.R. 634, λέχθηκε ότι σπάνια αποδεικνύεται ότι η επαγγελματική γνώμη των ατόμων που ασκούν το ίδιο επάγγελμα με αυτό του εναγομένου δεν αντέχει τη βάσανο της λογικής ανάλυσης, οπότε και το Δικαστήριο δικαιούται να προβεί σε εύρημα ότι η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων δεν είναι λογική και υπεύθυνη.

Σε περίπτωση χειρουργικής επέμβασης όπως στην παρούσα περίπτωση, το καθήκον επιμέλειας του ιατρού δεν περιορίζεται μόνον κατά την διάρκεια της εγχείρησης. Επεκτείνεται τόσο στην προεγχειρητική προετοιμασία όσον και στην μετεγχειρητική φροντίδα του ασθενούς και την αντιμετώπιση πιθανών επιπλοκών. Στο σύγγραμμα του Michael Johns Medical Negligence,

(ανωτέρω) στην σελίδα 381, γίνεται παραπομπή στις Αγγλικές αποφάσεις Powell v. Streetham Manor Nursing Home [1935] A.C. 243 & Cassidy v. Ministry of Health [1951] 2 K.B. 343, 355, όπου γίνεται αναφορά σε μετεγχειρητικό καθήκον επιμέλειας του ιατρού (post-operative care).

Ένα άλλο στοιχείο που εξετάζεται στα πλαίσια της ιατρικής αμέλειας, είναι η υποχρέωση ενημέρωσης του ασθενούς ως προς τα πιθανά αποτελέσματα μιας θεραπείας. Στις περιπτώσεις αυτές, ο ενάγων πρέπει να αποδείξει ότι θα ενεργούσε διαφορετικά αν είχε την σωστή πληροφόρηση. Το δικαίωμα πληροφόρησης επεκτείνεται και στις περιπτώσεις όπου ο γιατρός θα πρέπει να παρέχει όλα τα στοιχεία για την κατάσταση της υγείας του ασθενούς ώστε ο τελευταίος να είναι σε θέση να λάβει την σωστή απόφαση για το είδος της θεραπείας που θα ακολουθήσει. Σχετικό είναι το πιο κάτω απόσπασμα από του Λόρδου Woolf στην υπόθεση Pearce v. United Bristol Healthcare N.H.S Trust (1999) B.M.L.R 118 CA:

“ In a case where it is being alleged that a plaintiff has been deprived of the opportunity to make a proper decision as to what course he or she should take in relation to treatment, it seems to me to be the law, as indicated in the cases to which I have just referred, that if there is a significant risk which would affect the judgment of a reasonable patient, then in the normal course it is the responsibility of a doctor to inform the patient of that significant risk, if the information is needed so that the patient can determine for him or herself as to what course he or she should adopt.”

Η πιο πάνω νομολογιακή αρχή υιοθετήθηκε και σε μεταγενέστερη Αγγλική αλλά και Κυπριακή Νομολογία (Βλ. Chester v. Afshar (2004) 4 All ER 587 και Βαριάνου ν. Βορκά (2010) 1Γ Α.Α.Δ 1541).

Το κατά πόσον ο ιατρός εκπλήρωσε το καθήκον ενημέρωσης του ασθενούς, είναι ζήτημα πραγματικό και εξαρτάται από τα ιδιαίτερα γεγονότα της κάθε υπόθεσης. Ποικίλει ανάλογα με το είδος των επιπλοκών της θεραπείας αλλά και της ικανότητας του ασθενή να κατανοήσει τις πληροφορίες που του δίνονται. Ένα άλλο θέμα είναι τι έκταση θα πάρουν αυτές οι πληροφορίες αν δηλαδή θα συμπεριλαμβάνουν και όλους τους ασυνήθιστους κινδύνους που εμπεριέχει μια θεραπεία. Επιπλέον, το καθήκον ενημέρωσης θα κριθεί και από το γεγονός ότι σήμερα η γνώση του κοινού για τα ιατρικά ζητήματα είναι πολύ μεγαλύτερη από ότι στο παρελθόν.

Στην Αγγλία υπήρξε σημαντική κριτική στην άποψη ότι το καθήκον πληροφόρησης του ασθενούς εξετάζεται όχι με αντικειμενικά κριτήρια αλλά στην βάση της κρίσης του γιατρού στα πλαίσια άσκησης του καθήκοντος επιμέλειας του προς τον ασθενή (Bolam test). Σύμφωνα με το "Bolam test", ο ιατρός δεν είναι αμελής αν παραλείψει να προειδοποιήσει τον ασθενή εκεί όπου οι κίνδυνοι είναι μηδαμινοί. Η θέση αυτή ανατράπηκε με μεταγενέστερη Αγγλική νομολογία ( βλ. Bolitho & Pearce ανωτέρω).

Το ζήτημα πραγματεύεται το σύγγραμμα Jackson & Powel on Professional Negligence 3rd ed. par. 6-115 p. 520 ως ακολούθως:

« One merit of the Bolam test as Lord Diplock observed it is flexibility. The duty of disclosure changes as medical knowledge advances and medical practices change. Indeed the duty of disclosure ought to chance as public knowledge of medical maters increases, since one factor which a reasonable careful and skilful doctor would take into account is the patients capacity to understand the information he is given. The main criticism of the use of the Bolam test in this area of the law come from those who seek objective rules defining the extent of the information to which a patient is entitle. »

(Βλ. επίσης το σύγγραμμα Michel Jones Medical Negligence, εκδόσεις Sweet & Maxwell 2008 par. 7-004 p.652.).

Σχετική με το θέμα είναι και η Κυπριακή απόφαση στην υπόθεση Βαριάνου ν. Βορκά (ανωτέρω). Στην υπόθεση αυτή, το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθετώντας τις Αγγλικές αποφάσεις Bolitho & Pearce (ανωτέρω), έκρινε ότι οι πληροφορίες που πρέπει να αποκαλυφθούν, είναι αυτές που ο μέσος λογικός ασθενής θα ήθελε να γνωρίζει προτού δώσει τη συγκατάθεσή του και όχι αυτές που ο γιατρός κρίνει ως σημαντικές. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα εξής στην σελ.

1548-1549 της απόφασης:

« Η προσπάθεια διάβρωσης του κριτηρίου Bolam από τις υποθέσεις Sidaway v. Bethlem Royal Hospital Governors [1985]

1 All E.R. 643 και Bolitho κορυφώθηκε στην υπόθεση Pearce v. United Bristol Healthcare NHS Trust [1999] 48 B.M.L.R 118.

Φαίνεται ότι το νέο κριτήριο που διαμορφώθηκε από το Αγγλικό Εφετείο με την απόφαση του Λόρδου Woolf, είναι ότι σε περίπτωση που υπάρχει σημαντικός κίνδυνος, ένας λογικός ιατρός οφείλει να αποκαλύψει εκείνες τις πληροφορίες που ο μέσος λογικός ασθενής θα ήθελε να γνωρίζει προτού δώσει τη συγκατάθεσή του. Στην προκειμένη περίπτωση, το βασικό κριτήριο που θα έπρεπε να εφαρμοστεί θα ήταν αυτό στην υπόθεση Pearce, ανωτέρω, ενόψει του ότι είναι πολύ πιο λογικό εφόσον κριτής του τι πρέπει να αποκαλυφθεί, γίνεται πλέον ο μέσος λογικός ασθενής.

Και ο μέσος λογικός ασθενής θα ήθελε να γνωρίζει ότι μια μεγάλη μερίδα επαγγελματιών ιατρών, θεωρούσε ως μη ενδεδειγμένη την συγκεκριμένη επέμβαση στην περίπτωση της εφεσείουσας και ότι αν αυτή υποβαλλόταν σε τέτοια επέμβαση, ανεξάρτητα αν ήταν για κοσμητικούς ή ιατρικούς σκοπούς, είχε κινδύνους να συμβούν αυτά που συνέβησαν…»

Γίνεται επίσης αναφορά στην υπόθεση Βαριάνου ν. Βορκά (ανωτέρω) στο πιο κάτω απόσπασμα του Λόρδου Steyn από την απόφαση Chester v.

