Court annuls environmental permit for pig farm due to failure to assess mitigation measures under environmental law.

RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK

VIIe KAMER

nr. 242.694 van 18 oktober 2018

in de zaak A. 219.324/VII-39.683.

In zake : 1. Christophe THANT

2. Tim DE MUNTER

3. Stefaan T‟HOOFT

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Colin De Beir kantoor houdend te 9500 Geraardsbergen Pastorijstraat 19

bij wie woonplaats wordt gekozen

tegen :

het VLAAMSE GEWEST

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Bart Bronders kantoor houdend te 8400 Oostende Archimedesstraat 7

bij wie woonplaats wordt gekozen

Tussenkomende partij :

de BVBA VERWINDO

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Kris Peeters kantoor houdend te 3545 Halen Bloemendaalstraat 186

bij wie woonplaats wordt gekozen

I. Voorwerp van het beroep

1. Het beroep, ingesteld op 24 mei 2016, strekt tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw van 16 maart 2016 waarbij de vraag van de BVBA Verwindo, exploitant van een varkenshouderij, gelegen aan de Oude Tieltstraat 79-79A te Ruiselede, tot afwijking van de afstandsregel vermeld in artikel 5.9.4.4 van het

VII-39.683-1/12

besluit van de Vlaamse regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne (hierna: Vlarem II), wordt ingewilligd.

II. Verloop van de rechtspleging

2. Bij arrest nr. 240.842 van 1 maart 2018 heropent de Raad van State het debat en gelast hij het door de auditeur-generaal aangewezen lid van het auditoraat met een aanvullend onderzoek.

Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een aanvullend verslag opgesteld.

De verwerende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verzoekers en de tussenkomende partij hebben een laatste memorie ingediend.

De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 13 september 2018.

Staatsraad Pierre Lefranc heeft verslag uitgebracht.

Advocaat Kim Van Tulden, die loco advocaat Colin De Beir verschijnt voor de verzoekers, advocaat Clive Rommelaere, die loco advocaat Bart Bronders verschijnt voor de verwerende partij, en advocaat Karel Van Alsenoy, die loco advocaat Kris Peeters verschijnt voor de tussenkomende partij, zijn gehoord.

Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven.

VII-39.683-2/12

Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973.

III. Feiten

3.1. Er wordt verwezen naar de feitenuiteenzetting in arrest nr. 240.842 van 1 maart 2018 van de Raad van State.

3.2. De bestreden beslissing verleent toelating aan de tussenkomende partij om af te wijken van de minimale afstand van 350 meter tot de in artikel 5.9.4.4 van Vlarem II bepaalde hindergevoelige gebieden. De motivering gaat als volgt:

“Gelet op de volgende motivering van de afwijkingsaanvraag aangehaald door de aanvrager:

- verbods- en afstandsregels zijn er gekomen om zonder veel reken- en telwerk op een objectieve manier een kader te hebben omtrent de inplanting van varkenshouderijen ten opzichte van hindergevoelige gebieden;

- vandaag bestaan er echter heel wat rekenprogramma‟s en een beoordelingskader voor geur, die de impact op de omgeving uitrekenen; zo kan eveneens op een objectieve manier worden nagegaan of de omgeving geen negatieve hinder ondervindt;

- uit voorlopige berekeningen blijkt dat voldaan is aan de kaders die momenteel gehanteerd worden; de berekeningen zullen sowieso verfijnd worden tijdens het opmaken van een project-MER om toe te voegen aan de milieuvergunningsaanvraag;

Gelet op de volgende alternatieve maatregelen aangehaald door de aanvrager:

- door het toepassen van de combiluchtwasser op de bestaande AEA

biggenbatterij (V-1.5) en de nieuw te bouwen stal worden maatregelen genomen die gelijkwaardige waarborgen kunnen garanderen;

