Court annuls airport noise policy ruling for violating separation of powers and misapplying concentration criteria.
Belgique (BE)
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Court of Cassation annulled the appellate court's decision regarding Brussels Airport's noise mitigation policy, finding it violated the separation of powers. The lower court incorrectly focused on minimizing the number of affected residents rather than the degree of exposure, a method the supreme court deemed legally flawed. Consequently, the case was remitted to the Court of Appeal in Ghent for a new trial.
Regeste Legislator
Généré par l'IAArt. 103 § 1 k.v.o.; Art. 104 § 1 k.v.o.: The separation of powers prohibits the judiciary from substituting its own policy choices for those of the executive; administrative decisions must be based on relevant criteria such as the degree of exposure rather than the number of affected individuals.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IADécisions connexes
Généré par l'IATexte complet
I. Nr. C.03.0346.N
BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van Mobiliteit en Vervoer, wiens kabinet gevestigd is te 1040 Brussel, Wetstraat 63-65,
eiser,
vertegenwoordigd door Mr. Lucien Simont, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1050 Brussel, Louizalaan 149, bus 20, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
tegen
1. C. T.,
2. C. H.,
3. D. F.,
4. D. E.,
5. D. D.,
6. D. I.,
7. G. G.,
8. G. K.,
9. J. K.,
10. L. J.,
11. L. P.,
12. T. M. J.,
13. V. D. L.,
14. V. C.,
15. W. K.,
16. W. H.,
17. W. G.,
18. S. R.,
19. M. C.,
20. M. Y.,
21. V. C. A.,
22. A. R.,
23. L. C.,
24. V. M.,
25. V. G. J.,
26. C. M.,
27. C. G.,
28. B. L.,
29. V. D. E. I.,
30. D. P.,
31. V. V.,
32. V. J.,
33. S. M.,
34. D. M. E.,
35. D. F.,
36. E. K.,
37. V. S.,
38. V. D. S. F.,
39. D. B. E.,
40. N. I.,
41. D. W. L.,
42. K. J.,
43. V. L. T.,
44. D. K. V.,
45. V. L. W.,
46. O. J.,
47. G. W.,
verweerders,
vertegenwoordigd door Mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel, Quatre Brasstraat 6, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
48. BRUSSELS INTERNATIONAL AIRPORT COMPANY (BIAC), naamloze vennootschap, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80,
49. BELGOCONTROL, autonoom overheidsbedrijf, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80, bus 2,
partijen opgeroepen in bindendverklaring van het arrest.
II. C.03.0448.N
BELGOCONTROL, autonoom overheidsbedrijf, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80, bus 2,
eiseres,
vertegenwoordigd door Mr. Bruno Maes, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 3080 Tervuren, Jezus Eiklaan 154, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
tegen
1. C. T.,
2. C. H.,
3. D. F.,
4. D. E.,
5. D. D.,
6. D. I.,
7. G.G.
8. G.K.
9. J.K.
10. L.J.
11. L.P.
12. T.M.J.
13. V.D.L.
14. V.C.
15. W.K.
16. W.H.
17. W.G.
18. S.R.
19. M.C.
20. M.Y.
21. V.C.A.
22. A.R.
23. L.C.
24. V.M.
25. V.G.J.
26. C.M.
27. C.G.
28. B.L.
29. V.D.E..
30. D.P.
31. 32. V.J.
33. S.M.
34. D.M.E.
35. D.F.
36. E.K.
37. V.S.
38. V.D.S.F.
39. D.B.E.
40. N.I.
41. D.W.L.
42. K.J.
43. V.L.T.
44. D.K.V.
45. V.L.W.
46. O.J.
47. G.W.
verweerders,
vertegenwoordigd door Mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel, Quatre Brasstraat 6, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
48. BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van Mobiliteit en Vervoer, wiens kabinet gevestigd is te 1040 Brussel, Wetstraat 63-65,
49. BRUSSELS INTERNATIONAL AIRPORT COMPANY (BIAC), naamloze vennootschap, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80,
partijen opgeroepen in bindendverklaring.
III. C.03.0449.N
BRUSSELS INTERNATIONAL AIRPORT COMPANY (BIAC), naamloze vennootschap, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80,
eiseres,
vertegenwoordigd door Mr. Jean-Marie Nelissen Grade, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel, Brederodestraat 13, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
tegen
1. 2. C.H.
3. D.F.
4. D.E.
5. D.D.
6. D.I.
7. G.G.
8. G.K.
9. J.K.
10. L.J.
11. L.P.
12. T.M.J.
13. V.D.L.
14. V.C.
15. W.K.
16. W.H.
17. W.G.
18. S.R.
19. M.C.
20. M.Y.
21. V.C.A.
22. A..
23. L.C.
24. V.M.
25. V.G.J.
26. C.M.
27. C.G.
28. B.B.,
29. V.D.E..
30. D.P.
31. V.V.
32. V.J.
33. S.M.
34. D.M.E.
35. D.F.
36. E.K.
37. V.S.
38. V.D.S.F.
39. D.B.E.
40. N.I.
41. D.W.L.
42. K.J.
43. V.L.T.
44. D.K.V.
45. V.L.W.
46. O.J.
47. G.W.
verweerders,
vertegenwoordigd door Mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel, Quatre Brasstraat 6, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan,
48. BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van Mobiliteit en Vervoer, wiens kabinet gevestigd is te 1040 Brussel, Wetstraat 63-65,
49. BELGOCONTROL, autonoom overheidsbedrijf, met zetel te 1210 Sint-Joost-ten-Noode, Vooruitgangsstraat 80, bus 2,
partijen opgeroepen in bindendverklaring van het arrest.
I. Bestreden beslissing
De cassatieberoepen zijn gericht tegen een arrest, op 10 juni 2003 gewezen door het Hof van Beroep te Brussel.
II. Rechtspleging voor het Hof
Voorzitter Ivan Verougstraete heeft verslag uitgebracht.
Advocaat-generaal Guy Dubrulle heeft geconcludeerd.
III. Feiten
De feiten kunnen blijkens de voorzieningen als volgt worden samengevat :
Het geschil dat werd beslecht door het Hof van Beroep te Brussel heeft betrekking op de problematiek van de hinder die door de bevolking wordt ondervonden ten gevolge van het stijgen en dalen van vliegtuigen op de luchthaven van Zaventem.
De federale regering heeft een aantal wijzigingen aangebracht in de vertrekprocedures bij nacht en overdag.
Een aantal bewoners van de zogenaamde noordrand rond Brussel waartoe de verweerders behoren, lieten bij deurwaardersexploot van 29 oktober 2002 Belgische Staat, BIAC en Belgocontrol dagvaarden voor de Voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel, zetelend in kortgeding teneinde te horen verbieden dat de geplande toekomstige concentratie zou worden doorgevoerd en dit tot aan de beslissing van de rechter ten gronde en de reeds doorgevoerde concentratie te herleiden tot een evenwichtige spreiding van de vluchten over alle gemeenten die de luchthaven omgeven zodat het aantal van alle huidige dag- en nachtvluchten herleid wordt tot maximum 10 pct. van het totaal aantal vluchten per zone en dit tot aan de beslissing ten gronde.
Ondergeschikt werd gevorderd dat de reeds doorgevoerde concentratie zou herleid worden tot een spreiding van de vluchten.
In deze zaak kwamen een aantal andere partijen tussen bij verzoekschriften tot vrijwillige tussenkomst van 4 november 2002 en 23 december 2002 (huidige verweerders sub 17 tot en met 47).
Bij beschikking van 14 januari 2003 oordeelde de Voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel dat de hoofdvordering en de vorderingen tot vrijwillige tussenkomst ontvankelijk doch ongegrond waren.
Tegen deze beschikking werd door de verweerders hoger beroep aangetekend bij verzoekschrift van 31 januari 2003.
Bij arrest van 10 juni 2003 hervormde de achtste kamer van het Hof van Beroep te Brussel de eerste beschikking en verklaarde de oorspronkelijke vordering gegrond binnen bepaalde perken.
IV. Middelen
A. Op het cassatieberoep C.03.0346.N :
Eiser voert in zijn verzoekschrift een middel aan.
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; de artikelen I tot 99 van de gecoördineerde Grondwet, bijzonder de artikelen 33 tot 41 en nog meer artikel 33, 2e lid, en het erin vervatte rechtsbeginsel van de scheiding der machten ;
&§9472; de artikelen 144 en 145 van de gecoördineerde Grondwet ;
&§9472; de artikelen 14, 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State ;
&§9472; de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
Aangevochten beslissingen
Het arrest van de achtste kamer van het Hof van Beroep te Brussel van 10 juni 2003 beslist dat het hof rechtsmacht heeft en bevoegd is om uitspraak te doen over de oorspronkelijke vordering van de verweerders op grond onder meer van de volgende motieven :
"Over de rechtsmacht en bevoegdheid
10. De Belgische Staat, Biac en Belgocontrol werpen tegen dat de (verweerders) niet kunnen bogen op een subjectief recht in verband met de door hen gevorderde maatregel.
Het rechtstreeks en werkelijk voorwerp van het geding betreft volgens hen geen geschil over subjectieve rechten van de (verweerders), maar een proces waarbij zij opkomen tegen politieke beslissingen in een aangelegenheid waarin de overheid kan bogen op discretionaire bevoegdheid.
In hun zienswijze zou het geschil enkel een subjectief recht kunnen betreffen indien de overheid kan worden verweten op een welbepaalde manier niet te hebben gehandeld, terwijl de bevoegdheid gebonden was.
Thans zou in werkelijkheid de schorsing beoogd worden van de tenuitvoerlegging van maatregelen die werden getroffen om geluidshinder het hoofd te bieden.
Op grond hiervan betogen de Belgische Staat en Biac dat het de gewone rechtscolleges -bedoeld in artikel 144 gecoördineerde Grondwet- aan rechtsmacht ontbreekt om de vordering te kunnen beoordelen.
Belgocontrol leidt uit ditzelfde gegeven af dat de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg en navolgend het hof als appèlrechter onbevoegd is.
11. Krachtens de artikelen 144 en 145 gecoördineerde Grondwet behoort een geschil tot de rechtsmacht van de gewone rechter wanneer het onderwerp van het geschil subjectieve rechten betreft.
De rechtsmacht van de gewone rechter wordt bepaald naar het werkelijke voorwerp van de vordering zoals deze in de inleidende akte van het geding wordt geformuleerd.
12. Verder schrijven de artikelen 17 en 18 van de gecoördineerde Wetten op de Raad van State voor dat de Raad van State als enige bevoegd is om de schorsing van de tenuitvoerlegging te bevelen van een voor vernietiging vatbare akte van een administratieve overheid en om alle nodige maatregelen te bevelen om de belangen van de partijen of van de personen die belang hebben bij de oplossing van de zaak veilig te stellen, met uitzondering van de maatregelen die betrekking hebben op de burgerlijke rechten.
Deze bepalingen laten evenwel de rechtsmacht van de gewone rechter onverlet om op eenzijdige administratieve rechtshandelingen of onrechtmatig overheidsoptreden in te grijpen wanneer dit hem wordt gevraagd ter bescherming van een aangevoerd subjectief recht, wanneer het bestaan hiervan niet ernstig kan worden betwist.
13. Met het oog op rechtsmacht voor de gewone rechter, volstaat het zodoende dat de eiser een rechtsvordering instelt wegens beweerde schending van een subjectief recht en voor zover uit de bewoordingen van de akte waarbij zij wordt ingesteld blijkt dat in werkelijkheid niet enkel de toetsing wordt gevraagd van het overheidsoptreden aan het objectieve recht.
De inhoudelijke strekking van hetgeen tegen de overheid wordt gevorderd is hierbij niet relevant, met dien verstande dat het gevorderde moet strekken tot het doen ophouden van de geïncrimineerde inbreuk en het hiertoe ook vereist is.
14. In de inleidende dagvaarding voeren de (verweerders) een reeks feiten en beslissingen aan die ze aan de Belgische Staat, Biac en Belgocontrol toeschrijven en die alle het fenomeen betreffen van de 'concentratie' van vluchtroutes voor vliegtuigen -zowel overdag als 's nachts- boven de strook grondgebied ten noord-westen van Zaventem waar ze wonen.
In het bijzonder beklagen ze er zich over dat ze buitenmatig te lijden hebben van burenhinder, mede doordat in tegenstelling tot de voorheen gehuldigde bestuurlijke praktijk, het grondwettelijk beginsel van de gelijke behandeling van de omwonenden wordt miskend.
Eveneens doen ze gelden dat ze aldus onevenredig worden aangetast in hun recht op eerbiediging van het privé- en familieleven en van hun woonst en aldus tekort gedaan worden in het mensenrecht dat gewaarborgd wordt door artikel 8.1 van het EVRM.
Tenslotte voeren ze aan dat de beleidsbeslissingen waarmee wordt geopteerd om de geluidsoverlast te concentreren onzorgvuldig zijn getroffen wat het onderzoek naar hun incidentie betreft en om die reden de gedraging van de Belgische Staat ook een tekortkoming inhoudt aan de algemene zorgvuldigheidsplicht uit artikel 1382 Burgerlijk Wetboek.
In de akten die strekken tot vrijwillige tussenkomst sluiten de desbetreffende partijen zich aan bij deze rechtsgronden van de vordering.
15. De aldus geformuleerde rechtsvordering waarmee wordt beoogd inbreuk op verschillende subjectieve rechten voorlopig ongedaan te maken, behoort tot de rechtsmacht van de gewone rechter.
Het betreft inzonderheid de bescherming van het subjectief recht dat gelijke behandeling waarborgt inzake het genot van het recht op eerbiediging van het eigendom, van de gezondheid en van het privé-leven.
16. Hetgeen de (verweerders) in concreto als maatregel vorderen overstijgt overigens niet hetgeen de gewone burgerlijke rechter kan beslissen.
De wijziging van de vordering ten aanzien van de rechtspleging in eerste aanleg is enkel een gevolg van de sindsdien gewijzigde omstandigheden.
De (verweerders) vragen verder niet om te beslissen in de plaats van de uitvoerende macht, maar om de uitwerking van genomen administratieve beslissingen -zogenaamde 'luchtvaartakkoorden'-, en een uitvoeringspraktijk voorlopig te matigen tot op een niveau waarvan ze stellen dat er geen inbreuk op hun subjectieve rechten meer voorhanden is.
De bewoordingen van het gevorderde in het dispositief van de conclusie zijn daarbij overigens in die mate relatief dat ze moeten worden begrepen naar hun werkelijke inhoud.
17. De excepties geput uit het gemis aan rechtsmacht en beweerde onbevoegdheid, en de hieruit afgeleide onontvankelijkheid van de vordering worden verworpen" (p. 10 t.e.m. 13).
Grieven
1.1. Eerste onderdeel
Krachtens artikel 144 van de Grondwet behoren geschillen over burgerlijke subjectieve rechten bij uitsluiting tot de bevoegdheid van de rechtbanken.
Deze bevoegdheid wordt bepaald door het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van het geschil.
De hoven en rechtbanken nemen aldus kennis van de door een partij ingestelde vordering die gegrond is op een welbepaalde juridische verplichting die door een regel van het objectief recht rechtstreeks aan een derde wordt opgelegd en bij wier uitvoering de eiser belang heeft.
Het bestreden arrest baseert zich louter op de formulering in de inleidende akte om te besluiten dat de vordering betrekking heeft op de bescherming van een subjectief recht.
Door zich aldus te baseren op het formeel voorwerp zonder het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van de vordering te onderzoeken, is het arrest niet naar recht verantwoord (schending van de artikelen 144 en 145 van de Grondwet, van de artikelen 14 en 17 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State en van de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek).
1.2. Tweede onderdeel
Geschillen over burgerlijke rechten alsook in beginsel geschillen over politieke rechten behoren, overeenkomstig de artikelen 144 en 145 van de Grondwet, tot de bevoegdheid van de rechtbanken.
Artikel 17, ,§1, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State bepaalt dat wanneer een akte of een reglement van een administratieve overheid vatbaar is voor vernietiging krachtens artikel 14, eerste lid, de Raad van State als enige de schorsing van de tenuitvoerlegging ervan kan bevelen.
Indien dit niet noodzakelijk meebrengt dat de kortgedingrechter in geen enkel geval nog de schorsing van de uitvoering van een administratieve handeling zou kunnen uitspreken, moet de kortgedingrechter onderzoeken of in het voorliggende geval de bevoegdheid om de schorsing uit de spreken, niet toebehoort aan de Raad van State.
De justitiële rechter is bij uitsluiting bevoegd wanneer een subjectief recht in het geding is, d.w.z.
telkens wanneer op de desbetreffende partijen een daadwerkelijke juridische verplichting rust die door de betrokkene die in dit verband een eigen belang kan aantonen, kan worden afgedwongen.
Een geschil tussen een burger en de Staat met betrekking een door deze laatste te stellen rechtshandeling heeft slechts betrekking op een subjectief recht wanneer de Staat volstrekt gebonden is om deze handeling te stellen en hierbij over geen enkele discretionaire beoordelingsbevoegdheid beschikt.
De appèlrechters oordelen te dezen dat het geschil betrekking heeft op beleidsmaatregelen in hoofde van eiser, dat eiser in dit verband een discretionaire beslissingsbevoegdheid heeft en bij deze beleidskeuzen bepaalde opties heeft genomen (randnrs. van het arrest 37, 38 en 39).
Het arrest diende aldus vast te stellen dat de bevoegdheid van eiser hem een appreciatievrijheid biedt om zelf te bepalen op welke wijze deze zou uitgeoefend worden en de oplossing te kiezen die hem het meest aangewezen leek.
De beslissing m.b.t. de mogelijke vluchtroutes is dan ook volgens de overwegingen van het bestreden arrest zelf geen gebonden bevoegdheid.
De appèlrechters konden dan ook niet wettig vaststellen dat de verweerders zich op de schending van een subjectief recht beriepen zodat de beslissing van het hof van beroep volgens welke te dezen de justitiële rechter rechtsmacht heeft en bevoegd is niet naar recht is verantwoord (schending van alle in het middel opgesomde bepalingen).
