Belgian court dismisses appeal regarding inheritance tax on marital community property acquired by survivor.

Nr. C.00.0168.F

D. J.-P.,

Mr. John Kirkpatrick, advocaat bij het Hof van Cassatie,

tegen

BELGISCHE STAAT,

Mr. Antoine De Bruyn, advocaat bij het Hof van Cassatie.

HET HOF,

Gehoord het verslag van raadsheer Storck en op de conclusie van advocaat-generaal Werquin;

Gelet op het bestreden arrest, op 23 juni 1999 gewezen door het Hof van Beroep te Brussel;

Over het middel : schending van de artikelen 1497, 1520, 1525, 1526 van het Burgerlijk Wetboek, zoals ze van kracht waren voor de opheffing ervan bij de wet van 14 juli 1976 betreffende de wederzijdse rechten en verplichtingen van echtgenoten en huwelijksvermogensstelsels, en 5 van het Wetboek der successierechten,

doordat het arrest de volgende feiten vaststelt: "(eiseres) is op 17 augustus 1966 gehuwd met (...) R. B.; de echtgenoten hebben bij huwelijkscontract het stelsel van algemene gemeenschap van hun tegenwoordige en toekomstige goederen aangenomen; voornoemd contract bepaalde dat, bij ontbinding van het huwelijk door overlijden van een der echtgenoten, de goederen die afhangen van de gemeenschap, voor de ene helft in volle eigendom en voor de andere helft, in vruchtgebruik zouden toevallen aan de langstlevende echtgenoot, ongeacht of er al dan niet kinderen of afstammelingen zijn uit het huwelijk en de erfgenamen van de vooroverleden echtgenoot voor die helft de blote eigendom verkrijgen; bij een op 2 maart 1979 door notaris D. verleden akte, die gehomologeerd werd bij het op 10 oktober 1979 gewezen vonnis van de negende kamer van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel, hebben de echtgenoten dat beding in die zin aangepast dat, bij ontbinding van het huwelijk door het overlijden van een van de niet feitelijk gescheiden echtgenoten, de goederen die afhangen van de gemeenschap, voor het geheel in volle eigendom zouden toekomen aan de langstlevende echtgenoot, ongeacht of er al dan niet kinderen of andere afstammelingen uit het huwelijk zouden zijn; op 13 juli 1973 overlijdt R.D. (vader van eiseres) en treft (eiseres) in zijn erfenis verschillende onroerende goederen aan; zij dient een aangifte van nalatenschap in voor de in de nalatenschap aangetroffen goederen;

R.B. (echtgenoot van eiseres) is op 6 november 1979 te Etterbeek door een ongeval om het leven gekomen; het belastingbestuur wil ten name van (eiseres) successierechten heffen op de nalatenschap van R.B. waartoe de helft behoort van de door (eiseres) in de nalatenschap van haar vader in 1973 aangetroffen onroerende goederen"; dat op 12 augustus 1985 tegen eiseres een dwangbevel is uitgevaardigd en dat dwangbevel uitvoerbaar is verklaard op 20 augustus 1985; dat verweerder zich tot staving hiervan beroept op artikel 5 van het Wetboek der successierechten en betoogt dat "de belastbare grondslag voor de heffing van het successierecht met toepassing van artikel 5 (...) berekend wordt met inachtneming van de rechten die (eiseres) kon doen gelden bij gelijke verdeling" van de algemene gemeenschap, zonder dat de in 1973 in de nalatenschap van R.

D. aangetroffen onroerende goederen van die belastbare grondslag dienden te worden afgetrokken; dat het arrest vervolgens, met bevestiging van het vonnis van de eerste rechter, het door eiseres tegen het dwangbevel van 12 augustus 1985 gedane verzet niet gegrond verklaart op de volgende gronden : "het overeenkomstig artikel 1525 van het Burgerlijk Wetboek gemaakte beding is, volgens (eiseres), een huwelijksovereenkomst tussen vennoten en geen (...) voordeel dat onderworpen is aan de regels inzake schenkingen; daar artikel 5 van het Wetboek der successierechten enkel van toepassing is als het beding van ongelijke verdeling van de gemeenschap een schenking oplevert, kan het successierecht te dezen niet op dat artikel worden gegrond; de omstandighei