- er werd een voortoets uitgevoerd met een „groen‟ resultaat wat aangeeft dat er geen risico‟s zijn op betekenisvolle aantasting van de actuele en mogelijk toekomstige habitats;

- er is een beplantingsplan opgesteld „dat weergeeft hoe de inrichting verder geïntegreerd zal worden in het landschap; in de nieuw te bouwen varkensstal zal een ontvangstruimte voorzien worden om de integratie en acceptatie naar de omgeving toe te vergroten; in het

VII-39.683-3/12

kader van verbreding in de landbouw wenst de exploitant een „landschappelijke groenzone‟ en kijkgangen in de stallen te voorzien;

[...]

Overwegende dat het een inrichting betreft voor het plaatsen van maximaal 1.098 varkens (804 zeugen, inclusief 4.000 biggen, 3 beren en 291 mestvarkens); dat de exploitant zijn inrichting wenst uit te breiden tot een totaal van 2.037 varkens (1.450 zeugen inclusief 7.416 biggen, 7 beren en 580 andere varkens);

Overwegende dat de inrichting gelegen is in agrarisch gebied; dat op circa 225 meter ten noordoosten een woongebied (Ruiselede) gelegen is; dat er binnen een straal van 100 meter rondom de inrichting geen woningen zijn gelegen; dat de dichtstbijzijnde woning zich situeert op circa 105 meter ten zuidwesten van de inrichting;

Overwegende dat de inrichting op 1 januari 1993 vergund was voor het houden van 203 zeugen en 614 mestvarkens; dat op de inrichting sindsdien stelselmatig het aantal zeugen (en biggen) werd uitgebreid en het aantal mestvarkens werd verminderd; dat ten opzichte van de vergunde toestand op 1 januari 1993 de geplande uitbreiding meer dan 100% bedraagt;

Overwegende dat in het kader van de geplande uitbreiding afwijking wordt gevraagd van de afstandsregels beschreven in artikel 5.9.4.4 van titel II van het VLAREM; dat in dit artikel wordt bepaald dat uit de combinatie van waarderingspunten toegekend aan de inrichting en het aantal varkenseenheden de minimale afstand tot hindergevoelig gebied wordt afgeleid; dat het aantal waarderingspunten 132,4 bedraagt wat in combinatie met 4.212 varkenseenheden (één zeug inclusief biggen wordt gelijkgesteld aan 2,5 varkenseenheden) betekent dat de minimale afstand tussen de stallen en/of opslag van vaste dierlijke mest of mengmest en een hindergevoelig gebied (in casu een woongebied) 350 meter moet bedragen; dat, vermits het woongebied gelegen is op circa 225 meter, in onderhavige aanvraag afwijking gevraagd wordt van de afstandsregels uit artikel 5.9.4.4 van titel II van het VLAREM;

Overwegende dat de inrichting momenteel bestaat uit 4 stallen; dat voor de geplande uitbreiding langsheen de zuidwestelijke zijde van de inrichting 2 nieuwe stallen (5 en 6) worden gebouwd; dat de nieuwe stallen weg van het woongebied staan ingeplant en zullen voorzien worden van een combiluchtwasser; dat ook stal 4 (biggenbatterij) die nu reeds ammoniakemissiearm is uitgevoerd (V-1.5), zal worden voorzien van een combiluchtwasser; dat de voorziene combiwassers als een bijzondere voorwaarde worden opgelegd; dat in onderstaande tabel een overzicht van het aantal dieren en de stalsystemen wordt gegeven:

Stal Vergunde situatie Gewenste situatie Staltype 1 100 andere varkens 128 andere varkens Traditioneel 24 jonge zeugen Natuurlijke ventilatie 2 400 biggen 200 50 50 100 150 200 300

voor de toepassing van voormelde bepalingen wordt:

- één zeug inclusief biggen gelijkgesteld aan 2,5 varkenseenheden;

- een ander varken > 10 weken gelijkgesteld aan 1 varkenseenheid”.