1. Tweede middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; de artikelen 33, tweede lid, 37, 40, 144, 145, 159 van de gecoördineerde Grondwet en het algemeen rechtsbeginsel van de scheiding der machten, en aldus de Grondwet in zijn geheel genomen.
Aangevochten beslissingen
Het arrest van de achtste kamer van het Hof van Beroep te Brussel van 10 juni 2003 verklaart de oorspronkelijke vordering gegrond en legt eiser het verbod op boven de "noordrand" dag- en nachtvluchten toe te laten die een bepaalde geluidshinder veroorzaken, op grond o.m. van de volgende motieven :
"Er moet dus op het eerste gezicht worden aangenomen dat (de verweerders) ingevolge het 'luchthavengebied' wel degelijk worden blootgesteld aan schadelijke geluidsoverlast veroorzaakt door opstijgende vliegtuigen.
37. Dit gegeven vindt overigens bevestiging in het feit dat als onderdeel van de beleidsmaatregelen werd beslist om binnen te bepalen geluidscontouren woningen te isoleren ten einde een nader vast te stellen geluidsnorm (vb. 45 dB in een slaapkamer) niet te laten overschrijden.
Het feit dat op de kaarten met de gesimuleerde 'nachtelijke geluidscontouren Laeq' van Biac (de verweerders), op enkele na, allen zelfs buiten de laatste stoorniskring (55 dB) gelokaliseerd worden, en het merendeel van hen ook buiten het geplande 'geluidsisolatieproject', doet aan de vermelde vaststelling geen afbreuk.
De in een laboratorium gesimuleerde geluidscontouren blijken geen bevestiging te krijgen in de realiteit.
38. In verband met de beschreven geluidsfenomenen duiden (de verweerders) (eiser) inzonderheid euvel foutief te hebben beslist tot concentratie van de nachtvertrekken, en de Belgische Staat, Biac en Belgocontrol samen om ook voor de dagvertrekken 'concentratie' toe te passen, weze het zonder formele beslissing terzake.
Als uitgangspunt kan worden aangenomen dat de federale regering autonoom -weze het beperkt door de bevoegdheden van de deelstaten- de keuzes bepaalt bij het inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast verbonden aan de luchthaven Brussel-Nationaal.
Haar discretionaire beslissingsbevoegdheid in dit verband ontslaat er haar evenwel niet van bij haar keuzes en de realisatie hiervan de grenzen te eerbiedigen gesteld door het respect voor de grondrechten van alle burgers.
39. In het voorliggend geval werd er bij de beleidskeuze voor geopteerd om van de onvermijdelijke geluidsoverlast zoveel als mogelijk te laten ondergaan door het geringste aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen.
Het geringste aantal -dat overigens nog duizenden bewoners betreft- wordt vervolgens tegemoet gekomen met beschermende geluidsisolerende maatregelen, die evenwel niet prompt worden uitgevoerd, en niet eens in een temporeel begroot schema zijn vastgelegd.
Over het geringste aantal wordt verder gesteld dat de hen berokkende overlast niet mag toenemen, vergeleken met de toestand voor geconcentreerde overvlieging.
40. De feiten doen blijken dat de infrastructuur die door Biac wordt beheerd dusdanig is dat verschillende start- en landingsbanen beschikbaar zijn, die weliswaar niet alle door om het even welk vliegtuig in om het even welke weertoestand op gelijke wijze bruikbaar zijn, maar waarvan globaal, in het geheel van het af te handelen luchtverkeer, niet kan worden gesteld dat de éne minder bruikbaar is dan de andere.
Aan het overwegend gebruik van één baan zitten meteen gevolgen vast wat de overvlieging betreft van de bij de luchthaven aansluitende bewoonde omstreken, al kunnen deze in zekere mate worden beheerst door de optimalisering van het tracé van de specifieke vluchtroutes (SID's) die tijdens het opstijgen moeten worden gevolgd.
Er lijkt geen objectieve grond te bestaan om te stellen dat in concreto één van de beschikbare banen moet worden verkozen en door Belgische Staat, Biac en Belgocontrol wordt niet aangevoerd dat binnen het bestek van een behoorlijk beheer van het luchtverkeer, moet worden aangenomen dat om aeronautisch-technische redenen opstijgende vliegtuigen -het wezen overdag of bij nacht- verkieslijk moeten worden geleid boven de zone die door (de verweerders) wordt bewoond.
46. Vanuit het oogpunt van de niet discriminatoire behandeling ten aanzien van alle burgers die aan de geïncrimineerde geluidsoverlast kunnen blootgesteld geraken, luidt de conclusie inzake ogenschijnlijke schending van het subjectief recht niet anders.
Immers, de beleidskeuze om zo weinig mogelijk omwonenden aan enige vorm van geluidsoverlast bloot te stellen en hiertoe zoveel mogelijk van de onvermijdelijke geluidshinder over zo weinig mogelijk hoofden te laten komen, schendt het gelijkheidsbeginsel indien hiertoe geen redelijke verantwoording kan worden verstrekt.
47. In het licht van bescherming van de subjectieve grondrechten op gezondheid, van het gezinsleven en de woning, die in hoofde van allen even beschermingswaardig zijn, lijkt de relevante vraag niet te kunnen zijn of velen of weinigen de geluidshinder dienen te dragen.
Niet discriminerende behandeling op dit vlak impliceert dat, rekening houdend met redelijke beleidsmatige bekommernissen, de als schadelijk te bestempelen intensiteit van de hinder wordt gespreid over allen die streken bewonen waar in het luchtruim er boven veilige luchtvaartroutes kunnen worden gevolgd, op een wijze waarbij de subjectieve grondrechten zo min mogelijk worden bekort.
De graad van concentratie van bevolking in een bepaald gebied lijkt dus geen referentiepunt te kunnen vormen, wel de graad van blootstelling die wordt opgelegd.
(De verweerders) wijzen in dit verband dan ook met reden op het alternatief van de 'spreiding', dat op het eerste gezicht geen van de ingeroepen schendingen lijkt te kunnen inhouden.
48. Het algemeen besluit luidt zodoende dat de aangevoerde schending van de besproken subjectieve rechten op het eerste gezicht gegrond voorkomt.
Blijft de vraag of het gevorderde, dan wel het mindere, kan worden toegekend.
49. (De verweerders) formuleren hun vordering deels algemeen, aangezien ze een beperking van de concentratie vragen tot op een niveau van dag- en nachtvertrekken waar kennelijk nog geen concentratie werd toegepast slechts : 10 pct. van die vertrekken zou kunnen gehandhaafd blijven.
Concreet houdt de nodige beperking volgens hen in dat maximaal 20 vertrekken overdag en 3 per nacht hun woonzone overvliegen. Aan te nemen valt dat ze hierbij 'dag' en 'nacht' de betekenis geven van de thans vigerende uurschema's, waarbij de nacht duurt van 23 u tot 6 u.
50. Uit de overgelegde stukken kan niet worden afgeleid dat de aldus geformuleerde matiging kan overeenstemmen met de blootstelling aan geluidsoverlast die voorheen voor hen gold.
Integendeel lijkt zulke matiging beduidend groter te zijn dan het voordien bestaande regime. Op de woonplaatsen van sommige (de verweerders) werden in oktober 2002 immers tot 375 dagvertrekken en 25 nachtvertrekken geregistreerd.
Er wordt niet gestaafd dat sedert de concentratie het aantal vluchten werd vertienvoudigd.
De formule van (de verweerders) komt overigens niet geheel adequaat tegemoet aan het gegeven dat het aantal vertrekken geen evidente evenredige verhouding biedt met de mate van de geluidsoverlast.
51. De conclusie van (de verweerders) doet inhoudelijk beschouwd blijken, en het dispositief bevestigt zulks, dat ze in wezen vorderen om gelijk te worden behandeld.
Met hun concrete invulling van cijfers waardoor nog slechts 10 pct. van de dag- en nachtvertrekken hun woonzone zou overvliegen passen ze toe hetgeen naar hun inzien de principiële 'spreiding' inhoudt.
De aangenomen schending van de subjectieve rechten betreft evenwel niet in eerste orde het aantal vluchten, dan wel de mate van blootstelling aan geluidsoverlast.
Het aantal vluchten is daarbij in zoverre relevant dat de kans op een aantal excessief hinderlijke 'lawaai-gebeurtenissen' er in evenredige verhouding toe staat.
Rekening houdend met dit gegeven dient adekwaat voorlopig herstel dan ook te worden vertaald naar een algemeen principe van bescherming tegen discriminerende blootstelling aan geluidsoverlast gekoppeld aan een vermindering van de kansen op voorvallen van buitenmatige geluidsoverlast.
52. Uit de overgelegde stukken, en inzonderheid ook het Aminal-rapport opgesteld in december 2002, kan worden afgeleid dat de individuele blootstelling aan geluidsoverlast op relevante wijze kan worden uitgedrukt in twee parameters.
Geluidsoverlast kan worden getoetst enerzijds in termen van blootstelling in energetische benadering (SEL dB) en anderzijds in termen van maximale geluidsdrukniveaus (Laeq max - geluidspieken) en gemiddelde geluidsdrukniveaus per tijdsperiode (Laeq nacht of dag).
Zodoende bepaalt het hof voorlopig als niet te overschrijden beschermingsvorm dat geen der (verweerders) zowel overdag als 's nachts mag worden blootgesteld aan geluidshinder, uitgedrukt zowel in termen van SEL dB(A) als van Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen als gemiddelde niveau kan worden bereikt bij aanwending van alle beschikbare banen en met het optimaal benutten van alle vluchtroutes boven welke zones van het Belgische grondgebied dan ook.
Optimaal benutten houdt met name ook in dat maximaal gespreide uitwaaieringstrajecten worden geboden en dat het vliegtuig op zo kort mogelijke afstand de grootste hoogte kan nemen.
De overlastpieken mogen de normen van de WHO niet overschrijden.
De intensiteit van het luchtverkeer of zelfs toename ervan blijkt onaangetast.
53. Belgocontrol deelt in conclusies mee dat bij wijziging van de vluchtroutes de procedure moet worden nageleefd die is vastgelegd in de Airac en dat het veiligheidsvoorschrift vereist dat de effectieve wijziging slechts na een interval van 28 dagen intreedt.
Dit gegeven noopt derhalve tot het inlassen van een voldoende lange wachtperiode.
Overigens kan worden aangenomen dat Belgocontrol over de nodige tijd dient te beschikken om alle bruikbare vluchtroutes tegenover elkaar af te wegen.
De radartracks maken immers duidelijk dat de concrete vluchtprocedures zeer grote impact hebben op de reële spreiding van de geluidsoverlast" (p. 25 t.e.m. 27 en 31 t.e.m. 35).
Grieven
Uit de overwegingen van het bestreden arrest zelf blijkt dat eiser in casu over een discretionaire bevoegdheid beschikte (randnummers 38, 39 en 46).
Daaruit volgt noodzakelijkerwijze dat het alleen aan eiser toekomt te besluiten welke vluchtroutes er dienden genomen te worden.
Zelfs al kent artikel 159 van de gecoördineerde Grondwet aan de justitiële rechter de bevoegdheid toe administratieve handelingen op hun wettigheid te toetsen, dan nog laat het rechtsbeginsel van de scheiding der machten deze niet toe zijn standpunt in de plaats te stellen van de overheid bij het bepalen van de beleidskeuze.
De rechterlijke macht heeft zich niet te mengen in de appreciatievrijheid zoals de opportuniteit van de administratieve beslissing over de spreiding van vluchten van vliegtuigen, noch zijn eigen beslissing te substitueren in de plaats van die van de overheid.
Door dit wel te doen en door de vluchtwegen te preciseren zoals het arrest doet in het dispositief, schendt het bestreden arrest het algemeen rechtsbeginsel van de scheiding der machten (schending van alle in het middel opgesomde bepalingen).
B. Op het cassatieberoep C.03.0448.N :
Eiseres voert in haar verzoekschrift twee middelen aan.
1. Eerste middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; de artikelen 1 tot 99 van de gecoördineerde Grondwet en in het bijzonder de artikelen 33 tot 41, inzonderheid artikel 33, 2de lid, en het erin vervatte rechtsbeginsel van de scheiding der machten ;
&§9472; de artikelen 144, 145 en 159 van de gecoördineerde Grondwet ;
&§9472; de artikelen 6, 9, 584, lid 1, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek ;
&§9472; de artikelen 14, 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State.
Aangevochten beslissingen
Het bestreden arrest bevestigt de beschikking van de eerste rechter in zoverre zij de rechtsvordering van de verweerders ontvankelijk verklaart en, met wijziging voor het overige, verklaart de vordering van de verweerders binnen de gestelde perken gegrond, door met name eiseres en de in gemeenverklaring opgeroepen partijen het verbod op (te leggen) om boven of in "de noordrand" dag- en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten of te laten gebeuren die een geluidshinder veroorzaken, uitgedrukt in termen van SEL dB(A) en als Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen gemiddeld kan worden bereikt wanneer alle beschikbare banen op de luchthaven relatief gelijk worden gebruikt en alle mogelijke vluchtroutes over welke zones van het grondgebied dan ook, met gespreide uitwaaieringstracés worden benut en te zegen dat de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO niet mogen overschrijden, op grond van onder meer de volgende overwegingen :
"Over de rechtsmacht en bevoegdheid.
10. De (in gemeenverklaring opgeroepen partijen) en (eiseres) werpen tegen dat (de verweerders) niet kunnen bogen op een subjectief recht in verband met de door hen gevorderde maatregel.
Het rechtstreeks en werkelijk voorwerp van het geding betreft volgens hen geen geschil over subjectieve rechten van (de verweerders), maar een proces waarbij zij opkomen tegen politieke beslissingen in een aangelegenheid waarin de overheid kan bogen op discretionaire bevoegdheid.
In hun zienswijze zou het geschil enkel een subjectief recht kunnen betreffen indien de overheid kan worden verweten op een welbepaalde manier niet te hebben gehandeld, terwijl de bevoegdheid gebonden was.
Thans zou in werkelijkheid de schorsing beoogd worden van de tenuitvoerlegging van maatregelen die werden getroffen om geluidshinder het hoofd te bieden.
Op grond hiervan betogen de (in gemeenverklaring opgeroepen partijen) dat het de gewone rechtscolleges - bedoeld in artikel 144 gecoördineerde Grondwet - aan rechtsmacht ontbreekt om de vordering te kunnen beoordelen.
(Eiseres) leidt uit ditzelfde gegeven af dat de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg en navolgend het hof als appèlrechter onbevoegd is.
11. Krachtens de artikelen 144 en 145 gecoördineerde Grondwet behoort een geschil tot de rechtsmacht van de gewone rechter wanneer het onderwerp van het geschil subjectieve rechten betreft.
De rechtsmacht van de gewone rechter wordt bepaald naar het werkelijke voorwerp van de vordering zoals deze in de inleidende akte van het geding wordt geformuleerd.
12. Verder schrijven de artikelen 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State voor dat de Raad van State als enige bevoegd is om de schorsing van de tenuitvoerlegging te bevelen van een voor vernietiging vatbare akte van een administratieve overheid en om alle nodige maatregelen te bevelen om de belangen van de partijen of van de personen die belang hebben bij de oplossing van de zaak veilig te stellen, met uitzondering van de maatregelen die betrekking hebben op de burgerlijke rechten.
Deze bepalingen laten evenwel de rechtsmacht van de gewone rechter onverlet om op eenzijdige administratieve rechtshandelingen of onrechtmatig overheidsoptreden in te grijpen wanneer dit hem wordt gevraagd ter bescherming van een aangevoerd subjectief recht, wanneer het bestaan hiervan niet ernstig kan worden betwist.
13. Met het oog op de rechtsmacht voor de gewone rechter, volstaat het zodoende dat de eiser een rechtsvordering instelt wegens beweerde schending van een subjectief recht en voor zover uit de bewoordingen van de akte waarbij zij wordt ingesteld blijkt dat in werkelijkheid niet enkel de toetsing wordt gevraagd van het overheidsoptreden aan het objectieve recht.
De inhoudelijke strekking van hetgeen tegen de overheid wordt gevorderd is hierbij niet relevant, met dien verstande dat het gevorderde moet strekken tot het doen ophouden van de geïncrimineerde inbreuk en het hiertoe ook vereist is.
14. In de inleidende dagvaarding voerden (de verweerders) een reeks feiten en beslissingen aan die ze aan de (in gemeenverklaring opgeroepen partijen en eiseres) toeschrijven en die alle het fenomeen betreffen van de 'concentratie' van vluchtroutes voor vliegtuigen - zowel overdag als 's nachts - boven de strook grondgebied ten noord-westen van Zaventem waar ze wonen.
In het bijzonder beklagen ze er zich over dat ze buitenmatig te lijden hebben van burenhinder, mede doordat in tegenstelling tot de voorheen gehuldigde bestuurlijke praktijk, het grondwettelijk beginsel van de gelijke behandeling van de omwonenden wordt miskend. Eveneens doen ze gelden dat ze aldus onevenredig worden aangetast in hun recht op eerbiediging van het privé- en familieleven en van hun woonst en aldus tekort gedaan worden in het mensenrecht dat gewaarborgd wordt door artikel 8.1 van het EVRM.
Tenslotte voeren ze aan dat de beleidsbeslissingen waarmee wordt geopteerd om de geluidsoverlast te concentreren onzorgvuldig zijn getroffen wat het onderzoek naar hun incidentie betreft en om die reden de gedraging van de (Belgische Staat) ook een tekortkoming inhoudt aan de algemene zorgvuldigheidsplicht uit artikel 1382 Burgerlijk Wetboek.
In de akten die strekken tot vrijwillige tussenkomst sluiten de desbetreffende (verweerders) zich aan bij deze rechtsgronden van de vordering.
15. De aldus geformuleerde rechtsvordering waarmee wordt beoogd inbreuk op verschillende subjectieve rechten voorlopig ongedaan te maken, behoort tot de rechtsmacht van de gewone rechter.
Het betreft inzonderheid de bescherming van het subjectief recht dat gelijke behandeling waarborgt inzake het genot van het recht op eerbiediging van het eigendom, van de gezondheid en van het privé-leven.
16. Hetgeen (de verweerders) in concreto als maatregel vorderen overstijgt overigens niet hetgeen de gewone burgerlijke rechter kan beslissen.