d dat het betrokken huwelijkscontract, op burgerlijk gebied, moet worden beschouwd als een overeenkomst onder bezwarende titel tussen vennoten heeft geen invloed op de successierechten; artikel 5 van het Wetboek der successierechten stelt voor de heffing van de rechten van de erfenis en overgang bij overlijden precies elke afwijking van de gelijke verdeling van de gemeenschap, die niet onderworpen is aan de regels inzake schenkingen en die tot gevolg heeft dat de langstlevende meer dan de helft van de gemeenschap krijgt, gelijk met een schenking door overlijden (...); ten onrechte meent (eiseres) dat zij de enige eigenares gebleven is van de goederen (de onroerende goederen die zij in de nalatenschap van haar vader aangetroffen heeft); door bij huwelijkscontract het stelsel van algemene gemeenschap aan te nemen, hebben (eiseres) en haar overleden echtgenoot, op enkele uitzonderingen na die van geen belang zijn, al hun tegenwoordige en toekomstige goederen opgenomen in het gemeenschappelijk vermogen; daaruit volgt dat de door (eiseres) in de nalatenschap van haar vader aangetroffen goederen in de gemeenschap gevallen zijn; pas door het overlijden van haar echtgenoot (en) ter uitvoering van het in de akte tot wijziging van het huwelijkscontract vervatte beding volgens hetwelk de van de gemeenschap afhangende goederen in hun geheel in volle eigendom toekomen aan de langstlevende echtgenoot, is (eiseres) eigenares geworden van alle gemeenschappelijke goederen; de belastbare grondslag voor de heffing van het successierecht bij toepassing van artikel 5 van het Wetboek der successierechten wordt berekend met inachtneming van de rechten die (eiseres) kon doen gelden in geval van gelijke verdeling; door te kiezen voor het stelsel van algemene gemeenschap, hebben de echtgenoten vrijwillig en zonder verplichting tot vergoeding, al hun tegenwoordige en toekomstige goederen (op enkele uitzonderingen na die van geen belang zijn voor de beslechting van dit geschil) in het gemeenschappelijk vermogen opgenomen; gelet op het aangenomen stelsel, had (eiseres) recht op de helft van de samengestelde nettomassa; het belastingrecht stelt de huwelijksovereenkomst volledig gelijk met een schenking als bedoeld in artikel 5 van het Wetboek der successierechten; die gelijkstelling heeft tot gevolg dat de aan haar overleden echtgenoot toekomende helft onderworpen is aan belasting",

terwijl (I) uit de boven aangehaalde vaststellingen van de bodemrechters blijkt dat eiseres en de de cujus, krachtens een voor de inwerkingtreding van de wet van 14 juli 1976 gesloten huwelijkscontract, gehuwd waren onder het stelsel van algemene gemeenschap; het voor het huwelijk gesloten contract een clausule bevatte waarbij de gemeenschap voor de ene helft in volle eigendom en voor de andere helft in vruchtgebruik werd toegekend aan de langstlevende echtgenoot; dat beding ingevolge een bij vonnis van 10 oktober 1979 gehomologeerde wijzigingsakte van 2 maart 1979 is omgezet in een beding waarbij de langstlevende echtgenoot de volle eigendom van de gemeenschap kreeg; het arrest, nu het gewag maakt van "het overeenkomstig artikel 1525 van het Burgerlijk Wetboek gemaakte beding", ervan uitgaat dat voornoemd beding uit het huwelijkscontract geregeld werd door het oud artikel 1525 van het Burgerlijk Wetboek, naar luid waarvan "het de echtgenoten geoorloofd is te bedingen dat de gehele gemeenschap zal toebehoren aan de langstlevende of enkel aan een van hen, behoudens het recht van de erfgenamen van de andere echtgenoot om de inbrengsten en kapitalen terug te nemen, die van de zijde van hun rechtsvoorganger in de gemeenschap zijn gevallen.