Afshar (ανωτέρω).

«In modern law medical paternalism no longer rules and a patient has a prima facie right to be informed by a surgeon of a small, but well established, risk of serious injury as a result of surgery. »

Και σε ελεύθερη μετάφραση:-

«Στο σύγχρονο δίκαιο η πατερναλιστική ιατρική δεν είναι πλέον ο κανόνας και ένας ασθενής έχει εκ πρώτης όψεως δικαίωμα να ενημερωθεί από ένα χειρουργό για ένα μικρό αλλά καλά επιβεβαιωμένο κίνδυνο σοβαρής βλάβης ως αποτέλεσμα χειρουργικής επέμβασης.»

Να σημειωθεί επιπλέον ότι στην Κύπρο, το καθήκον πληροφόρησης του ασθενούς καθορίζεται και από το άρθρο 12 (γ) του Περί της Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμου 1(Ι)/2005.

Όσον αφορά το βάρος απόδειξης της ιατρικής αμέλειας, αυτό είναι στους ώμους του ενάγοντα όπως σε όλες τις αστικές υποθέσεις. Ισχύουν βέβαια οι αρχές μετακίνησης του βάρους απόδειξης υπό ορισμένες προϋποθέσεις όπως καθορίζονται από το κοινοδίκαιο και τον Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο (Κεφ. 148).

Ο συνήγορος της ενάγουσας εισηγήθηκε ότι στην παρούσα υπόθεση εφαρμόζεται η αρχή Res Ipsa Loquitur αναφορικά με την απόδειξη ιατρικής αμέλειας εκ μέρους του εναγομένου. Η πιο πάνω αρχή καθορίζεται στο άρθρο 55 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου (Κεφ. 148), το οποίο αποτελεί στην ουσία κωδικοποίηση των αρχών του κοινοδικαίου επί του θέματος (Βλ. μεταξύ άλλων Morides v. Ioannou (1973) 1 CLR 117).

Στην απόφαση Αθανασίου v. Κουνούνη (ανωτέρω), έγινε αναφορά στην εφαρμογή της αρχής Res Ipsa Loquitur σε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας. Η υπόθεση αφορούσε τον θάνατο προσώπου σε χειρουργείο κάτω από συνθήκες πλήρους νάρκωσης. Έγινε παραπομπή στην Αγγλική υπόθεση Saunders v. Leeds Western Health Authority & Robinson (1985) 129 SJ 225 όπου λέχθηκε ότι ο θάνατος υγιούς προσώπου κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης κάτω από γενική νάρκωση, συνιστά γεγονός το οποίο καθιστά εφαρμοστέα την αρχή Res Ipsa Loquitur.

Τονίστηκε όμως ότι δεν παρέχεται ευχέρεια εφαρμογής της αρχής όπου ο ενάγων επιχειρεί με την προσαγωγή μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων να αποδείξει ιατρική αμέλεια. Αυτή ήταν και η περίπτωση στην υπόθεση Κουνούνη όπου είχε περιορισμένη εφαρμογή η αρχή. Όπως προαναφέρθηκε, όπου τα γεγονότα που επέφεραν τη ζημιά είναι γνωστά στον ενάγοντα, η εξωτερική τους υφή δεν μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο υποθέσεων και συμπερασμάτων όπως γίνεται στην αρχή Res Ipsa Loquitur.

Στην υπόθεση Κουνούνη, οι ενάγοντες δεν θεμελίωσαν την υπόθεση τους για αμέλεια, στο καθ’ εαυτό γεγονός του θανάτου υγιούς προσώπου κατά τη διάρκεια εγχείρησης κάτω από γενική νάρκωση. Αντίθετα, ο θάνατος αποδόθηκε σε σειρά αμελών πράξεων των γιατρών, τις οποίες οι ενάγοντες προσπάθησαν να αποδείξουν κατά τη ακροαματική διαδικασία. Οι ίδιες αρχές υιοθετήθηκαν και σε μεταγενέστερη νομολογία που αφορούσε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας (Βλ. μεταξύ άλλων Edwards v. Γενικού Εισαγγελέα (2004) 1Β Α.Α.Δ 1145 & Σάββα ν. Κυριακίδη (2008) 1Α Α.Α.Δ 83).

Ακριβώς για τους πιο πάνω λόγους δεν αναμένεται στις περιπτώσεις που εφαρμόζεται η αρχή να παρατίθενται λεπτομέρειες αμελείας στο δικόγραφο της έκθεσης απαίτησης. Λέχθηκε στην υπόθεση Κουρσουμά ν Κοσμά (1991) 1 ΑΑΔ 973 ότι στην περίπτωση που ο ενάγων επικαλείται την αρχή Res Ipsa Loquitur θα ήταν εντελώς μάταιο να αναμένεται από αυτόν να εξειδικεύσει λεπτομέρειες αμέλειας όταν σύμφωνα με την υπόθεση του, τα γεγονότα δεν βρίσκονται στη σφαίρα της δικής του γνώσης.

Προκύπτει από την πιο πάνω νομολογία ότι η αρχή εφαρμόζεται όπου η αιτία της ζημιάς δεν είναι καθόλου στην γνώση του ενάγοντα. Αυστηρώς ομιλούντες, ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται μόνο με την πιο πάνω προϋπόθεση. Αν τα γεγονότα δεν είναι γνωστά στον ενάγοντα ενώ είναι γνωστά στον εναγόμενο, η επόμενη ερώτηση που προκύπτει είναι αν «τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους». Η απάντηση βρίσκεται στο κατά πόσον τα γεγονότα αποδεικνύουν εκ πρώτης όψεως την πιθανότητα αμέλειας και ο ενάγων δεν έχει γνώση για ποια ακριβώς ήταν η παράλειψη ή η πράξη του εναγομένου που οδήγησε στο ατύχημα. Σχετική είναι η υπόθεση Σάββα ν. Κυριακίδη

(ανωτέρω) όπου λέχθηκε ότι πλην της απουσίας γνώσης για τις λεπτομέρειες αμέλειας πρέπει να αποδειχθεί επιπλέον ότι η υπόθεση είναι ξεκάθαρη με τη έννοια ότι το συμβάν πρέπει να είναι τέτοιας φύσης ώστε να είναι αδύνατο να συμβεί κάτω από κανονικές συνθήκες αν δεν υπήρχε αμέλεια.

Η αρχή Res Ipsa Loquitur δεν πρέπει να αναφέρεται ρητά και ειδικά στα δικόγραφα, αφού δεν συνιστά τίποτα παραπάνω από ένα κανόνα απόδειξης που δίνει βασικά έμφαση στην κοινή λογική. Παρόλα αυτά στην πρακτική, η αρχή αυτή συναντάται συχνά στα δικόγραφα του ενάγοντα. Επιπλέον στην υπόθεση Σάββα ν. Κυριακίδη (ανωτέρω) στις σελίδες 92 – 93, λέχθηκαν τα εξής σε σχέση με το θέμα αυτό:

«Παρόλο ότι η αρχή ως κανόνας απόδειξης, αυστηρά ομιλούντες, δεν χρειάζεται ρητά να δικογραφηθεί, εντούτοις στην έκθεση απαίτησης αν δεν αναφερθεί οτιδήποτε άλλο, θα πρέπει τουλάχιστον να αναφερθεί ότι ο ενάγων θα ισχυριστεί ότι δεν γνωρίζει όλα τα γεγονότα, εφόσον οι περιστάσεις που προκάλεσαν το ατύχημα ήταν κάτω από τον απόλυτο έλεγχο και εποπτεία του εναγομένου. Διαφορετικά ο ενάγων αφήνει να νοηθεί ότι γνωρίζει όλα τα γεγονότα, με αποτέλεσμα να τυγχάνουν εφαρμογής τα όσα αναφέρθηκαν στην Αθανασίου ν. Κουνούνη, ανωτέρω, ότι, όπου τα γεγονότα είναι γνωστά και ο ενάγων βασίζεται σ’ αυτά και τα παραθέτει, θα πρέπει να τα αποδεικνύει για να πετύχει. Ενώ στην περίπτωση επίκλησης της αρχής του res ipsa loquitur, δεν νοείται η κλήση πραγματογνωμόνων μαρτύρων προς απόδειξη της αμέλειας. (Βλ. Garner v. Morrell, The Times, October 31, 1953). Στην προκειμένη περίπτωση θα έπρεπε, μέσα από την έκθεση απαίτησης, να είχε γίνει γνωστό στον εναγόμενο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η πρόθεση της εφεσείουσας να στηριχθεί στην αρχή, ώστε να μπορεί ο εναγόμενος να καθορίσει έγκαιρα τη στάση του έναντι των διαφόρων επίδικων θεμάτων.»