De wijziging van de vordering ten aanzien van de rechtspleging in eerste aanleg is enkel een gevolg van de sindsdien gewijzigde omstandigheden.
(De verweerders) vragen verder niet om te beslissen in de plaats van de uitvoerende macht, maar om de uitwerking van genomen administratieve beslissingen - zogenaamde 'luchtvaartakkoorden' en een uitvoeringspraktijk - voorlopig te matigen tot op een niveau waarvan ze stellen dat er geen inbreuk op hun subjectieve rechten meer voorhanden is.
De bewoordingen van het gevorderde in het dispositief van de conclusie zijn daarbij overigens in die mate relatief dat ze moeten worden begrepen naar hun werkelijke inhoud.
17. De excepties geput uit het aan rechtsmacht en beweerde onbevoegdheid, en de hieruit afgeleide onontvankelijkheid van de vordering worden verworpen",
(zie arrest p. 10-13 ; vetjes alleen in het citaat
en :
"36. De overgelegde stukken laten op het eerste gezicht geen twijfel dat de huidige organisatie van de dag- en nachtvertrekken boven het gebied dat door (de verweerders) wordt bewoond hen aan buitenmatige geluidsoverlast blootstelt.
Talrijke persberichten betreffende de lokale toestand hebben het over talloze klachten (slapeloosheid, oververmoeidheid, depressie, fysiologische effecten - hartritme, bloeddruk, gehoorschade - relationele stoornissen) en de huisartsenvereniging te Vilvoorde drukte hieromtrent haar vrees uit voor de lokale bevolking.
De verspreide intersubjectieve ervaring van geluidsoverlast als buitenmatig maakt deze tot een objectief gegeven.
Als extreem voorbeeld van die overlast kunnen gegevens gelden die blijken uit de 'akte van vaststelling' van gerechtsdeurwaarder Sacré, daterend van 1 april 2003. Een door hem verzegelde geluidsmeter registreerde te Grimbergen van 30 maart tot 1 april 2003 op een tijdsinterval van ongeveer 42 uren 107 vliegtuigbewegingen die de 60 dB overschreden met piekgeluiden tot boven de 100 dB.
Er moet dus op het eerste gezicht worden aangenomen dat (de verweerders) ingevolge het 'luchthavenbeleid' wel degelijk worden blootgesteld aan schadelijke geluidsoverlast veroorzaakt door opstijgende vliegtuigen.
37. Dit gegeven vindt overigens bevestiging in het feit dat als onderdeel van de beleidsmaatregelen werd beslist om binnen te bepalen geluidscontouren woningen te isoleren ten einde een nader vast te stellen geluidsnorm (vb. 45 dB in een slaapkamer) niet te laten overschrijden.
Het feit dat op de kaarten met de gesimuleerde 'nachtelijke geluidscontouren Laeq' van (Biac) (de verweerders), op enkele na, allen zelfs buiten de laagste stoorniskring (55 dB) gelokaliseerd worden, en het merendeel van hen ook buiten het geplande 'geluidsisolatieproject' doet aan de vermelde vaststelling geen afbreuk.
De in een laboratorium gesimuleerde geluidscontouren blijken geen bevestiging te krijgen in de realiteit.
38. In verband met de beschreven geluidsfenomenen duiden (de verweerders) (Belgische Staat) inzonderheid euvel foutief te hebben beslist tot concentratie van de nachtvertrekken, en (eiseres en de in gemeenverklaring opgeroepen partijen) samen om ook voor de dagvertrekken 'concentratie' toe te passen, weze het zonder formele beslissing terzake.
Als uitgangspunt kan worden aangenomen dat de federale regering autonoom - weze het beperkt door de bevoegdheden van de deelstaten - de keuzes bepaalt bij het beleid inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast verbonden aan de luchthaven Brussel-Nationaal.
Haar discretionaire beslissingsbevoegdheid in dit verband ontslaat er haar evenwel niet van bij keuzes en de realisatie hiervan de grenzen te eerbiedigen gesteld door het respect voor de grondrechten van alle burgers.
39. In het voorliggende geval werd er bij de beleidskeuze voor geopteerd om van de onvermijdelijke geluidsoverlast zoveel als mogelijk te laten ondergaan door het geringste aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen. Het geringste aantal - dat overigens nog duizenden bewoners betreft - wordt vervolgens tegemoet gekomen met beschermende geluidsisolerende maatregelen, die evenwel niet prompt worden uitgevoerd, en niet eens in een temporeel begroot schema mijn vastgelegd.
Over het geringste aantal wordt verder gesteld dat de hen berokkende overlast niet mag toenemen, vergeleken met de toestand voor geconcentreerde overvlieging.
40. De feiten doen blijken dat de infrastructuur die door (Biac) wordt beheerd dusdanig is dat verschillende start- en landingsbanen beschikbaar zijn, die weliswaar niet alle door om het even welk vliegtuig in om het even welke weertoestand op gelijke wijze bruikbaar zijn, maar waarvan globaal, in het geheel van het af te handelen luchtverkeer, niet kan worden gesteld dat de éne minder bruikbaar is dan de andere.
Aan het overwegend gebruik van één baan zitten meteen gevolgen vast wat de overvlieging betreft van de bij de luchthaven aansluitende bewoonde omstreken, al kunnen deze in zekere mate worden beheerst door de optimalisering van het tracé van de specifieke vluchtroutes (SID's) die tijdens het opstijgen moeten worden gevolgd.
Er lijkt geen objectieve grond te bestaan om te stellen dat in concreto één van de beschikbare banen moet worden verkozen en door (eiseres en de in gemeenverklaring opgeroepen partijen) wordt niet aangevoerd dat binnen het bestek van een behoorlijk beheer van het luchtverkeer, moet worden aangenomen dat om aeronautisch-technische redenen opstijgende vliegtuigen - het weze overdag of bij nacht - verkieslijk moet worden geleid boven de zone die door (de verweerders) wordt bewoond.
De voordien bestaande toestand maakt het tegendeel aannemelijk.
46. Vanuit het oogpunt van de niet discriminatoire behandeling ten aanzien van alle burgers die aan de geïncrimineerde geluidsoverlast kunnen blootgesteld geraken, luidt de conclusie inzake ogenschijnlijke schending van het subjectief recht niet anders.
Immers, de beleidskeuze om zo weinig mogelijk omwonenden aan enige vorm van geluidsoverlast bloot te stellen en hiertoe zoveel mogelijk van de onvermijdelijke geluidshinder over zo weinig mogelijk hoofden te laten komen, schendt het gelijkheidsbeginsel indien hiertoe geen redelijke verantwoording kan worden verstrekt.
47. In het licht van bescherming van de subjectieve grondrechten op gezondheid, van het gezinsleven en de woning die in hoofde van allen even beschermingswaardig zijn, lijkt de relevante vraag niet te kunnen zijn of velen of weinigen de geluidshinder dienen te dragen.
Niet discriminerende behandeling op dit vlak impliceert dat, rekening houdend met redelijke beleidsmatige bekommernissen, de als schadelijk te bestempelen intensiteit van de hinder wordt gespreid over allen die streken bewonen waar in het luchtruim er boven veilige luchtvaartroutes kunnen worden gevolgd, op een wijze waarbij de subjectieve grondrechten zo min mogelijk worden bekort.
De graad van concentratie van bevolking in een bepaald gebied lijkt dus geen referentiepunt te kunnen vormen, wel de graad van blootstelling die wordt opgelegd.
(De verweerders) wijzen in dit verband dan ook met reden op het alternatief van de spreiding, dat op het eerste gezicht geen van de ingeroepen schendingen lijkt te kunnen inhouden.
48. Het algemeen besluit luidt zodoende dat de aangevoerde schending van de besproken subjectieve rechten op het eerste gezicht gegrond voorkomt.
Blijft de vraag of het gevorderde, dan wel het mindere, kan worden toegekend.
49. (De verweerders) formuleren hun vordering deels algemeen, aangezien ze een beperking van de concentratie vragen tot op een niveau van dag- en nachtvertrekken waar kennelijk nog geen concentratie werd toegepast.
Concreet houdt de nodige beperking volgens hen in dat maximaal 20 vertrekken overdag en 3 per nacht hun woonzone overvliegen. Aan te nemen valt dat ze hierbij 'dag' en 'nacht' de betekenis geven van de thans vigerende uurschema's, waarbij de nacht duurt van 23u tot 6 u.
50. Uit de overgelegde stukken kan niet worden afgeleid dat de aldus geformuleerde matiging kan overeenstemmen met de blootstelling aan geluidsoverlast die voorheen voor hen gold. Integendeel lijkt zulke matiging beduidend groter te zijn dan het voordien bestaande regime. Op de woonplaatsen van sommige (de verweerders) werden in oktober 2002 immers tot 375 dagvertrekken en 25 nachtvertrekken geregistreerd.
Er wordt niet gestaafd dat sedert de concentratie het aantal vluchten werd vertienvoudigd.
De formule van (de verweerders) komt overigens niet geheel adequaat tegemoet aan het gegeven dat het aantal vertrekken geen evidente evenredige verhouding biedt met de mate van de geluidsoverlast.
51. De conclusie van (de verweerders) doet inhoudelijk beschouwd blijken, en het dispositief bevestigt zulks, dat ze in wezen vorderen om gelijk te worden behandeld.
Met hun concrete invulling van cijfers waardoor nog slechts 10 pct. van de dag- en nachtvertrekken hun woonzone zou overvliegen passen ze toe hetgeen naar hun inzien de principiële 'spreiding' inhoudt.
De aangenomen schending van de subjectieve rechten betreft evenwel niet in eerste orde het aantal vluchten, dan wel de mate van blootstelling aan geluidsoverlast.
Het aantal vluchten is daarbij in zoverre relevant dat de kans op een aantal excessief hinderlijke 'lawaai gebeurtenissen' er in evenredige verhouding toe staat.
Rekening houdend met dit gegeven dient adekwaat voorlopig herstel dan ook te worden vertaald naar een algemeen principe van bescherming tegen discriminerende blootstelling aan geluidsoverlast gekoppeld aan een vermindering van de kansen op voorvallen van buitenmatige geluidsoverlast.
52. Uit de overgelegde stukken, en inzonderheid ook het Aminal-rapport opgesteld in december 2002, kan worden afgeleid dat de individuele blootstelling aan geluidsoverlast op relevante wijze kan worden uitgedrukt in twee parameters.
Geluidsoverlast kan worden getoetst enerzijds in termen van blootstelling in energetische benadering (SEL dB) en anderzijds in termen van maximale geluidsdrukniveaus (Laeq max - geluidspieken) en gemiddelde geluidsdrukniveaus per tijdsperiode (Laeq nacht of dag).
Zodoende bepaalt het hof voorlopig als niet te overschrijden beschermingsnorm dat geen der (verweerders) zowel overdag als 's nachts mag worden blootgesteld aan geluidshinder, uitgedrukt zowel in termen van SEL dB (A) als van Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen als gemiddelde niveau kan worden bereikt bij aanwending van alle beschikbare banen en met het optimaal benutten van alle vluchtroutes boven welke zones van het Belgische grondgebied dan ook.
Optimaal benutten houdt met name ook in dat maximaal gespreide uitwaaieringstrajecten worden geboden en dat het vliegtuig op zo kort mogelijke afstand de grootste hoogte kan nemen.
De overlastpieken mogen de normen van de WHO niet overschrijden.
De intensiteit van het luchtverkeer of zelfs toename ervan blijft onaangetast.
53. (Eiseres) deelt in conclusies mee dat bij wijziging van de vluchtroutes de procedure moet worden nageleefd die is vastgesteld in de Airac en dat het veiligheidsvoorschrift vereist dat de effectieve wijziging slechts na een interval van 28 dagen intreedt.
Dit gegeven noopt derhalve tot het inlassen van een voldoende lange wachtperiode.
Overigens kan worden aangenomen dat (eiseres) over de nodige tijd dient te beschikken om alle bruikbare vluchtroutes tegenover elkaar af te wegen.
De radartracks maken immers duidelijk dat de concrete vluchtprocedures zeer grote impact hebben op de reële spreiding van de geluidsoverlast".
Grieven
1.1. Eerste onderdeel
1.1.1. Krachtens artikel 144 van de Grondwet behoren geschillen over burgerlijke subjectieve rechten bij uitsluiting tot de bevoegdheid van de rechtbanken. Krachtens artikel 145 van de Grondwet, behoren geschillen over politieke subjectieve rechten in beginsel tot de bevoegdheid van de rechtbanken. Artikel 584, lid 1, van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg, in gevallen die hij spoedeisend acht, bij voorraad uitspraak doet in alle zaken, behalve die welke de wet aan de rechterlijke macht onttrekt.
Die rechtsmacht wordt, evenals de bevoegdheid, bepaald door het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van het geschil.
De hoven en rechtbanken nemen aldus kennis van de door een partij ingestelde vordering die gegrond is op een welbepaalde juridische verplichting die door een regel van het objectief recht rechtstreeks aan een derde wordt opgelegd en bij wier uitvoering de eiser belang heeft.
1.1.2. Het is weliswaar juist dat de rechtsmacht en de bevoegdheid van de justitiële rechter in kort geding zich uitstrekken tot het bevelen van de dringende en voorlopige maatregelen die nodig zijn om een einde te stellen aan een ogenschijnlijk foutieve krenking van een subjectief recht door een overheidsmaatregel.
Voorwaarde is wel dat het rechtstreeks en werkelijk voorwerp van de vordering in kort geding hiertoe strekt.
De justitiële rechter vermag evenwel niet de opportuniteit van een maatregel van de overheid te beoordelen.
Evenmin mag hij, naar luid van artikel 6 van het Gerechtelijk Wetboek, uitspraak doen bij weze van algemene en als regel geldende beschikking.
1.1.3. Te dezen was het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van de vordering van de verweerders gesteld in de volgende bewoordingen in het dispositief van hun respectieve conclusies in hoger beroep :
"De tot op heden reeds doorgevoerde concentratie te beperken door het aantal huidige dag- en nachtvertrekken, die zich in het luchtruim boven én in de nabijheid van de woonplaatsen van (de verweerders) verplaatsen, te herleiden tot 10 pct. van alle huidige dag- én nachtvertrekken richting Noordrand (bocht naar rechts op 700 ft) vanop de luchthaven Brussel-Nationaal, wat in concreto neerkomt op maximaal 20 vliegtuigen per dag en 3 vliegtuigen per nacht boven én in de onmiddellijke woonplaatsen van (de verweerders), teneinde tot een herstel van het evenwicht te komen, en dit tot aan de beslissing van de rechter ten gronde". (zie arrest p. 8-9, nr. 8).
Het rechtstreekse en werkelijke voorwerp van de vordering van verweerders was derhalve niet de bescherming van een subjectief recht. Het strekte er daarentegen wel toe om door de rechter, bij weze van algemene en als regel geldende beschikking, de beslissing van de te dezen op discretionaire wijze bevoegde overheid (in casu : Belgische Staat) te horen "beperken" of "matigen" en zodoende in haar plaats te horen beslissen in verband met de vluchtroutes van de vliegtuigen die vertrekken van op de luchthaven Brussel-Nationaal richting Noordrand en het maximale aantal vliegtuigen per dag en per nacht boven én in de onmiddellijke woonplaatsen van verweerders.
Hieruit volgt dat de appèlrechters ten onrechte beslissen, op grond van de in het middel aangevochten overwegingen dat de rechtsvordering van de verweerders beoogt de inbreuk op verschillende subjectieve rechten, inzonderheid het subjectief recht dat gelijke behandeling waarborgt inzake het genot van het recht op eerbiediging van het eigendom, van de gezondheid en van het privé-leven, voorlopig ongedaan te maken en verwerpen zij de excepties geput uit het gemis aan rechtsmacht en beweerde onbevoegdheid en de hieruit afgeleide onontvankelijkheid van de vordering.
Immers, het rechtstreeks en werkelijk voorwerp van de vordering van de verweerders strekte niet tot de bescherming van een subjectief recht doch wel tot het horen "beperken" of "matigen" van de beslissing van de op discretionaire wijze bevoegde overheid (in casu : Belgische Staat) en zodoende tot het horen beslissen in haar plaats.
Aldus is de in het middel aangevochten beslissing niet wettig verantwoord en schendt het bestreden arrest de artikelen 144 en 145 van de gecoördineerde Grondwet en de artikelen 6, 9, 584, lid 1, en 1039 van het Gerechtelijk Wetboek.
Eiseres heeft belang bij de vernietiging, nu de vordering van de verweerders niet alleen tegen de Belgische Staat was gericht doch ook tegen eiseres en de litigieuze veroordeling (evenals het aanhouden van de beslissing nopens de dwangsom) tevens tegen eiseres werd uitgesproken.
1.2. Tweede onderdeel
1.2.1. De Rechterlijke Macht mag geen bevel geven waarbij het bestuur verplicht zou worden een discretionaire beoordelingsbevoegdheid op een bepaalde wijze uit te oefenen, zodat de discretionaire beoordelingsbevoegdheid aan het bestuur zou ontnomen worden en het deze nog enkel op de in het vonnis of arrest aangeduide wijze kan uitoefenen.
De Rechterlijke Macht is weliswaar bevoegd om een door de administratie bij de uitoefening van haar bevoegdheid begane onrechtmatig geachte aantasting van een subjectief recht zowel te voorkomen als te vergoeden, maar vermag niet aan het bestuur zijn beoordelingsvrijheid te ontnemen en zich aldus in de plaats van het bestuur te stellen. Ook de rechter in kort geding vermag dit niet.
De justitiële rechter mag de opportuniteit van een maatregel van de administratieve overheid niet beoordelen.
Zelfs al dient de justitiële rechter, overeenkomstig artikel 159 van de gecoördineerde Grondwet, de administratieve handelingen op hun wettigheid te toetsen, dan nog laat het rechtsbeginsel van de scheiding der machten hem niet toe zijn standpunt in de plaats te stellen van de overheid bij het bepalen van de beleidskeuze.
1.2.2. Het behoort tot de discretionaire beoordelingsbevoegdheid van de Belgische Staat om zowel de vluchtroutes van de vliegtuigen die vertrekken vanop de luchthaven Brussel-Nationaal, als de maatregelen met betrekking tot het geluid verbonden aan de activiteiten van deze luchthaven, te bepalen op grond van het beleid dat hij kiest.