Dit beding wordt niet beschouwd als een voordeel, onderworpen aan de bepalingen betreffende de schenking, wat het wezen van de schenking of wat haar vorm betreft, maar enkel als een huwelijksovereenkomst en een overeenkomst tussen vennoten"; het huwelijkscontract de erfgenamen van de vooroverledene het recht kon ontzeggen om de inbrengsten en kapitalen terug te nemen; zo het contract op dat punt niets bepaalde, die terugneming van rechtswege geschiedde; uit voornoemd artikel 1525, zoals het ten tijde van de Code Napoleon van toepassing was, volgt dat het beding tot toekenning van het gehele gemeenschappelijk vermogen aan de langstlevende echtgenoot (zonder uitsluiting van het aan de erfgenamen van de vooroverledene toegekende recht op terugneming) een complex beding was, dat zowel de verdeling van de inbrengsten en kapitalen naargelang van hun oorsprong als de toekenning van het geheel van de aanwinsten aan de langstlevende echtgenoot inhield, een en ander onder verplichting voor de betrokkenen om de daarmee overeenkomende schulden te dragen; het aan de erfgenamen van de vooroverledene toekomende recht om de inbrengsten en kapitalen terug te nemen onder meer tot gevolg had dat, op het punt van de verdeling van de goederen van de echtgenoten, bij het overlijden van de eerststervende, het stelsel van algemene gemeenschap dat het beding tot toekenning van de gehele gemeenschap aan de langstlevende echtgenoot, precies dezelfde gevolgen had als het stelsel van scheiding van goederen met gemeenschap van aanwinsten, dat eveneens het beding bevatte waarin de gehele gemeenschap van aanwinsten toeviel aan de langstlevende echtgenoot; de tegenwoordige en toekomstige goederen van de vooroverleden echtgenoot (dat zijn de goederen die hem toebehoorden op de dag van het huwelijk en die welke hij tijdens het huwelijk door erfenis of schenking verkregen had) in beide stelsels deel uitmaakten van zijn nalatenschap, terwijl de langstlevende echtgenoot, op grond van zijn huwelijksvermogensstelsel, zijn tegenwoordige en toekomstige persoonlijke goederen verkreeg samen met het geheel van de aanwinsten; met andere woorden de aanneming van een stelsel van algemene gemeenschap met beding tot toekenning van het gehele vermogen aan de langstlevende echtgenoot, enkel tijdens het leven van de echtgenoten gevolgen had die afweken van die welke verbonden waren aan een stelsel van scheiding van goederen met gemeenschap van aanwinsten die dezelfde clausule van algehele toewijzing bevatte; (II) artikel 5 van het Wetboek der suc

cessierechten luidt als volgt : "de overlevende echtgenoot, aan wie een huwelijksovereenkomst, die niet aan de regelen betreffende de schenkingen onderworpen is, op voorwaarde van overleving meer dan de helft der gemeenschap toekent, wordt voor de heffing der rechten van successie (), gelijkgesteld met de overlevende echtgenoot die, wanneer niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling der gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt"; wanneer het huwelijksvermogensstelsel van de overledene in een ruimere gemeenschap voorzag dan de gemeenschap van aanwinsten (vroegere wettelijke gemeenschap van roerende goederen en aanwinsten of algemene gemeenschap), en bepaalde dat de gehele gemeenschap toekwam aan de langstlevende, overeenkomstig artikel 1525 van het Burgerlijk Wetboek, zonder de erfgenamen het recht op terugneming te ontzeggen, "het deel van de andere echtgenoot" in de zin van het bovenaangehaalde artikel 5 enkel de helft van de aanwinsten bevat; er voor de toepassing van dit artikel geen rekening dient te worden gehouden noch met de inbrengsten en kapitalen van de vooroverledene noch met die van de langstlevende; daaruit onder meer volgt dat de onroerende goederen die de langstlevende door erfenis had verkregen niet begrepen zijn in de belastbare grondslag voor de successierechten, niettegenstaande het feit dat zij tijdens het leven van de echtgenoten in de algemene gemeenschap gevallen zijn; het arrest bijgevolg niet wettig heeft kunnen beslissen dat de belastbare grondslag, krachtens artikel 5 van het Wetboek der successierechten, te dezen, de helft omvatte van de onroerende goederen die eiseres in 1973 in de nalatenschap van haar vader had aangetroffen (schending van alle, vooraan in het middel vermelde bepalingen) :

Overwegende dat luidens artikel 5 van het Wetboek der successierechten, de overlevende echtgenoot, aan wie een huwelijksovereenkomst, die niet aan de regelen betreffende de schenkingen onderworpen is, op voorwaarde van overleving meer dan de helft der gemeenschap toekent, voor de heffing der rechten van successie en van overgang bij overlijden, wordt gelijkgesteld met de overlevende echtgenoot die, wanneer niet wordt afgeweken van de gelijke verdeling der gemeenschap, het deel van de andere echtgenoot krachtens een schenking of een uiterste wilsbeschikking geheel of gedeeltelijk verkrijgt;

Overwegende dat het arrest vaststelt, enerzijds, dat eiseres en haar overleden echtgenoot, die op 17 augustus 1966 gehuwd zijn, in hun huwelijkscontract het stelsel van algemene gemeenschap van hun tegenwoordige en toekomstige goederen hebben aangenomen door te bepalen dat, bij ontbinding van het huwelijk door het overlijden van een van hen, de langstlevende de ene helft van de goederen van de gemeenschap in volle eigendom en de andere helft in vruchtgebruik zou krijgen en dat zij, na de inwerkingtreding van de wet van 14 juli 1976 betreffende de wederzijdse rechten en verplichtingen van echtgenoten en huwelijksvermogensstelsels, dat beding in die zin hebben aangepast dat voortaan in dat geval de langstlevende echtgenoot het geheel van de goederen van de gemeenschap in volle eigendom zou krijgen, anderzijds, dat de vader van eiseres is overleden op 13 juli 1973 en verschillende onroerende goederen heeft nagelaten die werden vermeld in de door eiseres na dat overlijden ingediende aangifte van nalatenschap;