Στο σύγγραμμα Tort Law (Text & Materials) των Lunney & Oliphant 4th ed. Oxford University Press στις σελίδες 207 & 208, αναφέρεται ότι η αρχή Res Ipsa Loquitur συνιστά περισσότερο ένα τρόπο αιτιολογίας των συμπερασμάτων του Δικαστηρίου παρά ένα κανόνα δικαίου. Αναφέρεται επίσης ότι στην ιατρική αμέλεια, η αρχή εφαρμόζεται σε πολύ ξεκάθαρες περιπτώσεις και όπου τα γεγονότα καταδεικνύουν εκ πρώτης όψεως εμφανή αμέλεια όπως πχ η άφεση χειρουργικού εργαλείου στο σώμα του ασθενούς ή η αφαίρεση λανθασμένου οργάνου κατά την εγχείρηση.

Όμως σύμφωνα με το πιο πάνω σύγγραμμα, αυτές οι περιπτώσεις είναι σπάνιες. Είναι πιο σύνηθες σε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας, ο ενάγοντας να στηρίζεται σε μαρτυρία εμπειρογνωμόνων όπου το Δικαστήριο θα καταλήξει στα συμπεράσματα του στηριζόμενο στο σύνολο της μαρτυρίας, συμπεριλαμβανομένης και της ιατρικής μαρτυρίας παρά στην εν λόγω αρχή στην αυθεντική της μορφή.

Συμπεράσματα

Έχοντας υπόψη μου τις πιο πάνω νομολογιακές αρχές, σε συνδυασμό με τα ευρήματα του Δικαστηρίου θα προχωρήσω στην εξέταση του κατά πόσον έχει αποδειχθεί ιατρική αμέλεια εκ μέρους του εναγομένου.

1. Η εφαρμογή της αρχής Res Ipsa Loquitur.

Το πρώτο θέμα που θα με απασχολήσει είναι το κατά πόσον τυγχάνει εφαρμογής στην παρούσα περίπτωση, η αρχή “Res Ipsa Loquitur” όπως εισηγήθηκε ο συνήγορος της ενάγουσας. Ο συνήγορος στήριξε τον πιο πάνω ισχυρισμό του, στο γεγονός ότι η ενάγουσα δεν έπασχε από ιππουριδική συνδρομή πριν την εισαγωγή της στο χειρουργείο. Από την στιγμή δε που αμέσως μετά την επίδικη επέμβαση παρουσιάστηκαν τα συμπτώματα της ιππουριδικής συνδρομής, είναι εμφανές ότι προκύπτει εκ πρώτης όψεως αμέλεια. Ως αποτέλεσμα, το βάρος μεταφέρεται στους ώμους του εναγομένου να αποδείξει ότι δεν ήταν αμελής.

Σημειώνεται εδώ ότι η ενάγουσα αναφέρει στα δικόγραφα της, συγκεκριμένα στην παράγραφο 21 της έκθεσης απαίτησης ότι θα στηριχθεί στην αρχή Res Ipsa Loquitur. Αυτό παρότι στην ίδια την έκθεση απαίτησης,

παρατίθενται λεπτομέρειες των κατ’ ισχυρισμό αμελών πράξεων του εναγομένου, τόσον πριν όσον και κατά και μετά την επίδικη εγχείρηση. Στην βάση αυτών των λεπτομερειών, η ενάγουσα προσκόμισε κατά την ακρόαση μαρτυρία εμπειρογνωμόνων προκειμένου να αποδείξει τις κατ’ ισχυρισμό αμελείς πράξεις του εναγομένου που οδήγησαν σε ιππουριδική συνδρομή.

Είναι εμφανές από τις νομολογιακές αρχές που εκτέθηκαν πιο πάνω ότι η αρχή Res Ipsa Loquitur δεν μπορεί να εφαρμοστεί στα πλαίσια της παρούσας υπόθεσης. Προκύπτει από τις παρασχεθείσες λεπτομέρειες αμέλειας της έκθεσης απαίτησης ότι τα γεγονότα που στοιχειοθετούν την κατ’ ισχυρισμό αμέλεια του εναγομένου, ήταν γνωστά στην ενάγουσα. Η ενάγουσα όχι μόνον παρέθεσε λεπτομέρειες αμελείας στην έκθεση απαίτησης της αλλά επιπλέον προσκόμισε μαρτυρία ιατρών – εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να αποδείξει αυτές τις λεπτομέρειες.

Το γεγονός αυτό, εμποδίζει την ενάγουσα σύμφωνα με την προαναφερθείσα νομολογία να επικαλείται την αρχή Res Ipsa Loquitur. Ως εκ τούτου, το βάρος απόδειξης της αμέλειας παραμένει στην ίδια και δεν μεταφέρεται στους ώμους του εναγομένου.

2. Η ιατρική αμέλεια του εναγομένου

Για να στοιχειοθετηθεί ιατρική αμέλεια σύμφωνα με τις πιο πάνω νομολογιακές αρχές θα πρέπει να αποδειχθούν τα πιο κάτω:

α. Δημιουργία σχέσης γιατρού – ασθενή.

β. Παράβαση καθήκοντος επιμέλειας από τον εναγόμενο.

γ. Πρόκληση ζημιάς στην ενάγουσα.

Θα εξετάσω στην συνέχεια κατά πόσον έχουν αποδειχθεί δυνάμει των ευρημάτων του Δικαστηρίου, τα πιο πάνω συστατικά στοιχεία του αστικού αδικήματος της αμέλειας.

α. Δημιουργία σχέσης γιατρού – ασθενή

Στην παρούσα περίπτωση δεν έχει αμφισβητηθεί ότι δημιουργήθηκε μεταξύ ενάγουσας και εναγομένου, η σχέση γιατρού – ασθενή. Είναι κοινά παραδεκτό ότι η ενάγουσα ζήτησε τις ιατρικές υπηρεσίας του εναγομένου, τις οποίες αυτός συμφώνησε να παράσχει. Επιπλέον, η ενάγουσα αποδέχθηκε την εισήγηση του εναγομένου για την διενέργεια της επίδικης εγχείρησης. Υπό τας περιστάσεις, ο εναγόμενος είχε καθήκον επιμέλειας προς την ενάγουσα να επιδείξει πριν, κατά και μετά την εγχείρηση, την δεξιότητα που αναμένεται από γιατρό της ειδικότητας του νευροχειρουργού.

β. Παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας του εναγομένου

Όσον αφορά τους ισχυρισμούς της ενάγουσας για την κατ’ ισχυρισμό ιατρική αμέλεια του εναγομένου, σύνοψη των λεπτομερειών αμελείας που εκτίθενται στην παράγραφο 20 της έκθεσης απαίτησης, καταδεικνύει ότι η ενάγουσα καταλογίζει στον εναγόμενο, τις πιο κάτω πράξεις ή παραλείψεις:

• Τραυματισμό της μήνιγγας και κακοποίηση των νευρικών στοιχείων της ιππουρίδας κατά την εγχείρηση με αποτέλεσμα την δημιουργία ιππουριδικής συνδρομής.