De appèlrechters nemen dit principe overigens aan zoals blijkt uit de bewoordingen van hun hierna volgende overwegingen :
"18. (..) (De Belgische Staat) heeft een beleid uitgestippeld inzake de verschillende imperatieven die ze behartenswaardig acht en die verbonden zijn aan het bestaan en de exploitatie van de luchthaven 'Brussel Nationaal' ".
37. Dit gegeven vindt overigens bevestiging in het feit dat als onderdeel van de beleidsmaatregelen werd beslist om binnen te bepalen geluidscontouren woningen te isoleren ten einde een nader vast te stellen geluidsnorm (vb. 45 dB in een slaapkamer) niet te laten overschrijden.
Als uitgangspunt kan worden aangenomen dat de federale regering autonoom - weze het beperkt door de bevoegdheden van de deelstaten - de keuzes bepaalt bij het beleid inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast verbonden aan de luchthaven Brussel-Nationaal.
Haar discretionaire beslissingsbevoegdheid in dit verband ontslaat er haar evenwel niet van bij keuzes en de realisatie hiervan de grenzen te eerbiedigen gesteld door het respect voor de grondrechten van alle burgers.
39. In het voorliggende geval werd er bij de beleidskeuze voor geopteerd om van de onvermijdelijke geluidsoverlast zoveel als mogelijk te laten ondergaan door het geringste aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen."
(zie arrest p. 25-27, nr. 37-39).
1.2.3. Het bestreden arrest legt eiseres en de in tussenkomst geroepen partijen het verbod op om boven of in "de noordrand" dag- en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten of te laten gebeuren die een geluidshinder veroorzaken, uitgedrukt in termen van SEL dB(A) en als Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen gemiddeld kan worden bereikt wanneer alle beschikbare banen op de luchthaven relatief gelijk worden gebruikt en alle mogelijke vluchtroutes over welke zones van het grondgebied dan ook, met gespreide uitwaaieringstracés worden benut en het zegt dat de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO niet mogen overschreden.
Aldus stellen de appèlrechters zich in de plaats van de Belgische Staat en miskennen zij dezes discretionaire bevoegdheid.
Dit impliceert dat het hof van beroep te dezen stelling neemt op punten waarop de Belgische Staat, als overheid, beleidsvrijheid heeft, met andere woorden : een keuze van handelen wordt gelaten en waaromtrent meerdere oplossingen mogelijk zijn.
De bestreden beslissing houdt derhalve een ongerechtvaardigde aanmatiging van macht in.
1.2.4. Dat de appèlrechters de opportuniteit van de beslissing van de Belgische Staat beoordelen en zich in dezes plaats stellen, blijkt des te meer uit de in het middel aangevochten overwegingen naar luid waarvan :
"47. In het licht van bescherming van de subjectieve grondrechten op gezondheid, van het gezinsleven en de woning die in hoofde van allen even beschermenswaardig zijn, kijkt de relevante vraag niet te kunnen zijn of velen of weinigen de geluidshinder dienen te dragen.
Niet discriminerende behandeling op dit vlak impliceert dat, rekening houdend met redelijke beleidsmatige bekommernissen, de als schadelijk te bestempelen intensiteit van de hinder wordt gespreid over allen die streken bewonen waar in het luchtruim er boven veilige luchtvaartroutes kunnen worden gevolgd, op een wijze waarbij de subjectieve grondrechten zo min mogelijk worden bekort.
De graad van concentratie van bevolking in een bepaald gebied lijkt dus geen referentiepunt te kunnen vormen, wel de graad van blootstelling die wordt opgelegd.
(De verweerders) wijzen in dit verband dan ook met reden op het alternatief van de spreiding ; dat op het eerste gezicht geen van de ingeroepen schendingen lijkt te kunnen inhouden".
Hieruit volgt dat door op grond van de in het middel aangevochten overwegingen, de opportuniteit van de beslissing van de Belgische Staat te beoordelen, en door het litigieuze verbod op te leggen, rekening houdend met het gebruik van alle beschikbare banen, de benutting van alle mogelijke vluchtroutes over welke zones van het grondgebied dan ook en gespreide uitwaaieringstracés, en daardoor in de plaats te treden van de Belgische Staat en zijn discretionaire bevoegdheid te miskennen, is de in het middel aangevochten beslissing niet wettig verantwoord (schending van het algemeen rechtsbeginsel van de scheiding der machten, van de aangehaalde grondwetsartikelen en van de artikelen 6, 9, 584, lid 1, en 1039 van het Gerechtelijk Wetboek).
Eiseres heeft belang bij de vernietiging, nu de vordering van de verweerders niet alleen tegen de Belgische Staat was gericht doch ook tegen eiseres en de litigieuze veroordeling (evenals het aanhouden van de beslissing nopens de dwangsom) tevens tegen eiseres werd uitgesproken.
1.3. Derde onderdeel
1.3.1. Volgens de artikelen 144 en 145 van de Grondwet behoren geschillen over burgerlijke rechten en geschillen over politieke rechten tot de bevoegdheid van de rechtbanken.
Artikel 17, ,§1, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State bepaalt dat wanneer een akte of een reglement van een administratieve overheid vatbaar is voor vernietiging krachtens artikel 14, ,§1, de Raad van State als enige de schorsing van de tenuitvoerlegging ervan kan bevelen.
Wanneer de schorsing van de uitvoering van een administratieve handeling wordt gevorderd dient de rechter in kort geding na te gaan of de Raad van State ter zake niet bevoegd is.
1.3.2. De justitiële rechter is uitsluitend bevoegd wanneer het geding een subjectief recht tot voorwerp heeft, m.n. telkens wanneer een partij, die een eigen belang kan aantonen, van een andere partij een welbepaalde juridische verplichting kan afdwingen.
Een geschil tussen een burger en de Staat heeft slechts betrekking op een subjectief recht wanneer de bevoegdheid van de Staat tot het verrichten van de litigieuze handeling volledig gebonden is en hij over geen enkele discretionaire beoordelingsbevoegdheid beschikt.
1.3.3. Te dezen stellen de appèlrechters zelf vast :
(a) dat het geschil betrekking heeft op "beleidsmaatregelen" van de Belgische Staat,
(b) dat deze in dat verband een "discretionaire beslissingsbevoegdheid" heeft en
(c) dat hij bij zijn "beleidskeuze" een bepaalde "optie" heeft genomen (arrest, nrs. 37-39).
Zij stellen aldus vast dat deze bevoegdheid voormelde partij een beoordelingsvrijheid verschaft om zelf te bepalen op welke wijze zij ze zou uitoefenen en de meest aangewezen oplossing te kiezen.
De beslissing over de mogelijke vluchtroutes valt dan ook, volgens de eigen vaststellingen van de appèlrechters, niet onder de "gebonden bevoegdheid" van de overheid.
Hieruit volgt dat de appèlrechters niet wettig vast stellen dat de verweerders zich op de schending van een "subjectief recht" beroepen.
Hun beslissing dat de justitiële rechter rechtsmacht heeft en bevoegd is, is derhalve niet naar recht verantwoord (schending van de artikelen 1 tot 99 van de gecoördineerde Grondwet en in het bijzonder de artikelen 33 tot 41, inzonderheid artikel 33, 2de lid, en het erin vervatte rechtsbeginsel van de scheiding der machten, 144 en 145 van de gecoördineerde Grondwet, 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek, 14, 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State).
2. Tweede middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet ;
&§9472; de artikelen 1134, 1319, 1320 en 1322 van het Burgerlijk Wetboek ;
&§9472; artikel 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven ;
&§9472; artikel 2, ,§2, van het koninklijk besluit van 15 september 1994 tot vaststelling van de vliegverkeersregelen ;
&§9472; artikel 1 van het koninklijk besluit tot goedkeuring van het beheerscontract tussen de Staat en de Regie der Luchtwegen ;
&§9472; het beschikkingsbeginsel ;
&§9472; het algemeen rechtsbeginsel betreffende het recht van verdediging.
Aangevochten beslissing
Het bestreden arrest verklaart de vordering van de verweerders tegen eiseres ontvankelijk en binnen de gestelde perken gegrond, op grond van onder meer de volgende overwegingen :
"18. (Eiseres) staat in voor de veiligheid van het luchtverkeer in het luchtruim waarvoor (de Belgische Staat) verantwoordelijkheid draagt. Dit overheidsbedrijf bepaalt onder meer de concrete vluchtprocedures, en het controleert inzonderheid ook de bewegingen van de vliegtuigen bij het landen en opstijgen.
19. Tot voor de (Belgische Staat) in februari 2001 een aantal beslissingen nam in verband met de vluchtprocedures (routes) rond de nationale luchthaven vigeerde er een praktijk (...)
21. (...) De huidige toestand inzake overvliegen van de bovenvermelde zones (onder meer : de noordrand) resulteert uit opeenvolgende beslissingen van de (Belgische Staat) (...)
Er zijn maatregelen getroffen (...) naast maatregelen die enkel het beheer van de geluidsoverlast bermen (te overvliegen zones, optimaliseren van de vluchtprocedures (SID's) (...)
22. (...) In november 2001 heeft (eiseres) een vluchtprocedure voor dagvertrekken in de richting van het baken van Chièvres bereikt met als gevolg dat de vliegtuigen die opstijgen vanaf baan R25 de bocht naar links minder vlug nemen en zodoende de noordrand op ruimere afstand overvliegen.
23. (...) Op 24 januari 2003 beslist de regering evenwel om met ingang van 15 mei 2003 de vliegroutes voor de nachtvertrekken aldus te wijzigen dat deze weer worden gespreid in functie van de bestemming ervan.
25. (...) (Eiseres) heeft in november 2001 wel een vluchtprocedure aangepast (CIV 5 vervangen door CIV 6) waardoor vliegtuigen die koers zetten op het baken van Chièvres minder vlug een bocht naar links nemen en aldus ook minder vlug van de richting van de noordrand verwijderd geraken.
32. Het overzicht van de feiten doet blijken dat (eiseres en de in gemeenverklaring opgeroepen partijen allen) in een bepaald stadium van het gebeuren rechtstreeks betrokken zijn bij de problematiek die ter discussie staat.
(Eiseres) stelt onterecht dat ze buiten de haak moet worden gesteld.
In haar conclusie bevestigt ze overigens zelf dat ze instaat voor de vluchtprocedures - onder meer de concrete vaststelling van de corridor waar moet worden gevlogen - en het staat vast dat binnen een door de (Belgische Staat) beslist kader de concreet door (eiseres) vastgestelde vluchtroutes op zich een weerslag hebben op de klachten van de (verweerders).
Ingevolgde de bevoegdheid die wettelijk aan (eiseres) is toegewezen is haar medewerking zelfs onmisbaar.
53. (Eiseres) deelt in conclusies mee dat bij wijziging van de vluchtroutes de procedure moet worden nageleefd die is vastgelegd in de Airac en dat het veiligheidsvoorschrift vereist dat de effectieve wijziging slechts na een interval van 28 dagen intreedt.
Dit gegeven noopt derhalve tot het inlassen van een voldoende lange wachtperiode.
Overigens kan worden aangenomen dat (eiseres) over de nodige tijd dient te beschikken om alle bruikbare vluchtroutes tegenover elkaar af te wegen.
De radartracks maken immers duidelijk dat de concrete vluchtprocedures zeer grote impact hebben op de reële spreiding van de geluidsoverlast".
Grieven
In haar syntheseconclusie die eiseres regelmatig ter griffie neerlegde op 14 april 2003, voerde eiseres op omstandige wijze aan (hierna samengevat weergegeven doch als integraal overgenomen te beschouwen) :
"B. De rol (van eiseres)
Artikel 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven (hierna : 'Wet overheidsbedrijven') definieert de taken van (eiseres) als volgt :
1° de veiligheid van het luchtverkeer waarborgen in het luchtruim waarvoor de Belgische Staat verantwoordelijk is (...)
2° op de luchthaven Brussel-Nationaal de bewegingen van de luchtvaartuigen controleren (...) alsook de geleiding van de luchtvaartuigen (...)
3° aan de politie-, luchtvaart- en luchthaveninspectiediensten inlichtingen verschaffen (...)
4° weerkundige inlichtingen verschaffen (...).
Wat de vliegroutes betreft, volgen de vliegtuigen gestandardiseerde afvliegroutes die zijn uitgewerkt op basis van veiligheids- en milieucriteria. Die routes zijn opgenomen in officiële publicaties ten behoeve van piloten en verkeersleiders (zijnde de AIP's). Slechts in uitzonderlijke gevallen en louter omwille van veiligheidsoverwegingen, wordt van die routes afgeweken. De vastgelegde trajecten zijn van toepassing tot op een vlieghoogte van 4500 voet of 1500 meter.
(Eiseres) ziet samen met de anderen bevoegde actoren (Directoraat Generaal van de Luchtvaart, (Biac)), erop toe dat de vliegroutes in overeenstemming zijn met de normen van de ICAO (International Civil Aviation Organization), meer in het bijzonder dat de vliegroutes verenigbaar zijn met een veilig en efficiënt beheer van de verkeersstromen.
De verantwoordelijkheid van (eiseres) intake geluidshinder is uitermate beperkt tot een loutere studieopdracht.
Deze verantwoordelijkheid werd vastgelegd in de beheersovereenkomst tussen (eiseres) en de (Belgische Staat). Meer in het bijzonder bepaalt artikel 8 het volgende :
'In het kader van een beleid ter vermindering van de geluidshinder bepaald door de terzake luchthavenexploitatie bevoegde overheden, bestudeert (eiseres) op hun vraag de haalbaarheid van een heroriëntering van de verkeersstromen rekening houdend met de beperkingen inzake veiligheid, regelmatigheid en doeltreffendheid van het luchtverkeer en verleent zij haar medewerking aan de uitvoering van de procedurewijzigingen die daaruit hou voortvloeien' (stuk 1).
In het kader van de huidige wijziging van de vliegroutes, heeft (eiseres) op uitdrukkelijke vraag van (de in tussenkomst opgeroepen partijen), conform haar opdracht zoals voorzien in het beheerscontract haar ondersteunende en adviserende taken waargenomen teneinde de door derde genomen beslissingen om tot procedurewijziging over te gaan, in goede banen te leiden.
Omwille van de louter ondersteunende en adviserende rol van (eiseres) wordt haar buitenzakenstelling gevorderd (zie infra)",
en :
"B. (Eiseres) dient buiten zake gesteld te worden
(Eiseres) heeft louter als opdracht de luchtveiligheid te garanderen overeenkomstig artikel 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven (...) (zij) heeft geen enkele impact met betrekking tot wijziging van vluchtroutes (...) zij kan dan ook in geen enkel op zicht in verband worden gebracht met de eventuele geluidshinder die zou worden veroorzaakt.
(Eiseres) heeft daarbij geen enkele impact gehad op de keuze van de vliegroute, laat staan op de totstandkoming van de concentratie of de spreiding der vluchten. (...) Dit wordt trouwens ook niet door (de verweerders) betwist.
In casu houdt en heeft (eiseres) zich dan ook strikt binnen de grenzen van haar beheerscontract gehouden en heeft zij slechts op uitdrukkelijke vraag de haalbaarheid van de reeds voorgelegde vliegroute bestudeerd.
Ook in de rechtsleer wordt er trouwens terecht verdedigd dat een luchtverkeersleidingdienst, wat in casu ook de taak van (eiseres) is (...) in generlei opzicht in verband kan worden gebracht met de besluitvorming aangaande de vliegroutes.
Daarenboven gaan (de verweerders) volledig voorbij aan de bepaling van artikel 2, ,§2 van het koninklijk besluit van 15 september 1994 tot vaststelling van de vliegverkeersregelen dat stelt :
'De begrenzing van het vluchtinlichtingenbeleid van Brussel, alsmede deze van de algemene verkeersleidinggebieden, van de plaatselijke verkeersleidinggebieden, van de luchtadviesroutes, de ATS-routes, de luchtvaartterreinverkeersgebieden en de klasse ATS-luchtruimen binnen het luchtruim bepaald in ,§1 worden vastgesteld bij beslissing van de minister belast met het bestuur van de luchtvaart of door de directeur-generaal van het Bestuur der Luchtvaart'.
(Eiseres) heeft aldus terzake geen enkele bevoegdheid, haar optreden is beperkt tot een louter uitvoerende en adviserende rol betreffende de haalbaarheid van een voorgestelde heroriëntering. De taken van de verkeersleiding zijn louter gericht op de verkeersveiligheid en dienen geval per geval te worden uitgeoefend, opdat er geen misvatting kan ontstaan tussen de verkeersleiding en de piloot",
en :
"(De verweerders) blijven tevergeefs aanvoeren dat (eiseres) krachtens artikel 544 B.W. bepaalde verplichtingen heeft na te leven.
In strijd met de vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie (cfr. om. Cass., 28 januari 1965, Pas., 1965, I, 521 ; Cass., 29 mei 1975, Arr. Cass., 1975, 1033 ; Cass., 13 december 1985, Arr. Cass., 1985-86, 563) - waarbij gesteld wordt dat een aannemer vreemd is aan het evenwicht ontstaan tussen naburige eigenaars en dus niet kan gehouden zijn tot compensatie wegens burenhinder - menen (de verweerders) toch dat (eiseres) kan aangezien worden als nabuur.
Nochtans beschikt (eiseres) over geen enkel zakelijk recht met betrekking tot het luchtruim en dient zij aldus persoonlijk als (onder)aannemer te worden beschouwd. Zij beschikt evenmin over enig persoonlijk recht - daar zij - zoals geciteerd door (de verweerders) (1-16, p. 57) slechts een adviserende rol vervult inzake de geluidspolitiek. Dit wordt overigens ook niet door (de verweerders) betwist.
(De verweerders) steunen hun stelling op de zogenaamde 'feitelijke betrokkenheid' (eiseres) als nabuur te klasseren (zie blz. 57 van de beroepsconclusie van (de verweerders)). Zoals reeds hoger aangehaald is deze argumentering manifest onjuist.