Artikel 5.9.4.2 van Vlarem II bevat een berekeningswijze van de waarderingspunten per inrichting, zijnde het gewogen gemiddelde van de aan alle tot de inrichting horende stallen en mestopslagplaatsen afzonderlijk toegekende waarderingspunten. Deze worden toegekend overeenkomstig artikel 5.9.4.1 van Vlarem II, in functie van de conceptie van de stal enerzijds en van de wijze van inrichting van de mestopslag anderzijds. Het gaat om een gedetailleerde tabel met mogelijke technieken, voor stalvloer en mestafvoer, voor stalverluchtingssystemen, en voor de opslag van mest. In het laatste lid van artikel 5.9.4.1 van Vlarem II wordt daar aan toegevoegd:

“Voor nieuwe systemen, die niet in deze tabel voorkomen, kan de aanvrager, steunend op een gelijkwaardige benadering als deze van voormelde tabel, een

VII-39.683-8/12

gemotiveerd voorstel doen van bepaling van het aantal punten. Dit voorstel kan gevoegd worden, hetzij bij het milieuvergunningsdossier, hetzij bij een afwijkingsaanvraag op bepalingen van dit reglement”.

8. Artikel 1.2.2.1, § 1, eerste lid, van Vlarem II, bepaalt dat de Vlaamse minister bij gemotiveerd besluit individuele afwijkingen kan toestaan op de milieuvoorwaarden bepaald in dat besluit, mits de aanvrager het bepaalde in het artikel 4.1.2. van Vlarem II in verband met de BBT naleeft. Artikel 1.2.1.1bis van Vlarem II preciseert aan welke voorwaarden moet zijn voldaan om een afwijking te kunnen toestaan:

“De afwijking, vermeld in artikel 1.2.2.1, kan alleen worden toegestaan als aan volgende voorwaarden wordt voldaan:

1° er zijn technische redenen die de afwijking motiveren;

2° de exploitant stelt maatregelen voor die gelijkwaardige waarborgen bieden voor de bescherming van de mens en van het (leef-)milieu als de voorwaarden waarvan de afwijking wordt toegestaan;

3° de maatregelen, vermeld in punt 2°, beantwoorden aan de beste beschikbare technieken”.

9. Artikel 5.9.4.4 van Vlarem II biedt een waarborg voor de bescherming van de mens en van het leefmilieu door een minimale afstand op te leggen tot bepaalde, hindergevoelige gebieden. Welke die afstand is hangt af, per categorie van aantallen varkenseenheden, van de constructie en de technische uitrusting van de stallen en van de mestopslag, overeenkomstig de toegekende waarderingspunten. De aldus voor een gevraagd aantal dieren geldende milieuvoorwaarde is altijd een combinatie van een minimum aantal waarderingspunten en een minimale afstand tot zo‟n hindergevoelig gebied. Door een afwijking toe te laten van de minimaal vereiste afstand, wordt impliciet maar onvermijdelijk ook afgeweken van het vereiste aantal waarderingspunten.

10. Er kan vooreerst niet worden ingezien hoe het enkele gegeven dat de toepasselijke sectorale milieuvoorwaarden niet toelaten een door een exploitant gewenste uitbreiding te vergunnen, op zich een technische reden zou kunnen vormen die een individuele afwijking verantwoordt. Evenmin kan worden

VII-39.683-9/12

begrepen hoe stalconstructies en technische systemen waarop het stelsel van de waarderingspunten van toepassing is, zouden kunnen worden voorgesteld als alternatief aangezien deze voorgestelde maatregelen een gelijkwaardige waarborg moeten bieden. De Vlaamse regering heeft in de sectorale milieuvoorwaarden van Vlarem II geopteerd voor afstandsregels op basis van forfaitair toegekende waarderingspunten. Door aan dezelfde technieken, onder de noemer van alternatieve maatregelen, een grotere verdienste voor de beperking van de hinder toe te schrijven toont men niet de vereiste gelijkwaardigheid aan, maar trekt men de vergelijking scheef.