• Παράλειψη διάγνωσης της δημιουργίας μετεγχειρητικού αιματώματος και της λήψης άμεσων διορθωτικών μέτρων με αποτέλεσμα την δημιουργία ιππουριδικής συνδρομής.

• Παράλειψη ενημέρωσης για τους κινδύνους που ενείχε η επίδικη επέμβαση και ειδικά την δημιουργία αιματώματος και ιππουριδικής συνδρομής.

Θα εξετάσω στην συνέχεια ξεχωριστά τους ως άνω ισχυρισμούς, προκειμένου να διερευνηθεί αν έχει αποδειχθεί η ιατρική αμέλεια του εναγομένου όπως αναφέρεται στις λεπτομέρειες αμελείας της έκθεσης απαίτησης.

Διεγχειρητικός τραυματισμός των νευρικών ριζών της ιππουρίδας.

Σε σχέση με τον ισχυρισμό για τραυματισμό των νευρικών ριζών κατά την εγχείρηση, σημειώνω ότι δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία ότι ο εναγόμενος τραυμάτισε ή κακοποίησε με τα εγχειρητικά εργαλεία ή με άλλο τρόπο, τα νευρικά στοιχεία της ιππουρίδας κατά την επίδικη εγχείρηση.

Είναι βέβαια κοινά παραδεκτό και προκύπτει και από την μετεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.7) ότι κατά την χειρουργική επέμβαση έγινε από τον εναγόμενο διάνοιξη και συρραφή του μηνιγγικού σάκου. Το στοιχείο όμως αυτό από μόνο του δεν δικαιολογεί την εγκατάσταση ιππουριδικής βλάβης. Είτε η διάρρηξη έγινε λόγω ιατρικού λάθους και δυσκολιών στην επέμβαση όπως ισχυρίστηκαν οι μάρτυρες για την ενάγουσα είτε για καθαρισμό από κομμάτια δίσκου (τρίμματα) όπως ισχυρίστηκε ο εναγόμενος, γεγονός παραμένει ότι η διάρρηξη από μόνη της δεν δικαιολογεί την εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής. Χρειάζεται σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή, η διάρρηξη της μήνιγγας να συνοδεύεται από τραυματισμό των νευρικών ριζών, κάτι που δεν προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου στην παρούσα υπόθεση. Σημειώνω επίσης την μαρτυρία της ακτινολόγου Δρ. Κατωδρύτου (Μ.Ε.6) ότι δεν μπορεί να διαπιστωθεί από την μαγνητική τομογραφία κατά πόσον έχουν τραυματιστεί οι νευρικές ρίζες παρότι προκύπτει στην μετεγχειρητική τομογραφία (τεκμ.7), συρραφή της μήνιγγας.

Η ενάγουσα όφειλε να αποδείξει με θετική μαρτυρία αυτό τον ισχυρισμό της όπως αναφέρεται στις λεπτομέρειες αμέλειας της έκθεσης απαίτησης. Όμως από την ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή και τα συνακόλουθα ευρήματα του Δικαστηρίου δεν προκύπτει ότι όντως υπήρξε τραυματισμός και κακοποίηση των νευρικών ριζών της ιππουρίδας από τον εναγόμενο κατά την διάρκεια της επίδικης εγχείρησης.

Αποτυχία διάγνωσης και αντιμετώπισης μετεγχειρητικών επιπλοκών

Ο δεύτερος ισχυρισμός της ενάγουσας ως προς τα αίτια της ιππουριδικής συνδρομής, είναι σύμφωνα με τις λεπτομέρειες αμελείας η δημιουργία μετεγχειρητικού αιματώματος που ασκούσε πιεστικά φαινόμενα στην μήνιγγα και στις νευρικές ρίζες.

Προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου ότι μετά την επέμβαση, παρουσιάστηκε σημαντική αιμορραγία στην περιοχή της εγχείρησης, η οποία δημιούργησε αιμάτωμα που πίεζε έντονα τις νευρικές ρίζες της ιππουρίδας. Η επιπλοκή αυτή αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα, οδηγεί σε ιππουριδική συνδρομή.

Η ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, καταδεικνύει ότι τα συμπτώματα της εναγομένης αμέσως μετά την εγχείρηση, έδειχναν εμφαντικά ότι υπήρχε μεγάλη πίεση των νευρικών ριζών της ιππουρίδας. Η αναισθησία στην περιγεννητική χώρα και τα προβλήματα ούρησης, έπρεπε να βάλουν σε εγρήγορση τον εναγόμενο αφού η επιπλοκή της αιμορραγίας και της δημιουργίας αιματώματος ήταν μια ορατή πιθανότητα σε εγχειρήσεις αυτής της φύσης. Αυτό, λαμβάνοντας υπόψη και την δυσκολία της επέμβασης που κράτησε αρκετές ώρες αλλά και του γεγονότος ότι η παροχέτευση δεν έδωσε πολλά υγρά ώστε να μην αποκλείεται η δημιουργία αιματώματος.

Τα μετεγχειρητικά συμπτώματα ήταν όντως θορυβώδη και φώναζαν προς την κατεύθυνση της πίεσης των νευρικών ριζών της ιππουρίδας. Υπό τας περιστάσεις, ο εναγόμενος θα έπρεπε να αντιδράσει άμεσα όπως θα αναμενόταν από ένα γιατρό της ειδικότητας του.

Η δέουσα αντίδραση που αναμένεται σε αυτές τις περιπτώσεις να έχει ένας ιατρός – νευροχειρουργός σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή, είναι να παραπέμψει άμεσα τον ασθενή σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας και αφού επιβεβαιωθεί η αιτία της πίεσης των νευρικών ριζών να προχωρήσει πάραυτα σε νέα εγχείρηση και εκκένωση του αιματώματος. Πρόκειται για απλή επέμβαση με ποσοστά επιτυχίας 100% αν γίνει εντός 24 ωρών. Μετά την παρέλευση όμως 72 ωρών, η βλάβη στις νευρικές ρίζες είναι μη αναστρέψιμη με αποτέλεσμα την εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής στον ασθενή. Είναι γι’ αυτό που άμεση διάγνωση είναι σημαντική σε αυτές τις περιπτώσεις.

Στην παρούσα περίπτωση, τα μετεγχειρητικά συμπτώματα της ενάγουσας εμφανίστηκαν δραματικά και γρήγορα αμέσως μετά την επέμβαση. Θα έπρεπε ως εκ τούτου να διερευνηθούν επειγόντως και η ενάγουσα να εισαχθεί άμεσα στο χειρουργείο για αποσυμπίεση της ιππουρίδας με την εκκένωση του αιματώματος. Το μεγάλο μέγεθος της αιμορραγίας επιβεβαιώθηκε από την μετεγχειρητική μαγνητική τομογραφία (τεκμ.7) όπου ένα μήνα μετά την εγχείρηση, εμφανιζόταν ακόμα μεγάλη συλλογή υγρού στην περιοχή της επέμβασης.

Παρά τα εμφανή μετεγχειρητικά κλινικά συμπτώματα, ο εναγόμενος δεν παρέπεμψε ως όφειλε την ενάγουσα σε μαγνητική τομογραφία για να ελέγξει την αιτία των προβλημάτων που εμφανίστηκαν μετά την εγχείρηση. Ως εκ τούτου, απέτυχε να διαγνώσει ότι τα μετεγχειρητικά συμπτώματα της ενάγουσας, οφείλονταν σε πίεση των νευρικών ριζών της ιππουρίδας λόγω αιματώματος. Η μη έγκαιρη διάγνωση και ως επακόλουθο, η παράλειψη άμεσης εκκένωσης του αιματώματος που θα αποσυμπίεζε τις νευρικές ρίζες, είχε ως αποτέλεσμα την εγκατάσταση μόνιμης ιππουριδικής συνδρομής στην ενάγουσα αφού η ζημιά στα νευρικά στοιχεία της ιππουρίδας, κατέστη μη αναστρέψιμη.