Overeenkomstig artikel 8 (van) het beheerscontract van 14 augustus 1998 kan (eiseres) niet betrokken zijn bij de 'totstandkoming van de beslissing tot wijziging van de vliegroutes'. (Eiseres) kan hooguit de haalbaarheid van de door de overheid (Belgische Staat) voorgelegde vliegroute bespreken, wat zij ook heeft gedaan.
Integendeel, de aandachtige lezer van artikel 8 van het beheerscontract zal zelf kunnen afleiden dat (eiseres) geen zeggenschap heeft inzake het beleid houdende vermindering van de geluidshinder. Het artikel bepaalt : 'In het kader van het beleid ter vermindering van de geluidshinder bepaald door de inzake luchthavenexploitatie bevoegde overheden, bestudeert (eiseres) op hun vraag de haalbaarheid (...)'. Het beleid inzake vermindering van de geluidshinder wordt bepaald door de inzake luchthavenexploitatie bevoegde overheden en (eiseres) komt slechts tussen op hun vraag en dan nog wel in beperkte mate om de haalbaarheid van de voorstellen te onderzoeken.
(De verweerders) kunnen trouwens in generlei opzicht aantonen en tonen dit ook niet aan dat de vermeende hinder in oorzakelijk verband staat met de haalbaarheidsstudie die (eiseres) in opdracht van (de in gemeenverklaring opgeroepen partijen) heeft uitgevoerd. (Eiseres) heeft louter als taak de haalbaarheid te adviseren en te onderzoeken. Zij kan in dat opzicht overeenkomstig de hogervermelde vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie niet aanzien worden als een nabuur in de zin van de burenhinderleer. Er anders over oordelen is manifest verkeerd".
2.1. Eerste onderdeel
2.1.1. Het bestreden arrest oordeelt enerzijds dat de Belgische Staat de litigieuze "vluchtprocedures (routes)" bepaalt (zie bestreden arrest, randnummers 19, 21, 23).
Anderzijds beslist het, in tegenstrijd met het voorgaande, dat eiseres instaat voor de "vluchtprocedures" en "vluchtroutes" (zie bestreden arrest, randnummers 18, 22, 25, 32).
Hieruit volgt dat de in het middel bestreden beslissing van het hof van beroep is geschraagd op de in het middel aangevochten tegenstrijdige overwegingen (zie supra nr. 2.1.1.), hetgeen gelijk staat met een gebrek in de motivering (schending van artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet).
2.2. Tweede onderdeel
2.2.1. Het bestreden arrest antwoordt niet op de hoger in het middel weergegeven verweermiddelen van eiseres in haar op 14 april 2003 neergelegde syntheseconclusie, naar luid waarvan zij op regelmatige wijze onder meer aanvoerde dat :
- op grond van artikel 8 van het beheerscontract van 14 augustus 1998 en artikel 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven, zij als opdracht heeft louter de luchtveiligheid te garanderen, zij geen enkele impact heeft met betrekking tot wijziging van vluchtroutes en dan ook in geen enkel opzicht in verband kan worden gebracht met de eventuele geluidshinder die zou worden veroorzaakt,
- de verweerders ten onrechte hun stelling steunen op de zogenaamde "feitelijke betrokkenheid" om eiseres als nabuur te klasseren nu eiseres over geen enkel zakelijk recht met betrekking tot het luchtruim beschikt, zij aldus persoonlijk als (onder)aannemer dient te worden beschouwd en zij evenmin over enig persoonlijk recht beschikt daar zij slechts een adviserende rol vervult inzake de geluidspolitiek. Eiseres leidde uit elk van voornoemde zelfstandige verweermiddelen af dat zij buiten zake diende gesteld te worden.
Hieruit volgt dat door de vordering van de verweerders ten opzichte van eiseres gegrond te verklaren en deze laatste te veroordelen, zoals aangevochten in het middel, zonder te antwoorden op voornoemde regelmatige en omstandige verweermiddelen van eiseres (zie supra nr. 2.2.1.), is het bestreden arrest niet regelmatig met redenen omkleed (schending van artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet).
2.3. Derde onderdeel
2.3.1. De bewijskracht van een akte wordt miskend door de rechter die aan die akte een uitlegging geeft die onverenigbaar is met de bewoordingen ervan (zie artikelen 1319, 1320, 1322 van het Burgerlijk Wetboek).
2.3.2. In haar in hoger beroep neergelegde syntheseconclusie (en in enige andere conclusie), bevestigde eiseres geenszins dat ze zou instaan voor de vluchtprocedures - onder meer de concrete vaststelling van de corridor waar moet worden gevlogen.
2.3.3. Nu de appèlrechters in strijd met de bewoordingen van gezegde conclusie oordelen dat eiseres in haar conclusie (waarmede kennelijk de syntheseconclusie van eiseres wordt bedoeld) overigens zelf bevestigt dat ze instaat voor de vluchtprocedures, geven zij aan die conclusie een uitlegging die onverenigbaar is met de bewoordingen ervan en miskennen zij de bewijskracht ervan.
Uit voornoemde bestreden considerans leiden de appèlrechters af dat eiseres instond voor de al dan niet "concrete vluchtprocedures (routes)" of "vliegprocedures" (zie bestreden arrest randnummers 18, 22, 25 en 32), dat zij rechtstreeks betrokken is bij de problematiek die ter discussie staat (zie ibidem nr.
32) en dat zij niet buiten de zaak moet worden gesteld.
2.3.4. Bovendien blijkt met betrekking tot de verandering van "CIV5C" door de "CIV6C" noch uit voornoemde syntheseconclusie van eiseres, (zie syntheseconclusie eiseres p. 18, eerste streepje) noch uit de syntheseconclusie van de eerste zestien verweerders (zie p. 7, eerste streepje), dat één van de partijen zou aangevoerd hebben dat de kwestieuze verandering zou zijn doorgevoerd door eiseres.
De appèlrechters treden op dit punt bijgevolg buiten de rechtsstrijd tussen partijen, met schending van het beschikkingsbeginsel en van het recht van verdediging. Het bestreden arrest beslist dan ook niet wettig dat eiseres in november 2001 wel een vluchtprocedure heeft aangepast (CIV5 vervangen door CIV6) (zie arrest p. 19, randnummer 25). Dit onwettig motief tast eveneens de wettigheid van de voornoemde bestreden beslissing aan.
Hieruit volgt dat nu het hof van beroep te dezen met voornoemde miskenning van de bewijskracht van de syntheseconclusie van eiseres (zie supra nr. 2.3.2-3.) oordeelt dat eiseres niet buiten de zaak moet worden gesteld en eiseres veroordeelt, is het arrest niet wettig verantwoord (schending van de artikelen 1319, 1320 en 1322 van het Burgerlijk Wetboek).
Dit is des te meer het geval nu het arrest op onwettige wijze vaststelt dat eiseres in november 2001 wel een vluchtprocedure heeft aangepast, terwijl uit geen der respectieve syntheseconclusies der respectieve partijen blijkt dat zij hebben aangevoerd dat eiseres de kwestieuze procedure zou hebben aangepast (schending van het beschikkingsbeginsel en van het recht van verdediging).
2.4. Vierde onderdeel
2.4.1. Zowel uit de bepalingen van artikel 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven als van artikel 8 van het beheerscontract gesloten op 14 augustus 1998 tussen de Staat en de Regie der Luchtwegen, volgt dat de bevoegdheid en de taak van eiseres zijn : de veiligheid te waarborgen, de luchtvaartuigen te controleren en te geleiden, inlichtingen te verschaffen en advies te verstrekken.
Aan eiseres wordt geenszins de bevoegdheid verleend of de taak opgedragen om, zoals het bestreden arrest oordeelt, al dan niet "concrete", "vluchtprocedures (routes)" of "vliegroute" te bepalen.
Deze bevoegdheid komt alleen toe aan de Belgische Staat (zie o.m. art. 2, ,§2, van voormeld koninklijk besluit van 15 september 1994).
Door het tegendeel te beslissen verleent het hof alleszins aan voormeld artikel 8 niet de gevolgen die het wettig tussen de contracterende partijen had, in strijd met artikel 1134 van het Burgerlijk Wetboek.
2.4.2. Het bestreden arrest schendt derhalve voornoemde wettelijke bepalingen evenals de verbindende kracht van voormeld artikel 8 van het op 14 augustus 1998 gesloten beheerscontract tussen de Staat en de Regie der Luchtwegen, door te oordelen dat eiseres zou instaan voor de, al dan niet "concrete", "vluchtprocedures (routes)" of "vliegroutes" en rechtstreeks zou betrokken zijn bij de problematiek die ter discussie staat (zie bestreden arrest, randnummers 18, 22, 25 en 32).
Hieruit volgt dat de in het middel aangevochten beslissing van het bestreden arrest gesteund is op de miskenning van voornoemde wettelijke bepalingen en bijgevolg op onwettige, in het middel aangevochten, overwegingen (zie supra nr. 2.4).
Het arrest is derhalve niet wettig verantwoord (schending van de artikelen 1134 van het Burgerlijk Wetboek, 170 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven, 2, ,§2, van het koninklijk besluit van 15 september 1994 tot vaststelling van de vliegverkeersregelen en 1 van het koninklijk besluit tot goedkeuring van het beheerscontract tussen de Staat en de Regie der Luchtwegen).
C. Op het cassatieberoep C.03.0449.N :
Eiseres voert in haar verzoekschrift vier middelen aan.
1. Eerste middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; de artikelen 1 tot 99 van de gecoördineerde Grondwet, in het bijzonder de artikelen 33 tot 41 en nog meer artikel 33, 2e lid, en het erin vervatte rechtsbeginsel van de scheiding der machten ;
&§9472; de artikelen 144 en 145 van de gecoördineerde Grondwet ;
&§9472; de artikelen 14, 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State ;
&§9472; de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
Aangevochten beslissingen
Het arrest van de achtste kamer van het Hof van Beroep te Brussel van 10 juni 2003 beslist dat het hof rechtsmacht heeft en bevoegd is om uitspraak te doen over de oorspronkelijke vordering van verweerders op grond onder meer van de volgende motieven :
"Over de rechtsmacht en bevoegdheid
10. De Belgische Staat, Biac en Belgocontrol werpen tegen dat de (verweerders) niet kunnen bogen op een subjectief recht in verband met de door hen gevorderde maatregel.
Het rechtstreeks en werkelijk voorwerp van het geding betreft volgens hen geen geschil over subjectieve rechten van de (verweerders), maar een proces waarbij zij opkomen tegen politieke beslissingen in een aangelegenheid waarin de overheid kan bogen op discretionaire bevoegdheid.
In hun zienswijze zou het geschil enkel een subjectief recht kunnen betreffen indien de overheid kan worden verweten op een welbepaalde manier niet te hebben gehandeld, terwijl de bevoegdheid gebonden was.
Thans zou in werkelijkheid de schorsing beoogd worden van de tenuitvoerlegging van maatregelen die werden getroffen om geluidshinder het hoofd te bieden.
Op grond hiervan betogen de Belgische Staat en eiseres dat het de gewone rechtscolleges - bedoeld in artikel 144 gecoördineerde Grondwet - aan rechtsmacht ontbreekt om de vordering te kunnen beoordelen.
Belgocontrol leidt uit diezelfde gegevens af dat de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg en navolgend het hof als appèlrechter onbevoegd is.
11. Krachtens de artikelen 144 en 145 gecoördineerde Grondwet behoort een geschil tot de rechtsmacht van de gewone rechter wanneer het onderwerp van het geschil subjectieve rechten betreft. De rechtsmacht van de gewone rechter wordt bepaald naar het werkelijke voorwerp van de vordering zoals deze in de inleidende akte wordt geformuleerd.
12. Verder schrijven de artikelen 17 en 18 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State voor dat de Raad van State als enige bevoegd is om de schorsing van de tenuitvoerlegging te bevelen van een voor vernietiging vatbare akte van een administratieve overheid en om alle nodige maatregelen te bevelen om de belangen van de partijen of van de personen die belang hebben bij de oplossing van de zaak veilig te stellen, met uitzondering van de maatregelen die betrekking hebben op de burgerlijke rechten.
Deze bepalingen laten evenwel de rechtsmacht van de gewone rechter onverlet om op eenzijdige administratieve rechtshandelingen of onrechtmatig overheidsoptreden in te grijpen wanneer hem dit wordt gevraagd ter bescherming van een aangevoerd subjectief recht, wanneer het bestaan hiervan niet ernstig kan worden betwist.
13. Met het oog op rechtsmacht voor de gewone rechter, volstaat het zodoende dat de eiser een rechtsvordering instelt wegens beweerde schending van een subjectief recht en voor zover uit de bewoordingen van de akte waarbij zij wordt ingesteld blijkt dat in werkelijkheid niet enkel de toetsing wordt gevraagd van het overheidsoptreden aan het objectieve recht.
De inhoudelijke strekking van hetgeen tegen de overheid wordt gevorderd is hierbij niet relevant, met dien verstande dat het gevorderde moet strekken tot het doen ophouden van de geïncrimineerde inbreuk en het hiertoe ook vereist is.
14. In de inleidende dagvaarding voeren de (verweerders) een reeks feiten en beslissingen aan die ze aan de huidige eiseres de tot bindendverklaring opgeroepen partijen toeschrijven en die allen het fenomeen betreffen van de 'concentratie' van vluchtroutes voor vliegtuigen - zowel overdag als 's nachts - boven de strook grondgebied ten noordwesten van Zaventem waar ze wonen.
In het bijzonder beklagen ze er zich over dat ze buitenmatig te lijden hebben van burenhinder, mede doordat in tegenstelling tot de voorheen gehuldigde bestuurlijke praktijk, het grondwettelijk beginsel van de gelijke behandeling van de omwonenden wordt miskend.
Eveneens doen ze gelden dat ze aldus onevenredig worden aangetast in hun recht op eerbiediging van het privé- en familieleven en van hun woonst en aldus tekort gedaan worden in het mensenrecht dat gewaarborgd wordt door artikel 8.1 van het EVRM.
Tenslotte voeren ze aan dat de beleidsbeslissingen waarmee wordt geopteerd om de geluidsoverlast te concentreren onzorgvuldig zijn getroffen wat het onderzoek naar hun incidentie betreft en om die reden de gedragingen van de Belgische Staat ook een tekortkoming inhoudt aan de algemene zorgvuldigheidsplicht uit artikel 1382 Burgerlijk Wetboek.
In de akten die strekken tot vrijwillige tussenkomst sluiten de desbetreffende partijen zich aan bij deze rechtsgronden van de vordering.
15. De aldus geformuleerde rechtsvordering waarmee wordt beoogd een inbreuk op verschillende subjectieve rechten voorlopig ongedaan te maken, behoort tot de rechtsmacht van de gewone rechter.
Het betreft inzonderheid de bescherming van het subjectief recht dat dergelijke behandeling waarborgt inzake het genot van het recht op eerbiediging van het eigendom, van de gezondheid en van het privé-leven.
16. Hetgeen de (verweerders) in concreto als maatregel vorderen overstijgt overigens niet hetgeen de gewone burgerlijke rechter kan beslissen.
De wijziging van de vordering ten aanzien van de rechtspleging in eerste aanleg is enkel een gevolg van de sindsdien gewijzigde omstandigheden.
De (verweerders) vragen verder niet om te beslissen in de plaats van de uitvoerende macht, maar om de uitwerking van genomen administratieve beslissingen zogenaamde 'luchtvaartakkoorden' en een uitvoeringspraktijk voorlopig te matigen tot op een niveau waarvan ze stellen dat er geen inbreuk op hun subjectieve rechten meer voorhanden is.
De bewoordingen van het gevorderde in het dispositief van de conclusie zijn daarbij overigens in die mate relatief dat ze moeten worden begrepen naar hun werkelijke inhoud.
17. De excepties geput uit het gemis aan rechtsmacht en beweerde onbevoegdheid, en de hieruit afgeleide onontvankelijkheid van de vordering, worden verworpen" (p. 10 t.e.m. 13).
Grieven
1.1. Eerste onderdeel
Geschillen over burgerlijke rechten alsook in beginsel geschillen over politieke rechten behoren, overeenkomstig de artikelen 144 en 145 van de Grondwet, tot de bevoegdheid van de rechtbanken van de rechterlijke macht.
Deze rechtbanken zijn aldus bij uitsluiting bevoegd wanneer een subjectief recht in het geding is.
In de rechtsbetrekkingen tussen de overheid en de burgers beschikken deze laatsten over subjectieve rechten wanneer er een rechtsregel bestaat die aan de burger rechtstreeks het recht verleent om van de overheid een welbepaald gedrag te eisen, zodat de bevoegdheid van de overheid honderd ten honderd gebonden is.
Wanneer de bevoegdheid van de overheid evenwel niet gebonden is, beschikt zij over een discretionaire bevoegdheid, hetgeen betekent dat zij uit meerdere juridisch gefundeerde oplossingen deze kiest die haar het meest geschikt lijkt te zijn.
Opdat de burger zich ten aanzien van de overheid op een subjectief recht kan beroepen, moet de bevoegdheid van de overheid volledig honderd ten honderd gebonden zijn.
Uit het voorgaande volgt dat de rechtbanken slechts rechtsmacht kunnen hebben over de vordering van de verweerders wanneer die vordering ertoe strekt de overheid te horen veroordelen tot de naleving van een gebonden bevoegdheid.
De vordering van de verweerders, zoals deze werd geherformuleerd voor het hof van beroep, strekte ertoe "de tot op heden reeds doorgevoerde concentratie te beperken door het aantal huidige dag- en nachtvertrekken, die zich in het luchtruim boven én in de nabijheid van de woonplaatsen van de (verweerders) verplaatsen, te herleiden tot 10 pct. van alle huidige dag- én nachtvertrekken richting Noordrand (bocht naar rechts op 700 foot) vanop de luchthaven Brussel-Nationaal, wat in concreto neerkomt op maximaal 20 vliegtuigen per dag en 3 vliegtuigen per nacht boven én in de onmiddellijke omgeving van de woonplaatsen van (de verweerders), ten einde tot een herstel van evenwicht te komen, en dit tot aan de beslissing van de rechter ten gronde".