Overwegende dat het arrest beslist dat voor de toepassing van artikel 5 van het Wetboek der successierechten, met die onroerende goederen rekening moet worden gehouden bij de vaststelling van de omvang van de gemeenschap die er tussen eiseres en haar echtgenoot bestond op het tijdstip van diens overlijden op 6 november 1979 en bij de bepaling van het deel van de gemeenschap dat eiseres verkregen heeft krachtens het tussen de echtgenoten opgemaakte beding tot toekenning van de gehele gemeenschap aan de langstlevende;

Overwegende dat het arrest, zonder dienaangaande te worden bekritiseerd, oordeelt dat artikel 5 van het Wetboek der successierechten elke afwijking van de gelijke verdeling van de gemeenschap, die niet onderworpen is aan de regels betreffende de schenkingen en die tot gevolg heeft dat de langstlevende echtgenoot meer dan de helft van de gemeenschap krijgt, voor de heffing van de rechten van de erfenis en van overgang bij overlijden, gelijkstelt met een schenking door overlijden en dat, derhalve, het feit dat het "overeenkomstig het (oud) artikel 1525 van het burgerlijk Wetboek gemaakte beding" een huwelijksovereenkomst en een overeenkomst tussen vennoten is de heffing van successierechten op het voordeel dat de langstlevende echtgenoot hierdoor krijgt niet verhindert;

Overwegende dat artikel 1525 van het Burgerlijk Wetboek, eerste lid, zoals het bestond voor de inwerkingtreding van de wet van 14 juli 1976, bepaalt dat het de echtgenoten geoorloofd is te bedingen dat de gehele gemeenschap zal toebehoren aan de langstlevende of enkel aan een van hen, behoudens het recht van de erfgenamen van de andere echtgenoot om de inbrengsten en kapitalen terug te nemen, die van de zijde van hun rechtsvoorganger in de gemeenschap zijn gevallen;

Overwegende dat, enerzijds, het in die tekst bedoelde beding, dat kan samengaan met de wettelijke gemeenschap en met elke overeenkomst waarin tussen de echtgenoten een gemeenschap, ongeacht de omvang ervan, of een gemeenschap van aanwinsten wordt bedongen, afwijkt van de beginselen inzake vereffening en verdeling van de gemeenschap, maar niet de wijziging van de samenstelling ervan tot gevolg heeft;

Dat, anderzijds, het bovenaangehaalde artikel 1525 weliswaar aan de erfgenamen van de vooroverleden echtgenoot het recht toekent om de van de zijde van hun rechtsvoorganger in de gemeenschap gevallen inbrengsten en kapitalen terug te nemen, maar aan de langstlevende niet het recht toekent de van zijn zijde in de gemeenschap gevallen goederen terug te nemen zonder verplichting tot vergoeding;

Overwegende dat het arrest oordeelt dat "(eiseres) en haar overleden echtgenoot, door in hun huwelijkscontract de algemene gemeenschap te bedingen, op enkele uitzonderingen na die van geen belang zijn, alle tegenwoordige en toekomstige goederen" "zonder verplichting tot vergoeding" in het gemeenschappelijk vermogen hebben opgenomen en "dat bijgevolg de door (eiseres) in de nalatenschap van haar vader aangetroffen goederen in de gemeenschap gevallen zijn", zodat "(eiseres) pas ten gevolge van het overlijden van haar echtgenoot (en) ter uitvoering van het in de akte tot wijziging van het huwelijkscontract vervatte beding (...) eigenares van alle gemeenschappelijke goederen geworden is";

Dat het arrest aldus wettig beslist dat, krachtens artikel 5 van het Wetboek der successierechten, de belastbare grondslag te dezen de helft omvat van de onroerende goederen die hebben behoord tot de nalatenschap van de vader van eiseres;

Dat het middel niet kan worden aangenomen;

OM DIE REDENEN,

Verwerpt de voorziening;

Veroordeelt eiseres in de kosten.

Aldus door het Hof van Cassatie, eerste kamer, te Brussel, in openbare terechtzitting van negentien oktober tweeduizend uitgesproken, alwaar aanwezig zijn afdelingsvoorzitter Verheyden, de raadsheren Echement, Storck, Matray, Velu, advocaat-generaal Werquin, griffier Massart.

Vertaling opgemaakt onder toezicht van raadsheer Bourgeois en overgeschreven met assistentie van griffier Van Geem.

PDF document ECLI:BE:CASS:2000:ARR.20001019.5