Αναμενόταν από ένα γιατρό της ειδικότητας του εναγομένου να διαγνώσει και αντιμετωπίσει άμεσα την μετεγχειρητική επιπλοκή της αιμορραγίας και του αιματώματος. Ο εναγόμενος όχι μόνον απέτυχε σε αυτό του το καθήκον αλλά αντιθέτως διαβεβαίωνε την ενάγουσα ότι τα συμπτώματα αυτά είναι προσωρινά και ότι θα εξαφανιστούν με την πάροδο του χρόνου.

Αντίθετα με τα όσα προσπάθησε ανεπιτυχώς ο εναγόμενος να πείσει το Δικαστήριο περί προεγχειρητικής ιππουριδικής συνδρομής, γεγονός παραμένει ότι η ενάγουσα έπασχε προεγχειρητικά μόνο από ευμεγέθη δισκοκήλη, η οποία όντως αντιμετωπίστηκε με την επίδικη επέμβαση. Δυστυχώς όμως υπήρξαν σοβαρές επιπλοκές, τις οποίες ο εναγόμενος απέτυχε να διαγνώσει και αντιμετωπίσει άμεσα, με αποτέλεσμα η ενάγουσα να υποστεί ιππουριδική συνδρομή με καταστροφικά αποτελέσματα για την υγεία της.

Οι ως άνω παραλήψεις και συμπεριφορά του εναγομένου, καταδεικνύουν ότι στην μετεγχειρητική περίθαλψη της ενάγουσας, έπεσε κάτω από το επίπεδο δεξιότητας που αναμένεται από ένα γιατρό που ασκεί την ειδικότητα του νευροχειρουργού. Ο εναγόμενος, όφειλε να περιθάλψει την ενάγουσα με όλη την δέουσα φροντίδα και προσοχή και να αποφύγει ενέργειες ή παραλείψεις που θα επιβάρυναν την υγεία της και θα είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω ταλαιπωρία από αυτή που ήδη αντιμετώπιζε με την κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Σύμφωνα με τα όσα προανέφερα, ο εναγόμενος απέτυχε στο πιο πάνω καθήκον επιμέλειας του προς την ενάγουσα.

Καθήκον ενημέρωσης για τους κινδύνους της εγχείρησης.

Όσον αφορά το καθήκον ενημέρωσης για τους κινδύνους επιπλοκών της επίδικης επέμβασης, σημειώνω ότι σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, κάθε ασθενής που χειρουργείται στην σπονδυλική στήλη είναι πιθανόν να παρουσιάσει σημαντική αιμορραγία και συνακόλουθο αιμάτωμα στην περιοχή της επέμβασης, το οποίο να πιέζει τις νευρικές ρίζες της ιππουρίδας (βλ. τεκμ.20 του Μ.Ε 8 Δρ. Πετρίδη). Πρόκειται για σοβαρή επιπλοκή αφού αν δεν αντιμετωπιστεί σε 24 με 72 ώρες, δημιουργεί μόνιμη ιππουριδική συνδρομή στον ασθενή.

Σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, ο εναγόμενος όχι μόνον δεν ενημέρωσε την ενάγουσα για τον κίνδυνο αυτό αλλά αντιθέτως την διαβεβαίωσε ότι πρόκειται για εγχείρηση ρουτίνας που διενήργησε πολλές φορές και η οποία δεν πρόκειται να διαρκέσει πάνω από 1 με 2 ώρες.

Όπως έχω προαναφέρει στο στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας, η υπογραφή από την ενάγουσα της δήλωσης ότι της γνωστοποιήθηκαν οι πιθανές επιπλοκές (τεκμ.4) δεν αλλάζει το σκηνικό. Η μαρτυρία της ενάγουσας επί του προκειμένου όπως έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο, είναι ότι υπέγραψε το έγγραφο αυτό πριν εισέλθει στο χειρουργείο αλλά στην πραγματικότητα δεν της επεξηγήθηκε οτιδήποτε. Εξ’ άλλου, το εν λόγω έγγραφο είναι γενικής φύσης χωρίς να εξειδικεύει για ποιες επιπλοκές προειδοποιήθηκε η ενάγουσα.

Σημειώνω ότι η ενάγουσα ως μέσος λογικός ασθενής ήταν σε θέση ενόψει και της εργασίας της ως ψυχολόγος στον αντικαρκινικό σύνδεσμο να αντιληφθεί πλήρως όλους τους κινδύνους από την επέμβαση αν της εξηγούντο από τον εναγόμενο. Μόνο έτσι θα μπορούσε αφού λάμβανε υπόψη όλα τα δεδομένα να δώσει ελεύθερα την συγκατάθεση της για να υποβληθεί στην επίδικη εγχείρηση. Σημειώνω επίσης την θέση της ενάγουσας που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο ότι αν γνώριζε για τον κίνδυνο δημιουργίας ιππουριδικής συνδρομής δεν θα έδινε την συγκατάθεση της για να υποβληθεί στην εν λόγω εγχείρηση.

Προκύπτει από τις προαναφερθείσες νομολογιακές αρχές ότι ο εναγόμενος είχε καθήκον να εξηγήσει με λεπτομέρεια στην ενάγουσα, όλους τους κινδύνους της επέμβασης όσο σπάνιοι και να ήταν, συμπεριλαμβανομένης και της δημιουργίας αιματώματος, το οποίο δημιουργεί ιππουριδική συνδρομή. Ο εναγόμενος δεν εκπλήρωσε το πιο πάνω καθήκον του προς την ενάγουσα και ως εκ τούτου είναι υπαίτιος ιατρικής αμέλειας έναντι της.

Ενόψει όλων των πιο πάνω, κρίνω ότι ο εναγόμενος έχει παραβεί το καθήκον επιμέλειας που είχε προς την ενάγουσα σε δύο από τους τρείς ισχυρισμούς που προβάλλονται στις λεπτομέρειες αμελείας της έκθεσης απαίτησης. Συγκεκριμένα έχει αποδειχθεί:

• Παράλειψη διάγνωσης και έγκαιρης αντιμετώπισης του μετεγχειρητικού αιματώματος με αποτέλεσμα την εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής.

• Παράλειψη προειδοποίησης της ενάγουσας για τους κινδύνους της επίδικης επέμβασης.

Ο τρίτος ισχυρισμός για τραυματισμό των νευρικών στοιχείων της μήνιγγας δεν έχει αποδειχθεί για τους λόγους που εξήγησα πιο πάνω.

γ. Η πρόκληση ζημιάς στην ενάγουσα

Με δεδομένη την ως άνω διαπίστωση, απομένει να εξετασθεί κατά πόσον η ενάγουσα έχει υποστεί ζημιά από τις αμελείς πράξεις και παραλήψεις του εναγομένου.

Πέραν του παραδεκτού γεγονότος για τις ειδικές ζημιές, προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου ότι η ενάγουσα έχει υποστεί σημαντικό πόνο και ταλαιπωρία ως αποτέλεσμα της εγκατάστασης ιππουριδικής συνδρομής.

Προκύπτει επίσης ότι λόγω της μονιμότητας του συνδρόμου ιππουρίδας, η ενάγουσα θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα και στο μέλλον με δυσμενή αποτελέσματα τόσον για την πορεία της υγείας όσον και την ποιότητα της ζωής της. Επιπλέον θα υπόκειται σε μελλοντικά ιατρικά έξοδα και θα υποβάλλεται συνεχώς σε παρακολούθηση και θεραπείες για να μην επιδεινωθεί περαιτέρω η κατάστασή της.