De appèlrechters oordelen dat het geschil betrekking heeft op beleidsmaatregelen in hoofde van de overheid, dat de overheid in dit verband een discretionaire beslissingsbevoegdheid heeft en bij deze beleidskeuzen bepaalde opties heeft genomen (randnrs. van het arrest 37, 38 en 39).
Uit de vaststelling dat de overheid voor de bepaling van het beleid inzake geluidsoverlast van vliegtuigen beschikt over een discretionaire bevoegdheid, en niet over een bevoegdheid die honderd ten honderd gebonden is, diende het hof van beroep dan ook af te leiden dat de vordering van de verweerders er niet toe strekte de overheid te horen veroordelen tot de naleving van een rechtsregel die de bevoegdheid van de overheid honderd ten honderd bindt, doch er integendeel toe strekte de overheid te horen veroordelen tot het nemen van een maatregel die tot haar discretionaire bevoegdheid hoort.
Het oordeel van het hof van beroep dat de rechtbanken van de rechterlijke macht over de rechtsmacht beschikken om over de vordering van verweerders te oordelen, schendt bijgevolg de artikelen 144 en 145 van de Grondwet en de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
1.2. Tweede onderdeel
Artikel 17, ,§1, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State bepaalt dat wanneer een akte of een reglement van een administratieve overheid vatbaar is voor vernietiging krachtens artikel 14, eerste lid, de Raad van State als enige de schorsing van de tenuitvoerlegging ervan kan bevelen.
De kortgedingrechter bij wie een vordering wordt aanhangig gemaakt tegen een administratieve overheid, dient derhalve te onderzoeken of de vordering niet behoort tot de schorsingsbevoegdheid van de Raad van State.
Om te bepalen of de zaak behoort tot de rechtsmacht van de rechtbanken dan wel van de Raad van State, dient de kortgedingrechter na te gaan wat het werkelijk en rechtstreeks voorwerp is van de eis. Wanneer dit werkelijk en rechtstreeks voorwerp de erkenning of eerbiediging betreft van een subjectief recht, beschikt de kortgedingrechter over de nodige rechtsmacht om de zaak te beslechten. Wanneer dit werkelijk en rechtstreeks voorwerp evenwel de schorsing erga omnes betreft van een administratieve akte of reglement, dient de kortgedingrechter te besluiten dat hij geen rechtsmacht heeft om de zaak te beslechten.
Opdat het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van de vordering tot de rechtsmacht van de burgerlijke kortgedingrechter zou behoren, volstaat het niet dat de eisende partij zich op de schending van een subjectief recht beroept of subjectieve rechten bij zijn vordering betrekt.
De kortgedingrechter beschikt slechts over rechtsmacht wanneer de vordering er werkelijk en rechtstreeks toe strekt de subjectieve rechten die door de eisende partij worden aangevoerd, te doen vastleggen, of de eerbiediging ervan te doen naleven.
Te dezen oordelen de appèlrechters dat het voor de rechtsmacht van de rechterlijke macht volstaat dat de verweerders een rechtsvordering instellen wegens beweerde schending van een subjectief recht, in zoverre uit de bewoordingen van de akte waarbij zij wordt ingesteld blijkt dat in werkelijkheid niet enkel de toetsing wordt gevraagd van het overheidsoptreden aan het objectieve recht, en dat het niet relevant is om na te gaan wat de inhoudelijke strekking is van hetgeen tegen de overheid wordt gevorderd, met dien verstande dat het gevorderde moet strekken tot het doen ophouden van de geïncrimineerde inbreuk (op de subjectieve rechten) en het hiertoe ook vereist is (randnr. 13).
Het bestreden arrest onderzoekt voorts welke de subjectieve rechten zijn waarop de verweerders zich beroepen in de inleidende dagvaarding, en besluit dat met de rechtsvordering wordt beoogd een inbreuk op verschillende subjectieve rechten ongedaan te maken (randnrs. 14 en 15).
Het hof van beroep steunt aldus louter op de formulering in de inleidende akte om te besluiten dat de vordering betrekking heeft op de bescherming van subjectieve rechten, en acht het niet relevant om na te gaan of hetgeen gevorderd wordt niet in werkelijkheid de schorsing betreft van een bestuurshandeling, waartoe de Raad van State uitsluitend rechtsmacht heeft.
Uit een enkele opsomming van de subjectieve rechten vermeld in de inleidende akte, en waarvan de eisende partij beweert dat zij door de overheid worden geschonden, kan evenwel niet worden afgeleid dat de rechtbanken van de rechterlijke macht rechtsmacht bezitten.
Het onderzoek naar het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van de vordering veronderstelt immers ook noodzakelijkerwijze een onderzoek naar hetgeen gevorderd wordt, en een beoordeling of deze vordering niet in werkelijkheid de schorsing erga omnes beoogt van een overheidshandeling.
Door enkel te steunen op de opsomming van de subjectieve rechten waarvan de verweerders in de inleidende akte voorhielden dat zij door de overheid werden geschonden, en niet verder te onderzoeken of het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van de vordering niet de schorsing erga omnes beoogde van een overheidshandeling, is het arrest niet naar recht verantwoord (schending van de artikelen 144 en 145 van de Grondwet, van de artikelen 14 en 17 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State en van de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek).
2. Tweede middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; de artikelen 10, 11, 33, tweede lid, 37, 40, 144, 145, 159 van de gecoördineerde Grondwet en het algemeen rechtsbeginsel van de scheiding der machten, en aldus de Grondwet in haar geheel genomen ;
&§9472; de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
Aangevochten beslissing
Het arrest van de achtste kamer van het Hof van Beroep te Brussel van 10 juni 2003 verklaart de oorspronkelijke vordering gegrond, legt eiseres het verbod op boven of in de geluidsomgeving van het geografisch gebied, omschreven als "de noordrand" dag- en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten of te laten gebeuren die een geluidshinder veroorzaken, uitgedrukt in termen van SEL dB(A) en als Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen gemiddeld kan worden bereikt wanneer alle beschikbare banen op de luchthaven relatief gelijk worden gebruikt en alle mogelijke vluchtroutes over welke zones van het grondgebied dan ook, met gespreide uitwaaieringstracés worden benut, en zegt dat de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO niet mogen overschrijden, op grond o.m. van de volgende motieven :
"Er moet dus op het eerste gezicht worden aangenomen dat de (verweerders) ingevolge het 'luchthavenbeleid' wel degelijk worden blootgesteld aan schadelijke geluidsoverlast veroorzaakt door opstijgende vliegtuigen.
37. Dit gegeven vindt overigens bevestiging in het feit dat als onderdeel van de beleidsmaatregelen werd beslist om binnen te bepalen geluidscontouren woningen te isoleren ten einde een nader vast te stellen geluidsnorm (vb. 45 dB in een slaapkamer) niet te laten overschrijden.
Het feit dat op de kaarten met de gesimuleerde 'nachtelijke geluidscontouren Laeq' van Biac (de verweerders), op enkele na, allen zelfs buiten de laagste stoorniskring (55 dB) gelokaliseerd worden, en het merendeel van hen ook buiten het geplande 'geluidsisolatieproject', doet aan de vermelde vaststellingen geen afbreuk.
De in een laboratorium gesimuleerde geluidscontouren blijken geen bevestiging te krijgen in de realiteit.
38. In verband met de beschreven geluidsfenomenen duiden de (verweerders) de Belgische Staat inzonderheid euvel foutief te hebben beslist tot concentratie van de nachtvertrekken, en (eiseres en de tot bindendverklaring opgeroepen partijen) samen om ook voor de dagvertrekken 'concentratie' toe te passen, weze het zonder formele beslissing terzake.
Als uitgangspunt kan worden aangenomen dat de federale regering autonoom weze het beperkt door de bevoegdheden van de deelstaten de keuzes bepaald bij het beleid inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast verbonden aan de luchthaven Brussel-Nationaal.
Haar discretionaire beslissingsbevoegdheid in dit verband ontslaat er haar evenwel niet van bij haar keuzes en de realisatie hiervan de grenzen te eerbiedigen gesteld door het respect voor de grondrechten van alle burgers.
39. In het voorliggende geval werd er bij de beleidskeuze voor geopteerd om van de onvermijdelijke geluidsoverlast zoveel als mogelijk te laten ondergaan door het geringst aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen.
Het geringste aantal wordt verder gesteld dat de hen berokkende overlast niet mag toenemen, vergeleken met de toestand voor geconcentreerde overvlieging.
40. De feiten doen blijken dat de infrastructuur die door BIAC wordt beheerd dusdanig is dat verschillende start- en landingsbanen beschikbaar zijn, die weliswaar niet alle door om het even welk vliegtuig in om het even welke weertoestand op gelijke wijze bruikbaar zijn, maar waarvan globaal, in het geheel van het af te handelen luchtverkeer, niet kan worden gesteld dat de ene minder bruikbaar is dan de andere.
Aan het overwegend gebruik van één baan zitten meteen gevolgen vast wat de overvlieging betreft van de bij de luchthaven aansluitende bewoonde omstreken, al kunnen deze in zekere mate worden beheerst door de optimalisering van het tracé van de specifieke vluchtroutes (SID's) die tijdens het opstijgen moeten worden gevolgd.
Er lijkt geen objectieve grond te bestaan om te stellen dat in concreto één van de beschikbare banen moet worden verkozen en door eiseres en de tot bindendverklaring opgeroepen partijen wordt niet aangevoerd dat binnen het bestek van een behoorlijk beheer van het luchtverkeer, moet worden aangenomen dat om aeronautisch-technische redenen opstijgende vliegtuigen - het weze overdag of bij nacht - verkieslijk moeten worden geleid boven de zone die door (de verweerders) wordt bewoond.
46. Vanuit het oogpunt van de niet discriminatoire behandeling ten aanzien van alle burgers die aan de geïncrimineerde geluidsoverlast kunnen blootgesteld worden, luidt de conclusie inzake ogenschijnlijke schending van het subjectief recht niet anders.
Immers, de beleidskeuze om zo weinig mogelijk omwonenden aan enige vorm van geluidsoverlast bloot te stellen en hiertoe zoveel mogelijk van de onvermijdelijke geluidshinder over zo weinig mogelijk hoofden te laten komen, schendt het gelijkheidsbeginsel indien hiertoe geen redelijke verantwoording kan worden verstrekt.
47. In het licht van bescherming van de subjectieve grondrechten op gezondheid, van het gezinsleven en de woning, die in hoofde van allen even beschermingswaardig zijn, lijkt de relevante vraag niet te kunnen zijn of velen of weinigen de geluidshinder dienen te dragen.
Niet discriminerende behandeling op dit vlak impliceert dat, rekening houdend met redelijke beleidsmatige bekommernissen, de als schadelijk te bestempelen intensiteit van de hinder wordt gespreid over allen die streken bewonen waar in het luchtruim er boven veilige luchtvaartroutes kunnen worden gevolgd, op een wijze waarbij de subjectieve grondrechten zo min mogelijk worden bekort.
De graad van concentratie van bevolking in een bepaald gebied lijkt dus geen referentiepunt te kunnen vormen, wel de graad van blootstelling die wordt opgelegd.
(De verweerders) wijzen in dit verband dan ook met reden op het alternatief van de 'spreiding', dat op het eerste gezicht geen van de ingeroepen schendingen lijkt de kunnen inhouden.
48. Het algemeen besluit luidt zodoende dat de aangevoerde schending van de besproken subjectieve rechten op het eerste gezicht gegrond voorkomt.
Blijft de vraag of het gevorderde, dan wel het mindere, kan worden toegekend.
49. (De verweerders) formuleren hun vordering deels algemeen, aangezien ze een beperking van de concentratie vragen tot op een niveau van dag- en nachtvertrekken waar kennelijk nog geen concentratie werd toegepast slechts 10 pct. van die vertrekken zou kunnen gehandhaafd blijven.
Concreet houdt de nodige beperking volgens hen in dat maximaal 20 vertrekken overdag en 3 per nacht in hun woonzone overvliegen. Aan te nemen valt dat ze hierbij 'dag' en 'nacht' de betekenis geven dan de thans vigerende uurschema's, waarbij de nacht duurt van 23 u tot 6 u.
50. Uit de overgelegde stukken kan niet worden afgeleid dat de aldus geformuleerde matiging kan overeenstemmen met de blootstelling aan geluidsoverlast die voorheen voor hen gold.
Integendeel lijkt zulks matiging beduidend groter te zijn dan het voordien bestaande regime. Op de woonplaatsen van sommige (verweerders) werden in oktober 2002 immers tot 375 dagvertrekken en 25 nachtvertrekken geregistreerd.
Er wordt niet gestaafd dat sedert de concentratie het aantal vluchten werd vertienvoudigd.
De formule van de (verweerders) komt overigens niet geheel adequaat tegemoet aan het gegeven dat het aantal vertrekken geen evidente evenredige verhouding biedt met de mate van de geluidsoverlast.
51. De conclusie van de (verweerders) doet inhoudelijk beschouwd blijken, en het dispositief bevestigt zulks, dat ze in wezen vorderen om gelijk te worden behandeld.
Met hun concrete invulling van cijfers waardoor nog slechts 10 pct. van de dag- en nachtvertrekken hun woonzone zou overvliegen passen ze toe hetgeen naar hun inzien de principiële 'spreiding' inhoudt.
De aangenomen schending van de subjectieve rechten betreft evenwel niet in eerste orde het aantal vluchten, dan wel de mate van blootstelling aan geluidsoverlast. Het aantal vluchten is daarbij in zoverre relevant dat de kans op een aantal excessief hinderlijke 'lawaai-gebeurtenissen' er in evenredige verhouding toe staat.
Rekening houdend met dit gegeven dient adekwaat voorlopig herstel dan ook te worden vertaald naar een algemeen principe van bescherming tegen de discriminerende blootstelling aan geluidsoverlast gekoppeld aan een vermindering van de kansen op voorvallen van buitenmatige geluidsoverlast.
52. Uit de voorgelegde stukken, en inzonderheid ook het Aminal-rapport opgesteld in december 2002, kan worden afgeleid dat de individuele blootstelling aan geluidsoverlast op relevante wijze kan worden uitgedrukt in twee parameters.
Geluidsoverlast kan worden getoetst enerzijds in termen van blootstelling in energetische benadering (SEL dB) en anderzijds in termen van maximale geluidsdrukniveaus (Laeq max geluidspieken) en gemiddelde geluidsdrukniveaus per tijdsperiode (Laeq nacht of dag).
Zodoende bepaalt het hof voorlopig als niet te overschrijden beschermingsnorm dat geen der (verweerders) zowel overdag als 's nachts mag worden blootgesteld aan geluidshinder, uitgedrukt zowel in termen van SEL dB(A) als van Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen als gemiddeld niveau kan worden bereikt bij aanwending van alle beschikbare banen en met het optimaal benutten van alle vluchtroutes boven welke zones van het Belgische grondgebied dan ook.
Optimaal benutten houdt met name ook in dat maximaal gespreide uitwaaieringstrajecten worden geboden en dat het vliegtuig op zo kort mogelijke afstand de grootste hoogte kan nemen.
De overlastpieken mogen de normen van de WHO niet overschrijden.
De intensiteit van het luchtverkeer of zelfs toename ervan blijkt onaangetast.
53. Belgocontrol deelt in conclusies mee dat bij wijziging van de vluchtroutes de procedure moet worden nageleefd die is vastgesteld in de Airac en dat het veiligheidsvoorschrift vereist dat de effectieve wijziging slechts na een interval van 28 dagen intreedt.
Dit gegeven noopt derhalve tot het inlassen van een voldoende lange wachtperiode.
Overigens kan worden aangenomen dat Belgocontrol over de nodige tijd dient te beschikken om alle bruikbare vluchtroutes tegenover elkaar af te wegen.
De radartracks maken immers duidelijk dat de concrete vluchtprocedures zeer grote impact hebben op de reële spreiding van de geluidsoverlast" (p. 25 t.e.m. 27 en 31 t.e.m. 35).
Grieven
Uit de overwegingen van het bestreden arrest blijkt dat de overheid over een discretionaire bevoegdheid beschikt tot het bepalen van een beleid ter bestrijding van de geluidsoverlast veroorzaakt door de vliegtuigen die vertrekken vanop de luchthaven van "Brussel Nationaal" (randnummers 38, 39 en 46).
Eén van de criteria die de overheid daarbij in redelijkheid mede kan hanteren, is het criterium van de bevolkingsdichtheid van de gebieden die door de vliegtuigen kunnen worden overvlogen.
In het bestreden arrest oordeelt het hof van beroep dat de ongelijke behandeling waaraan de verweerders worden onderworpen als een gevolg van de beleidskeuze om de inwoners van de "noordrand" aan een hogere geluidsoverlast te onderwerpen dan andere omwonenden van de luchthaven "Brussel-Nationaal" niet redelijk is verantwoord, nu het in het licht van de bescherming van de subjectieve grondrechten op gezondheid, het gezinsleven en de woning niet relevant is te weten of de geluidshinder door velen of weinigen wordt gedragen.
Het hof oordeelt voorts dat een niet-discriminerende behandeling vereist dat de intensiteit van de hinder zoveel mogelijk wordt gespreid over alle streken waar in het luchtruim veilige luchtvaartroutes kunnen worden gevolgd.
De appèlrechters oordelen aldus dat de bevolkingsdichtheid geen relevant criterium kan of mag zijn, zelfs niet in een beperkte mate, wanneer de overheid haar beleid bepaalt ten aanzien van de beperking van de geluidsoverlast die veroorzaakt wordt door vertrekkende vliegtuigen, doch dat integendeel een schending van het gelijkheidsbeginsel enkel kan worden vermeden door een maximale spreiding, hetgeen te dezen impliceert dat alle beschikbare startbanen op de luchthaven van "Brussel-Nationaal" op gelijke wijze moeten worden gebruikt, met een maximale "uitwaaiering" van de vluchtroutes onmiddellijk na het opstijgen.
Door het criterium van de bevolkingsdichtheid uit te sluiten als een relevant criterium dat door de overheid mede kan worden aangewend bij het bepalen van haar beleid ter bestrijding van de geluidsoverlast veroorzaakt door vliegtuigen, en bovendien op een preciese en technisch gedetailleerde wijze in het dispositief te bepalen welke de enige wijze is waarop de overheid de schending van de subjectieve rechten van de verweerders kan vermijden, hebben de appèlrechters zich in de plaats van de uitvoerende macht gesteld, en aldus het grondwettelijk beginsel van de scheiding der machten miskend (schending van alle in de aanhef opgesomde bepalingen).