11. In elk geval waarborgt artikel 5.9.4.4 van Vlarem II dat er, ongeacht het aantal waarderingspunten, binnen een afstand van 300 meter van zo‟n hindergevoelig gebied helemaal geen varkenshouderij kan worden geëxploiteerd met meer dan 2.625 varkenseenheden. Een inrichting met tussen 101 en 150 waarderingspunten kan op 225 meter afstand slechts worden vergund voor maximaal 1.575 varkenseenheden (minder dan 40% van het door de tussenkomende partij gewenste aantal). Er zouden minstens 151 waarderingspunten nodig zijn om 2.100 varkenseenheden te kunnen vergunnen (zowat de helft van het door de tussenkomende partij gewenste aantal), en minstens 201 waarderingspunten om er 2.625 te kunnen vergunnen (minder dan twee derden van het door de tussenkomende partij gewenste aantal).

12. Om te voldoen aan de tweede voorwaarde van artikel 1.2.1.1bis van Vlarem II zou een door de exploitant voorgestelde maatregel dermate effectief moeten zijn dat er in plaats van slechts 1.575 varkenseenheden 4.212 zouden kunnen worden vergund. De door de verwerende partij in aanmerking genomen maatregel, het toevoegen van een combiluchtwasser aan de bestaande, reeds ammoniakemissiearme stal 4, zou de geurhinder die uitgaat van de hele inrichting daarom zodanig moeten beperken dat het aantal varkenseenheden meer dan dubbel (167,4%) zo groot kan zijn, zonder dat er meer hinder wordt veroorzaakt. Dit is evenwel niet de inschatting die de verwerende partij heeft gemaakt. In de bestreden beslissing wordt, in strijd met wat artikel 1.2.1.1bis van Vlarem II voorschrijft, niet

VII-39.683-10/12

onderzocht of de door de exploitant voorgestelde maatregelen gelijkwaardige waarborgen bieden als artikel 5.9.4.4 van Vlarem II. De hinder in de bestaande situatie wordt daarin vergeleken met de hinder in de door de exploitant gewenste nieuwe situatie. Of de daarbij gehanteerde berekeningen correct zijn of niet is geheel naast de kwestie, aangezien ze slechts een antwoord zouden kunnen geven op een verkeerde vraag.

13. De bestreden beslissing is bijgevolg voor de beoordeling van de tweede voorwaarde van artikel 1.2.1.1bis van Vlarem II uitgegaan van een met de duidelijke inhoud van die bepaling strijdige lezing, en ze steunt daardoor op in rechte onaanvaardbare motieven. De bestreden beslissing schendt daardoor de materiëlemotiveringsplicht.

Het enige middel is gegrond.

BESLISSING

1. De Raad van State vernietigt het besluit van de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw van 16 maart 2016 waarbij de vraag van de BVBA Verwindo, exploitant van een varkenshouderij, gelegen aan de Oude Tieltstraat 79-79A te Ruiselede, tot afwijking van de afstandsregel vermeld in artikel 5.9.4.4 van het besluit van de Vlaamse regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne, wordt ingewilligd.

2. Dit arrest dient bij uittreksel te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze als het vernietigde besluit.

VII-39.683-11/12

3. De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 600 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro verschuldigd aan de verzoekers.

De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de tussenkomst, begroot op 150 euro.

Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van achttien oktober tweeduizend achttien, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:

Eric Brewaeys, kamervoorzitter, Pierre Lefranc, staatsraad, Patricia De Somere, staatsraad, bijgestaan door Bart Tettelin, griffier.

De griffier De voorzitter

Bart Tettelin Eric Brewaeys

VII-39.683-12/12

PDF document ECLI:BE:RVSCE:2018:ARR.242.694