Συνοψίζοντας όλα τα πιο πάνω, κρίνω ότι η ενάγουσα έχει αποδείξει στον αναγκαίο βαθμό, την διάπραξη του αστικού αδικήματος της αμέλειας εκ μέρους του εναγομένου. Συγκεκριμένα έχουν αποδειχθεί τα πιο κάτω που συνιστούν συστατικά στοιχεία του αδικήματος:

α. Η δημιουργία σχέσης ιατρού - ασθενή μεταξύ των διαδίκων και η λόγω αυτής, θεμελίωση καθήκοντος επιμέλειας του εναγομένου προ της ενάγουσα.

β. Η παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας του εναγομένου προς την ενάγουσα με την παράλειψη του να διαγνώσει και αντιμετωπίσει τις μετεγχειρητικές επιπλοκές αλλά και του να πληροφορήσει την ενάγουσα για τους κινδύνους που ενείχε η εγχείρηση στην οποία την υπέβαλε.

γ. Η πρόκληση ζημιάς στην ενάγουσα από την πιο πάνω παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας του εναγομένου με την εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής, η οποία επηρεάζει δυσμενώς την υγεία και την ποιότητα ζωής της.

3. Αποζημιώσεις.

Με βάση την πιο πάνω κατάληξη μου, απομένει να εξεταστεί το ζήτημα των αποζημιώσεων που η ενάγουσα δικαιούται για τις ζημιές που έχει υποστεί ως αποτέλεσμα της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας του εναγομένου.

Σημειώνω ότι οι ειδικές ζημιές έχουν συμφωνηθεί σε €18.000,00 με δήλωση των συνηγόρων των διαδίκων κατά το στάδιο της ακροαματικής διαδικασίας. Παρά το πιο πάνω γεγονός, η συνήγορος του εναγομένου κατά την τελική της αγόρευση, ζήτησε από το Δικαστήριο όπως μην αποδοθούν στην ενάγουσα έξοδα που έχει ήδη πληρωθεί από την ασφαλιστική της εταιρεία.

Το Δικαστήριο όμως δεν μπορεί δεδομένης της συμφωνίας των μερών στο θέμα να εξετάσει το ζήτημα των ειδικών ζημιών. Εξ’ άλλου, η συνήγορος δεν παρέπεμψε στην δοθείσα μαρτυρία προκειμένου να υποδείξει ποιες από τις αιτούμενες ειδικές αποζημιώσεις έχουν ήδη πληρωθεί από την ασφαλιστική εταιρεία της εναγομένης.

Ανεξαρτήτως τούτου, έχει νομολογηθεί ότι η καταβολή από ασφαλιστική εταιρεία αποζημιώσεων σε ασφαλισμένο δυνάμει σχετικής σύμβασης για ζημία που ο ασφαλισμένος είχε υποστεί λόγω αδικοπραξίας δεν απαλλάσσει τον αδικοπραγήσαντα από την ευθύνη καταβολής αποζημιώσεων στο θύμα της αδικοπραξίας. Η απαίτηση σε μια τέτοια περίπτωση, είναι συμβατική και παντελώς άσχετη με την αξίωση του ενάγοντα εναντίον του αδικοπραγήσαντος που βασίζεται στη διάπραξη αστικού αδικήματος (βλ. άρθρο 65 του Κεφ. 148,

Φρίξου Νικολαΐδη “Αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες” σελ. 14 παρ. 1-15 καθώς και Parry v. Cleaver (1970) A.C. 1 H.L).

Ως εκ τούτου και ενόψει της δήλωσης των συνηγόρων των διαδίκων για το ύψος των ειδικών ζημιών επί πλήρους ευθύνης, οι ειδικές αποζημιώσεις της ενάγουσας καθορίζονται στο ποσόν των €18.000,00.

Απομένει ο καθορισμός των γενικών αποζημιώσεων. Κατά τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων, το Δικαστήριο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη φύση των τραυμάτων του ενάγοντος, τη διάρκεια της θεραπείας, τον πόνο και την ταλαιπωρία, την ενόχληση και την απώλεια των προσωπικών ανέσεων, την απώλεια και τα προβλήματα στην υγεία του ενάγοντος που δυνατόν να παρουσιαστούν στο μέλλον, καθώς και την πιθανότητα μελλοντικής απώλειας εισοδημάτων ή κερδών.

Οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι εύλογες και δίκαιες. Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο θα πρέπει να καταλήγει σε ένα ποσό που αντιπροσωπεύει μεν δίκαια την απώλεια του ενάγοντα αλλά που να είναι και δίκαιο για τον εναγόμενο, με την έννοια ότι δε θα πρέπει να επιβάλλει στους ώμους του ένα απαράδεκτο κοινωνικά βάρος. Το Δικαστήριο θα πρέπει, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, να καταλήξει σε μια δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο θα πρέπει να επιδικάζεται ένα σφαιρικό ποσό, χωρίς προηγουμένως να υπολογίζονται χωριστά αποζημιώσεις για τις διάφορες κατηγορίες ζημιών που να συμποσούνται στο τελικό ποσό (Φρίξου Νικολαΐδη “Αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες” σελ. 16 παρ. 1-16).

Η επανόρθωση (restitution in integrum) αποτελεί την θεμελιώδη αρχή παροχής αποζημιώσεων που ενσωματώνει το Κυπριακό δίκαιο, υπό την αίρεση πάντα ότι αυτή πρέπει να είναι δικαία μεταξύ των διαδίκων (Τάκη Γιάλλουρου ν. Ευγένιου Νικολάου (2001) 1Α Α.Α.Δ 558).

Στην υπόθεση Gardner v. Dyson (1967) 3 All E.R 721ο Δικαστής Salmon αναφέρει στη σελ. 764 τα πιο κάτω σε ελεύθερη μετάφραση:

«Αναγκαστικά σε όλες τις υποθέσεις προσωπικών τραυματισμών, το ύψος των αποζημιώσεων είναι, σε κάποια έκταση, συμβατικό. Η χρηματική αξία ενός οφθαλμού, ενός χεριού ή ενός ποδιού, είναι αδύνατο να υπολογιστεί με ακρίβεια, αλλά αν και οι αποζημιώσεις είναι κατά μία έννοια συμβατικές, θα πρέπει να είναι ρεαλιστικές και να αντιστοιχούν σε ότι ο συνήθης λογικός μέσος άνθρωπος θα θεωρούσε ως δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για τα συγκεκριμένα τραύματα. Λέγοντας ότι οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι "συμβατικές" δε σημαίνει ότι ο ενάγων, ο οποίος είναι αναγκασμένος να φέρει για το υπόλοιπο της ζωής τον ψεύτικο οφθαλμό, δικαιούται σε επιδίκαση πλασματικών αποζημιώσεων.»

Στην Κυπριακή υπόθεση Paraskevaides (Overseas) Ltd and another v. Christofi (1982) 1 C.L.R. 789,793 λέχθηκαν τα πιο κάτω ως προς τον προσδιορισμό των αποζημιώσεων:

"Στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγούντα. Με άλλες λέξεις, το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης."

Η υποτίμηση του χρήματος στην περίοδο που διέρρευσε από τον χρόνο προηγουμένων επιδικασθέντων ποσών, είναι παράγοντας που κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων θα πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν (Φρίξου Νικολαΐδη ‘Αποζημιώσεις για Σωματικές Βλάβες’ παρ. 1-21, σελ. 25). Για τον λόγο αυτό, προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο με την έννοια του δεδικασμένου αλλά παρέχουν απλή καθοδήγηση στο Δικαστήριο (Ιακώβου ν Παπαδάκη κ.α (2000) 1Γ Α.Α.Δ 2079).