3. Derde middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; artikel 149 van de Grondwet ;
&§9472; de artikelen 807 en 1138, 2°, van het Gerechtelijk Wetboek ;
&§9472; het algemeen rechtsbeginsel, beschikkingsbeginsel genoemd, volgens welk de partijen de grenzen van het burgerlijk geschil bepalen;
&§9472; artikel 6.1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950, goedgekeurd bij wet van 13 mei 1955 ;
&§9472; het algemeen rechtsbeginsel van het recht van verdediging ;
&§9472; de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
Aangevochten beslissingen
Het hof van beroep verklaart de vordering van de verweerders, die ertoe strekte :
"de tot op heden reeds doorgevoerde concentratie te beperken door het aantal huidige dag- en nachtvertrekken, die zich in het luchtruim boven én in de nabijheid van de woonplaatsen van de (verweerders) verplaatsen, te herleiden tot 10 pct. van alle huidige dag- en nachtvertrekken richting Noordrand (bocht naar rechts op 700 foot) vanop de luchthaven Brussel-Nationaal, wat in concreto neerkomt op maximaal 20 vliegtuigen per dag en 3 vliegtuigen per nacht boven én in de onmiddellijke omgeving van de woonplaatsen van de (verweerders), ten einde tot een herstel van evenwicht te komen, en dit tot aan de beslissing van de rechter ten gronde",
en waarvan het hof van beroep oordeelt dat deze vordering enkel beoogt een toestand tot stand te brengen die neerkomt op hetgeen vigeerde vooraleer de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken werd doorgevoerd (p. 22),
gegrond binnen de volgende perken :
"Legt (eiseres, de Belgische Staat en Belgocontrol) verbod op boven of in de geluidsomgeving van het geografisch gebied, omschreven als 'de noordrand' dag-en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten of te laten gebeuren die een geluidshinder veroorzaken, uitgedrukt in termen van SEL dB(A) en als Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen gemiddeld kan worden bereikt wanneer alle beschikbare banen op de luchthaven relatief gelijk worden gebruikt en alle mogelijke vluchtroutes over welke zones van het grondgebied dan ook, met gespreide uitwaaieringstracés worden benut ;
Zegt dat de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO niet mogen overschrijden",
op grond van o.m. de volgende motieven :
"48. Het algemeen besluit luidt zodoende dat de aangevoerde schending van de besproken subjectieve rechten op het eerste gezicht gegrond voorkomt.
Blijft de vraag of het gevorderde, dan wel het mindere, kan worden toegekend.
49. De (verweerders) formuleren hun vordering deels algemeen, aangezien ze een beperking van de concentratie vragen tot op een niveau van dag- en nachtvertrekken waar kennelijk nog geen concentratie werd toegepast : slechts 10 pct. van die vertrekken zou kunnen gehandhaafd blijven.
Concreet houdt de nodige beperking volgens hen in dat maximaal 20 vertrekken overdag en 3 per nacht hun woonzone overvliegen. Aan te nemen valt dat ze hierbij 'dag' en 'nacht' de betekenis geven van de thans vigerende uurschema's, waarbij de nacht duurt van 23 u tot 6 u.
50. Uit de overgelegde stukken kan niet worden afgeleid dat de aldus geformuleerde matiging kan overeenstemmen met de blootstelling aan geluidsoverlast die voorheen voor hen gold.
Integendeel lijkt zulke matiging beduidend groter te zijn dan het voorheen bestaande regime. Op de woonplaatsen van sommige (verweerders) werden in oktober 2002 immers tot 375 dagvertrekken en 25 nachtvertrekken geregistreerd.
Er wordt niet gestaafd dat sedert de concentratie het aantal vluchten werd vertienvoudigd.
De formule van (de verweerders) komt overigens niet geheel adequaat tegemoet aan het gegeven dat het aantal vertrekken geen evidente evenredige verhouding biedt met de mate van de geluidsoverlast.
51. De conclusie van de (verweerders) doet inhoudelijk beschouwd blijken, en het dispositief bevestigt zulks, dat ze in wezen vorderen om gelijk te worden behandeld. Met hun concrete invulling van cijfers waardoor nog slechts 10 pct. van de dag- en nachtvertrekken hun woonzone zou overvliegen passen ze toe hetgeen naar hun inzien de principiële 'spreiding' inhoudt.
De aangenomen schending van de subjectieve rechten betreft evenwel niet in de eerste orde het aantal vluchten, dan wel de mate van blootstelling aan geluidsoverlast.
Het aantal vluchten is daarbij in zoverre relevant dat de kans op een aantal excessief hinderlijke 'lawaai-gebeurtenissen' er in evenredige verhouding toe staat.
Rekening houdend met dit gegeven dient adekwaat voorlopig herstel dan ook te worden vertaald naar een algemeen principe van bescherming tegen discriminerende blootstelling aan geluidsoverlast gekoppeld aan een vermindering van de kansen op voorvallen van buitenmatige geluidsoverlast.
52. Uit de overgelegde stukken, en inzonderheid ook het Aminal-rapport opgesteld in december 2002, kan worden afgeleid dat de individuele blootstelling op relevante wijze kan worden uitgedrukt in twee parameters.
Geluidsoverlast kan worden getoetst enerzijds in termen van blootstelling in energetische benadering (SEL dB) en anderzijds in termen van maximale geluidsdrukniveaus (Laeq max - geluidspieken) en gemiddelde geluidsdrukniveaus (Laeq nacht of dag).
Zodoende bepaalt het hof voorlopig als niet te overschrijden beschermingsnorm dat geen der (verweerders) zowel overdag als 's nachts mag worden blootgesteld aan geluidshinder, uitgedrukt zowel in termen van SEL dB(A) als van Laeq per relevante periode, die overschrijdt hetgeen als gemiddelde niveau kan worden bereikt bij aanwending van alle beschikbare banen en met het optimaal benutten van alle vluchtroutes boven welke zones van het Belgische grondgebied dan ook.
Optimaal benutten houdt met name ook in dat maximaal gespreide uitwaaieringstrajecten worden geboden en dat het vliegtuig op zo kort mogelijke afstand de grootste hoogte kan nemen.
De overlastpieken mogen de normen van de WHO niet overschrijden.
De intensiteit van het luchtverkeer of zelfs toename ervan blijft onaangetast" (bestreden arrest, blz.
32-34).
Grieven
3.1. Eerste onderdeel
Het hof oordeelt dat de vordering van de verweerders beoogde een toestand tot stand te brengen die neerkomt op hetgeen vigeerde vooraleer de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken werd doorgevoerd (p.
22 van het arrest).
Het hof oordeelt anderzijds dat de verweerders "in wezen" vorderen om gelijk behandeld te worden (p.
33 van het arrest), hetgeen betekent dat de vertrekkende vluchten maximaal moeten worden gespreid over de beschikbare banen.
Uit het arrest blijkt evenwel niet dat vóór de invoering van de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken, de vertrekken maximaal gespreid werden over de beschikbare banen.
Uit het arrest blijkt evenmin dat de maximale spreiding van de vertrekken zoals in het beschikkend gedeelte wordt beschreven, en waarbij de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO (World Health Organisation) niet mogen overschrijden, zal leiden tot een situatie waarbij een hoger aantal vertrekkende vliegtuigen boven de "noordrand" zullen vliegen dan in de situatie die bestond vóór de invoering van de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken, zodat het niet uitgesloten is dat de bevolen maatregelen zullen leiden tot een situatie waarbij een lager aantal vertrekkende vliegtuigen over de "noordrand" zal vliegen dan het geval was in de situatie die bestond vóór de invoering van de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken.
De vordering van de verweerders strekte er evenmin toe om maximale WHO- normen op te horen leggen voor geluidsoverlastpieken.
De vordering van de verweerders strekte er immers enkel toe het aantal vluchten in de richting van de "noordrand" te beperken tot een bepaald aantal vluchten, waarbij niet werd geëist dat die gedoogde vluchten de WHO-normen niet zouden overschrijden.
Door enerzijds te oordelen dat de verweerders beoogden een toestand tot stand te brengen die neerkomt op hetgeen vigeerde vooraleer de betwiste concentratie van dag- en nachtvertrekken werd doorgevoerd, en anderzijds te oordelen dat de verweerders "in wezen" vorderen om gelijk behandeld te worden, hetgeen betekent dat de vertrekkende vluchten maximaal moeten worden gespreid over de beschikbare banen, bevat het bestreden arrest een tegenstrijdigheid in de motieven, en is het derhalve niet regelmatig met redenen omkleed (schending van artikel 149 van de Grondwet en van de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek).
Door daarenboven maatregelen te bevelen waarvan het arrest niet vaststelt dat deze een situatie in het leven zullen roepen die overeenstemt met hetgeen gevorderd werd, wijzigen de appèlrechters de oorzaak van de vordering (schending van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek) alsmede het voorwerp van de vordering en doen zij uitspraak over niet gevorderde zaken (schending van artikel 1138, 2°, van het Gerechtelijk Wetboek en van het beschikkingsbeginsel) en verantwoorden zij bovendien hun beslissing niet naar recht (schending van de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek).
3.2. Tweede onderdeel
Uit het algemeen rechtsbeginsel van het recht van verdediging en artikel 6.1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden volgt dat de rechter zijn beslissing niet mag steunen op feitelijke gegevens waarover de partijen geen tegenspraak hebben kunnen voeren.
Het bestreden arrest oordeelt dat de verweerders "in wezen" vorderden om gelijk behandeld te worden, doch dat de formulering van hun vordering in het dispositief van hun conclusies hieraan niet adequaat tegemoet komt (randnr. 51)
De appèlrechters gaan vervolgens zelf op zoek in de stukken die hen werden voorgelegd op welke wijze de vordering om gelijk te worden behandeld kan worden "vertaald" naar een algemeen principe van bescherming tegen discriminerende blootstelling aan geluidsoverlast gekoppeld aan een vermindering van de kansen op voorvallen van buitenmatige geluidsoverlast, en vinden in deze stukken technische gegevens die hen toelaten de normen te beschrijven waaraan de verweerders overdag en 's nachts niet mogen worden blootgesteld (randnrs.
51 en 52).
De partijen hebben evenwel geen tegenspraak gevoerd over deze "vertaling" van de vordering van de verweerders zoals deze door het hof van beroep is herleid tot een vordering om gelijk te worden behandeld, naar een maatregel die technisch en juridisch verantwoord is.
Door de partijen geen mogelijkheid te bieden om tegenspraak te voeren over de vraag op welke technisch en juridisch verantwoorde wijze kan tegemoet worden gekomen aan de vordering van de verweerders om gelijk te worden behandeld, doch integendeel zélf in de voorgelegde stukken op zoek te gaan naar de technische gegevens die zij vervolgens vertalen naar een maximale blootstellingsnorm, hebben de appèlrechters het recht van verdediging miskend (schending van artikel 6.1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950, goedgekeurd bij wet van 13 mei 1955, van het algemeen rechtsbeginsel van het recht van verdediging en van de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek).
4. Vierde middel
Geschonden wettelijke bepalingen
&§9472; artikel 149 van de Grondwet ;
&§9472; de artikelen 179 en 194 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven ;
&§9472; de artikelen 32, 33, 34 en 35 van het beheerscontract tussen de Staat en de naamloze vennootschap Brussels Airport Terminal Company, goedgekeurd bij koninklijk besluit van 25 augustus 1998 (B.S. 1 september 1998) ;
&§9472; de artikelen 1319, 1320 en 1322 van het Burgerlijk Wetboek ;
&§9472; de artikelen 584, 1039, 1042 en 1080 van het Gerechtelijk Wetboek.
Aangevochten beslissingen
Het hof van beroep verklaart de oorspronkelijke vordering van de verweerders gegrond, legt eiseres verbod op boven of in de geluidsomgeving van het geografisch gebied "de noordrand" dag- en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten die een bepaalde geluidshinder veroorzaken, en verwerpt het incidentele hoger beroep van eiseres, en verwerpt aldus eveneens het middel dat eiseres heeft opgeworpen tegen de vorderingen van de verweerders, gesteund op de overweging dat eiseres heeft opgeworpen tegen de vorderingen van de verweerders, gesteund op de overweging dat eiseres geen beslissingsbevoegdheid heeft voor geluidshinder in de lucht, en als zodanig geen bevoegdheid heeft om te voldoen aan hetgeen door de verweerders werd gevorderd, en oordeelt met betrekking tot dat middel van eiseres enkel uitdrukkelijk het volgende in het bestreden arrest :
"Het middel van Biac ten betoge dat zij geen beslissingsbevoegdheid bezit om wat dan ook aan de vluchtroutes te wijzigen betreft verder niet de ontvankelijkheid maar de grond van de vordering" (bestreden arrest, p. 14 bovenaan),
waarna op dit middel bij de beoordeling ten gronde niet meer uitdrukkelijk wordt teruggekomen, en enkel nog de volgende passage betrekking heeft op de bevoegdheden van eiseres :
"Het overzicht van de feiten doet blijken dat eiseres en de tot bindendverklaring opgeroepen partijen in een bepaald stadium van het gebeuren rechtstreeks betrokken zijn bij de problematiek die ter discussie staat" (bestreden arrest, p. 23, randnr. 32, eerste alinea),
nadat in het feitenrelaas ten aanzien van de betrokkenheid van eiseres enkel het volgende werd gesteld
"BIAC heeft als maatschappelijk doel het beheer van de infrastructuur en de activiteit van de luchthaven 'Brussel-Nationaal' te Zaventem" (bestreden arrest, p. 14, randnr. 18, derde alinea).
Grieven
4.1. Eerste onderdeel
In haar behoorlijk aan de appèlrechters voorgelegde syntheseconclusie van 11 april 2003 betoogde eiseres het volgende (blz. 25 - 28)
"2. Biac heeft geen beslissingsbevoegdheid voor geluidshinder in de lucht
2.1.
De eerste rechter gaat voorbij aan het feit dat Biac buiten de zaak moet gesteld worden aangezien Biac geen enkele beslissingsbevoegdheid heeft inzake geluidshinder in de lucht. De eerste rechter motiveert niet op welke juridische grondslag Biac in deze zaak toch zou kunnen worden aangesproken.
2.2.
Biac heeft noch op basis van de wet, noch op basis van haar statuten, noch op basis van het beheerscontract met de Belgische Staat, enige beslissingsbevoegdheid in verband met vliegtuigen in de lucht. Biac heeft slechts beslissingsbevoegdheden op het vlak van de infrastructuur en van de grondoperaties op de luchthaven.
De vordering ingesteld tegen Biac heeft betrekking op de vluchtroutes van de vliegtuigen en is dan ook onontvankelijk.
2.3.
Artikel 179 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de overheidsondernemingen kent met name aan Biac volgende taken toe :
'1° het beheer, volgens industriële en commerciële methodes, van het geheel der activiteiten op de luchthaven Brussel-Nationaal, met uitsluiting van de activiteiten bedoeld in artikel 171, en van alle taken van algemene politie en luchtvaartinspectie ;
2° het ontwerp, bouwen, inrichten, onderhouden, moderniseren, ontwikkelen en exploiteren van de grondinstallaties van de luchthaven Brussel-Nationaal en de aanhorigheden ervan, met inbegrip van de parkeerterreinen voor voertuigen, de toegangswegen, de banen en de aprons'.
De kerntaak van Biac is duidelijk : Biac staat in voor de infrastructuur en de grondoperaties op de luchthaven van Brussel-Nationaal.
Artikel 194 van dezelfde wet specificeert deze kerntaak en bepaalt onder meer dat de raad van bestuur van Biac reglementen kan vaststellen met betrekking tot
"de maatregelen ter beperking van geluids- en andere hinder veroorzaakt door de exploitatie van de luchthaven' (art. 194, 4°).
De wet betreffende de overheidsondernemingen kent aan Biac bijgevolg geen enkele bevoegdheid toe voor wat betreft het verkeer van vliegtuigen in de lucht. Enkel wat op de grond gebeurt behoort tot de kerntaken van Biac.
2.4.
De bepalingen van artikel 179 van de wet betreffende de overheidsondernemingen worden overgenomen in artikel 4 van de statuten van Biac (... ).
2.5.
De taken van Biac worden nader omschreven in het beheerscontract (...) tussen de NV Biac en de Belgische Staat. De beheersovereenkomst bepaalt dat Biac onder meer verantwoordelijk is voor
'het lawaai veroorzaakt door het vliegtuigverkeer aan de grond'. (art. 32, ,§4).
Bovendien staat Biac ervoor in dat bepaalde types vliegtuigen 's nachts niet opstijgen of landen (art.
34, ,§1, beheersovereenkomst).
Artikel 32, ,§3 bepaalt voorts :
'Teneinde de geluidshinder te verminderen verbindt Biac zich ertoe om onderzoek te verrichten naar de beste oriëntering van de luchtverkeersstromen en om de passende luchthaveninstallaties aan te schaffen'.
Biac wordt aldus bevoegd gemaakt voor een activiteit die buiten haar wettelijke kerntaak valt, namelijk het beheer van infrastructuur en grondoperaties (art. 179 wet overheidsondernemingen). Het is dan ook niet te verwonderen dat artikel 32, ,§3, van de beheersovereenkomst de taak van Biac voor wat betreft de oriëntering van de luchtverkeersstromen uitdrukkelijk beperkt tot onderzoek naar de optimale verkeersstromen.
Op dit vlak heeft BIAC bijgevolg geen enkele reglementerende bevoegdheid (in tegenstelling tot wat het geval is voor de beperking van de geluidshinder veroorzaakt door de exploitatie van de luchthaven) (art.
194 wet overheidsondernemingen). Het onderzoek naar de oriëntering van de verkeersstromen moet bovendien gebeuren in het kader van wat wel een kerntaak is van Biac, namelijk met het oog op de aanschaf van de 'passende luchthaveninstallaties'.
Artikel 33, ,§1, van het beheerscontract bepaalt voorts dat BIAC de geluidsniveaus controleert en evalueert, en dat dan nog alleen bij het landen en opstijgen van vliegtuigen. BIAC heeft zich steeds met de grootste zorgvuldigheid van deze taak gekweten. Dit blijkt onder meer uit de verschillende wetenschappelijke studies over geluidshinder die in opdracht van BIAC zijn tot stand gebracht, uit de maandelijkse geluidsrapporteringen van BIAC en de deelname van BIAC aan het overleg met (onder andere) de omwonenden.
Daarnaast bepaalt artikel 35 dat BIAC een systeem van geluidsquota kan invoeren, uiterlijk tegen 31 december 1999, wat BIAC ook effectief heeft gedaan. Artikel 35 bepaalt ten slotte uitdrukkelijk dat het de minister is en dus niet BIAC, die de maximum hoeveelheid toegelaten geluid per seizoen bepaalt.
2.6.
Het klopt dat BIAC bevoegd is voor de exploitatie van de luchthaven. (Eiseres) ziet echter niet in wat dat te maken heeft met de geluidshinder die door vliegtuigen in de lucht wordt veroorzaakt. Zelfs al zou worden aangenomen dat de verantwoordelijkheid van BIAC erin bestaat dat ze als luchthavenbeheerder moet voor zorgen dat de vliegtuigen vanop de juiste startbaan vertrekken, en dat de geluidshinder een gevolg is van de specifieke keuze van de startbanen, kan de (vermeende) overmatige geluidshinder niet aan BIAC verweten worden, aangezien BIAC niet autonoom kan beslissen vanop welke startbanen er wordt vertrokken.
BIAC kan enkel onderzoek doen naar de optimale vertrekroutes (zie artikel 32, ,§3, van het KB tot goedkeuring van het beheerscontract (...)), maar moet zich voorts schikken naar de beslissingen die terzake genomen worden door de politieke overheid.
2.7.
Het voorwerp van de vordering betreft de beslissing tot aanpassing van de vluchtroutes. Gelet op het ontbreken van elke beslissingsbevoegdheid voor wat betreft de vluchtroutes in hoofde van Biac, is de vordering duidelijk onontvankelijk ten aanzien van Biac".
Door te oordelen dat
"Het middel van Biac ten betoge dat zij geen beslissingsbevoegdheid bezit om wat dan ook aan de vluchtroutes te wijzigen betreft verder niet de ontvankelijkheid maar de grond van de vordering" (bestreden arrest, p. 14 bovenaan),
en vervolgens op dit middel bij de beoordeling ten gronde niet meer uitdrukkelijk terug te komen, heeft het hof van beroep niet geantwoord op de hiervoor geciteerde argumentatie van eiseres waarin uitvoerig werd betoogd dat de bepalingen van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven, van de statuten van eiseres en van het beheerscontract tussen de Staat en eiseres, aan eiseres geen bevoegdheid verlenen inzake de bestrijding van de geluidshinder in de lucht en de bepaling van vluchtroutes.
De enkele beoordeling dat
"Het overzicht van de feiten doet blijken dat eiseres en de tot bindendverklaring opgeroepen partijen in een bepaald stadium van het gebeuren rechtstreeks betrokken zijn bij de problematiek die ter discussie staat" (bestreden arrest, p. 23, randnr. 32, eerste alinea),
nadat in het feitenrelaas ten aanzien van de betrokkenheid van eiseres enkel het volgende werd gesteld
"BIAC heeft als maatschappelijk doel het beheer van de infrastructuur en de activiteit van de luchthaven 'Brussel-Nationaal' te Zaventem" (bestreden arrest, p. 14, randnr. 18, derde alinea),
voldoet kennelijk niet aan de verplichting van de rechter om zijn beslissing met redenen te omkleden, en schendt derhalve artikel 149 van de Grondwet.
4.2. Tweede onderdeel
Het hof van beroep legt aan eiseres, samen met de Belgische Staat en Belgocontrol, het verbod op om in een bepaalde geluidsomgeving van het geografische gebied, omschreven als "de noordrand", dag- en nachtvertrekken voor vliegtuigen toe te laten of te laten gebeuren die een geluidshinder, die bepaalde parameters overschrijdt, veroorzaken.
Het hof van beroep zegt tevens aan eiseres, de Belgische Staat en Belgocontrol dat de geluidsoverlastpieken de normen van de WHO niet mogen overschrijden.
Uit de overwegingen van het bestreden arrest blijkt dat de maatregelen die in het beschikkend gedeelte worden bevolen, gesteund zijn op de beoordeling dat de beleidskeuze om de geluidsoverlast zoveel als mogelijk te laten ondergaan door het geringste aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen, gepaard aan beschermende geluidsisolerende maatregelen, de nodige zorgvuldigheid mist en de subjectieve rechten van verweerders ogenschijnlijk schendt.
Ten aanzien van de bevoegdheid tot het maken van die bekritiseerde beleidskeuze, overweegt het hof van beroep het volgende :
"Als uitgangspunt kan worden aangenomen dat de federale regering autonoom - weze het beperkt door de bevoegdheden van de deelstaten- de keuzes bepaalt bij het beleid inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast verbonden aan de luchthaven Brussel-Nationaal." (bestreden arrest, p. 26, randnr. 38, tweede alinea).
Uit dit uitgangspunt volgt noodzakelijkerwijze dat eiseres geen bevoegdheid heeft terzake, zodat zij, als exploitant van de luchthaven, de beleidskeuzes van de Belgische Staat inzake beheer en bestrijding van de geluidsoverlast moet ondergaan en uitvoeren, en haar derhalve de gevolgen van de gemaakte beleidskeuze niet kunnen worden verweten.
De voormelde overweging is dan ook in tegenstrijd met het beschikkend gedeelte van het arrest, waarin eiseres mede veroordeeld wordt tot het verzekeren van een bepaald maximaal geluidsniveau.
De rechterlijke beslissing die een tegenstrijdigheid bevat tussen de motieven en het beschikkend gedeelte, is niet regelmatig met redenen omkleed, en schendt artikel 149 van de Grondwet.
4.3. Derde onderdeel
Artikel 179 van de wet van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven bepaalt dat eiseres tot doel heeft :
"1° het beheer, volgens industriële en commerciële methodes, van het geheel der activiteiten op de luchthaven Brussel-Nationaal, met uitsluiting van de activiteiten bedoeld in artikel 171, en van alle taken van algemene politie en luchtvaartinspectie ;
2° het ontwerp, bouwen, inrichten, onderhouden, moderniseren, ontwikkelen en exploiteren van de grondinstallaties van de luchthaven Brussel-Nationaal en de aanhorigheden ervan, met inbegrip van de parkeerterreinen voor voertuigen, de toegangswegen, de banen en de aprons".
Artikel 194 van dezelfde wet bepaalt voorts dat de raad van bestuur van eiseres, met inachtneming van de grondregelen en de grenzen bepaald in het beheerscontract en onverminderd de bepalingen van de wet van 27 juni 1937 houdende herziening van de wet van 16 november 1919 betreffende de regeling der luchtvaart, reglementen vaststellen tot regeling op de luchthaven Brussel-Nationaal van :
1 ° de toegang tot de terreinen en de grondinstallaties en het gebruik van de luchthaveninfrastructuren ;
2° de stroom van passagiers, bagage, vracht en post ;
3° de gedragsregels die door de dienstverleners moeten worden nageleefd in het belang van de goede werking van de luchthaven ;
4° de maatregelen ter beperking van geluids- en andere hinder veroorzaakt door de exploitatie van de luchthaven ;
5° de veiligheidsmaatregelen ;
6° de vergoedingen bedoeld in artikel 181.
Uit deze bepalingen volgt duidelijk dat de bevoegdheden van eiseres zich enkel uitstrekken tot het beheer van de luchthaven zelf, zodat eiseres geen bevoegdheden heeft ten aanzien van de geluidsoverlast veroorzaakt door vliegtuigen nadat zij van de luchthaven zijn opgestegen, noch tot het bepalen van de vluchtroutes die door deze vliegtuigen moeten gevolgd worden.
Als zodanig beperkt voormeld artikel 194, 4°, de bevoegdheid van eiseres tot het nemen van reglementen met betrekking tot geluidshinder, tot de geluidshinder veroorzaakt door de exploitatie van de luchthaven.
De geluidshinder veroorzaakt door vliegtuigen nadat zij de luchthaven hebben verlaten, en het bepalen van de vluchtroutes van deze vliegtuigen, is vreemd aan de exploitatie van de luchthaven.
De beslissing van het hof die eiseres mede verantwoordelijk acht voor de geluidsoverlast veroorzaakt door vliegtuigen nadat zij van de luchthaven "Brussel-Nationaal" zijn opgestegen, en eiseres verplicht tot het aanpassen van vluchtroutes zodat een bepaalde geluidshinder niet meer wordt veroorzaakt, schendt dan ook de artikelen 179 en 194 van de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven.
4.4. Vierde onderdeel
Eiseres heeft zich in het beheerscontract met de Belgische Staat ertoe verbonden om, teneinde de geluidshinder te verminderen, onderzoek te verrichten naar de beste oriëntering van de luchtverkeersstromen en om de passende luchthaveninstallaties aan te schaffen (artikel 32, ,§3), alsook om, binnen de grenzen van haar bevoegdheden, zich naar best vermogen in te spannen om het lawaai veroorzaakt door het vliegtuigverkeer aan de grond in de mate van het mogelijke te beperken door een aangepast beheer van het verkeer, door het uitvoeren of laten uitvoeren van de nodige infrastructuurwerken en door het uitwerken van de nodige procedures (artikel 32, ,§4). Verder wordt eiseres belast met de controle en evaluatie van de geluidsniveaus die door luchtvaartuigen bij het landen en opstijgen worden veroorzaakt, stelt zij jaarlijks een kaart van de geluidscontouren op, en verbindt zij zich ertoe om, binnen de grenzen van haar bevoegdheden, onderhandelingen aan te vangen met de autoriteiten die bevoegd zijn voor stedenbouwkunde om de geluidsgrenzen te bepalen die in de toekomst moeten worden gerespecteerd, en de stedenbouwkundige beperkingen te bepalen die in de verschillende zones moeten worden opgelegd (artikel 33, ,§1).
Uit deze bepalingen volgt dat de taken en verbintenissen van eiseres zich geenszins uitstrekken tot het regelen van de geluidshinder die door de luchtvaartuigen in de lucht wordt veroorzaakt, noch tot het bepalen van de vluchtroutes van die vliegtuigen nadat zij zijn opgestegen. De taken en verbintenissen met betrekking tot die geluidshinder, zijn immers beperkt tot controle, evaluatie en onderzoek ervan.
De omstandigheid dat artikel 35 van het beheerscontract bepaalt dat eiseres tegen 31 december 1999 een stelsel van geluidsquota zal invoeren teneinde de geluidshinder die door de luchtvaartmaatschappijen 's nachts wordt teweeggebracht, te beheersen en het geluid van luchtvaartuigen te beperken, doet hieraan geen afbreuk, nu het hier gaat om een specifieke verbintenis die tijdig door eiseres werd uitgevoerd en als zodanig ook geen enkele bevoegdheid verleent ten aanzien van het regelen van de geluidsoverlast van vliegtuigen in de lucht na 31 december 1999.
De beslissing van het hof die eiseres mede verantwoordelijk acht voor de geluidsoverlast veroorzaakt door vliegtuigen nadat zij van de luchthaven "Brussel-Nationaal" zijn opgestegen, en eiseres verplicht tot het aanpassen van vluchtroutes zodat een bepaalde geluidshinder niet meer wordt veroorzaakt, schendt dan ook de artikelen 32, 33, 34 en 35 van het beheerscontract tussen de Staat en de naamloze vennootschap Brussels Airport Terminal Company, goedgekeurd bij koninklijk besluit van 25 augustus 1998.
In zoverre het Hof zou oordelen dat de bepalingen van het beheerscontract tussen de Staat en de naamloze vennootschap Brussels Airport Terminal Company geen "wet" uitmaken in de zin van artikel 608 van het Gerechtelijk Wetboek, moet worden vastgesteld dat het hof van beroep de bewijskracht van voormelde artikelen 32, 33, 34 en 35 van dit beheerscontract heeft geschonden, nu het Hof aan deze bepalingen een uitlegging heeft gegeven die er kennelijk niet mee kan worden verenigd. Deze bepalingen dienen immers uitgelegd te worden met inachtneming van het algemeen kader dat door voormelde bepalingen van de wet van 21 maart 1991 wordt uiteengezet, en kunnen derhalve onmogelijk ertoe strekken aan eiseres enige regelingsbevoegdheid te verlenen inzake de bestrijding van geluidshinder in de lucht en de vastlegging van vluchtroutes (schending van de artikelen 1319, 1320 en 1322 van het Burgerlijk Wetboek).
IV. Beslissing van het Hof
A. Samenvoeging
Overwegende dat de cassatieberoepen nummers C.03.0346.N, C.03.0448.N en C.03.0449.N tegen hetzelfde arrest zijn gericht, zodat zij dienen gevoegd te worden ;
B. Cassatieberoep C.03.0449.N
1. Tweede middel
Overwegende dat het bestuur dat op grond van zijn discretionaire bevoegdheid een beslissing neemt, beschikt over een beoordelingsvrijheid die het de mogelijkheid biedt zelf te oordelen over de wijze waarop het zijn bevoegdheid uitoefent en de meest geschikt lijkende oplossing te kiezen binnen de door de wet gestelde grenzen ;
Dat de Rechterlijke Macht bevoegd is om een door het bestuur bij de uitoefening van zijn niet-gebonden bevoegdheid begane onrechtmatige aantasting van een subjectief recht zowel te voorkomen als te vergoeden, maar daarbij aan het bestuur zijn beleidsvrijheid niet vermag te ontnemen en niet vermag zich in de plaats van het bestuur te stellen ; dat de rechter in kort geding dit evenmin mag doen ;
Dat de rechter in kort geding op grond van een voorlopige en marginale beoordeling van de zorgvuldigheid waarmede het bestuur moet handelen, bepaalde daden kan opleggen of verbieden, maar dit enkel kan doen wanneer hij in redelijkheid tot de conclusie komt dat het bestuur niet heeft gehandeld binnen de grenzen waarin het moet optreden ;
Dat de kortgedingrechter bij de voorlopige beoordeling van de rechtmatigheid van het overheidsoptreden een criterium dat aan die overheidsbeslissing ten grondslag ligt, niet mag uitsluiten zonder te beslissen dat, prima facie, dit criterium niet rechtmatig was aangewend ; dat hij evenmin naar eigen opvatting, andere criteria in de plaats mag stellen die tot een andere beslissing leiden ;
Overwegende dat de appèlrechters vaststellen dat de litigieuze beleidskeuze van het bestuur ertoe strekt de "onvermijdelijke geluidsoverlast zoveel mogelijk te laten ondergaan door het geringst aantal bewoners in een bepaald gebied dat voor geconcentreerde overvlieging wordt gekozen" ;
Dat zij niet uitsluiten dat het rechtmatig kan zijn de geluidsoverlast te beperken tot een zo klein mogelijk aantal inwoners ; dat zij evenwel oordelen dat de relevante vraag niet lijkt te zijn of velen of weinigen de geluidshinder dienen te dragen ; dat zij de graad van concentratie van de bevolking als referentiepunt afwijzen ; dat zij de "graad van blootstelling die wordt opgelegd" als criterium in de plaats stellen en voor hetgeen zij beschouwen als optimaal benutten van alle vluchtroutes "maximaal gespreide uitwaaieringstrajecten" opleggen ;
Dat de appèlrechters zodoende het algemeen rechtsbeginsel van de scheiding der machten schenden ;
Dat het middel gegrond is ;
2. Overige grieven
Overwegende dat de overige grieven niet tot ruimere cassatie kunnen leiden ;
B. Cassatieberoep C.03.0346.N
Overwegende dat gelet op de beslissing genomen in de zaak C.03.0449.N het cassatieberoep geen belang meer vertoont ;
Overwegende dat de kosten van betekening van het cassatieberoep op een andere dan de door de partijen gekozen en aanvaarde woonplaats ten laste vallen van eiser ;
C. Cassatieberoep C.03.0448.N
Overwegende dat gelet op de beslissing genomen in de zaak C.03.0449.N het cassatieberoep geen belang meer vertoont ;
OM DIE REDENEN,
HET HOF,
Voegt de cassatieberoepen in de zaken C.03.0346.N, C.03.0448.N en C.03.0449.N ;
Vernietigt het bestreden arrest, behalve in zoverre het beslist dat de hogere beroepen ontvankelijk zijn ;
Veroordeelt de Belgische Staat in de meerkosten van de betekening van het cassatieberoep aan de respectieve verweerders ; houdt de overige kosten aan en laat de beslissing daaromtrent aan de feitenrechter over ;
Verklaart het arrest bindend voor de in bindendverklaring opgeroepen partijen ;
Verwijst de aldus beperkte zaak naar het Hof van Beroep te Gent.
De kosten begroot, in de zaak C.03.0346.N op de som van tweeduizend vijftien euro negenenvijftig cent jegens de eisende partij en op de som van tweehonderd negenentwintig euro drieënveertig cent jegens de verwerende partijen sub 1 tot en met 47, en in de zaak C.03.0448.N op de som van duizend zeshonderd vijfenzeventig euro achtennegentig cent jegens de eisende partij en op de som van honderd vierenveertig euro zesenzestig cent jegens de verwerende partijen sub 1 tot en met 47, en in de zaak C.03.0449.N op de som van duizend zevenhonderd eenendertig euro vierentachtig cent jegens de eisende partij en op de som van honderd en zes euro drieënzestig cent jegens de verwerende partijen sub 1 tot en met 47.
Aldus geoordeeld door het Hof van Cassatie, eerste kamer, te Brussel, door voorzitter Ivan Verougstraete, afdelingsvoorzitter Robert Boes, de raadsheren Greta Bourgeois, Ghislain Londers en Eric Dirix, en in openbare terechtzitting van vier maart tweeduizend en vier uitgesproken door voorzitter Ivan Verougstraete, in aanwezigheid van advocaat-generaal Guy Dubrulle, met bijstand van griffier Philippe Van Geem.
PDF document ECLI:BE:CASS:2004:ARR.20040304.8