Μελλοντικά ιατρικά έξοδα συμπεριλαμβάνονται επίσης στις γενικές αποζημιώσεις χωρίς όμως να επιδικάζεται τόκος γι’ αυτά. Στο σύγγραμμα McGregor on Damages 16η έκδοση, παρ.1653, στην σελ. 1077 υπό τον τίτλο Medical Expenses, αναφέρονται τα εξής:

« Both expenses already incurred at the time of the trial and prospective expenses are recoverable, and while the rules of procedure require that the expenses already incurred and paid be pleaded as special damage and the prospective expenses as general damage, the division, which depends purely on the accident of the time that the case comes on for hearing, implies no substantive differences. Interest, however, is awarded on the special but not on the general damage. »

Σχετική είναι επίσης η απόφαση Σολομωνίδη ν. Ζεβλού κα (2000) 1Α Α.Α.Δ 228 όπου επιδικάστηκαν έξοδα μελλοντικής εγχείρησης στης γενικές αποζημιώσεις.

Στην παρούσα περίπτωση σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, η ενάγουσα θα υποβληθεί και στο μέλλον σε ιατρικά έξοδα για φυσιοθεραπείες και παρακολούθηση της υγείας της. Εντούτοις δεν έχει δοθεί μαρτυρία αναφορικά με το ύψος των εξόδων αυτών ώστε να συμπεριληφθούν στις γενικές αποζημιώσεις. Παρόλα αυτά το Δικαστήριο μπορεί να εντάξει στις γενικές αποζημιώσεις, την γενικότερη ταλαιπωρία που η ενάγουσα θα υποστεί από τις μελλοντικές θεραπείες και εξετάσεις για παρακολούθηση της πορείας της υγείας της.

Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή τάση αύξησης των γενικών αποζημιώσεων που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο. Σταθερή όμως επίσης αρχή του δικαίου είναι ότι οι αποζημιώσεις θα πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Η αποζημίωση επί αδικοπραξιών, σκοπό έχει την αποκατάσταση του ζημιωθέντος και όχι την τιμωρία του αδικοπραγούντος. Με αυτή την έννοια δεν πρέπει η ατέλεια του χρήματος να επενεργεί ως μέσο για την αύξηση των αποζημιώσεων (Μαυροπετρή ν.

Λουκά (1995) 1 Α.Α.Δ 66).

Ομοίως στην υπόθεση Αζόφ v. Προδρόμου κ.α. (2006) 1 Α.Α.Δ.

331,340 αναφέρονται τα εξής:

“Έχει νομολογηθεί ότι οι αποζημιώσεις είναι το μέσο, με το οποίο εκτιμάται ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος, χωρίς να αποσκοπούν στην τιμωρία του αδικοπραγήσαντος. Το ύψος των αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά στη φύση και την έκταση των τραυμάτων, καθώς και στον πόνο του θύματος. Τα δικαστήρια, κατά την επιδίκαση των αποζημιώσεων για τραύματα, παρά την ανοδική πορεία που ακολουθείται, ώστε ο ανθρώπινος πόνος και η ταλαιπωρία να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ευαισθησία, δεν πρέπει να εκφεύγουν από τα λογικά πλαίσια – (βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά (1995) 1 Α.Α.Δ.66).”

Το κοινωνικά αποδεκτό των αποζημιώσεων και τα λογικά πλαίσια στα οποία γίνεται λόγος στη ποιο πάνω νομολογία, πρέπει να εξετάζονται κατά την κρίση μου υπό το πρίσμα των εκάστοτε κοινωνικοοικονομικών συνθηκών της χώρας ώστε να διερευνηθεί, το τι θεωρεί ως δίκαιη αποζημίωση την δεδομένη χρονική στιγμή, ο μέσος λογικός πολίτης.

Μετά από μελέτη της νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου δεν έχω εντοπίσει αποφάσεις που να σχετίζονται ειδικά με αποζημιώσεις από εγκατάσταση ιππουριδικής συνδρομής. Όμως, παρόμοια ιατρικά προβλήματα αν και σοβαρότερα από αυτά που αντιμετωπίζει η ενάγουσα στην παρούσα, εντοπίζονται στην απόφαση Λευτέρη ν. Τσιαμά (2012) 1Β Α.Α.Δ 1800.

Στην πιο πάνω υπόθεση, η ενάγουσα 32 χρόνων κατά το χρόνο του δυστυχήματος, υπέστη μεταξύ άλλων ασταθές, σφηνοειδές, συμπιεστικό κάταγμα του 1ου οσφυϊκού σπονδύλου, το οποίο συνοδευόταν με νευρολογικά σημεία. Μετά από περίπου ένα μήνα, έγινε χειρουργική αντιμετώπιση του κατάγματος με ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση - σπονδυλοδεσία στην περιοχή. Η μετεγχειρητική πορεία της ενάγουσας ήταν ομαλή ωστόσο εξερχόμενη του νοσοκομείου συνέχισε να παρουσιάζει νευρολογικά συμπτώματα στα κάτω άκρα. Διαπιστώθηκε ότι εφ’ όρου ζωής θα έχει δυσκαμψία της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, με περιορισμό της κινητικότητας κυρίως της κάμψης και αιμωδία της αριστερής πλευράς της κεφαλής. Θα έχει αστάθεια των κάτω άκρων και θα παρουσιάζεται τρέμουλα σε ορισμένες περιπτώσεις σύσφιξης των μυών των κάτω άκρων. Σύμφωνα με την πρωτόδικη κατάληξη, της παρέμειναν τέτοια κατάλοιπα (απώλεια ικανότητας να τρέξει, να χορέψει, να πηδήξει, αστάθεια των κάτω άκρων κ.ά.) ώστε η ζωή της να έχει δραματικά υποβαθμιστεί και ανατραπεί. Παρουσίασε επίσης διαταραχές της ούρησης και αφόδευσης και διαταραχές της libido. Το ποσό των €130.000,00 που επιδικάστηκε πρωτόδικα ως γενικές αποζημιώσεις αυξήθηκε κατ’ έφεση από το Ανώτατο Δικαστήριο σε €200.000,00.

Στην υπόθεση Λευτέρη ν. Τσιαμά (ανωτέρω), τα μόνιμα κατάλοιπα είναι σοβαρότερα από αυτά της παρούσας καθότι πέραν της υπαισθησίας της περιγεννητικής περιοχής και των προβλημάτων ούρησης και αφόδευσης, η ενάγουσα υπέστη συμπιεστικό κάταγμα σπονδύλου και παρουσίασε τέτοια δυσκαμψία που οδήγησε σε περιορισμό της κινητικότητας κυρίως της κάμψης και αιμωδία της αριστερής πλευράς της κεφαλής. Αποτέλεσμα των πιο πάνω, είναι να παρουσιάζει σοβαρή δυσκολία ακόμα και στο να φροντίζει τον εαυτό της στην καθημερινή της ζωή, ενώ θα χρειάζεται περιοδικώς κινησιοθεραπεία για βελτίωση της σπαστικότητας των μυών των κάτω άκρων.

Παρότι στην παρούσα, η ενάγουσα δεν έχει όλα τα κατάλοιπα που εντοπίζονται στην υπόθεση Λευτέρη ν. Τσιαμά (ανωτέρω), εντούτοις η έκταση των ιατρικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει δεν υπολείπονται σοβαρότητας ως προς την υποβάθμιση της υγείας και της κοινωνικής της ζωής. Οι διαταραχές ούρησης, αφόδευσης και σεξουαλικότητας καθώς και τα κινητικά προβλήματα που εντοπίζονται και στις δύο υποθέσεις, δεν μπορεί παρά να υποβαθμίζουν σημαντικά το επίπεδο της ζωής μια νεαρής γυναίκας. Και σε αυτόν τουλάχιστο το βαθμό, τα γεγονότα των δύο υποθέσεων προσομοιάζουν.

Στην παρούσα περίπτωση η ενάγουσα στην ηλικία των 35 ετών, υπέστη λόγω των αμελών πράξεων και παραλήψεων του εναγομένου, ιππουριδική συνδρομή με μόνιμες και τραγικές συνέπειες για την υγεία και το επίπεδο της ζωής της. Πέραν της ταλαιπωρίας από την νοσηλεία στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, μετά την εγχείρηση χρειάστηκε να υποβληθεί σε σειρά μαγνητικών τομογραφιών και άλλων εξειδικευμένων εξετάσεων. Επιπλέον αναγκάστηκε να μεταβεί σε ειδικό ιατρικό κέντρο του εξωτερικού για παρακολούθηση της κατάστασης της. Υπεβλήθη επίσης σε πολύμηνες φυσιοθεραπείες και υδροθεραπείες και θα συνεχίσει αυτού του είδους την θεραπεία και στο μέλλον. Μόνιμη ταλαιπωρία προκαλεί και η μειωμένη ισχύς του αριστερού άκρου της ενάγουσας, η οποία οδηγεί σε δυσκολία βάδισης και συχνές κράμπες στο αριστερό πόδι.

Πολύ πιο σοβαρές είναι οι μόνιμες διαταραχές στην ούρηση και αφόδευση που συνοδεύονται από ακράτεια και οι οποίες έχουν υποβαθμίσει δραστικά το επίπεδο ζωής της ενάγουσας αφού πέραν της ταλαιπωρίας που της προκαλούν, επηρεάζουν σημαντικά και την κοινωνική της ζωή. Επιπλέον, η ψυχολογική της κατάσταση δεν της επέτρεψε να συνεχίσει να εργάζεται στον Αντικαρκινικό Σύνδεσμο Κύπρου όπου ασκούσε την ειδικότητα του συμβουλευτικού ψυχολόγου.

Επίσης λόγω της αναισθησίας στην περιγεννητική περιοχή, η σεξουαλική διάθεση της ενάγουσας, είναι μειωμένη έως ανύπαρκτη. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η ζωή της ενάγουσας έχει ανατραπεί ολοκληρωτικά μετά την επίδικη επέμβαση. Λόγω δε της μονιμότητας των προβλημάτων, αυτά θα την ακολουθούν και ταλαιπωρούν για το υπόλοιπο της ζωής της.

Όλα τα πιο πάνω προβλήματα σε μια νεαρή γυναίκα, δικαιολογούν την επιδίκαση ενός σημαντικού ποσού γενικών αποζημιώσεων, στην βάση της νομολογιακής αρχής της επανόρθωσης (restitution in integrum). Στις εν λόγω αποζημιώσεις θα πρέπει να ενταχθεί και η ταλαιπωρία από μελλοντικές εξετάσεις και θεραπείες που είναι αναγκαίες για παρακολούθηση της πορείας της υγείας της ενάγουσας.

Καθοδηγούμενος από την πιο πάνω νομολογία, λαμβάνοντας υπόψιν την ταλαιπωρία που έχει υποστεί η ενάγουσα και ειδικότερα:

• Την ταλαιπωρία που υπέστη κατά την περίθαλψη της στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, τις μετεγχειρητικές θεραπείες και την μετάβαση της σε ιατρικό κέντρο του εξωτερικού,

• την ταλαιπωρία και τις επιπτώσεις στο επίπεδο ζωή της από τις μόνιμες διαταραχές ούρησης, αφόδευσης και σεξουαλικότητας,

• την ταλαιπωρία από την μειωμένη ισχύ του αριστερού άκρου και την αδυναμία βάδισης,

• την ταλαιπωρία από τις αναγκαίες μελλοντικές θεραπείες και εξετάσεις για παρακολούθηση της υγείας της, και αφού σταθμίζω κάθε σχετικό υπό τα περιστάσεις παράγοντα, κρίνω ως δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη και θα συνεχίσει να υφίσταται η ενάγουσα, το ποσόν των €150.000,00.

Τελική κατάληξη

Σε περιπτώσεις αστικών αδικημάτων σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 58Α του Κεφ. 148 (όπως τροποποιήθηκε από τον Νόμο 82(Ι)/2008), σε αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες ή θάνατο, το Δικαστήριο έχει τη διακριτική ευχέρεια να επιδικάζει, εκτός αν συντρέχουν ικανοποιητικοί λόγοι περί του αντιθέτου, ετήσιο τόκο. Ο τόκος αυτός θα ισούται με το ύψος του νόμιμου τόκου που καθορίζεται σύμφωνα µε τις διατάξεις των εδαφίων (2), (3) και (4) του άρθρου 33 του Περί Δικαστηρίου Νόμου 14/60 και θα αφορά ολόκληρο ή μέρος του ποσού των αποζημιώσεων που έχουν επιδικαστεί από το Δικαστήριο, για ολόκληρη ή για μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία γεννήθηκε το αγώγιμο δικαίωμα και της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής.

Η διαφοροποίηση αυτή επιτρέπει στο Δικαστήριο σε περιπτώσεις αστικών αδικημάτων να επιδικάζει τόκο από την ημερομηνία της δημιουργίας του αγώγιμου δικαιώματος μέχρι την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης (Βλ. Στυλιανού ν. Μάτση, (2000) 1Β Α.Α.Δ 1288).

Εκτενής ανάλυση του θέματος με ειδική αναφορά στην αγγλική νομολογία έγινε στην υπόθεση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου (1991) 1 Α.Α.Δ. 475. Λέχθηκε ότι η επιδίκαση τόκου αφορά την άσκηση διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου και μπορεί να διαφοροποιηθεί αν τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης το δικαιολογούν. Τονίσθηκε, μεταξύ άλλων ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί, είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της, μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου.

Ο Νόμος 82(Ι)/08 τέθηκε σε ισχύ στις 15.10.08. Σύμφωνα με την επιφύλαξη του νέου άρθρου 58Α, σε εκκρεμούσες υποθέσεις κατά την πιο πάνω ημερομηνία, ο τόκος μέχρι τις 15.10.08 θα ανέρχεται σε 8%. Στην συνέχεια επιβάλλεται ο νόμιμος τόκος όπως εκάστοτε καθορίζεται στο άρθρο 33.2 του Περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60.

Στην παρούσα υπόθεση, η αγωγή καταχωρήθηκε στις 31.12.2008 μετά δηλαδή που τέθηκε σε ισχύ ο νόμος 82(Ι)/08. Ως εκ τούτου τόσον οι γενικές όσον και οι ειδικές αποζημιώσεις θα φέρουν τον νόμιμο τόκο που καθορίζεται στο άρθρο 33 του Περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60. Έχοντας δε υπόψη μου τις διατάξεις του άρθρου 58Α του Κεφ. 148, κρίνω στα πλαίσια της διακριτικής μου ευχέρειας ότι ο εν λόγω νόμιμος τόκος θα ξεκινά από την 31.12.08, ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής.

Συνοψίζοντας τα πιο πάνω, εκδίδω απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον του εναγομένου ως ακολούθως:

1. €150.000,00 - γενικές αποζημιώσεις για πόνο και ταλαιπωρία που

υπέστη και θα συνεχίσει να υφίσταται η ενάγουσα λόγω των πιο πάνω αμελών πράξεων και παραλείψεων του εναγομένου, πλέον νόμιμο τόκο από 31.12.2008.

2. €18.000,00 - ειδικές αποζημιώσεις ως ανωτέρω αναφέρεται, πλέον νόμιμο τόκο από 31.12.2008.

Ο εναγόμενος να επιβαρυνθεί επίσης με τα έξοδα της παρούσας αγωγής ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο.

…………………………………

Αλέξανδρος Α. Παναγιώτου

Ανώτερος Επαρχιακός Δικαστής

cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο